Rebecca (1940)

Last night I dreamt I went to Manderley again

De veelgeprezen film Rebecca (1940) leek me een mooie keuze voor mijn 30e Hitchcock. Helaas viel mij deze verfilming van Daphne du Marriers beroemde boek wat tegen.

De film deed me erg denken aan Jane Eyre, het boek van Charlotte Brönte, die ook als inspiratiebron diende voor het boek Rebecca. Onlangs zag ik deze versie uit 1943 die op mij meer indruk maakte dan deze Hitchcock zonder suspense.

Het verhaal gaat dus net als Jane Eyre over een eenvoudige jonge vrouw (wederom Joan Fontaine) die verliefd wordt op een kasteelheer met een verleden. De openingsscène met bovengenoemde quote erin was prachtig. Daarna vond ik het, tot de ook indrukwekkende slotscène, vrij taai. Sporadische mooie beelden passeerden de revue, maar het verhaal ontbrak spanning.

Joan Fontaine speelde erg goed. Ook de andere acteurs verzaken niet, met één uitzondering. Laurence Olivier vond ik namelijk wat tegenvallen. Hij maakte een afwezige indruk. Dat mag dan wel de bedoeling zijn geweest, het beviel me niet. Ook ontbrak daardoor de chemie met Fontaine, al zou het een haat - liefde verhouding zijn, het zou het geheel wat interessanter maken.

Doe mij dus maar Jane Eyre.

In dit romantische mysterie is het titelpersonage al dood voordat het verhaal begint. Er wordt veel over haar gesproken, maar we krijgen haar nooit te zien. Joan Fontaine speelt de naamloze tweede echtgenote, die gezien wordt als een indringster, als iemand die de plaats in wil nemen van de geïdealiseerde Rebecca. Ze kan moeilijk wennen aan haar nieuwe rol en is bang van haar eigen, wel zeer omvangrijke personeel. De bewoners van Manderlay lijken in het verleden te leven. Hoewel er niks bovennatuurlijks gebeurt, hangt er wel een spookachtige sfeer. Vooral Judith Anderson als Mrs. Danvers is angstaanjagend.

Er is een scherpe tegenstelling tussen goed en kwaad. Het zonlicht van de openingsscènes contrasteert met de duistere omgeving van Manderlay. Joan Fontaine heeft witte kleren en een stralende glimlach; Mrs. Danvers zwarte kleren en een dreigende blik. De nieuwe echtgenote houdt van bloemen, maar in de inleidende nachtmerrie is het landgoed overwoekerd door onkruid.

Het afgelegen herenhuis heeft een gotisch karakter. Het is een miniatuur die nooit scherp in beeld komt, maar steeds omgeven door mist of rook. Schaduwen en reflecties versterken de griezelige sfeer. Hitchcock gebruikte deep focus toen Joan Fontaine de trap af kwam. Water staat symbool voor de herinnering aan een onverwerkt verleden. In het begin staart Laurence Olivier naar het water. Later is er een dissolve van de schuimende zee naar het adressenboek met de letter R, suggererend dat Rebecca nog in zee ligt. Componist Franz Waxman gebruikte een liefdesthema met violen, maar ook een griezelig thema met een Hammond Novachord, een vroege synthesizer die een beetje als een theremin klinkt.

In de ontknoping zijn er twee grote afwijkingen van het boek van Daphne du Maurier. Mrs. Danvers sterft, en Maxim heeft Rebecca niet vermoord. Dat laatste is spijtig en onlogisch, maar volgens de Hayscode mocht een moordenaar er niet ongestraft mee wegkomen. De cameo van Hitchcock zit in de laatste vier minuten - een pijnlijke vaststelling voor wie op alle figuranten in het eerste uur zat te letten. Dit is een atypische Hitchcock met een melodramatisch kantje, maar toch beklijvend dankzij de acteurs en het macabere sfeertje.

