De Oost (2020)

Ik heb vooraf geen aandacht besteed aan de controverse, maar toch, ondanks dat ik weinig tot geen kennis heb over deze oorlog, voelt de toon en heftigheid van de film gerechtvaardigd. Wel weet ik dat niet iedereen met veel trots uit deze oorlog terugkeerde. Ik beoordeel de film dan ook niet op het aspect van een 100% accurate verbeelding, daarvoor heb ik de kennis niet. Ik ben vooral blij dat de film toch te zien is en sta versteld van de stijgende kwaliteit van de huidige Nederlandse cinema.

REVIEW- -

Ondanks een trager tempo en de langere speelduur is ‘De Oost’ bij uitstek een krachtige doch lichtelijk ontzettende oorlogsfilm die overduidelijk heftig berouw over zonden verkiest boven heroïek. Een gewaagde maar nodige terugblik op ons verleden die effectief wordt overgebracht door prijswaardige opmaak en cinematografie, overtuigend acteerwerk en een heftig verhaal met diepgaand karakter van hogere, haast on-Nederlandse, kwaliteit. Controverse of niet, de film overtuigd op zeer sterk niveau.

7,9/10 *(4,0)

Uitstekende film over een Nederlandse soldaat die na de tweede wereldoorlog naar Nederlands-Indië wordt uitgezonden. Goed opgebouwd waarbij de geschiedenis van het hoofdpersonage langzaam duidelijk wordt wat uiteindelijk een spannende finale oplevert. Goed acteerwerk en de film en locaties zien er mooi uit. Een ambiteuze en geslaagde film van Jim Taihuttu over het Nederlandse aandeel tijdens de onafhankelijdsoorlog in Indonesië.

Sterke film, maar toch wat teleurgesteld.

Ik had persoonlijk wat meer van de beweegredenen en achtergrondinformatie van de Indonesiërs willen zien, wat onderdrukking met ze gedaan heeft en waarom de drang naar onafhankelijkheid zo groot was. Dat gevoel kwam namelijk van heel diep en van heel ver terug.

Dat had wat mij betreft voor wat meer diepgang en empathie gezorgd en is wat mij betreft een net zo belangrijke boodschap (en effectiever) dan alleen de misdaden laten zien.

De film zit visueel goed in elkaar, de acteurs doen het goed. Zelf vond ik het sterk dat ze echt gegaan waren voor hele jonge jongens en ook verschillende dialecten Nederlands naar voren kwamen. Ook goed dat werd laten zien dat het fysiek zwaar was in de kampen, de helft van de overleden soldaten daar zijn overleden door medische redenen. Logisch dat zij al met hun eigen trauma’s door WW2. Mijns inzien is het ook niet nodig om alle lagen van een gebeurtenis in een film te stoppen. Dat gaat ook niet, dan heb je een documentaire te pakken of een lange serie. Nederlanders hebben daar gruwelijk huis gehouden, helaas is dat zo en het is tijd dat daar over gesproken wordt. Dat betekent niet dat de Japanners dat niet hebben gedaan of dat de Bersiap niet gruwelijk was. Misschien tijd voor meer films hierover. Tenslotte is elke slag van WW2 ongeveer verfilmd. Helaas vind ik het verdere scenario niet zo sterk. Er zit veel tijd in opbouw, maar de afronding van het verhaal is vervreemdend en gehaast. Vraag mij af wat hiervan het idee was, soort rare Tarentino twist die niet uit de verf kwam. Wat mij betreft doet het afbreuk aan de film, jammer.

Jim Taihuttu is de enige regisseur in Nederland naar wiens films ik uitkijk. Al haalt De Oost lang niet het niveau van zijn vorige 2 films helaas. Maar slecht is hij gelukkig ook niet. Gewoon een redelijk oorlogsdrama. Mooi geschoten, maar een wisselende cast. Vond persoonlijk Martijn Lakemeier helemaal niet zo denderend. Beetje vlakke acteur vind ik dat ook hier weer. Kenzari wel weer top, had ik graag iets meer van gezien in de film. Of het allemaal helemaal accuraat is weet ik niet, maar kan mij goed voorstellen dat er daar dingen die men liever in de doofpot houdt.

3.5*

Indrukwekkende film! Jim Taihuttu heeft hiermee na Rabat en Wolf, wederom een sterke film opgeleverd. Met deze film wordt een kijk gegeven op een heftig stuk geschiedenis uit Nederlands-Indië. Taihuttu schuwt niet om het geweld en de ellende te tonen. Het acteerwerk komt hierbij ook oprecht en realistisch over. Martijn Lakemeier en Marwan Kenzari overtuigen hierbij als middelpunt in het scenario. Verder is ook het camerawerk erg goed! De vergelijking is terecht met films over de Vietnamoorlog. Dergelijke films zijn toch ook vaak een soort van verwerking. En dat kan ook van De Oost gezegd worden. Een geslaagde poging om ook deze gebeurtenissen een plek te geven. Film is hiervoor een goed en toegankelijke medium.

Het was een redelijk goede film. We gingen erheen om Indië na de Japanse bezetting terug te halen zoals het voor de oorlog was. Land was vol onrust, en had genoeg van bezetters. Wat men deden met de burgers in de dorpen was wel (lijkt het) bizar. Alleen een naam was genoeg. In Vietnam was een verdenking of vermoeden al genoeg. Daar win je geen zieltjes mee. Misschien is deze kant van het verhaal te lang weggemoffeld.

Vooropgesteld. Mijn ouders zijn in 1948 uit Indonesië gekomen. Ik heb eigenlijk alles wat in de film voorkwam al gehoord. Ik zag niks nieuws dus dat viel tegen. De misdragingen zijn wat mij betreft mager in beeld gebracht van beide partijen eigenlijk. Dus daar had ik veel meer 'vuurwerk' verwacht. Verder vond ik de film langdradig. Als actie film schoot ie tekort en was hij te lang. Als geschiedenis verhaal was een serie mogelijk beter geweest.

