Tár (2022)

Zoals te verwachten valt zet Cate Blanchett andermaal een vlekkeloze hoofdrol neer. Maar het verhaal over een eigengereide dirigent deed mij verder weinig. Vandaar dat mijn waardering per saldo amper boven de middelmaat uitkomt.

Raar, om niet zeggen excentriek, om de film te beginnen met ca. 5 minuten durende slotcredits. Het eerste uur of zo valt er sowieso weinig te beleven. Het is duidelijk dat degene, die de synopsis geschreven heeft, de film niet zelf gezien heeft, want het dochtertje speelt amper een rol in het geheel.

Lydia Tár [Cate Blanchett] is de eigenzinnige dirigente van een prestigieus Duits orkest. Ze woont samen met violist Sharon [Nina Hoss] en diens dochtertje Petra [Mila Bogojevic] die ze met hand en tand beschermt tegen iedere bedreiging. Maar het is haar eigen carrière en reputatie die onder druk komt te staan wanneer er een verband wordt gelegd tussen haar en een tragische gebeurtenis die betrekking heeft op één van haar orkestleden [Sylvia Flote]. Hoewel het in veel opzichten de indruk wekt een biografisch drama te zijn is dat niet juist, al bestudeerde Blanchett uiteraard enkele vooraanstaande dirigenten. Blanchett geeft (na Carol en Blue Jasmine) een nieuwe masterclass in beheerste manie en is volstrekt overtuigend als topdirigent. Maar de opening is flink doorbijten en ook daarna duurt het vrij lang voor het verhaal werkelijk op gang komt.

De magistrale rol van Cate Blanchett is de voornaamste reden om deze erg lange, bij vlagen pretentieuze maar uiteindelijk wel boeiende film te gaan zien. Na een taai begin wint de film steeds meer aan kracht, om uiteindelijk op dubbelzinnige maar wel passende wijze te eindigen. Plot en personages worden door regisseur Todd Field subtiel en trefzeker opgebouwd, maar van de kijker wordt wel het nodige geduld verwacht.

Ik heb helemaal niks met klassieke muziek maar het is soms eens goed om uit de comfortzone te treden, ook al is het maar op filmgebied. Tár wordt goed vertolkt door Cate Blanchett maar toch vond ik het verhaal erg langdradig. Dit kon toch perfect in anderhalf uur? Er gebeurde vaak bitter weinig en hoewel Cate Blanchett uiteraard prima acteerde was het ook geen prettige hoofdpersoon om te volgen. Dat hoort ongetwijfeld bij de vertolking natuurlijk. Er gebeurt ook weinig memorabel. Voor een film als dit hoor je misschien nog geen 10 minuten muziek wat me wel verbaasde. Ik heb serieus moeten doorbijten om de film te voltooien en dat zegt gewoonlijk wel wat. Ik ga maar 2* geven.

Waarom begonnen is met de eindcredits is me een raadsel. Gevolgd door een veel te lang interview was het eerste kwartier (en daarbij ook het eerste uur) amper door te komen.

Maar gaandeweg wordt het het verhaal gelukkig interessanter en vallen alle subtiele hints steeds meer op hun plaats, waardoor het eerste uur de “investering” waard was. 3,5*

Schitterende film van Todd Field, zeer onder de indruk, en met een uitstekende prestatie van Cate Blanchett. Het is geen lichte kost maar wel razend interessant. Al in het eerste kwartier duizelt het van de boeiende gesprekken rond de waarde van muziek en morele vraagstukken over het belang van het 'fout' zijn van een artiest in de beoordeling van diens werk.

Ten principale gaat de film echter over machtsverhoudingen, en Field - bekend van het geweldige Carnivale - heeft een iconisch werk neergezet in deze thematiek wat mij betreft. Het is al sterk om een vrouw als hoofdpersonage te kiezen, maar bovenal is het zeer knap hoe hij de discussie aangaat door Lydia Tár, de hoofddirigente van het Berliner Filharmoniker (vertolkt door Blanchett), eerst overtuigend de universele kracht van muziek neer te laten zetten en pas geleidelijk het beeld over haar persoon te veranderen, en daarmee direct de eerdere argumenten een spiegel voor te houden. Het zet serieus aan het denken.

Naast het sterke verhaal en de acteerprestaties draagt ook de sfeer van intrige bij aan de kracht van de film. Tár verwijst vaak naar gebeurtenissen die in het verleden plaatsvonden, maar het wordt de kijker nooit helemaal duidelijk wat zich daar heeft afgespeeld. Bovendien zijn ook de waanideeën van Tár vaak mysterieus, en barst de film van de intrigerende symboliek (het getal 5, de vele naamsveranderingen of vergissingen daaromtrent etc.) Interessant: de naam Tár (die ze wijzigde vanuit het Hongaarse Tarr) betekent iets als leegte, kaalte. Verder is het gewoon mooi gefilmd, is de muziek (vooral Beethoven en Mahler, maar ook de overige filmmuziek) goed gebruikt, en heeft Field veel oog voor detail.