Een voortreffelijke cast in deze Selznickproductie met extreem weelderige sets, schitterende (Oscarwinnende) cinematografie en de romantische score van Franz Waxman. Net als bij Gone With The Wind organiseerde David O. Selznick een uitgebreide auditie als publiciteitsstunt, maar Hitchcock had al geconcludeerd dat Fontaine ideaal zou zijn in de hoofdrol en hij had gelijk. Ook Laurence Olivier, Judith Anderson en de onvolprezen George Sanders leveren puik werk af in dit oogverblindende, boeiende romantische melodrama over een naïeve jonge vrouw die tijdens een vakantie valt voor een weduwe en met hem terugkeert naar het statige landgoed waar hij zijn vrouw verloor en constant de geest van Rebecca voelt rondwaren.

Een marktplaats aankoop van een ontzettend bekende titel waar mijn zus een versie van in de boekenkast staan heeft met een moviestill uit deze filmversie op de voorkant. Het boek proberen deed ik al eens om daar genadeloze in te stranden en te bestempelen als niet interessante literatuur, maar een goed beoordeelde Hitchcock verfilming kan ik in dit geval niet links laten liggen. Dus Manderlay kom maar op...

Meteen duidelijk zichtbaar is de hand van Hitchcock in kleine momenten en shots waar de meester van suspense zich laat gelden zoals het moment waar Maxim op de rand van de klif staat. Even zo goed kan de sfeer en mysterie buiten die kleine momentjes in de ijskast blijven staan omdat het zich toch eerst ontwikkelt als lichtelijk zoetsappig liefdesgedoe en gedraai om de hete brei tussen de snobistische Maxim en de lieve toekomstige Mrs. De Winter. Niet dat dit verder vervelend is en past prima bij de opbouw en tijdsbeeld van 1940, maar wie meteen spanning en mysterie verwacht moet nog even wachten. Een half uur later komen we dan eindelijk aan op Manderlay waar het geheel eigenlijk pas echt van start gaat met een beetje humor maar ook meteen met een apart sfeertje.

Sterk sowieso de locatie, het prachtige, imposante maar ook lichtelijke enge huis, wordt er prachtig door Hitchcock met licht, duister en schaduwen gewerkt dat het constant de vraag is wat er nu eingelijk in de schaduwen op de nieuwbakken Mrs. De Winter loert. Is het een geest? Is het Mrs. Danvers of toch iets anders? Het voelt niet zo zeer eng aan maar wel ongemakkelijk met Maxim die zichzelf niet lijkt te zijn en om het minste of geringste boos wordt, iedereen heeft het maar over Rebecca, en dan is er natuurlijk de ijzige Mrs Danvers die zich als enge vrouw niet onbetuigd laat. Het is de zorgvuldige opbouw van een degelijke mysterie, waar geen onverwachte lijken uit de kast vallen of andere enge dingen gebeuren, maar die je als kijker net zo behoedzaam binnen hengelt en ongemerkt onder de huid kruipt als Mrs De Winter overkomt. Want wat er speelt er toch temidden van een vreemde ex-neef, een gek op het strand met een zonderling huisje vol spullen van Rebecca, Mrs De Winter gebukt onder hoge verwachtingen, druk en depressie en dat enge wijf van een Danvers die als een geest door het huis sluipt? Prachtig trouwens het moment waar Mrs De Winter het huisje van Rebecca op het strand benadert op zoek naar Maxim rond de scheepsramp, want wat een prachtig spel van licht, schaduw en nevel rond het huisje.

Maar even is het toch de vraag wat nu precies de ontknoping gaat worden. Gaat die voldoen? Komt er uberhaubt nog een sterke apotheose? En dat antwoord is volmondig ja, want wat bouwt de film zich op naar een mooie switch in het plot met een erg sterke en goedbedachte ontknoping. En zo ontwikkelt Rebecca de film zich van een liefdesdrama light, waar het niet helemaal pluis is, naar een perfect opgebouwde en onverwachte ontknoping. Had ik het boek dan toch wel gelezen of deze film al eens gezien...? Want bepaalde fasen kwamen me toch wel erg bekend voor. Het maakt niet uit in het eindoordeel want ik heb gisteravond genoten van deze klassieker en zet de film met veel plezier bij de rest van mijn Hitchcock verzameling. Ik ben benieuwd wat een herkijk op termijn doet, want voor nu 4 sterren, maar ik sluit niet uit dat die nog wel omhoog gaat.