Kortom voor mij een (zware) tegenvaller.

Deze film zal in de smaak vallen bij kijkers die houden van bruut geweld. Menig keer, wat mij betreft veel te vaak, zie je hoe een kogel dwars door een schedel gaat. Om dat filmisch zeer scherp in beeld te krijgen, is veel moeite gedaan. Jammer dat deze moeite niet is gedaan om meer aandacht aan de inhoud en de personages te besteden. Veel flat characters, weinig diepgang maar veel bloed en haat zal scoren bij de kijkers, zal de maker hebben gedacht. Past ook mooi in de tijd: veel kritiek maar geen historisch besef en al helemaal geen historische context. Waarom is niet gezorgd voor een betere inleiding over omstandigheden in Nederlands-Indië vanaf het begin of desnoods vanaf 1900? En deze film gaat gebruikt worden als lesmateriaal? Veel en betere voorlichting is nodig, zodat fouten als praten over Nederlands-Indiërs (zie een review op MovieMeter) niet voorkomen.

Maar terug naar de film. Er wordt zeker redelijk gespeeld door de hoofdrolspelers en er is niet slecht gecast. Westerling zag er volgens mij wat Europeser uit met zijn Nederlands-Griekse achtergrond, maar de jonge, naïeve en witte Nederlander met een goed hart zal menig kijker wel aanspreken. Over de uniformen twijfel ik. Soldaten toen droegen toch zandkleurige kleding en niet de camouflagekleding?

Het einde, en dat staat al vaker in de beoordelingen, is niet sterk. Lees: heel zwak en gekunsteld. Waarom is niet gekozen voor een einde dat het thema veel beter ondersteunt? Namelijk de enorme fouten die gemaakt zijn door Nederland (en niet alleen de soldaten, maar vooral de leiding en de politiek) en de net zo grote fouten van het jonge Indonesië dat na de capitulatie verschrikkelijk tekeerging tegen Nederlanders en Indische Nederlanders.

Conclusie: niet een heel slechte avonturenfilm maar historisch een gemiste kans en in ieder geval volkomen ongeschikt als lesmateriaal.

De Oost is na het zien van de film weer zo'n product uit eigen land dat groter is gemaakt door de ophef, dan dat de film eigenlijk waard is. Laten we wel eerlijk blijven, we hebben als Nederland daar best wel nasty dingen gedaan en dus mag dat ook best in beeld komen. Niet iets om trots op te zijn, maar geschiedenis moet je blijven vertellen en er vooral van leren in plaats van het te negeren. Of het nu allemaal volledig historisch correct is weet ik niet, want Nederlands-Indië is niet meteen iets wat me nu enorm interesseert. Maar men vond het wel boeiend genoeg voor een film, eentje die me trouwens veel te lang duurde. Wel krijg je een goed beeld van de vrij verknipte instelling van onze soldaten daar, die de bevolking maar als minderwaardig volk zag.

Zeker het eerste uur schoot niet zo op en was vrij stroef. Beetje standaard en voorspelbaar allemaal. Je ziet wel dat er best moeite in de film is gestoken, want het ziet er prima uit. Jammer dat de dialogen dan weer soms zo tenenkrommend zijn, zoals de sekspraatjes van de soldaten tijdens hun wandeling met de groep. Mijn hemel, waarom toch altijd? Sowieso is het acteerwerk van wisselend niveau (Lakemeier blinkt niet uit zeg ik maar netjes), maar verre van hoogstaand. Of dat nu typisch Nederlands is weet ik niet, maar iets te vaak voelt het of onze acteurs iets oplezen in plaats van dat ze echt het personage van hun rol zijn. Wat ik jammer vind is dat de film zich later steeds meer op de gevoelens van een personage richt, terwijl ik dat nou niet al te interessant vond. Beetje onnodig, omdat dit niet al te best is uitgewerkt. Qua geweld vond ik de film ook wel meevallen, alleen zo richting het einde komen er een paar genadeloze executies in beeld, maar dat was het wel. Zoals al gezegd, ik ben geen enorme kenner van die periode, maar volgens mij zijn er echt wrede dingen gebeurd en is deze film nog vrij netjes gebleven. Beetje een gemiste kans wat mij betreft.

Voldoende, meer niet. Wel prima om eens gezien te hebben omdat je zulke periodes niet moet vergeten.

3*

Tja. Gemengde gevoelens.

Op zich is het een goed ogende film die professioneel in elkaar steekt. Het lijkt alleen wel heel erg op een Amerikaanse Vietnamfilm waar toevallig Nederlanders in voorkomen.

Dat betekent vooral dat er inhoudelijk wel wat aan schort want het hele hoe en waarom men daar was blijft behoorlijk onderbelicht.

Aan de andere kant is het ook wel heel aardig eens zo'n film met Nederlanders te zien.

Ik schrok alleen een beetje van het eerste uur, ik had gelezen dat deze film een behoorlijke afrekening was met onze gruweldaden daar en dan krijg je een goodguy hoofdpersoon die ook echt de mensen daar wil helpen etc voorgeschoteld hahaha.

Gelukkig werd dat in de 2de helft een stuk beter aangepakt met een aantal harde scènes.

Kenzari is wel erg cartoonesk met zn scheren in het avondlicht onder operamuziek. Capt. Kurtz is er niks bij.

Wat mogen we verdomd blij zijn dat we in Nederland in staat zijn om zo een professionele film te maken op een tropische locatie! De film ziet er fantastisch uit, de meeste dialogen zijn prima in orde en de personages over het algemeen geloofwaardig.

