Nostalghia (1983)

Ondanks de uitzonderlijk mooie shots en de mystieke sfeer, kreeg ik nergens het gevoel dat de film me echt kon grijpen. De hoofdreden daarvoor is, dat ik geen verbondheid voelde met de personages. Zij waren voor mij slechts figuranten in een schilderij; standbeelden in een museumcollectie van Tarkovsky. Standbeelden met een kort verhaaltje bij het voetstuk, maar ontberend aan enige vorm van herkenbare emotie.

Dit is de eerste film van Tarkovsky, die ik heb mogen aanschouwen. De honger naar meer is echter nog niet gestild, al is het enkel vanwege de prachtige beeldenreeksen.

Mede dankzij de krachtige klassieke muziek geef ik deze film 3,5 ster.

Onlangs weer herzien.

Tarkovsky weet met een paar 'simpele' middelen zijn liefde voor het Russische platteland te verbeelden. In die zin doet hij me in Nostalghia denken aan de schrijver Ivan Boenin, die - in ballingschap - zijn meesterlijke verhalen schreef (die bij mij dezelfde beelden oproepen). Een aanrader voor de echte Tarkovsky-liefhebber.

En welke regisseur kan het mooier laten regenen dan Tarkovsky....?

Oshii

Helaas, ik kan het zelf niet vergeljiken omdat ik nog niets van Oshii heb gezien; ik laat me graag overtuigen.....

Wat ik bij Tarkovsky's beelden/films eigenlijk bedoel, is dat ze - hoewel ze misschien in de ogen van Onderhond verre van technisch perfect zijn (dat is tenminste mijn indruk als ik eerdere berichten van Onderhond lees) - een enorme poëtische lading hebben. De regenbuien van Tarkovsky zijn voor mij het mooist omdat ze bij mij onmiddelijk beelden naar boven halen van de regenbuien uit mijn eigen jeugd. De beelden hebben voor mij een enorme poëtische kracht.

(En datzelfde ervaar ik dus ook bij het werk van Boenin.)

Maar nogmaals, ik kan niet oordelen of de films van Oshii bij mij niet hetzelfde teweeg zouden kunnen brengen.

Ik spreek ook niet zozeer over techniek hoor, al speelt die vaak wel een belangrijke rol in de poëzie die ik zoek. Bij Tarkovsky is het mij vaak te druilerig, deprimerend zelfs. Gewoon niet mijn ding.

Wat Oshii betreft, dat was meer een grapje, hoewel ik het wel meen natuurlijk. Gezien Oshii Tarkovsky vroeger vaak als invloed citeerde, misschien toch maar eens een film van hem proberen

Zeg het maar...

Waar zal ik eens mee beginnen?

Deze wordt op 14-03 verwacht op moskwood zie ik. Weet iemand hoeveel deze gaat kosten? Ik hoop eindelijk een betaalbare uitgave want 40 euro is mij toch een te grote gok voor een film waar ik geen idee van heb wat ik er van ga vinden.

Vandaag eens in de het filmhuis te Arnhem bekeken. Nu kan ik niet anders stellen dat hij me enigszins tegenviel, of in ieder geval niet aan mijn herzieverwachtingen kon voldoen. Zoals Alastor hierboven al vermeld, miste ik de chemie tussen mij en de hoofdrol spelers. Deze chemie was er bijvoorbeeld wel bij Stalker, waar ik verschrikkelijk meevoelde met Kajdanovsky, zijn neerslachtigheid, zijn hoop, het bezorgt me weer kippenvel.

Het onderwerp van Nostalghia was bij de kijkbeurt stukken duidelijker en ik kon het ook beter uit de film halen. Hij voelde minder abstract dan de eerste keer.

Het is en blijft een prachtig onderwerp, heimwee naar huis, naar je land, je woonplaats. Ik las ergens een stuk waar Tarkovsky zelf verteld over de ziel van Rusland, en dat alle Russen moeite hadden met zich te aarden in het buitenland. Hij voelde dat hij dit moest maken, voor alle Russen, ook omdat hij zelf veel in het buitenland verbleef, en zicht nooit echt kon gewennen. Uiterst interessant en tragisch onderwerp dus, een van de mooiste die ik me kan bedenken.

