Inland Empire (2006)

Inland Empire is Lynchiaanser dan Lynchiaans: als zelfs de twee hoofdrolspelers (Dern en Theroux) aangeven dat ze geen idee hebben waar de film over gaat, dan weet je wel hoe laat het is. Daarmee bedoel ik niet per definitie dat iedere Lynch-film een onbegrijpelijk geheel is, maar eerder dat Lynch' handelswerk wel lijkt te bestaan uit het genereren van filmische puzzels die je volledig in beslag nemen, en vaker wél dan niet vragen oproepen.

En toch is Lynch in rap tempo uitgegroeid tot één van mijn favoriete regisseurs. Blue Velvet, Lost Highway en the Straight Story vond ik goed, Mulholland Drive vond ik fantastisch en momenteel geniet ik met volle teugen van het tweede seizoen van Twin Peaks. En toen kwam Inland Empire...

Ondersteund door een angstaanjagende, bedompte geluidsband is deze film een surrealistische nachtmerrie, die verbaast, benauwt en heel, heel, veel vraagtekens oproept. Ik wílde Inland Empire niet eens begrijpen, en zal dat vrijwel zeker ook nooit doen. Maar dit werk overstijgt het niet begrijpen; ik wist namelijk te vaak niet eens wat ik überhaupt wel of niet begrijpen kón.

Het eerste uur van de film vond ik nog het sterkst, maar daarna vervallen teveel scènes in willekeur, waarbij ik zelden kon thuisbrengen wat nu de bedoeling was van wat ik voor me had. En dan gaat de lengte een rol spelen, gaat het miezerige beeld op den duur een stoorfactor worden en krijg ik ook wat moeite met het matige camerawerk. Tel daarbij op dat Laura Dern verre van mijn favoriete actrice is en mij hier ook niet overtuigt (en tsja, een uur of twee is ze hier wel in beeld), en Inland Empire verwordt tot de ongrijpbare, lastig te beoordelen film die ik vanavond zag.

De verregaande ideeën van Lynch die hierachter zitten, het meesterwerk dat misschien achter Inland Empire schuilt, ik kwam er niet bij. En genieten kon ik ook niet echt, omdat ik eerder zelf paranoia werd van de film dan dat een en ander me in vervoering bracht.

Resumerend wílde ik niet weten waar Inland Empire over moest gaan, wéét ik het ook niet, en voel ik me eerder teleurgesteld dan uitgedaagd. Misschien is deze Lynch toch te taai voor mij.

2*

Nou vooruit, laat ik het zo zeggen, dat in INLAND EMPIRE (geschreven als het traliewerk à la HOLLYWOOD) David Lynch al zijn registers opentrekt om vanuit de belevingswereld van de hoofdpersoon (in feite zijn eigen geprojecteerde fantasie) waan en werkelijkheid in elkaar te verweven.

Film als spel van licht en duisternis om diep in de psyche van de menselijk soort in algemene zin door te dringen. Als een oog zichzelf ziet, en zo pontificaal beeldvullend de aandacht van de toeschouwer opeist, om vervolgens dwars door de weefsels van doek en eigen vlees en bloed door te dringen, dan is dat de ultieme visualisatie van het bewustzijn: niet "wie is zij?" maar "wie ben ik?" wrikt zich in de geest van de onwetende filmliefhebber.

Ieder individu speelt varianten van zichzelf, afhankelijk van de situatie waarin hij of zij verkeert. Soms ontspoort een rol "Strange what love does," waarna het geweten als een ongewenste buurvrouw met een beschuldigende vinger het bestaan binnendringt en achtervolgt: "Is there a murder in your film?"

Afijn, deze film is als een droom in mijn geheugen tot aan mijn dood vastgelegd, vooral omdat mijn nieuwsgierige geest er voor open stond.

Heerlijke film in de typische surrealistische stijl van Lynch, meer in het bijzonder het hard core surrealisme van Eraserhead. Salvador Dali zou het kunnen waarderen. Ja, er valt moeilijk een touw aan het verhaal vast te knopen, maar elke scene en elke minuut is op zichzelf zo intens en fascinerend, mede door het formidabele acteerwerk, en zo spannend door de film noir- of horror-invalshoek met daarbij vaste thema’s en verhaallijnen om je aan vast te klampen dat je geen coherent verhaal meer nodig hebt om drie uur lang aan de buis gekluisterd te zitten (en alles hangt zo met elkaar samen dat je achter blijft met het idee dat er evengoed een coherent verhaal in zit maar die scheppende constructie laat Lynch aan de kijker zelf over als die daar zin in heeft). Je wordt meegevoerd in een onderbewuste stroom van beelden en associaties, in een hallucinante (bad) trip zodat je net als de hoofdrolspeelster in de ene verbazing na de andere valt en niet meer weet of je droomt of wakker bent: de film gaf me een intense, onwerkelijke ervaring en ik kan me niet herinneren dat ik zo ooit dicht bij een LSD-ervaring ben gekomen zonder feitelijk LSD te nemen.