Vreemd genoeg geven vele recensenten aan de film óf saai te vinden óf verschrikkelijk gewelddadig (wát is het nou). Dat laatste is bij vlagen waar, maar lijkt een behoorlijke afspiegeling van Westerlings acties; saai wordt de film echter nooit. Ik vind het juist mooi dat er een behoorlijke aanloop wordt genomen waarbij je een idee krijgt van het dagelijks bestaan van de soldaat in Indië, alvorens vechtsituaties te laten zien.

Historisch komt de film ook grotendeels geloofwaardig over; de idee van de soldaten iets goeds te doen, het bestempelen van Soekarno als Japanse verrader, de onzichtbare vijand, het provincialisme van de soldaten, de Molukse troepeninzet, de kille ontvangst in Nederland etc. Natuurlijk zijn er zaken geromantiseerd en is het einde zeker niet historisch (wel sterk overigens).

Er zitten, zoals enigen hierboven al terecht stellen, wel enige oorlogsfilm-clichés in de film, maar wel altijd met een duidelijke Nederlandse twist.

Samen met Oeroeg vind ik dit de mooiste film over Nederlands Indië en ga ik wel degelijk stukken gebruiken in de klas voor de lessen over het dekolonisatieproces na de Tweede Wereldoorlog.

Laat je in ieder geval niet ontmoedigen door de vele azijnige reviews hierboven en oordeel (en geniet) vooral zelf over de film.

Matig oorlogsdrama. Het eerste deel is het sterkst. De film kabbelt dan rustig maar boeiend voort. Het verhaal ontwikkelt zich langzaam en geeft een mooi tijdsbeeld. In het tweede deel vliegt de film bijna op een lachwekkende manier behoorlijk uit de bocht en valt een aantal keer in herhaling en eindigt met een finale waarin men met een schuin oog naar First Blood heeft gekeken. Grootste minpunt is het acteerwerk. Lakemeier acteert goed maar weet geen emotie over te brengen. Kenzari is totaal miscast als meedogenloze killer. Leuk geprobeerd maar helaas niet helemaal geslaagd. 2.5

Interessante film. Mocht ik filmmaker zijn, ik zou eengelijkaardige film maken over de expedities in Congo in 1892-1895 of aan hetOostfront in 1942-1944. Het conflict in Indonesië is totaal onbekend inVlaanderen. Ik ben er zeker van dat haast niemand zal kunnen zeggen wie devroegere kolonisator van Indonesië was. Ik heb er wel al eens over gelezen,maar de details zijn me volstrekt onbekend.

De aanloop naar de eerste ontmoeting met Westerling wordt vaak omschreven als saai en langdradig. Ik vond echter de soldatenpraat best vermakelijk. Bovendien wordt je op die manier het best ondergedompeld in het Indonesië van die tijd. 

Het hele NSB-gebeuren is overbodig. Het voegt niets toe aan de film.Anderzijds is het wel leuk om te zien dat niet alle leden de NSB-families worden weggezet als 'slecht van inborst', maar als slachtoffers van hun tijd.

Ik heb er wel een hekel aan wanneer er een loopje genomen wordt met de werkelijk. Daarom eindigt de film wat mij betreft in mineur. Het laatste half uur had volledig anders gemogen. Men had meer de focus mogen leggen op het conflict, in plaats van op het hoofdpersonage.

On-Nederlands goede film. Echt onder de indruk. Natuurlijk zijn er wat schoonheidsfoutjes zoals bijv het taalgebruik in het begin (wat niet echt strookt met het jaartal waarin deze film zich zou afspelen) en sommige settingen zien er wat nep uit.

De acteerprestaties van Lakemeier en Kenzari vond ik geweldig. Net zo meer het scenario en einde van de film. Voorspelbaar en toch ook weer niet. Al met al genoten van deze, met gedeeltes ook aangrijpende, film waarin de sfeer ook meer dan goed is.

Ruim 70 jaar later ontstaat nog steeds ophef als er iets nieuws uitgebracht wordt over het onstaan van de staat Indonesie. Dat is op zich al wel een signaal dat er wel wat van de werkelijkheid weggedrukt is - toen, en ook nu nog. Bij toeval heb ik net een paar weken geleden het boek Revolusi van David van Reybrouck gelezen. Wel even een paar weekjes voor rekenen, want het is best een dik boek, maar ook wel erg interessant - en voor zover ik dat kan bepalen een heel stuk neutraler in de beschouwingen dan wat ik daarvoor tegen gekomen ben. Wellicht dat het helpt dat Van Reybrouck als Belg wat meer afstand van de materie houden kan.

En toen dus deze film. Nou had ik gehoopt een vergelijkbaar neutraal en feitelijk verhaal als basis te zien - en dan vrede genomen met het dramatiseren, romantiseren en anderszins opleuken wat helaas kennelijk als noodzaak wordt gezien. Maar Taihuttu vliegt daar wel wat hard mee uit de bocht, en zoals eigenlijk altijd vraag ik me dan vooral af waarom dat nou nodig was. De bekende en onweerlegbare feiten zijn zonder enige twijfel hard, controversieel, en verhalend genoeg om een erg sterke film mee te maken, met misschien nog wel meer controversie dan er nu opgeroepen wordt - wat ik dan maar heel oneerbiedig wat gedoe over de kleur uniform en een snor noem. Zeker over Westerling was toch echt wel een beter verhaal te vertellen geweest, en hoewel de scenes in de kampong op zich echt wel hardhandig genoeg zijn, komt dat nog lang niet in de buurt van de volle lengte en breedte van de Zuid-Celebes affaire.