Maargoed, dan blijft het toch wat hangen op de chemie tussen kijker en speler. En hoe ik het ook wend of keer, die bleef toch tot op zekere hoogte uit. Niet dat de film dan niet briljant of extreem mooi is, want dat was hij wel. Maar waar ik gehoopt had op een ophoging naar de 5*, moet ik er voorzichtig een half vanaf halen. Alle mooie beelden (de begin en eindscène!) de dialogen, monologen (die tegen/met het meisje!) ten spijten, er moet een kleine halve ster af Met pijn in het hart wel, en ook met onzekerheid.

Dan nog één ding, ik kon me toch echt herinneren dat de film begon of eindigde met een lang shot langs een muurschildering of icoon, iets byzantijns. Is dit iets wat ik me verkeerd herinner, of kan dit een andere versie geweest zijn ?

Tarkovsky blijft een grootmeester, en hopelijk kan ik deze ook ooit nog eens de volle pond geven!

Ik vermoed dat je de eindscene van Andrei Rublev bedoelt.

Die heb ik dan weer niet gezien, dus dat lijkt me vreemd.

In dat geval, mij ook wel, ja...

Wel opvallend dat die film juist eindigt met de muurschilderingen van de iconenschilder Rublev.

Ha, dit is wel heel vreemd. Ik zou toch zweren dat ik Rublev niet gezien heb. Of ik moet hem in mijn vorig leven gezien hebben

Kun je je een scene herinneren met een jongetje dat een enorme kerkklok moet bouwen? Of een paard dat neerstort van een houten trappetje? ... dan heb je Rublev echt (in een vorig leven) gezien

Nee, gelukkig niet, reïncarnatie is dus toch een farce

heheh.

De film begint wel in een kerkachtig gebouw (verlaten en gesloopt), met een long shot inderdaad (kan me de muurschilderingen niet echt herinneren, maar die zaten er waarschijnlijk), waar de hoofdpersonage met de Italiaanse vrouw een processie bijwoont.

Gisteren voor de 4e keer deze film gekeken en nog steeds kan ik de eindjes niet aan elkaar breien, de dialogen en monologen zijn zo wijds en leeg tegelijk dat ik - in combinatie met de betoverende cameravoering - tot nog toe de draad keer op keer kwijtraak en mijn onbewuste maar wat met de film op de loop gaat. Volgens mij heb ik nu 4 keer een verschillende film gezien met telkens wel hetzelfde thema. Ook deze keer zag ik weer nieuwe dingen in de film die ik me van de vorige keren echt niet meer kon herinneren.

Het viel me deze keer op hoe ontzettend poëtisch deze film in alles is. Onaards poëtisch, enorm verheven boven de menselijkheid, terwijl de camera je juist met beide voeten op de grond houdt. Elk nieuw woord in deze film geeft weer meer verwarring, zodat je haast gedwongen wordt de ongesproken woorden te horen en je te focussen op de non-verbale communicatie, welke dan ook weer onnavolgbaar kan zijn.

Ook merkte ik de Bergman invloeden op in deze film, die ik ook in Offret bespeur, maar verder niet in de andere films van Tarkovsky, toch weet Tarkovsky (wellicht door de thematiek of de uitwerking ervan) geen weerstand bij me op te roepen, iets waar Bergman erg goed in is bij mij. Verder zag ik erg veel inspiratiebronnen van Angelopoulos voorbij golven.

Deze film is het heerlijke en eerlijke tegendeel van een actiefilm....
De eenzame held in deze film doet weing tot niets........al gooit hij een boek in de hoek van zijn hotelkamer. En toch zit deze film vol alleszeggende vibraties.....het is maar net hoe je er naar wil kijken.

Een gedcht , in drukletters, is een 'ruïne' dat de denkbeelden van een poët representeert. Een interpretator, vertaler, kan door "intellectuele archeologie" zich een beeld reconstrueren van de oorspronkelijke bedoelingen. Maar het blijft een benadering en eigenlijk is de vertaling een nieuw werk, maar minder origineel: het is een vervormde afspiegeling. Onvolmaaktheid begint met het in drukletters zetten. En uitspreken is nog vergankelijker. Er zijn maar weinigen die goed luisteren en begrijpen.

En zo blijft een poëet onbegrepen rond dwalen. De Dichter in optima forma verlangt naar authenciteit en niet naar 'vertalingen' een ware dichter zwijgt veel en is geen kletsmajoor (zoals velen denken). De schroom, de geremdheid....het aarzelen.... En er zijn veel poëtische mensen die nog nooit wat geschreven hebben.