Door de lengte van de film en ook de vele ideeën die erin naar voren worden gebracht al vanaf het begin is dit zoals gezegd geen lichte kost, en dat is wellicht de belangrijkste kritiek. Bovendien vond ik het einde niet erg overtuigend en iets te gemakkelijk gekozen. Maar ik raad iedereen aan die geïnteresseerd is in klassieke muziek alsmede thema's rond machtsverhoudingen, gender etc. om dit te gaan zien, bij voorkeur op groot scherm. Mooie filmervaring al met al.

Een film over een dirigente die meteen de aandacht trekt, en dat komt vooral door de geweldige Cate Blanchett in de titelrol. Geen idee wat ik moest verwachten, al zat ik op voorhand met bvb Whiplash in mijn hoofd. Een hele andere film met een boeiend veelzijdig personage.

In het begin krijgen we niet alleen interessante gesprekken over muziek (wat ik als muziekmaker/liefhebber wel kan smaken), maar gaat het ook even over de scheiding van artiest en werk, over inspiratie en vooroordelen met als voorbeeld Bach en zijn 20 kinderen. Het lijkt een klein debat in de marge te zijn, maar het is toch een deel van het geheel. Lydia Tár zegt dat artiest en werk gescheiden moeten zijn, maar oordeelt zelf op het uiterlijk bij het aanwerven van een celliste, op basis van haar mooi looks. Lijkt ze soms mensen te selecteren (of net niet) voor bepaalde jobs met criteria die niet met het werk te maken hebben (al is dat minder duidelijk). En vooral als ze later zelf in een storm terecht komt, waar we niet helemaal het fijne van weten, maar waar het oordeel van de persoon ook samenhangt met de positie van het werk. Wat op zich ook niet onlogisch is op het moment dat iemand in een machtspositie zit en blijkt dat er misbruik van zou zijn.

De film bewandeld verschillende thema's, maar zonder zwart/wit te zijn. Het zit in het subtiele dat evengoed consequenties heeft. Het valt vooral op dat de film zeer sterk is in de score door bewust stiltes te laten en muziek niet louter als behang te laten afspelen om de emoties te versterken. Samen met een boeiende cast slaagt regisseur Todd Field, die eerder ook al het beklemmende in Little Children mooi kon verfilmen, er in om een film met relatief veel dialoog toch zeer naturel en boeiend te brengen.

Een bomvolle zaal. Ik was dus niet de enige die Cate Blanchett wilde zien schitteren. Ik moet dan toch al terug naar Babel of Blue Jasmine om haar zo goed te vinden. Maar hier overtreft ze zichzelf toch wel. Ze ligt voor mij dan ook in pole position voor die felbegeerde Oscar als beste actrice. Zij was voor mij de enige reden om geboeid verder te kijken naar Tar. Bijna 160 minuten. Dat is lang, zeker na een moeizaam begin. Lydia Tar, een ijskonijn die angst en ontzag inboezemt bij vriend en vijand, respect ook. Iemand die steeds alles onder controle lijkt te hebben...

Ik ben niet zo muzikaal aangelegd en hoewel ik klassieke muziek apprecieer, heb ik er zelf geen kaas van gegeten, noch om te spelen, noch zijn geschiedenis. Het was dus even doorbijten met al dat vakjargon, de revue van diverse dirigenten tijdens weliswaar krachtige dialogen en de compositie van die ene Vijfde Symfonie van Mahler.

Het is een verhaal van inderdaad een sterdirigent die van haar sokkel valt. Gecanceld zoals ze zeggen doordat ze haar macht en invloed gebruikt en misschien af en toe misbruikt - al dan niet onbewust - om de lat te houden waar ze hem wil: hoog en strevend naar perfectie. Het lastige van de film is dat dit gehele machtsmisbruik onderhuids is en weinig echt prominent naar voren treedt in de film. Af en toe wat flarden van wat afgedankt ontgoocheld personeel, maar veel verder gaat het niet. Zelfs de gelekte emails komen maar vluchtig aan bod.

Naast Blanchett zelf valt verder de prachtige cinematografie op. Hier en daar ook geweldige scènes zoals wanneer de buren stilte wensten voor potentiële nieuwe kopers. Of de scène toen ze die ene daar een mep gaf op het toneel.

In zijn geheel een prima film, inhoudelijk vond ik het bij momenten iets te langdradig, zeker het eerste uur. Gelukkig redt Blanchett de film voor mij. Ik had de muzikale intermezzo's ook wat langer verwacht, want deze waren echt krachtig.

Tar is de derde film in ruim 20 jaar die door Field geregisseerd is. Productief is hij niet. Zijn debuut zag ik lang geleden en zou ik moeten herzien. Zijn vorige film, Little Children heb ik niet gezien en is al weer van meer dan 15 jaar geleden.