Daarbuiten heb ik dan wel weer vrede met het plotje rond Johan en zijn familie. Er waren best een heleboel NSB-ers in Nederland, en het kan geen kwaad om daar af en toe even een herinnering aan op te roepen. Als je de verhalen tegenwoordig hoort, lijkt het wel alsof er indertijd alleen maar verzetshelden waren - maar, volgens het bekende citaat, pas na de oorlog zat iedereen in het verzet. Best aannemelijk dat een zoon van een NSB-familie zijn toevlucht zocht in 'de Oost', gelijk aan dat het Franse Vreemdelingenlegioen een bekend toevluchtsoord was voor SS-ers.

Beide onderdelen op zich hadden wel tot een behoorlijke film kunnen leiden misschien, en het lijkt er wat op dat Taihuttu gewoon wat teveel hooi op zijn vork genomen heeft door allebei in combinatie te proberen. Jammer, want het begin is zonder meer sterk, het is vooral de tweede helft die dan echt teleur stelt.

Voor een Nederlandse film wordt er overigens wel buitengewoon goed gespeeld. Lakemeier overtuigt zeker, en Kenzari zet een onaangenaam sinistere Westerling neer - al is het wel jammer dat hij op geen enkele manier op de 'echte' Westerling lijkt. Misschien eigenlijk maar goed ook.

Ondertussen voegt de film, behalve dan het oprakelen van deze moeilijke hoofdstukken van de Nederlandse en Indonesische geschiedenis, eigenlijk maar weinig toe. Wie geïnteresseerd is in wat er in die periode gebeurd is krijgt wat beelden, maar geen historische werkelijkheid te zien - waar ik al naar verwees, je bent beter af als je Revolusi leest. En ik vond daarnaast Orlow Seunke's film Gordel van Smaragd (1997) een meer persoonlijk en daardoor beter invoelbaar beeld van die tijd geven.

En breder dan dat, wellicht is het ook gewoon nog te vroeg om een echt neutraal beeld van het ontstaan van de Indonesische staat te verwachten - kom daar over een jaar of honderd nog eens om. Zo ingewikkeld ligt dat wel.

Ik schrok er best wel van, dat deze film mij toch zo erg kon tegenvallen. ‘De Oost’ is onwijs veel geadverteerd door onze vrienden van ‘Amazon (Prime)’ en nu ik in bezit ben van een abonnement bij hen kon ik deze film ook niet laten liggen vond ik vooral zelf. Goede woorden waren er echter over gesproken en het leek mij zeker leuk eens een informatieve duik terug in de Nederlandse geschiedenis te nemen. Iedereen weet denk ik wel dat er wat heeft afgespeeld in ‘Indonesië’ rond de tweede wereldoorlog maar ook hier (net zoals bij de eerste wereldoorlog) schort de informatie toch wel erg rond deze tijd, ik zelf weet er namelijk bijna niks van af. Dit zorgt er wel voor dat er een tweestrijd ontstaat, naast het gene dat ik erg geïnteresseerd ben meer informatie op te doen over deze tijd is de film gewoon niet goed genoeg.

Één van de boosdoeners in deze film is toch wel de tijdsduur waar we mee opgescheept zitten. De film probeert in twee en een halfuur te veel te vertellen aan ons, wat soms zelfs ook gewoon niet nuttige of overbodige informatie was. Dit zorgde ervoor dat de film onwijs traag is, en dat ik na een uur dacht klaar te zijn en eigenlijk een beetje in kakte wat er weer voor zorgde dat ik de dag erna de film maar had afgekeken. Best zonde eigenlijk, want ik had er zo’n goed gevoel bij. Ook die ander halfuur daarna kon niet veel redden, de film heeft alleen al veertig minuten nodig voordat er eens wat actie gebeurt, te lang. Dat kan in mijn optiek een film maken maar ook breken, en dat deed hij als tweede.

Toch weet de film het laatste uur toch wel wat meer de oren te spitsen, dat gebeurt zeker wanneer wij aankomen op het moment dat ‘Raymond Westerling’ eigenlijk zijn eigen eenheid in elkaar mag zetten en opleiden en daar mee op missies mag gaan terroristen te vermoorden, dat is toch wel het moment dat de film meer pit kreeg en dat had van mij eerder moeten beginnen en langer mogen door gaan, daar had ik veel meer mee gehad met dat beetje lullen en wandelen door de bossen.

De film verteld eigenlijk het verhaal over de jonge ‘Johan’ die zich vrijwillig heeft opgegeven voor de vredesmissie (meende ik) in ‘Indonesië’. Eenmaal aangekomen leert hij zijn groep kennen maar ook de stoere soldaat ‘Raymond Westerling’ waar hij eigenlijk al vanaf de eerste ontmoeting tegen op kijkt. Hij zorgt er beetje voor beetje voor dat hij dichter bij de man komt te staan die hem duidelijk omarmt. Het is na een tijdje ook duidelijk dat ‘Johan’ zijn vader een kopstuk was van de NSB en daardoor andere ideeën had in de oorlog. Overigens dat stukje van de 'NSB' was wel een beetje overbodig. Dat maakte na een tijdje zijn band met ‘Raymond Westerling’ steeds zwakker waarna hij eigenlijk werd weggestuurd uit de groep en op overleving uit moest, hij zoekt na een tijdje ‘Raymond Westerling’ op en schiet hem neer waarna hij zelfmoord pleegt.

Zoals je ziet zijn veel scenes eigenlijk best hak op de tak gemaakt en is het verhaal erg rommelig, geen idee hoe je dat voor elkaar krijgt met zo’n tijdsduur trouwens. Het concept vond ik goed, ik heb nog nooit een film gezien die dit als onderwerp mee droeg en het liet je wel even aan het denken zetten, althans de realiteit is dan best hard.

Maar toch blijft de film op veel fronten erg zwak, echter waar de film op andere momenten toch wel weer uitschieters weet te maken en interessanter wist te worden. Het dubio effect was daardoor best hoog, ik wou door kijken maar de film gaf daarvoor vaak te weinig energie, en dat miste ik vooral.