Een Russische Dichter in Italië met een strenge poëtische opvatting
is extra ontheemd. Tarkovsky's films ( "Offret" ken ik nog niet ) gaan
allemaal min of meer over ontheemding

Nostalgie is heimwee naar dat wat eigenlijk al voorbij is. Dat is een gevoel. Een gevoel dat door dingen, plaatsen, beelden.....maar ook woorden opgeroepen kan worden. Maar er is ook een mystieke nostalgie: het zoeken naar een oorspronkelijke eenheid: het absolute authentieke.

Over dit alles gaat de film "Nostalgia". De personages zijn net als in "Stalker". een soort archetypen: de Dichter, de Vertaalster en "de Gek".

De Dichter in deze film verlangt naar z'n thuis. De Vertaalster, overtuigt van haar klassieke schoonheid (Aphrodite à lá Botticelli), hoopt hem te kunnen binden. Maar hij beledigt haar. Haar ijdelheid wordt hevig gekwetst. De scéne dat hij haar vertelt dat ze zo mooi in het licht staat spreekt boekdelen. Haar gelaatstrekken vertellen prachtig een woordenloos verhaal. Dat de Dichter afstandelijk blijft tegenover de verleidelijke Vertaalster is veelbetekend ironisch. Ze is dan ook eigenlijk jaloers op Dominco......hij is authentiek. De ontmoeting tussen Dominco en haar is tekenend. Ze kan niets met die man terwijl "haar" Dichter gefascineerd is door hem....Gefrustreert zegt ze tegen de dichter dat haar vertalingen vaak beter dan het origineel zijn. De cryptische uitspraak van Dominco bij het bad gaf al iets aan: "You are she who is not. But I'm he who is'". De (schijnbaar onvertaalbare) ondoorgrondelijke complexen tussen man en vrouw komen ook in "Zerkalo" voor.

Tarkovsky's laat ook met de eerste scéne tussen de Dichter en de Vertaalster iets zien over hoe beiden staan tegenover heilige dingen: de Dichter gaat de kapel niet binnen, terwijl de vertaalster hem iets wil laten zien.....als een toerist....maar ook als een moderne vrouw, die niet meer kan of wil buigen........een prachtige scéne die heel subtiel verschillende levenshoudingen laat zien.
Deemoed is al heel lang uit de mode......

De Dichter vindt zijn zielsverwant in Dominico (de naam hebergt de naam huis, maar vewijst natuurlijk ook naar domicili en naar een heilige). De scéne in het huis met lekke dak is zowel inhoudelijk als cinematografisch een hoogtepunt. De zak die al die waterdruppeltjes opvangt tot één grote druppel. 1+1 = 1. De grenzen tussen de 'eenheden' moeten wegsmelten. Ondanks dat het ideologisch dak lek is zijn er samenvloeiende ideeën. Een vurige pleidooi moet eenheid brengen.....

De Dichter identifiseert zich met Dominco en zal zijn wens volbrengen.

De zoektocht naar het abolute zuivere, de ideale wereld, kan in zelfvernietiging eindigen. Diegene die met een geidealiseerd wereldbeeld leven kan de werkelijkheid vaak niet accepteren. Door te sterk te verlangen naar "de oorspronkelijke eenheid van alles" nadert men het dodenrijk. Daarom zijn de locatie zo mooi ...de catcomben, de ruïnes.........het zuiverende bad etc. Het huis van Dominico, waar hij zijn gezin in opsloot.......moest het onvolmaakte leven uitsluiten.

Het eindshot is typerdend: het Russisch huis wordt omringd door de gewelven van een vervallen basiliek..... de afstandelijke kou van de moderne tijd geeft sneeuw...........

Het huis van de Dichter werd bezocht door een Engel...(net nog te zien!)....in één van zijn dromen...veren....nadat de vogeltjes uit de buik vliegen. Als een boodschapster......net als die rustige wijze herder die Tarkovky's gelaagde werkelijkheid bewaakt.

Nadat ik "Zerkalo" en "Stalker" meerdere malen gezien heb, vond ik "Nostalghia" transparanter......maar dat zegt misschien meer over mij dan de film......

Een prachtig 'authentiek' meesterwerk! 5*

Dante: uit "De Goddelijke Komedie"
Het Paradijs, canto 26:

Beatrice:
"Ik zie uw wens in de weerkaatsing van
Hem die de spiegel is van alle dingen,
Terwijl geen ding Zijn beeld weerkaatsen kan".

