Nattvardsgästerna (1963)

Saai vond ik de film niet. Ook de dienst niet. Ik zat de gezichten te bekijken en dacht de gewoontegelovigen die ik de sporadische keren dat ik een katholieke (dat wel) mis bezoek te herkennen.
Ik vond de film toegankelijk. De symboliek lag er wat dik bovenop, de boodschap was ook bepaald niet subtiel gebracht, maar dat neemt niet weg dat ik geboeid heb zitten kijken naar dit kleine portret van een religieus failliete dominee. En dat ik nu na zit te denken over bijvoorbeeld het prachtige bijbelverklaren van de koster, het verkondigen van iets dat je niet meer geloofd, de consequenties die dat heeft in de film en het zo neergeslagen door het leven kunnen zijn dat zelfs liefde je niets meer doet. En natuurlijk het bijna cynische einde in een kerk die nagenoeg leeg is.

De film is ook ontzettend kaal, wat hem in dit geval krachtiger maakt.

4.0*

Ik vond dit een van de zuiverste Bergman-films die ik al heb gezien (ook ik zit nog maar aan vijf of zo, maar ik ben volop bezig dat in te halen) De thematiek sprak mij enorm aan, de beelden zijn prachtig in hun soberheid, de personages zijn weeral schitterend en ongelooflijk geacteerd, ... Ik ben echt fan. Bij de mooie stukken die FisherKing hierboven opsomt, kan ik alleen maar bewonderend knikken: deze film is een driekwart meesterwerk. Wat mij vooral erg trof was die beschrijving van het lijden van Christus: wat een torenhoog verschil met de manier waarop Mel ik-ben-een-eikel Gibson die thematiek aanpakt in zijn vehikel! Ik vind ook de titel van de trilogie geniaal: 'Gods zwijgen', een betere omschrijving voor de sfeer in deze drie films bestaat eenvoudigweg niet. En 4,5 sterren is het minste wat ik daar kan aan toevoegen.

Ook bij mij doet herziening wonderen. Een prachtfilm toch.

De raadselachtige psychologie van de personages is zo goed doordacht. Hoe (ongelovige) Tomas Ericsson bijvoorbeeld zijn geheim onthult aan Jonas, de man die in een existentiele crisis verkeert: hij stuurt hem regelrecht de dood in. Alles in dienst van het thema, zei ik de vorige keer. Nu vind ik dat meevallen omdat de personages op zichzelf veel kracht hebben. Die koster alleen al, met dat scheve hoofd als van een Christus-beeld.
En dan de sensationele fotografie. Natuurlijk blijft Nattevardsgasterna een statische film maar wat een shots en belichting en kadrering. Simpel, sereen en daardoor perfect voor de sfeer.

Het middenstuk kent wat saaiere momenten. Vandaar dat mijn waardering voorlopig nog blijft hangen bij vier dikke sterren. Nog even de eerste scene genoemd; kaal, lang maar o zo mooi.

Bitter, donker en naargeestig, zo kun je Nattvardsgästerna wel goed omschrijven . Het was voor mij de eerste kennismaking met Bergman en het kon me ook bijzonder bekoren. En of hij slechte films gemaakt heeft? Volgens de Imdb-ratings zitten er wel wat stinkers tussen met magere scores rondom de 6, maar evengoed staan daar maar liefst 21 (van in totaal 45) films tegenover, die hoger dan een 7,5 scoren. Bergman was dus bijzonder productief met vaak een hoge kwaliteit daarbij

Waar ik bij deze film steeds aan moest denken, was Ordet. Deze prachtige film van Carl Theodor Dreyer heeft een vergelijkbaar verhaal dat gaat over een groep mensen dat twijfelt aan het geloof. In Winter Light is het de pastoor zelf die twijfelt en meer en meer aan het twijfelen wordt gebracht.

Dit verhaal kon mij stukken minder bekoren dan Ordet en er werden weinig vragen beantwoord. Vooral veel weegeklaag en natte zakdoeken, maar weinig heb ik gezien dat mij echt aan het denken zetten. In groot contrast met Ordet, een magische film.