Een bijzonder sfeervolle film die zich perfect tussen het genre van mystery en drama laveert. Romance zou ik het eerder niet noemen, want van een gelukkig amoureus sprake is niet echt sprake, hoewel de nieuwe mevrouw De Winter haar uiterste best doet.

Je voelt van in het begin dat er een ongemakkelijk geheim huist in het landgoed. Het soms opvliegende gedrag van Maxim versterkt dat alleen maar. Hitchcock bezit de kwaliteiten om dit maximaal uit te buiten met de prachtige setting en onderhuidse spanning. Een geweldige film ook in zwartwit waarbij de schaduwen en de vele grijstinten ideaal tot uiting komen.

Ergens heb je het gevoel dat de geest van Rebecca nog rond het kasteel zweeft. En als het niet letterlijk is, dan ervaart het nieuwe meisje haar aanwezigheid als verstikkend. Alles doet haar aan Rebecca denken die als een soort godin wordt opgevoerd waaraan ze nooit kan aan tippen.

Naar het einde toe is er een plottwist waardoor alles wat in een stroomversnelling komt. Misschien neemt daar de film wat een loopje met zichzelf. Heel even dat het zelfs in elkaar zou stuiken, maar achteraf blijkt toch dat meneer De Winter de perfecte moord heeft gepleegd. En Ben, die doolde verder rond in zijn strandhuisje hopend dat hij daar mag blijven.

Laat het maar aan Hitchcock over om een reeds briljante roman te bewerken tot een al even legendarische film.

Rebecca is een beklemmend verhaal dat, als je het eenmaal gelezen of gezien hebt, een speciaal en spookachtig plekje in je hart inneemt. Het is boeiend en iconisch om alle juiste redenen. De personages zijn diepe, levende en gekwelde wezens. Wie kan de dreigende aanwezigheid van Mrs. Danvers vergeten? Als ze opdoemt boven Mrs. De Winter bij dat raam, hoe kun je dan geen kippenvel krijgen. Vooral vanwege haar zwarte silhouet tegen de witte gordijnen.

Hitchcock speelt bijna perfect met schaduwen en vormen. Er zijn veel shots waarbij ik met open mond naar het scherm staarde. Die laatste tien minuten zijn misschien wel het beste deel van de film.

Ik vond dat het onderzoek een stuk korter had gekund, maar verder is dit pure cinema.

4*

Herziening. De eerste film van Hitchcock in samenwerking met de Amerikaanse producer David O. Selznick. Naar verluidt was er een spanningsveld tussen beiden omdat Selznick een getrouwe verfilming van de roman wenste en Hitchcock meer zin had om om aanpassingen te doen. Uiteindelijk is het vooral een verfilming van de roman geworden al hebben ze wel nog toegevingen gedaan omwille van de Hays code. Het maakt dat de nadruk ligt op drama met eigenlijk geen voor Hitchcock kenmerkende humoristische momentjes. Mij stoort dat zeker niet. Het is een meesterlijk in beeld gebracht verhaal dat je laat wegdromen in de prachtige omgeven van Manderley en Cornwall. Het begint al met de gothic openingsscene waarin de camera als een geest lijkt te zweven over het Manderley landgoed met daarover de voice over van Joan Fontaine. De nadruk ligt op de psychologie en onderlinge spanningen tussen de personages met het mysterie van Rebecca als brandstof voor de gebeurtenissen. Onvergetelijk is de bijdrage van Judith Andersen als de housekeeper Danvers (van Antwerpen dus). Ze wordt ook wel vergeleken met de Nosferatu en diens manier van ‘rondzweven’ in zijn slot, en terecht. Het laatste halfuur helpt de kijker toch even uit de droom wanneer de verhaallijn een wending krijgt richting whodunnit met enkele verrassende twists. De vurige finale sluit opnieuw aan bij de eerder surrealistische sfeer en maakt de cirkel met de intro mooi rond. Hitchcock was zelf niet de grootste fan van dit ‘unwanted child’ maar niettemin vind ik dit zelf een héél goeie gothic movie.