Tar is vooral een film over macht (en daar zag ik er meer van de laatste tijd). Over macht in verschillende gedaantes. Hoe kom je op een plek waar je macht hebt en hoe verlies je dat weer. Hoeveel van wat je daar doet is een machtsstrijd. Lydia een een fantastisch complex personage met vele karaktertrekken en de film gaat nimmer voor de voor de hand liggende makkelijke antwoorden en voorspelbare vorm en is daardoor een relevante en opvallend dwarse film die heel erg een kind van zijn tijd is. En een erg verrassend en sterk einde, waar de film nog een extra laag krijgt.

De film begint met de eindcredits, minutenlang, wat een prachtig begin is: je kijkt alsof je er al een hele film op hebt zitten en je vermoedt dat het werkelijke einde van de film het 'begin' zal zijn. Dat blijkt ook te kloppen. Hoewel de film chronologisch vertelt, keert de hoofdpersoon aan het slot inderdaad terug naar haar ouderlijk huis en dirigeert ze een jeugdorkest in Thailand, zoals ze haar carrière ooit is begonnen. Fraai.

Dan wordt ze geïnterviewd door de echte Adam Gopnik van The New Yorker die zichzelf speelt, en waarin alle thema's van de film aan bod komen: de carrière van Lydia Tár, het dirigeren, het vrouw zijn, haar voorgangers. Zonder enig respect voor de kijker (heerlijk!) doet de film vervolgens consequent het juiste: zaken aanstippen, niet uitmelken, niet uitleggen, slechts kort duiden. En strooit de film met namen en termen uit de klassieke muziek, alsof iedereen weet wie en wat ermee worden bedoeld (heerlijk! Al ken ikzelf die termen niet of nauwelijks).

Lydia Tár is een ijskonijn, een maestro die in de hiërarchie aan de top staat en hiervan gebruikmaakt. Dat ze dit doet, is behoorlijk voorspelbaar gedurende viervijfde van de film, en dat is behoorlijk storend. Aan de andere kant, alles blijft terloops, en dat is weer mooi.

Discussiestof genoeg: is zij niet teveel een mannelijke vrouwelijke dirigent, is het handig om in deze tijd een #SheToo-verhaal te vertellen, is de film niet teveel een inside-verhaal voor kenners?

Kortom, een topfilm die te lang duurt en storend voorspelbaar is.

Viel me toch ietsje tegen, gezien alle lovende kritieken. Vond dat de samenhang van alle gebeurtenissen niet altijd even sterk was. Met name het slot vond ik wat simpel gezien alle voorgaande gebeurtenissen. Maar er valt ook veel te genieten. Cate Blanchett speelt hier overtuigend een bijna maniakale dirigent, een vakidioot, die niet kan relativeren en verzuipt in haar eigen macht over mensen. En daar uiteindelijk zelf het slachtoffer van wordt. Ik ken dit wereldje een beetje en moest denken aan Valery Gergjev, de vroegere dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest, ook een geniaal muzikant maar in zijn omgang met mensen niet altijd even handig en nogal ontoegankelijk. Maar dat terzijde.

Deze film houdt je toch wel op het puntje van je stoel. Die 238 minuten vlogen voor mij om. Pas op voor de synopsis hier, die klopt van geen kanten. De adoptiedochter speelt nauwelijks een rol en de eigen composities ook niet. Wat ik wel jammer vond is dat de rol van Nina Hoss als de echtgenote nauwelijks uit de verf komt. Daar heeft Nina Hoss natuurlijk zelf voor gekozen, maar een groot actrice als zij had nooit genoegen mogen nemen met deze rol.

Het publiek was wat in verwarring door de aftiteling aan het begin mrt een metkwaardige Amazone begeiding.. Leuk bedacht maar overdreven lang.

Een pretentieuze film over een dirigent die haar macht misbruikt voor eigen persoonlijk gewin. Het zal in dat wereldje zeker niet zachtzinnig gaan. Tàr draaft aardig door en dat werkt op een gegeven moment tegen haar. Tàr zet haar macht ook in om vrouwen in te palmen. Aardig element in de film, omdat die eigenschappen meestal aan mannen worden toegedicht.

De film vind ik tamelijk complex. Zeker omdat een aantal kwesties niet worden afgerond.

Het acteren is top.

Ik vind klassieke muziek prachtig. Er mocht wel wat meer in de film.

De lengte van de film vond ik prima.

Ik had geen hoge verwachtingen van deze film en helaas werd ik niet positief verrast: de film is erg langdradig – hij duurt ook veel te lang – en ook wat vaag zonder dat het ergens echt boeiend wordt. De film laat eindeloos het leven van een celebrity-dirigent, in dit ficitieve geval dat van Tár, zien waarbij er wel aldoor intellectuele citaten en weetjes worden rondgestrooid – vaak nog in de oorspronkelijke taal zoals “La femme a le droit de monter à l'échafaud, elle doit avoir également celui de monter à la tribune” en “Die Hoffnung stirbt zuletzt” – zonder dat de gesprekken intellectueel interessant worden of de film een diepere laag krijgt: uiteindelijk is de film simpelweg de verfilming van enkele grote media-thema’s van deze tijd, namelijk het woke-gedram over diversiteit en de #metoo-beschuldigingen (in Nederland hebben we zelfs onze eigen Tár in de figuur van dirigent Gatti die werd ontslagen na “ongepast gedrag”), zonder daar echter iets interessants mee te doen. Dat de film zo lang en dus langdradig is zal z’n rechtvaardiging hebben in de epos-structuur van het clichématige ‘opkomst en ondergang van een ster’-thema.