Helaas is het dus niet zoals ik had verwacht van deze film. Overigens waar de cast het prima deed pakte het niet goed genoeg uit, volgende keer beter, mocht er een volgende keer komen.

2.5*

Veel expliciet bloedvergieten in een exploitatiefilm over een jonge soldaat die zich opwerkt in het Nederlandse leger dat gestationeerd is in Indonesië. Het warrige script springt regelmatig vooruit naar de periode kort na de terugkeer van hoofdpersoon Johan de Vries [Martijn Lakemeier] zonder ook maar één keer iets zinnigs toe te voegen, ook al is het fraai gefilmd en verdient de score een duimpje omhoog. Karikaturale personages en teveel zwakke acteerprestaties (vooral Kenzari is een aanfluiting) bevestigen dat Taihuttu zich duidelijk meer liet inspireren door Missing In Action dan door - om maar een voorbeeld te noemen - Saving Private Ryan. Ideetje voor een vervolg: DutchBatman Forever?

Aardig.

Zeker geen slechte film. Je merkt dat Taihuttu graag de typische Nederlandse filmergernissen wil vermijden. Zo zijn de dialogen wat losser, men praat niet alsof we naar het polygoon journaal kijken. Deze oorlog is ook zeker een welkome verandering tov de tweede wereldoorlog. Helaas merk je ook dat Taihuttu vast zit in het oorlogsgenre. Waardoor de film nimmer echt veel indruk maakt waar de maker wel erg op hoopt. Het mag dan wel over Nederland gaan in Indonesië maar wat de protagonist doormaakt is op erg veel oorlogsfilms toepasbaar, als de makers dan ook een Generaal introduceren met bombastische klassieke muziek dan is het soms lastig om het los te zien van de Vietnam counterparts.

Vooral het laatste deel van de film verliest de film zich ook wat teveel. Marwan Kenzari die achter zijn tafeltje iedereen neerknalt en wanneer onze protagonist als een ware Rambo opgejaagd wordt. Het is daar net iets te Tarantino waardoor de indruk die de laatste scene op de kijker zou moeten hebben totaal afwezig is.

3 sterren.

Vrij reëel relaas over het optreden van militairen in Nederlands-Indië kort na de Tweede Wereldoorlog, uitmondend in het bloedbad van Zuid-Celebes door de standrechtelijke executies van kapitein Westerling (“de Turk”). Opmerkelijk dat voor deze misdaden tegen de menselijkheid nooit iemand vervolgd of aangeklaagd is.

Deze film van Jim Taihuttu schetst een redelijk waarheidsgetrouw beeld van die inktzwarte bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis, inclusief de aanloop daarnaartoe. Hoewel er hier en daar best wat aan te merken valt, is het mede dankzij de fraaie cinematografie van Lennart Verstegen een boeiende film geworden, die een beetje rekenschap probeert af te leggen voor wat er in onze voormalige kolonie uit naam van de Nederlandse regering gebeurd is. Erg laat, maar toch.

Met De Oost maakt filmmaker en scenarist Jim Taihuttu (Rabat ; Wolf ) een on-Nederlandse film over een heet hangijzer uit de Nederlandse geschiedenis. On-Nederlands, omdat De Oost met zijn ontsporende junglepatrouilles en soldaten die tegen zichzelf vechten onmiskenbaar gemodelleerd is naar Amerikaanse filmbeelden van Vietnam. Een grove veertig jaar nadat Amerikaanse filmmakers voor het eerst fictie inzetten om pertinente oorlogstrauma’s het hoofd te bieden, heeft Nederland zijn eigen Platoon.

De negentienjarige Johan de Vries (Martijn Lakemeier) sluit zich in 1945 aan bij een van de militaire eenheden die orde moet scheppen in de chaos van de dan nog Nederlands-Indische archipel. De aartsvijand heet Soekarno, weten Johan en zijn militaire kameraden al snel, en de jungle is een vermeend broeinest van guerrilla’s en rebellen. In de chaos van suggesties en beschuldigingen die je niet kunt controleren is ‘berechten’ een relatief begrip. Vlakbij Johans kamp woont een huurling (Marwan Kenzari) die de vieze spelletjes van de jungle slinkser en venijniger speelt dan de Nederlandse oversten. Chaos is een ladder, en dus werkt deze Raymond Westerling zich geleidelijk op, tot hij uiteindelijk zelf als overste aantreedt. Johan volgt en leert in zijn kielzog, maar raakt steeds verder vervreemd van het mensbeeld dat zijn meester in hun onderlinge gesprekken uit de doeken doet.

Lees het volledige stuk (CINE)

Het is natuurlijk mooi dat er recent twee films uit komen die worden gepromoot met het echte, onbekende verhaal. Met de werkelijkheid heeft ook De Oost minder te maken. Die andere film is ook fictie. Die slag heeft plaatsgevonden, maar op een andere manier en met andere mensen. Het deel waar de held van het verhaal weer terug in Nederland is, is fictief en je kunt jezelf afvragen of het in de film ook 'echt' gebeurt. Er is weinig schokkends aan de film. Kennelijk is wat er door Nederlanders op Zuid-Celebes is gedaan een verrassing. Het gebeurt tot op de dag van vandaag en we laten het ook gewoon gebeuren. Het staat niet op onderwijsprogramma, maar is dat een legitieme reden om het niet te weten? Dat geldt voor heel veel dingen, maar dat we het niet op school leren, wordt te pas en onpas gebruikt als reden dat Nederland dit kennelijk in een doofpot wil stoppen. Dat geldt ook voor ons slavernijverleden en nog meer van dat soort dingen. Als je wilt, kun je het weten. Dat maakt de film voor mij niet schokkend of een verrassing. De bedoeling van de film is me dan ook een raadsel. Westerling heeft zelf er nooit iets van ontkent. Het blijft de vraag of hij op eigen houtje dingen deed of in opdracht van de Nederlandse regering. Daar komt in deze film geen antwoord op. Het is jammer dat het in de film aan enige context ontbreekt. De beelden van de eilanden zijn wel erg fraai.