PS. Ik was eerder enthousiast over Berberian Sound Studio (2012) en daar deed deze film me aan denken. Maar omdat Lynch eerder was met het idee van een acteur/actrice die de film zelf beleeft lijkt Berberian Sound Studio (2012) juist geïnspireerd op Inland Empire.

Deze film, voor mij nog altijd David Lynch meest ontoegankelijke film weer eens herzien. Echt enthousiast er over worden kan ik nog steeds niet. Er mag dan wel uitstekend geacteerd worden, het mag er allemaal best wel onheilspellend uitzien maar ik kan er verder eigenlijk weinig mee. Aan het verhaal valt geen touw vast te knopen en dan duurt het allemaal zo vreselijk lang. 180 minuten; waarom? Twee uur lijkt me meer dan genoeg voor dit soort film. De mooiste fragmenten van deze Lynch vind ik die fragmenten waar negen dames dansten op mooie beginjaren zestig nummers van o.a. Little Eva The Locomotion en Etta James At Last. Voor mij zeer aangename intermezzo's. Van dit soort scènes hadden er voor mij meer in gemogen.

3.0* na herziening

Me voorbereidend op het ergste heb ik Inland Empire afgelopen week bekeken. Het was eerst en vooral een bevreemdende ervaring en alles wat er ook de film gezegd en geschreven is, moet ik als waar bestempelen. Mulholland Drive, Blue Velvet en Lost Highway, om nu deze te noemen, zijn ook niet eenvoudig en bevatten ook wel wat (onverklaarbare) mysteries, maar dere Inland Empire is echt wel the top of the bill. Wat mij betreft de meest complexe film die ik ooit zag. Na de afloop heb ik me afgevraagd waar ik naar gekeken heb. Toch heeft de film me gefascineerd. Vooral de eerste 45 minuten waren zeer sterk en nog redelijk te volgen. Nadien was ik het kwijt zonder geërgerd te zijn, want boven alles bleef het leuk om volgen. Spelen met raadsels is één ding, maar raadsels verzinnen als doel en niet als middel helpt niemand vooruit. Beetje jammer eigenlijk, want net als zovelen staan vele filmfans zeer open voor enige transparantie. Het lijkt alsof Lynch zich gewoon verheven voelt boven alles en iedereen ...

Wederom speelt Lynch met de idee om fictie en werkelijkheid door elkaar te haspelen en worden zowel de kijker als de personages in de verwarring gebracht. Bij momenten erg surrealistische beelden zoals onder meer de scènes uit The rabbits. Veel dreiging die zowel visueel, maar ook zeker auditief wordt beklemtoond. Lynch slaagt er mede daardoor in een massa te begeesteren en dat voor deze film althans 3 uur lang. Het is een kunstvorm op zich. Gemengde gevoelens dus met een zweem van lichte ontgoocheling.

If you're looking for shock value, Marilyn, I suggest you look in the mirror

Ik heb een haat/liefde verhouding met David Lynch. Sommige dingen die hij heeft gemaakt behoort tot mijn favoriete werk in film/series (zoals Twin Peaks onder andere) maar andere dingen liggen me zo slecht dat ik het nooit meer wil kijken. Toch betrap ik me erop dat ik me altijd wel interesseer in hetgeen waar de man mee bezig is en vandaar had ik ooit eens Inland Empire gekocht. Een drie uur durende film die de naam heeft één van de regisseur zijn moeilijkste films te zijn.. Het is dus niet iets dat ik altijd zou opzetten maar een paar dagen geleden had ik er opeens zin in.

Ik wou de film echter wat laten bezinken, maar een paar dagen later kan ik wel zeggen dat het in ieder geval wel een interessante zit is. De eerste 2 uur behoren tot het beste dat ik al van Lynch heb gezien (onder andere het bezoekje van de buurvrouw is geniaal qua sfeer en dreiging) maar op een bepaald moment begint het gewoon als een kaartenhuis in elkaar te zakken. Billy/Devon verdwijnt geruisloos, de focus ligt veel meer op enkel Nikki en het is tekenend voor de film dat het interessantste in het laatste uur gewoon de aanwezigheid van Terry Crews is. Niet zo'n speciale rol, ik denk dat hij maar 1 regel uitspreekt, maar Crews en Lynch waren twee werelden die ik nooit aan elkaar gelinkt had en dat trok wel even de aandacht. Wat overblijft is inderdaad een koortsdroom waar veel onbeantwoordbaar blijft maar dat toch nog altijd wel blijft boeien. Ik vermoed dat ik ongeveer de helft van de symboliek gemist heb (ik denk dat het vooral over schizofrenie gaat) maar misschien dat een herziening nog wonderen doet.