De film lijkt me maatschappijkritisch want de boodschap is denk ik gericht tegen de woke- en #metoo-waanzin: muziek (kunst) verliest z’n transcendentie en verbindende kracht als alleen huidskleur e.d. de waardering mogen bepalen of als een kunstenaar wordt gecancelled als die misschien (want nog onbewezen) een scheve schaats heeft gereden. Die boodschap onderschrijf ik van harte: als een groot kunstenaar bv. een nazi en kinderverkrachter is moet hij of zij naar de gevangenis maar z’n kunst evengoed naar het museum of concertzaal. Ofschoon de film goed gemaakt zal zijn, weet de film van deze thema’s en boodschap echter voor mij geen interessant verhaal of film te maken.

Ik lees her en der wat reacties dat mensen het jammer of zelfs schande vinden dat voor zo'n rol een vrouw wordt gekozen. Want is er eens een vrouw met een topfunctie, dan is het een vrouw met machtsmisbruik. Ik vind dit juist een goede keuze. Een film met een man was een (zoveelste) film geweest over mannen met macht, vrij specifiek gericht op mannen. Nu is de film veel universeler en sterker daardoor.

Visueel geweldig met enorm sterk gebruik van het brede beeld om prachtige composities te krijgen. En er zit vaak enorm veel diepte in die composities, meer dan in een gemiddelde 3D-film in ieder geval. Ook de wat afgebleekte kleuren, de inrichting van dat huis (veel op het oog onbewerkt beton) en noem maar op. Allemaal kil en koud (hoewel ik dat huis wel echt geweldig vind met die lampen aan) maar eindeloos boeiend. Zeker anderhalf uur is dit een geweldige film met lange takes maar nooit saai en Blanchet die overtuigt zonder de aandacht op te eisen. En geweldig hoe ze die mafkees tijdens de les even op zijn plek zet. Of boeiend dat interview in het begin.

Inhoudelijk heel aardig maar niet altijd overtuigend. Er gebeurt veel subtiel en de film werkt naar een climax, maar eigenlijk gebeurt het meeste dan buiten beeld, die climax komt niet qua beleving en de film zakt na 1,5 uur wat weg en het laatste halfuur voelde een beetje als een nachtkaars die uitging. Ook het stukje waarin Blanchet wat gek gaat doen komt nogal vanuit het niets voor mijn gevoel. Er zal vast veel rondgaan in haar hoofd maar als kijker zien we dat niet en beleven dat dus niet mee.

NIettemin overtuigen de sterke punten sowieso. 3,5*.

Fantastische Cate Blanchett in een fascinerende film over een sterdirigent die van haar rostrum duikelt. Mooi opgebouwd, met als interessante rode draad een personage dat geen moment goed zichtbaar is: Krista Taylor. Je ziet haar van achteren gefilmd zitten in het publiek in New York, luisterend naar Lydia Tar's interview, je ziet een foto met haar, het haar voor het gezicht, in een droombeeld met Lydia, het gezicht wederom onzichtbaar, ze blijft een enigma. Een detail wat je makkelijk over het hoofd ziet (ik zag het ook niet meteen), ze verschijnt ook als geest in Lydia's kamer, als de film sowieso steeds meer trekken vertoont van een nachtmerrie. Een verbeelding van het slechte geweten dat opspeelt wellicht? TAR wordt her en der wel als statement tegen de cancel-cultuur genoemd, maar ik zie het toch meer als een film die machtsmisbruik aan de orde stelt, niet zozeer de reactie daarop. En er zit dus ook een zeer subtiele horror-component in.

Het begin zet eigenlijk al de toon. Vijf minuten credits, begeleid door irritant gejengel. Een dikke middelvinger naar de kijker als je het mij vraagt.

De veel te lange film die zich vervolgens ontvouwt is vooral langdradig en vaag. Waar gaat het nu eigenlijk echt over? Welk punt wordt er gemaakt? Het blijft onduidelijk. De zogenaamde beschuldigingen blijken uiteindelijk nogal een storm in een glas water: een geknutseld filmpje en een zelfmoord die je toch onmogelijk de schuld van Tár kunt noemen. Toch is dat voldoende om haar carrière te verwoesten en te dwingen op de vlucht te slaan. Is Tár daarmee een slachtoffer van een doorslaande cancelcultuur of toch vooral een vrouw met macht die haar positie misbruikt?