De vergeten oorlog

De Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog wordt ook wel de vergeten oorlog genoemd, waarvoor door de jaren heen steeds meer aandacht gekomen is. Toch heeft het tot maart 2020 geduurd voordat Nederland haar excuses aangeboden heeft voor het Nederlands geweld tussen 1945 en 1949. En zelfs tot 2021 voor de eerste (naar mijn weten) speelfilm over dit onderwerp verscheen. Naar mijn bescheiden mening hoop ik alleen toch echt dat er in de toekomst een nieuwe en betere poging gedaan zal worden. Ik had namelijk liever een focus gezien op het conflict in plaats van een focus op het personage van Johan de Vries en dat van Raymond "De Turk" Westerling.

Naast het liever zien van een andere focus schort er helaas nog wel meer aan De Oost. Van de lange speelduur en het lang niet altijd overtuigende acteerwerk, tot zaken die niet overeen komen met de cultuur (ook voor die tijd). Zoals het accent van de Indonesiërs in Semarang en een typische Balinese dans die helemaal niet gebruikelijk is om buiten het eiland te zien. Zelf waren de zaken met betrekking tot de Indonesische cultuur mij niet opgevallen, maar mijn vriendin die zelf Indonesische is, viel dit onmiddellijk op. Ook oogde de sets soms behoorlijk goedkoop, en kreeg ik het gevoel dat de regisseur het idee had dat het niet op zou vallen wanneer je als kijker meermaals naar een bordkartonnen wand staat te koekeloeren.

Voor een eerste poging had het weliswaar nog dramatischer uit kunnen pakken. Het slot vond ik bijvoorbeeld wel sterk en voor een Nederlandse productie ziet het er, ondanks de soms goedkoop ogende sets, over het algemeen goed verzorgd uit. Het onderwerp verdient alleen zoveel beter dan dit eindresultaat.

2,5*

Een filmpje waar ik toch wel erg nieuwsgierig naar was vanwege verschillende dingen. Zo zijn er praktisch geen films over deze episode uit de Nederlandse geschiedenis, is er wel een serie half jaren '90 uitgekomen waar in een Oost-Indie ganger zelfmoord pleegde dat ik me afvroeg wat daar dan gebeurt was, heeft de film nogal wat stof doen opwaaien, maar ja wanneer men in stront roert begint het altijd te stinken, en niet in de laatste plaats het verhaal rond de illustere Kapitein Raymond Westerling. Mede mogelijk gemaakt door de Amazone login van een collega zette ik mij gisteren met veel interesse tot deze film met als andere geïnteresseerde spectator mijn vader die van 1940 is en de nasleep van dit conflict nog goed kon herinneren, de verhalen van kennissen en collega's die er dienst deden en zich de omstreden kapitein uit de nieuwsberichten kon herinneren.

Wat aan De Oost binnen tien minuten opvalt is het ontvangst thuis die Vietnam-achtige proportie heeft, en het idealistische beeld waar de jongens uit de Polder mee aankomen in Indië. De voorspelde kruising tussen de esthetische schoonheid en onschuldige en filosofische inslag van The Thin Red Line en de nachtmerrie achtige afdaling in de hel en verlies van normen en waarden vergelijkbaar met Apocalypse Now, is dan al te zien. En laat die twee oorlogsfilms nu in mijn top tien staan en helemaal geen verkeerde rolmodellen zijn wat dat betreft. Het gebruikelijke verhaal aan frustraties en onmacht in een dergelijke guerrilla oorlog als deze komt voorbij, een situatie waarin men sneller dan gebruikelijk het hoofd verliest en verkeerde keuzes kan maken. Temidden van Johan's pogingen de bevolking te begrijpen en zelfs te verbroederen, druipt bij de rest de weerzin tegen het land en neerbuigendheid tegen 'de aapjes' eraf, de bekendere synoniem 'Ploppers' wordt ook gewoon gebruikt. Het is zo dom mogelijk maar volgens mij gebruikelijk voor die tijd. Iedere vorm van kleurling of buitenlander was destijds minderwaardig, net als de leefomstandigheden en daarbij gebruikelijke weerzin. Een houding die 20 jaar later in Vietnam nog steeds gebruikelijk was onder Amerikaanse troepen.

Toch vind De Oost zijn essentie pas echt wanneer Johan zich bij de DST onder leiding van kapitein Westerling voegt. Het verlies aan normen en waarden, de wil om op te offeren en doortastendheid te tonen, Westerling als kruising tussen Colonel Kurtz, sergeant Barnes en man met een missie, en werkelijk weerzinwekkende taferelen van executies, vernietiging en mensonterend gedrag. Ja, de bom valt, dit is controversieel en wellicht iets dat velen liever vergeten zijn. Veteranen die klagen over dat de uniformen, Gotische letters en het snorretje een hoog Nazi gehalte hebben, de dochter van Westerling die met open brieven kort na uitkomst van de film beweerde dat haar vader geen oorlogsmisdadiger was. Tja...niet alles zal correct zijn uiteraard, maar dat de zuiveringen op Zuid-Celebes echt zo gegaan zijn onder leiding van Westerling staat vast, dat zijn gedrag onderzocht is staat vast, net als enkele jaren Belgie waar hij in ballingschap verbleef, sterker nog er is breed gedragen kritiek geweest op Westerlings handelen, zelfs onderzoek, en de beste man heeft gewoon zelf toegeven dat hij deed wat nodig was onder die omstandigheden. Mijn vader kon zich nog verhalen herinneren van oud-collega's die daar gestationeerd waren en beweerden spionnen of rebellen zonder proces te hebben afgeschoten, zelfs mensen waarvan ze het niet zeker wisten kregen een kogel onder het motto; daar hebben we geen last meer van. Het bewijst niets natuurlijk zulke verhalen, zeker niet over Westerling, maar dergelijke verhalen van gewone dienstplichtigen daar zetten toch te denken wat de DST uitvrat. Eén ding staat voor mij wel boven water, Westerling is absoluut niet zonder zonde, en het beeld dat we te zien krijgen ligt niet ver naast de waarheid volgens de beschikbare documentatie.