Af en toe probeer ik nog eens tijd vrij te maken iets van Hitchcock te zien/herzien en mijn oog was op deze druilerige dag gevallen op Rebecca. Eentje waar ik een 3.5* aan gegeven had, maar waarvan het verhaal me blijkbaar voor een groot deel was ontgaan.

Het duurt wel eventjes voor deze Hitchcock echt op gang komt. Het moet ook één van de langste films uit zijn oeuvre zijn, maar vanaf de aankomst van de nieuwe Mrs. de Winter in Manderley weet Hitchcock de spanning beetje bij beetje te laten toenemen. De rol van Judith Anderson als huishoudster Mrs. Danvers is hierin belangrijk, want ze wist me toch ook de stuipen op het lijf te jagen met haar kille en mysterieuze voorkomen. Vooral de scène waarin ze Mrs. de Winter zelfmoord wilt laten plegen, steekt erboven uit.

Wat ook bijdraagt aan de spanning is het ontbreken van het beeld van Rebecca. We krijgen nergens een flashback of een foto te zien van de oude Mrs. de Winter, maar we kunnen wel onze fantasie de vrije loop laten gaan door alle opmerkingen die gegeven worden door de personages. Op die manier krijgt de film nog een extra ‘spookelement’ erbij. Alleen vond ik het na de bekentenis van Maxim over de dood van Rebecca de film iets te uitleggerig worden.

Verder wordt er ook prima geacteerd. Zoals eerder vermeld, is Judith Anderson heerlijk creepy als de huishoudster Mrs. Danvers, maar ook Joan Fontaine is erg sterk als de tweede Mrs. de Winter. Ze heeft in deze film geen eigen voornaam wat nog meer de nadruk legt op het feit dat zij de vervangster is van Rebecca en Joan Fontaine weet dat ook met de juiste emoties te brengen.

Goede Hitchcock zonder meer. Ik zet hem nu niet meteen bij de absolute topfilms van Hitchcock, want daarvoor is zijn oeuvre te rijk gevuld, maar misstaan doet hij zeker en vast ook niet.

3.5* blijven staan

Uit een bericht van mij verderop leid ik af dat ik Rebecca ruim zestien jaar geleden voor het eerst zag. Ergens heeft daarna de gedachte postgevat dat het een zwaar en lang drama is, zodat een nieuwe kijkbeurt uitbleef. Tot ik nu de zaterdagavond weer tot vaste Hitchcockavond heb bestemd. En na die zestien jaar, waarin veel bleek weggezakt, kon ik mij weer aangenaam laten verrassen. Dusdanig, dat mijn waardering een halfje omhoog gaat.

Het lef: een hoofdpersoon zonder eigen (voor)naam. Ze is niemand, ze wordt mrs. De Winter, maar dan de tweede. En ik weet, zoals zij zelf spoedig ontdekt, dat ze de eerste nooit kan vervangen.

Van een raadselachtig drama in een spookachtige sfeer, met een briljant mysterieuze huishoudster, gaat het verhaal dan langzaam richting een stroomversnelling om te eindigen als klassieke whodunit met een paar verrassende wendingen. Het slot is heftig en dramatisch, maar toch prettig, omdat het goed afloopt voor de mensen die mijn sympathie, deels langs omwegen hebben afgedwongen.

Een zwaar verhaal, ja, zoals het werk van Du Maurier dat kan zijn. Maar lang? De ruime twee uren vlogen voorbij, dankzij het ingeleefde spel en de geweldige fotografie. Wat een heerlijke kijkervaring!