Met een beetje goede wil kun je dan zeggen: het is een genuanceerde film. Geen zwart/wit dader-slachtoffer verhaal. Vul zelf maar in, kijker. Een film om je aan het denken te zetten. Prima, maar op het scherm gebeurt onvoldoende om tweeënhalf uur boeiend te vullen. Het verhaal ontwikkelt zich tergend traag, de shots zijn overwegend saai. Neem het oeverloze, vaak technische gezwam over klassieke muziek en componisten. Vast boeiend voor de liefhebber/kenner. Ben je dat niet, dan is het moeilijk de gedachten erbij te houden. Scènes als de lunchafspraken van Tàr zijn haast niet door te komen. Het enige echt positieve is het consistent sterke acteerwerk - niet alleen van uitblinker Blanchett, maar over de hele linie.

Een film om óf uren onder het genot van een gembertheetje over na te babbelen, óf snel te vergeten. Bij mij gaat hij snel de vergetelheid in.

Leuk.

Misschien niet het meest voor de hand liggende woord om deze film mee samen te vatten - er is tenslotte weinig leuks aan het verhaal, de film is zeker in het begin af en toe knap langdradig, Blanchett speelt een zwaar getroebleerde persoon die ver voorbij de normale hulp is - en ze wordt ook nog eens omringd door evenzeer getroebleerde mensen. De beelden zijn strak op het kille af, de locaties zien er uit alsof het een documentaire over het brutalisme is, en ja, de muziek moet je liggen maar ook daar is leuk een woord wat niemand gebruiken zal.

Maar het is wel leuk dat zo’n film als dit nog steeds gemaakt kan worden - een intrigerend en meeslepend verhaal over een ongewoon persoon vol innerlijke problemen, zo verknipt als het maar kan - en volstrekt overtuigend als dirigent, dat ook. Ja, ik heb er wel eens een meegemaakt, en wat Blanchett hier speelt kon haast een regelrechte kopie van die persoon zijn - iemand die in haar adresboekje de mensen niet op naam heeft, maar op instrument. Een fraaie observatie van de wereld van de klassieke muziek - tijdens een uitvoering allemaal smetteloos deftig gekleed in keurig gestreken zwart en wit, maar achter de schermen gaat een wereld van emoties, intriges, achterklap en alle denkbare dimensies in gedrag verborgen. Het zijn net mensen, zeg maar.

De keuze voor de muziekstukken waar het orkest mee bezig is is wel wat gemakzuchtig - net als het motiefje van de celliste die gemotiveerd wordt door het concert van Jacqueline du Pré. En dan nog precies die uitvoering jatten voor dat stukje film ook, dat is wel helemaal slordig. En ook wel jammer dat we uiteindelijk niet de hele uitvoering van Mahler te horen krijgen, dat had er in de epische speelduur ook best nog bijgekund. Ok, narratief was dat misschien wat raar geweest, maar toch.

Toch, ondanks wat van dat soort vormfoutjes en wat jammerlijk gehannes met de opening credits en de veel te lange introductie is het wel zonder meer een fascinerende film. Sowieso geniaal gespeeld door Blanchett - zeker niet een van mijn favoriete actrices, dus zonder favoritisme of voordeel van de twijfel. De spanning wordt, even buiten de wat flauwe intro, bijzonder fraai opgebouwd terwijl ze zich dieper en dieper in de nesten werkt totdat je gevangen in het plot gewoon móet weten hoe het afloopt, met zorgvuldig gedoseerde zijlijntjes in het plot zoals bijvoorbeeld de heerlijke scene als de buren komen vragen wanneer ze haar repetitieuurtje heeft.

En het einde is toch ook wel echt volstrekt geniaal gevonden - en ook echt, hoe verzin je het. Het is toch maar zelden dat een film zo fraai, zo poetisch tot een afsluiting komt.

Misschien dat deze film qua belangstelling heeft kunnen meeliften op de tijdgeest van #MeToo en de schandalen van machtsmisbruik in buiten- en binnenland, maar feitelijk gaat hij meer over wat een positie van macht met een persoon kan doen: je kunt moeilijk volhouden dat Tár brandschoon is, maar evenmin is het geheel onbegrijpelijk wat ze doet en hoe ze is geworden wie en wat ze is. De film biedt daarnaast geen eenvoudige antwoorden en oplossingen, en dankzij de vertolking van Cate Blanchett is Tár zelf een ijzersterk personage waarbij het bruist onder (en na verloop van tijd ook bóven) de oppervlakte. Het lange podium-interview van aan het begin heeft mij persoonlijk geen seconde verveeld.

Een fascinerend, boeiend en heel 'eigen' geheel. Mede om die reden ook goed dat er de tijd wordt genomen in deze film, want de toonzetting van een steriele, elitaire muziekwereld is erg knap. En Blanchett als dominante alfavrouw ook zeer overtuigend.

Dit geldt vooral voor het eerste deel van de film, laten we zeggen de eerste pakweg anderhalf uur. Hoe vervolgens de downfall van Tár wordt behandeld vind ik ineens een stuk minder genuanceerd en niet heel bijzonder uitgedacht. Soms zelfs met erg korte bochten.