Met Laura Dern in de hoofdrol heb je een Lynch-regular in de cast en die doet dit toch wel erg goed trouwens. Het is heerlijk om te zien hoe ze de getroubleerde Nikki speelt, maar sowieso is die wisselwerking met onder andere Justin Theroux en Jeremy Irons erg geslaagd. Hier en daar ook weer van die typische Lynch figuren zoals Freddie die geweldig wordt neergezet door Harry Dean Stanton. Schitterend ook dat zowel Theroux alsook Dern later hebben verkondigt dat ze eigenlijk absoluut geen idee hebben waarover de film überhaupt gaat. Dat zegt genoeg over wat een rollercoaster qua verhaal dit is. Alleen jammer van de beeldkwaliteit.. Ik vraag me of het gewoon aan die DVD print ligt of dat het een bewuste keuze was van Lynch om dit zo korrelig te filmen. Als het een bewuste keuze is, dan is dat een jammerlijke keuze aangezien het meer afleidt dan dat het goed doet.

Toch vreemd hoe een film je soms toch kan bijblijven. Ik zien Inland Empire wel eindigen als een film waar ik jaren later naar terug kom en bij mezelf denk "Wat, heb ik hier maar 3.5* aan gegeven?" dus toekomstige Metalfist, mocht je dit ooit teruglezen: dat laatste uur is er toch echt wel teveel aan.. Verder wel een fijne zit en ik krijg toch weer zin om nog is naar het ontbrekende stuk in zijn oeuvre te gaan zoeken.

3.5*

Ik lees hier wel heel vaak dat er geen touw aan vast te knopen is. Hoewel dit absoluut geen toegankelijke film is, heb ik de boodschap juist helder ontvangen. meer helder als in bijvoorbeeld Mulholland Drive of Lost Highway. Daarbij heb ik altijd het gevoel gehad dat ze kloppen, maar niet kloppen. Deze film klopte voor mij, na een uurtje kijken, helemaal.

Het is overduidelijk dat deze film gaat over de geest versus het gevoel en vrouwelijk trauma. Het verliezen van je geest en gevoel en compleet stuk gaan om te zien, accepteren en te leren. Deze film zou zo een 3 jaar van mijn eigen leven kunnen zijn geweest. Vandaar dat ik het juist retegoed snap.. Dat het camerawerk zo is zoals het is, lijkt me vooral te komen omdat de film zich, in mijn optiek afspeelt in de jaren '90. Toen had iedereen zo'n "funniest home video" toestel in de kast liggen.

Ik ben blij dat ik hem gezien heb. Ben ook blij dat iemand als David Lynch mijn eigen koorts heeft weten vast te leggen met akelige accuratie, maar ik hoef hem wel niet meer te zien...

Met een halfje verlaagd na herziening. Regisseur David Lynch heeft een onwaarschijnlijk sterke controle over de onheilspellende en onveilige sfeerzetting die hier wordt neergezet, maar het valt dit keer wel heel erg op dat het qua visualiteit bijzonder lelijk is. Goedkoop geschoten met weinig gevoel voor beweging evenals kadrering, enkel de lichtinvallen, soundtracks en decoraties ogen doordacht. Laura Dern is gelukkig stabiel in de hoofdrol en Krzysztof Majchrzak is leuk als antagonist, maar de overige personages ben ik nagenoeg helemaal vergeten. Aan de ene kant blijft het knap hoe een regisseur nog zo'n angstaanjagend gevoel weet op te roepen met een film die er zo lelijk uitziet en daar ken ik nog altijd veel punten aan toe, maar het laatste uur vergt te veel uithoudingsvermogen om het oude cijfer te laten staan. Nog altijd mijn favoriete film van Lynch, maar niet langer meer de grootse kunstvorm die ik er ooit in zag.

Pfoe. Veel te lang, dat vooral. Zeker ook omdat de film behoorlijk abstract is en zeker een eerste kijkbeurt je vrij weinig ervan kan begrijpen. Het eerste uur gaat nog wel en de film blijft op een bepaalde manier intrigeren, maar er zit te weinig bij om continu te boeien. Visueel oogt het vooral vreemd maar ik vond het niet per se mooi, ook te veel binnen geschoten waar weinig sfeer uit kwam. Pas na twee uur komt de camera langere tijd buiten, maar wel weer in een wat vreemde scène. De hele zachte soundtrack geeft wel een soort van creepy gevoel. 2,5*.