Meningen

Ik vond het uiterst interessant een inkijkje te kunnen nemen in de wijze waarop een samenleving in de malaise tijdens de wederopbouw na de oorlog functioneert. In die tijd was een oorveeg een oorveeg, en maakte men zich niet zo druk over de emotionele averij die als gevolg opgelopen kon worden. Deze neo-realistische film geeft een hoe kan het ook anders, een realistisch beeld van de mores van die tijd. Het valt niet mee empathie voor deze onsympathieke vader op te brengen en met dat nare gevoel laat de regisseur de kijker achter. Wat mij betreft is dat wat een goed gemaakte film mij kan geven: dat ik voor een moment uit de comfortzone wordt gehaald om te kunnen reflecteren op wat het met me doet. Topfilm dus!

Deze film vertelt het beklemmende verhaal over een samenleving waarin de mensen werden gedwongen elkaar niet meer te vertrouwen. Noord Korea en China zijn de bekendste autocratische overblijfselen uit een periode in de geschiedenis dat het communisme als staatsvorm wijdverspreid was. Het is een uitdaging om aan de hand van deze film te reflecteren op de huidige Westerse samenleving. Daarom vind ik deze film zo goed, het stijgt uit boven de entertainmentfunctie die films veelal hebben, en biedt de mogelijkheid naar ons zelf te kijken.

Hét sleutelwoord dat toegang biedt om de vroegere DDR te begrijpen is: controle. Een uiterst ver doorgevoerde controle. Het huidige China, dat een politiek voert van op neo-liberale leest geschoeid communisme laat ons zien wat er voor nodig is om een bevolking in alle facetten te controleren. Omdat dit land een leidende rol over de wereld aan het innemen is kan men terecht zich afvragen of onze democratieën tegen China's technologische controle weerstand weet te bieden.

Want we zijn uit ons zelf sinds 9/11 een weg ingeslagen die onze vrijheden steeds meer hebben ingeperkt. Onze privacy stelt niet veel meer voor en we worden dagelijks gevolgd via onze sporen die we op internet achterlaten. Tegelijkertijd is er een opleving van het Marxistisch gedachtengoed op Amerikaanse universiteiten dat de macht overneemt in allerlei instituten en dat streeft naar gelijkschakeling. En ook hier heeft deze ideologie zich in onze samenleving geworteld en maakt zich kenbaar door politieke correctheid, het uitwissen/herschrijven van geschiedenis, het schrappen van bepaalde woorden, het zichzelf uit angst censureren, het openbaar aan de schandpaal nagelen van personen die zich politiek incorrect uitlaten, met ontslag en verlies van inkomen tot gevolg.

De DDR bestaat niet meer maar is nooit ver van ons verwijderd. Daarom is het goed dat dit soort films nog worden gemaakt, als herinnering aan vroeger en tegelijktijd een waarschuwing naar morgen.

Het was een hele zit. De dialogen zijn beneden peil, de karakters zijn amper uitgewerkt. De premise is pervers maar niet verrassend. Waarom dit soort films alsmaar worden gemaakt blijft voor mij een raadsel.

Buitengewoon idee wordt sterk uitgewerkt in deze fantasievolle film. Benny lepelt zijn teksten op alsof hij ze van blad opleest en dat geeft tezamen met andere elementen een dromerige sfeer aan deze film. Mooie camerabeelden met soms prachtige onscherpte in mooie kleuren afgewerkt. De splitscreen, sounddesign en muziek geven de film een geheel eigen karakter; uniek in de Nederlandse filmgeschiedenis. Ik ben erg blij dat ik deze film heb gezien.