Macht. Macht corrumpeert. Macht corrumpeert de ziel. Macht verzilvert privileges, ook als er helemaal geen privileges toegekend zijn. Macht verhoudt zich niet tot een ander, legt geen verantwoording af, kent geen empathische reflex. Macht woekert, om uit te kunnen deinen. Macht respecteert geen liefde, geen loyaliteit, geen waarheid. Macht geeft om macht, basta.

Macht associëren we doorgaans met het profane, het wereldse schouwtoneel waar economie en politiek thuis zijn. Todd Field situeert zijn portret van ontspoorde machtswellust echter in het centrum van de hoge cultuur – is de dirigent niet bij uitstek het symbool voor verfijning, verbinding met de traditie en dus morele verhevenheid? Niet in de plot die Todd Field verzon rondom de fictieve Lydia Tár, die als chef van de Berliner Philharmoniker en gastdirigent bij toporkesten wereldwijd ineens in opspraak komt. De tragiek schuilt hem uiteraard in haar val, of preciezer: in het feit dat zij zich nauwelijks bewust lijkt van haar wangedrag, dat zich eerst professioneel doch uiteindelijk ook privé manifesteert. Haar ethische reflex heeft ze leren onderdrukken, maar het zijn auditieve demonen die blijven spoken: een schreeuw in het woud, een metronoom midden in de nacht, een duivels interval ergens onbestemd in de ruimte.

Het maniakale, het charismatisch-autoritaire, de eloquentie van de hoogste regionen der intelligentsia: Tár belichaamt het archetype van de dirigent, die als het ware gezag moet afdwingen, die de muziek beter moet begrijpen dan alle musici die ze voor zich heeft, die moet kunnen spreken over de onbenoembare esthetica in muziek… Vraag is dan of het haar metier is die haar van das irdische Leben vervreemden, of was zij van meet af aan verziekt – door ambitie, doch ook door fanatiek geloof in de kracht van muziek, of door het verlangen in Bernsteins voetsporen te kunnen treden…?

Het is diezelfde Bernstein die haar tot inzicht brengt: de schoonheid van muziek zit in het woordeloze gevoel dat het oproept. Hoe lang is het geleden dat Tár zich op die manier tot een partituur heeft kunnen verhouden – vrij van het obligate perfectionisme, los van de druk van pers en publiek, vrij van individueel verlangen om te excelleren? Haar breekpunt is in zekere zin het bekijken en beluisteren van een opname, kortom niet zelf deelgenoot moeten zijn van een esthetische ervaring, maar haar passief kunnen ondergaan. Terug mens kunnen zijn, in plaats van instrument van een hogere orde...

Als film cirkelt ‘Tár’ rondom de aloude vraag of het de omstandigheden zijn die pathologie hebben geïnduceerd, of hooguit gekatalyseerd – interessant, maar nou ook weer niet zo uniek als menigeen liet uitschijnen. Wel onnavolgbaar is hoezeer Field deze film met liefde voor de klassieke muziek en haar geschiedenis injecteerde. Uit alle poriën spreekt kennis en adoratie, en het is als publiek een voorrecht daar deelgenoot van te mogen zijn.

Zich mengen in het debat omtrent de cancelcultuur en #meetoo doet Field mijns inziens louter zijdelings, omdat Blachett duidelijk lijdt aan schuldgevoelens, vandaar ook dat haar relatie op de klippen loopt. Dat het personage uiteindelijk geen andere manier van leven en werken kan vinden, maar integendeel in dezelfde routines vervalt, doet vermoeden dat de toxiciteit dieper zit, geworteld in haar persoonlijkheid. Het orgelpunt is zodoende schrijnend, hoewel het een romantisch ideaal van kunstenaarschap onderschrijft en bijgevolg een sprankel hoop herbergt: nog los van het publiek, is muziek de taal waarin Tár zich zal blijven uitdrukken.

Niet onlogisch overigens dat de film opent met de aftiteling, zodat het publiek van A tot Z blijft zitten – jawel, zoals bij het beluisteren van een symfonie. ‘Tár’ is een visuele sonate met expositie, doorwerking en uiteindelijk re-expositie, waarbij het publiek alleen maar kan hopen dat het oorspronkelijke materiaal door de gebeurtenissen onderweg getransformeerd is. Dat laat Field in het midden, met een overigens iconisch eindbeeld, dat tegelijk tristesse en humor uitademt.

3,5*

Uitstekende film over een beroemde dirigent wiens carriere en leven wat scheurtjes begint te vertonen. Een boeiend portret waarbij je het hoofdpersonage langzaam steeds beter leert kennen door mooie, lange scenes. Uiteraard draagt de sterke rol van Cate Blancett hier in finke mate aan bij. Ook het hoogdravende milieu waarin de film zich afspeelt, komt goed naar voren.

Prachtfilm met een verbluffende acteerprestatie van een werkelijk weergaloze Cate Blanchett, die er heel veel voor over had om deze rol overtuigend te vertolken.

Het fictieve verhaal van een meer dan gepassioneerde, zeg maar keiharde, maniakale orkestdirigente.