Maar De Oost heeft meer dan deze controverse. De cinematografie is oogstrelend, de spanning en sfeer geweldig, de muziek goed, alle bekende gezichten leuk en er wordt meer dan prima geacteerd door Lakemeijer en Kenzari. Prima wordt er heen en weer gemonteerd tussen de onschuld vooraf en het trauma achteraf en het blijkt maar weer wat voor rekening een mens met geweten moet betalen voor een dergelijke gebeurtenis. De Oost is wat mij betreft dan ook een uitstekende film, on-Nederlands mooi en uitermate boeiend. Had Nederland een Vietnam? Ja luidt het antwoord. Een antwoord waar veel mensen die er negatief bij betrokken waren uiteraard niet blij mee zijn.

Na Rabat en Wolf de derde prima film op rij van regisseur Jim Taihuttu, waarbij hij ditmaal bewijst ook om te kunnen gaan met een grote internationale produktie. Vooral op visueel vlak weet hij te indruk te maken; de film ziet er qua camerawerk en production design prachtig uit. Des te teleurstellender is het dan ook dat Taihattu gaandeweg de grip op het controversiële materiaal verliest, resulterend in een bespottelijke Rambo-achtige finale en een einde dat de plank flink misslaat. Zijn vaste akteur Marwan Kenzari, doorgaans betrouwbaar, weet daarnaast niet te overtuigen in een belangrijke bijrol. Jammer, want tot ongeveer een half uur voor het einde is De Oost een meeslepende, intense filmervaring.

Na alle Vietnamfilms uit Hollywood maakte de Venlonaar Jim Taihuttu met "De Oost" een Drama / Oorlog film over Nederlands eigen koloniale oorlog in Azië.

In De Oost volgen we een groep Nederlandse soldaten die vlak na de Tweede Wereldoorlog naar het toenmalige Nederlands-Indië werd gezonden. Na de capitulatie van Japan zagen Indonesiërs een kans om zich te bevrijden van de Nederlandse kolonisator. De Nederlandse overheid wilde echter koste wat het kost het lucratieve gebied in handen houden en zette de krijgsmacht in. Soldaat Johan de Vries (Martijn Lakemeier) maakt deel uit van deze krijgsmacht om het verzet in Nederlands-Indië de kop in te drukken. Het blijkt onbegonnen werk, want de meeste tijd hebben de soldaten niks te doen en als het geweld oplaait, heeft het logge leger de grootste moeite om hier effectief tegen op te treden.

Het verhaal speelt zich af in het heden (in Nederland) en het verleden (in Nederlands-Indië) en in het begin van de film zie je vooral hoe de jonge soldaten, waaronder hoofdrolspeler Johan de Vries, Mattias Cohen (Jonas Smulders) en Werner de Val (Jim Deddes), plots vanuit de polder in de bloedhitte van de tropen moeten wennen aan elkaar en de situatie. Er is ruimte om de personages goed uit de verf te laten komen. In dit deel schittert vooral Jim Deddes als de Tukker Werner de Val, die wel helaas na circa 45 minuten sneuvelt als het bataljon een rivier oversteekt en beschoten (is tevens ook de eerste actie in de film) wordt.. Ook mooi is de scene waarin de jonge mannen kennis maken met de wilde kant van het soldatenleven. Beelden van drank en hoeren, waaronder Gita (Denise Aznam) waar ook wat naaktheid van te zien is, worden ondersteund door de muziek van het jazzy dansorkest "The Ramblers", die plots wild aandoet.

Al snel beginnen zaken te kantelen in het verhaal. Hoofdrolspeler Johan de Vries begint steeds meer twijfels te krijgen bij de rol van het Nederlandse leger, maar worstelt ook met de rol van zijn in de nog maar net afgelopen oorlog in Nederland, waarbij zijn vader (Reinout Bussemaker) lid van de NSB was. Op dat moment doet "De Turk" zijn intrede, die voornamelijk handelt op eigen houtje en hij lijkt de enige te zijn die de weg kent en effectief zijn werk doet. Deze eigenzinnige commandant (die ook wat clichés uitkraamt zoals "Je hebt twee soorten mensen: jagers en prooi.") is gebaseerd op de echt bestaande Raymond Westerling en wordt in de film geweldig neergezet door Marwan Kenzari. Johan en Raymond blijken elkaar wel te liggen en ze helpen elkaar ook. Zo helpt Johan o.a. Raymond bij de foltering / ondervraging van een opstandeling (die Werner had neergeschoten) waarbij een auto accu gebruikt wordt.

Raymond neemt Johan ook onder zijn hoede en dat is in eerste instantie spannend voor Johan. Maar toch blijken ze allebei afwijkende denkbeelden te hebben over de strijd die gaande is. Zeker als Raymond zijn eigen elitekorps mag opzetten en naar Sulawesi trekt. Daar maakt Johan kennis met een meedogenloze kant van zijn mentor, die dan genadeloos en bloedig te werk gaat tegen opstandelingen, en komt het verhaal tot een spannende finale. Of eigenlijk zelfs twee finales.