(vert:door: Ike Cialona en Peter Verstegen, uitg. Athenaeum-Polak & Van Gennep)

Prachtig verwoord NarcissusBladsp, waarvoor mijn complimenten.

Ook ik heb intens genoten van dit meesterwerk en de film krijgt dan ook, mijns inziens terecht, van mij een 5*.

Tijdloze film.

NL DVD vanaf: 17 juli 2007

Extra: Andrey (dedicated to the memory of Andrey Tarkovsky) een korte film van 15' van Narine Mkrtchian en Arsen Azatian.

Visueel de beste film die ik van Tarkovsky gezien heb, het zonnige Toscane is volgens mij nog nooit zo grauw en duister gefilmd. Het geeft voornamelijk het gevoel weer van Gortchakov, die verlangt naar Rusland. .

Mooie beelden dus, echter voelde ik wel een afstandelijkheid. Tarkovsky is wat dat betreft inhoudelijk nogal drammerig in zijn filosofische preken en misschien iets te pessimistisch.

Toch 4*

Ik denk dat Tarkovsky alle (serieuze) reden had om zijn films te maken zoals hij ze maakte....als zoon van een dichter.....levend in een verstikkende communistische dictatuur...etc.

Dit was Tarkovsky's eerste film buiten Rusland, met een compleet Italiaanse filmcrew, waarbij hij via gebarentaal en enkele woorden de film regisseerde. De vergelijking tussen het personage uit Nostalghia en Tarkovsky is daarom onvermijdbaar, hij had zelf tijdens de opnames ook heimwee. Vreemd hoe je ondanks dictatuur in eigen land, toch nog verlangen kan hebben. Schuilt misschien dan toch nog iets positiefs in, als je het zo bekijkt.

Maar na afloop van zijn films, voel ik mezelf niet al te optimistisch meer. Vooral de eindscene met het betoog van de zwerver dat de wereld ziek is, en zichzelf daarna in brand steekt gaf me een naar gevoel. Maar het zijn wel degelijk films die in je hoofd blijven rondspoken en die een herziening zeker gaan krijgen.

Eigenlijk probeerde ik te zeggen dat zijn sombere kijk op het bestaan alles met zijn afkomst te maken heeft, maar ook met cultuur pessimisme. Ik heb het idee dat zijn prekerig filosoferen een constant zoeken naar een uitweg is.....Tarkovsky probeert , zoals ik het zie, in zijn films de Russische spiritualiteit en poëzie (het eeuwige cliché: de Russiche Ziel) tegen het communisme maar ook het kapitalisme te verdedigen. En iemand die zich verzet kan erg prekerig en drammerig zijn......Ik vergeef Tarkovsky dat, terwijl ik dat bij anderen irritant zou vinden, omdat hij geen oppervlakkige leuzen verkoopt.. Vooral "Stalker" is wat dat betreft een hoogtepunt. Maar ook in "Nostalghia" geeft hij blijk van een intrigerende persoonlijke blik. Bv: de ijdelheid van de weelderige Vertaalster(!) wordt door Tarkovsky 'subtiel' te kijk gezet.....Tarkovsky heeft een heilig ontzag voor het mysterie.

Tegen de verdrukking in ontstaan de mooiste dingen.

Over poëzie gesproken: de Russen zijn trots op hun literaire helden.

Nog niet zo lang geleden las ik over Russiche kinderen of beter pubers.....die gedchten van Poesjkin uit hun hoofd kenden.......

Uit het hoofd leren van gedichten is in ons land een miskende en onderschatte bezigheid......het is namelijk heel nuttig voor je spreekvaardigheid en inlevingsvermogen. De personages van Tarkovsky reciteren regelmatig. En waarom interpreteren als je het opzeggen kan. Als je een gedicht uit het hoofd leert.....begin je de rijkdom van de betekenis van het gedicht beter, intiemer te kennen. Om de contexten van een gedicht te zien heeft men tijd nodig. Het moet groeien. Dat gaat sneller als je het in je hoofd hebt zitten. En op een gegeven ogenblik kan je de horizon van een gedicht zien. Je zoekt er niks meer verder achter, maar het zit voorgoed in je hart gebrand. Dit kan ook voor een mooie film gelden natuurlijk! Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen waarom Tarkovsky een aversie had tegen al teveel symboliek. Het beeld moet na verloop van tijd vanzelfspreken.