Mogen een paar passages misschien voor sommigen wat lang lijken, het is een lust Blanchett aan het woord te laten en haar professioneel met haar vak te horen en zien omgaan...en wat schalks uit te leggen dat de bewegingen van haar rechterhand niet dezelfde betekenis hebben als deze van haar linkerhand.

Bewieroken we hier de hoofdrolspeelster, nagenoeg evenveel lof verdienen de makers van deze ook visueel mooie film, de indringende dialogen en vooral monologen, de prachtige muziek van Mahler, de opbouw, het vindingrijk camerawerk, het inhoudelijke met de karakter-en dadenstudie van Lydia Tàr voorop, maar ook enkele nevenaspecten, zoals de mannensuprematie, ook in de wereld van het dirigeerstokje.

Heb de film twee maal bekeken. Zo veel te beleven.

Tar zouden we bijna Star kunnen noemen. Star van starheid. Een vooruitstrevende dirigent die in alles macht uitstraalt. Iets vragen is eigenlijk gewoon doen en opvolgen. In die zin is deze film geheel geslaagd. Dat geldt ook voor de sublieme rol van Cate Blanchet die mij ook altijd wel kan bekoren. Haar macht(s)(misbruik) loopt dan ook nog door in haar gezin. Haar geliefde die duidelijk het vrouwtje" is daar een mooi voorbeeld van. Alleen het lieve kind vormt een uitzondering en krijgt alle liefde die een kind zou moeten verwachten. Wat mij meer stoorde waren de veel te lang uitgerekte scenes zoals dat belachelijke lange interview in het begin. Dan denk ik waar zit ik nu naar te kijken. Daarna loopt de film voor mij wat beter en krijgen we een kijkje in haar leven. Haar angstmomenten worden wellicht gegeven door haar eigen machtspositie. Zo van elke vijand kan om de hoek staan. Het ziet er soms dan ook surrealistisch uit. Misschien toch een droom of toch niet. Ik denk dat er toch veel droommomenten in de film zaten. We zien de aanklager trouwens niet in beeld. Was denk ik ook niet nodig, want ze pleegde zelfmoord. Toch had ik wel meer spanning willen zien. Zoiets als in The Black Swan. Dat zien we helaas niet. Tar zit bovendien vol met technische woorden die een leek niet zal begrijpen. Normaal gesproken heb ik de telefoon klaar om de vertaling paraat te hebben, maar dit vakjargon is lastig te begrijpen als je het wereldje niet kent. Ook vreemd was de Duitse taal tussendoor. Dit werd namelijk niet atlijd vertaald. Erg jammer.

Naar het eind toe wordt de film ook nog eens steeds vreemder en weten we soms ook niet waar ze zit. Enige logica ontbreekt. Ze zit ineens in Azie (op de vlucht?) of was de knock down ala Will Smith een droom? Naar het eind toe kun je erop wachten dat de film abrupt eindigt. Dat doet het dan ook. Punt.

Film 3.0

Beeld 4.5

Geluid 4.5

Extra's geen

Een hoogst realistisch aanvoelende blik in het leven van een dirigente met een ruggengraat. Goed neergezet, maar is alles wat je ziet ook werkelijk zo realistisch als dat het doet uitschijnen? Dat is goed mogelijk. Of het is niet het geval en dan wordt het wat vreemde fictie. Het is zoeken naar een duidelijk standpunt bij de filmmaker, maar hoe dan ook creëert deze genoeg stof om over na te denken. Zijn de consequenties voor het hoofdpersonages buiten proportie? Is ze een goed persoon tout court? Is men doorgeslagen wat betreft de cancelcultuur? Het handelt zelfs af en toe over de schoonheid en de kracht van muziek. Interessant, maar daar blijft het wat in hangen vond ik. Er is zo wat die droge, afstandelijke stijl uit Hanekes films zonder dat typisch shockerende/fascinerende dat die stijl net effectief maakt. Te weinig cinema. Dan veel liever Death in Venice nog eens opzetten, waar je Mahler voélt en waar er buiten het praten over schoonheid ook schoonheid te zien is.

Overwegend gemengde gevoelens bij deze film. Regisseur Todd Field slaagt er met verve in de klassieke muziekwereld als snobistisch machtstoneel over te brengen. Echter, als buitenstaander gaat het oeverloze technisch gezwets ironisch gezien nogal tegenstaan. Cate Blanchett speelt razendknap de rol van virtuoos c.q. despoot, maar ik mis nog net iets teveel controverse rondom haar personage om echt gechoqueerd de end credits in te gaan. Tár tergt, maar niet helemaal zoals ik zou willen.

2,5 * Mineurstemming

Tár is pas de derde film van Todd Field die lang geleden in 2001 debuteerde met In the Bedroom (2001). In 2006 volgde Little Children (2006) en recentelijk was daar de film Tár. Een psychologisch drama over muziek, macht en manipulatie gecentreerd rond de briljante dirigent Lydia Tár en briljant vertolkt door Cate Blanchett.