Regisseur Jim Taihuttu en zijn cameraman Lennart Verstegen hebben van "De Oost" een indrukwekkend geheel gemaakt. De beelden doen niet onder voor de Vietnam-klassiekers uit Hollywood zoals "Apocalypse Now (1979)", "Platoon (1986)", "Full Metal Jacket (1987)" en "Casualties of War (1989)". Het is een cliché om van on-Nederlands goed te spreken, maar het is echt bijzonder om bij de prachtig geschoten scenes Nederlandse acteurs en Nederlandstalige muziek te horen. De broeierige sfeer, gedoseerde filmscore en geloofwaardige bijrollen van onder meer Jonas Smulders, Jim Deddes, Reinout Scholten van Aschat (als Tinus de Val) en Coen Bril (als Eddy Coolen) dragen bij aan een gedenkwaardige film.

Tot slot is er het grotere verhaal. Jim Taihuttu durfde het aan om een zwarte bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis weer open te slaan. Er is daarom ook flink wat te doen geweest om "De Oost", maar ik waardeer het lef dat Jim Taihuttu heeft gehad om deze film te maken.

Hoewel dit in mijn optiek op zich een goede film was qua camerawerk en acteerwerk viel de film uiteindelijk tegen. Op een gegeven moment als de film al zo'n 1,5 uur bezig denk je : 'Nu begint het echt, nu komt de actie'. Maar vervolgens volgen er teleurstellende scenes. Ook het einde was onverwachts en vreemd.
De film is natuurlijk fictie en daarmee heeft de regisseur ''artistieke vrijheid'' die hij kan toepassen. Toch is de film sterk gebaseerd op historische gebeurtenissen en speelt er, in de vorm van kapitein Raymond Westerling, een historisch figuur in. Dat kapitein Westerling een van zijn eigen mannen zou neerschieten lijkt mij erg sterk.. Ook kan ik mij vinden in de kritiek die Indische Nederlanders en Indie-veteranen voorafgaand en na de film hebben gegeven. Er zitten historische onjuistheden in, die neigen naar grove belediging en framing van de veteranen. De letters van de film, de snor van Raymond Westerling, de donkere pakken van het Korps Speciale Troepen. Het lijken op nazi-verwijzingen. Tevens zijn in het begin van de film wel opvallend veel racistische opmerkingen uit de monden van de jonge Nederlandse soldaten. De boodschap die de regisseur, bewust of onbewust hiermee geeft is : 'Kijk eens hoe fout deze veteranen waren, het waren net racistische nazi's '. Dit gaf mij een ietwat onbehaaglijk gevoel moet ik zeggen. Deze veteranen zijn inmiddels of dood of hoogbejaard en kunnen zich dus niet (goed) verdedigen. Ik denk dat de film beter was geweest als deze dingen niet in de film zaten en als de laatste scenes anders waren verlopen. Gemiste kans voor de regisseur om een van de betere Nederlandse films ooit gemaakt op zijn naam te hebben staan.

Niet verkeerd. De film kende een sterke start, maar zakte helaas rond de helft in. Gelukkig kwam de vaart daarna weer gauw erin terug. Historisch gezien bood de film een goede kijk op het conflict toen daar in Nederlands-Indië. De visuele aspecten - zoals de locaties en natuur - waren goed weergeven. Daarnaast vond ik het realisme aspect erg goed; geen gecensureerde scènes van bijvoorbeeld executies. Nederlands als audio was wel even wennen, maar al met al was het een relatief goede Nederlandse film.

3.5/5

De Oost is een fictionele vertelling over de Nederlandse invasie van Indonesië, vlak na de Tweede Wereldoorlog. Nog voor de release kreeg de film bakken met kritiek over zich heen en die kritieken werden er niet malser om nadat de film uiteindelijk werd uitgebracht. Indische Nederlanders waren allerminst te spreken over hoe Indonesiërs in de film werden afgebeeld en ook Nederlandse veteranen vonden dat de film boordevol historische onjuistheden zat. Dit is echter niets nieuws bij historische films, waarbij gebeurtenissen vaak sterk gedramatiseerd worden en doet derhalve ook geen afbreuk aan de daadwerkelijke film. Het is tenslotte geen documentaire.

De Venlose regisseur Jim Taihuttu liep al jarenlang rond met plannen om een film te maken over de oorlog in Indonesië. Nederland heeft natuurlijk een goede geschiedenis met oorlogsfilms, maar dit zijn vaak ook prijzige producties. Ook De Oost was met 6,6 miljoen euro een dure productie. Uiteindelijk kregen ze dankzij een deal met Amazon Prime de financiering rond. Naast een Nederlandse bioscooprelease was de film gelijktijdig te streamen via Amazon Prime. Dit laatste was samen met de Coronapandemie waarschijnlijk één van de redenen waarom De Oost het niet al te best deed in de Nederlandse bioscopen.

Verder is De Oost een prima Nederlandse productie met goed acteerwerk van hoofdrolspeler Martijn Lakemeier, die na zijn glansrijk debuut in Oorlogswinter uit 2008 in maar weinig grote producties te zien is geweest. Hier laat hij andermaal zien over een natuurlijk acteertalent te beschikken, wat maar weinig andere Nederlandse acteurs kunnen laten zien. Ook Marwan Kenzari speelt een prima rol als de legercommandant Raymond Westerling, een daadwerkelijk bestaand historisch figuur. Het camerawerk van Lennart Verstegen verdient ook een pluim. Misschien is het verhaal niet zo meeslepend als een gemiddelde Tweede Wereldoorlog-film (en daardoor ook minder memorabel), maar De Oost biedt ruim twee uur prima vermaak en ondanks de historische onjuistheden, wekt de film wel interesse op voor één van de zwartste bladzijdes uit de Nederlandse geschiedenis.

Ik vind het hier minder over de maatschappelijke probleem met Indie moet gaan en meer over de film zelf. Als het sterk is westerling eenheid in zwarte pakken loopt, is datzo. Dat maakt de antagonisten juist goed.