Maar Tarkovksy laat ook de (taal)grenzen van het persoonlijk verzet zien.....tja, daar zit weinig vrolijkheid. Dat fenomeen zie je ook bij Ingmar Bergman.....zie bv. "Persona".

Ik heb de laatste tijd veel films van Bergman gezien........zijn invloed op Tarkovsky wordt me steeds duidelijker. Heerlijk die dvd's!

Gister afgekeken. Moest de film noodgedwongen in meerdere delen kijken en moest hem afkijken toen ik erg moe was. Kortom verre van optimaal. Hierdoor heb ik denk ik niet ten volle kunnen genieten van de film. Toch wist de film me regelmatig flink te raken en ben ik er van overtuigd dat die bij herziening wel eens een fikse verhoging kan krijgen. Voorlopig twijfel ik tussen een dikke 3,5 of een kleine 4. Laat ik voorlopig maar voor dat eerste gaan zodat de mogelijke verhoging nog groter is

Het wordt wat dweperig, maar dit is al de vierde Tarkovsky die ik de maximale score ga geven. Dit ondanks dat ik, na één keer kijken, nog niet veel chocola kan maken van het verhaal en/of de bedoelingen van Tarkovsky met deze film.

Wat de maker bij mij wèl al heeft te weten bewerkstelligen is dat ik deze film minimaal nog eens wil bekijken, zodat ik er voor MEZELF wat kan proberen uit te halen. En of dat nou uiteindelijk ook de visie van de maker was, doet er dan niet toe. Misschien, of hopelijk was dat wel de bedoeling van Tarkovsky: zoek het zelf maar uit!

Tarkovsky heeft een gruwelijke fijn gevoel voor wat mooie plaatjes zijn; hij kan een ruïne of een muur met afbladderende verf mooi maken! Voor mij is zijn feeling voor lichtval, compositie en kleurcontrasten onovertroffen.

Bij het kijken van deze film zou ik af en toe eigenlijk door het beeldscherm heen willen stappen om daar verder rond te kijken, dingen aan te raken, rustig te gaan liggen mijmeren......

Ik heb er ook weer een paar liggen en Persona ondertussen ook maar besteld

Ik geen film met zo'n grandioze stroom beeldpracht!!! (Zal wellicht ook aan mijn filmkennis liggen)

Tarkovsky is echt wel een van de groten van de cinema. Misschien wel een van mijn favoriete regisseurs ooit (Top 10?) Wordt steeds duidelijker, naarmate ik meer films van hem zie. Cinematografisch wonderschoon, ontzettend veel diepgang (zonder pretenties), oprecht gevoelige scènes, films die je doen nadenken over thema’s die er toe doen en ook nog heel vermakelijk.

Geldt zeker ook voor Nostalgia. Een unieke film over heimwee, zwaarmoedigheid (mooie drieklank; semi-autobiografisch en geldt voor zowel het hoofdpersonage als de componist waar het hoofdpersonage over schrijft) en een verlangen naar een betere wereld. Verder nog een hoop thema’s die ik er een volgende keer nog wat optimaler uit zal halen.

Naast de thematiek, inderdaad prachtig vormgegeven en schitterende gekozen locaties (het stoombad, de groene grot (of wat was het), de tempels etc). De belangrijke levenszaken komen daardoor zeker beter uit de verf. Grootste verdienste van de film vind ik nogmaals dat het allemaal heel vermakelijk is. De film is eigenlijk ontzettend traag, maar daar heb je door de unieke belevenis helemaal geen last van. Het versterkt juist het gevoel dat past bij deze film.

Ik kan de superlatieven nogmaals loslaten op alle aspecten van de film, maar dat gaat een beetje herhaling worden. Tarkovsky is inderdaad een heel grote. Heb er ook nog twee te gaan! 4,5 sterren.

Tarkovky's wereldvisie varieert van interessant (spirituele diepgang/ geloof als tegenhanger van oppervlakkigheid) tot vervelend (conservatief gedoe, dwepen met sentiment van vroeger, angst voor moderne leven).

Visueel lang niet zo boeiend als een Stalker, al zaten er wel prachtige scenes in (allemaal al eerder genoemd hier natuurlijk).

teveel ups en downs om een consistent goede film te zijn naar mijn interesse.