Lydia Tár is een intrigerende vrouw. Een gecultiveerde vrouw. Een vrouw met twee gezichten. Een vrouw die welbespraakt is, charmant en humorvol kan zijn, maar ook een vrouw die mensen veracht. Voor haar tellen de kunst van de muziek en haar persoonlijke welbehagen. Slechts de mens die op beide vlakken iets kan bijdragen is voor haar waardevol. De anderen kunnen haar niet schelen.

Lydia Tár manifesteert zich in de film niet als een aimabele persoon. Ze is er goed in om mensen tegen zich in het harnas te jagen. Dat is een eenduidig feit. Todd Field plaatst de weinig vleiende karakterisering van Lydia Tár echter wel tegen een bepaald verklarend licht. Hij memoreert een talentvolle vrouw die zich in de patriarchale muziekwereld met vallen en opstaan heeft moeten bewijzen om tot de gerenommeerde positie op te klimmen die zij nu inneemt. Ze is perfect geassimileerd in het door mannen gedomineerde beroepsveld waarin zij het patriarchale conservatisme weliswaar afwijst maar waarvan zij ook dankbaar gebruik maakt door met inzet van machts- en manipulatieve spelletjes haar positie te bestendigen. Lydia Tár is een control freak die doodsbang is om de controle en dus haar macht en gerenommeerde positie kwijt te raken..

De rol van Lydia Tár is bij Cate Blanchett in goede handen. De film laat de dirigent in al haar facetten zien. Charismatisch, ijskoud, monsterlijk, sterk, arrogant, gekwetst. Blanchett beheerst alle facetten van haar personage overtuigend en laat de kijker in onzekerheid of ze nu een puur ijskoud monster is of dat enige empathie haar soms toch niet vreemd is. Een fascinerende persoonlijkheid is ze in ieder geval. Tár is dan ook een fascinerende film. Een pessimistisch drama met een aangename soundtrack. Een drama over kunst en conservatisme, genialiteit en wreedheid, identiteitspolitiek en zelfverlies. Tár is een mooie film.

Slecht.

Vervelende film, veel te lang en veel te theatraal. Lydia Tár is tevens een zeer vervelend mens. Zelfs zonder het machtsmisbruik zijn er genoeg kanten aan haar persoonlijkheid die onuitstaanbaar zijn. Nu, alles op een hoop gegooid is dat wel een dankbaar personage voor Cate Blanchett om te vertolken. Ik vind haar op zich ook wel een geschikte actrice voor deze rol, maar ze gaat net iets te veel over-the-top. Ik zie het liever een tikkeltje menselijker.

Verder heb ik geen idee wat Todd Field bezield heeft om het allemaal zo lang uit te spinnen. Doe er een uur af en je houdt min of meer dezelfde film over. Opmerkelijke keuze en het heeft, zo te zien, zelfs geen Oscars opgeleverd. Dat verwacht je dan toch van tweeënhalve uur drama met een onemanshow van een gevierde actrice.

1,5

Eindelijk deze eens kunnen bekijken en het was de moeite. Wel een hele lange film. Heel wat lange dialogen, maar Cate Blanchett deed het wel uitstekend. Vreemd dat ze geen Oscar heeft gekregen voor haar rol.

Vond het wel een opmerkelijk einde. Toch blij dat ik deze eens heb gezien. Je moet er wel je tijd voor nemen.

Niet aan mij besteed.

Het eerste uur kun je eigenlijk integraal wegstrepen (of samenvatting in 10 - 15 min). Dan komt een middenstuk dat potentie heeft, maar alles in het verhaal blijft te veel hangen. Er komen geen duidelijke antwoorden (alleen suggesties). Het einde is bovendien tamelijk absurd symbolisch. Ik kon er allemaal niet zo veel mee. Ik snap het ook niet: als je 3 uur tijd neemt voor dit (toch wel eenvoudige verhaal), waarom je dan deze keuzes zo maakt.

Kate Blanchett doet het wel prima (respect: je zou al die ellelange teksten uit je hoofd moeten leren!) maar eigenlijk doet de hele cast het wel prima. De sfeer van de film is wat afstandelijk, leeg en depressief. Misschien niet mijn voorkeur, maar prima te verantwoorden. Het is het script waar ik niet zo veel mee kan. Ook de geluiden die ze hoort en wat ze vervolgens aantreft. Het zal best allemaal symbolisch bedoeld zijn, maar voor mij een brug te ver.

Ik had er best hoge verwachtingen van en houdt ook van klassieke muziek (fijn dat ze kiezen voor het Cello concert van Elgar als 2e stuk, toch wel één van mijn favorieten). En desondanks viel de film bij mij niet goed. Ik kan er al met al niet meer dan 1,5 - 2 sterren voor geven.

Note: Tár - Filmkrant bevat een prima recensie die je beter na de film kunt lezen (veel spoilers) en uitleg geeft over diepere lagen, symboliek en andere verwijzingen die ik heb gemist. Het helpt wel om de film iets meer in perspectief te kunnen plaatsen.