Een wat mindere film van Polanski, zeker als ik het vergelijk met meesterweken als Rosemary's baby en Repulsion die hij een paar jaar eerder afleverde. Ook hier draait het om identiteitsverlies: Is Trelkovsky ( gespeeld door Polanski zelf) het slachtoffer van een geheimzinnig complot van de buren, valt hij simpelweg ten prooi aan psychotische waanzin of is er sprake van een vermenging van beide. He kan geen toeval zijn dat Polanski er voor koos de film te regisseren als ook de hoofdrol te spelen.
Het lijkt er op dat hij zijn diepste angst aan het filmdoek toevertrouwt. Als kind overleefde Polanski het getto van Krakau door te schuilen bij vreemden, terwijl zijn moeder in Auschwitz werd vermoord. Trelkovsky is een verlegen Poolse immigrant in Parijs die voortdurend probeert "onopvallend" te zijn om niet op te vallen bij zijn Franse buren.
Het gevoel nergens echt thuis te horen, overal bekeken of beoordeeld te worden en angst te hebben voor vijandige autoriteiten/buren, kan direct voortkomen uit Polanski’s verleden als opgejaagde buitenstaander. Trelkovsky probeert zich aan te passen aan de absurd strenge regels van zijn huisbaas, maar hoe meer hij zijn best doet om "een goede buur" te zijn, hoe meer ze hem opjagen. Trelkovsky wordt niet zomaar gek; hij herhaalt het trauma van Simone Choule, de vorige huurster van het appartement. Hij bestelt haar drankjes, haar sigarettenmerk, haar kleding, en doet uiteindelijk haar sprong uit het raam over. Het is alsof de geschiedenis zichzelf wel móét herhalen.
Trelkovsky ( Polanski) heeft grote moeite met volwassen seksualiteit. Wanneer hij bij Stella (een aantrekkelijke vrouw) is, voelt hij zich ongemakkelijk en faalt hij op seksueel gebied. In plaats daarvan vlucht hij in crossdressing. Dit kan duiden op een regressie of een vrees voor de mannelijke rol en is waarschijnlijk ok de achtergrond van een echte gebeurtenis in 1977 als Polanski een 13 jarig meisje verdooft en verkracht/seks met haar heeft.

Allemaal interessant maar povertjes uitgewerkt door de maestro himself. Het tempo ligt laag, scene's duren te lang of voelen soms overbodig aan. Eigenlijk borduurt hij voort op het thema identiteitsverlies zonder daar iets nieuws aan toe te voegen. Het helpt ook niet echt mee dat de stemmen van de acteurs nagesynchroniseerd lijken te zijn en vlak en afstandelijk overkomen. Hoe dan ook weet Polanski hier wel sfeer te scheppen, is er waarlijk sprake van fijnzinnige humor, en is de filmmuziek niet onverdienstelijk.

(Hoogtepunt was Polanski die laat zien hoe fijn het is een pakje Marlboro te openen. Zo herkenbaar, iedere roker legt minutieus diezelfde route af . )

Alles werd me duidelijk in de beginminuten van deze Theroux. Hji wijst een influencer erop dat hij niet in de camera van Louis zijn filmploeg moet praten maar dat hij zich moet gedragen en praten alsof die camera er niet is.

Zo trekt Louis de influencer zijn wereld in waarin de ongeschreven regel luidt dat men doet alsof. Voor Louis is het heel normaal om te doen alsof.

Wat zich dan ontrolt in de volgende 90 minuten is dat Louis, die representant van een nepwereld is, verslag doet van een andere wereld. Hij wil ons ervan overtuigen dat die andere wereld nep is.

Van de kijker wordt verwacht dat de wereld die Louis representeert als moreel juist wordt gezien en de wereld die hij de maat neemt als immoreel fout.

In de eindmontage worden beelden van Theroux's gezichtsuitdrukking tussen de extreme uitspraken gemonteerd waarmee hij duidelijk zijn morele verontwaardiging uitdrukt. Theroux is the good guy.

Het is een gekke wereld.

Er zitten elementen in de film die interessant zijn. Wat is liefde en hoe is dat gerelateerd aan afhankelijkheid, seks, opkijken tegen de ander, liegen en bedriegen. Met als ultieme uitschieter de wanhoopskreet van de door haar man zwaar mishandelde Bethany tegen haar zus die wil helpen: 'Jij weet niet wat liefde is'! Dit thema wordt lichtvoetig opgepakt door Rose Glass en fijn tongue-in-cheek uitgewerkt.

Maar, het probleem in deze film is dat Glass te veel wil. Ze introduceert naast liefde, seks en het buitensporige geweld ook een vorm van surrealisme waarmee ze al mijn kijkplezier onderuit haalt. De film gaat ten onder aan slecht uitgevoerd post modernisme.