Zeer mooi geschoten, zoals zoveel van Bergmans films, de constante close-ups en het prachtige winterse tafereel dat Zweden altijd biedt. Verder niet zo heel veel aan de hand in deze film.

Het was alweer een tijd geleden dat ik een Bergman had gezien en gisteravond had ik er wel weer zin in.

Zin moet je er ook wel voor hebben vind ik, omdat het soms best zware films zijn en daar moet je altijd het goede moment voor uitkiezen. Dit is ook een behoorlijk zware en vooral ook treurige film. Het thema is best zwaar en ondanks dat ik het na het eerste kwartier nog niet bepaald zag zitten, slaagt Bergman er uiteindelijk toch in om er een boeiende film van te maken.

De film moet het hebben van de dialogen en de manier waarom de personen in deze film met het geloof en hun manier van geloven omgaan. Op een gegeven moment vond ik het allemaal steeds boeiender worden. Vooral de pastoor is een erg interessant personage, mede ook omdat hij behoorlijk worstelt met het geloof. Hoewel de film zich grotendeels binnen afspeelt, zijn er ook momenten buiten. Daar wordt ook op een mooie manier gelijk gebruik gemaakt van het fraaie winterse landschap, wat altijd een extra dimensie aan een film geeft vind ik.

Al met al een goede film.

3,5*

Predikantenzoon Bergman krijgt zijn dominee waar hij hem hebben wil.

Van de drie op zichzelf teruggeworpen weduwnaren die ik tot nu toe bij Bergman - Borg in Wilde Aardbeien, David in Als in een donkere spiegel en Tomas in De Avondmaalsgasten - heb zien langskomen (misschien kan Block in Het Zevende Zegel als 'onbestorven weduwnaar' hier nog aan toegevoegd worden), wordt de dominee toch wel het meest het vuur na aan de schenen gelegd. De morele ontluistering, het falen als mens, is hier compleet.

De Avondmaalsgasten toont in eerste instantie genadeloos een dominee die van zijn geloof afvalt, maar die desondanks 'van nut' denkt te zijn door zijn 'beroep' te blijven uitoefenen. Dat is pijnlijk om te zien, zoals het schouwspel van een mens die niet meer gelooft in wat hij doet, altijd pijnlijk is.

Tomas lijkt model te staan voor de verzanding van een in wezen toch passievolle (Märta gebruikt termen als 'neurotisch', 'wreed' en 'emotioneel' om het te omschrijven) religie in een routineuze, geeuwopwekkende gods-dienst, waarin de 'woorden van verlossing' hol klinken, en het ene oor in, en het andere uitgaan. De kerk kan niet meer bieden waar de mensen op hopen: Tomas is voornamelijk met zichzelf bezig, en dat tot schade van Märta, en vooral Jonas.

Maar Bergman doet hier ook nog wat anders. In het verhaal van de koster wordt het lot van de zich godverlaten voelende personages (het in wanhoop vertrokken gelaat van Jonas spreekt boekdelen) gespiegeld aan dat van de - naar het lijdensverhaal - door alles en iedereen verlaten 'Verlosser'.

Daarmee biedt de film een dubbel beeld van het Avondmaal, dat merkwaardige ritueel waarbij de deelnemers het lichaam van hun God symbolisch verorberen; te beschouwen kennelijk als een éénworden met, of in ieder geval een deelhebben aan het wezen van de lijdende God. De God 'die liefde is'.

Aan het einde van Als in een donkere spiegel heeft David het 'God is liefde/liefde is God'-gesprek met zijn zoon Minus. Een gedeelte van dat gesprek komt letterlijk terug in deze film, op smalende toon uitgesproken door de organist, die die woorden jarenlang telkens weer hoorde in de preken van Tomas, totdat ze tot op de draad versleten waren. Maar met het verhaal van de koster lijken ze voor Tomas - die het dus juist op dat vlak nogal heeft laten liggen - weer nieuw leven ingeblazen te worden.

De Avondmaalsgasten is in verhaal en beeld kaal, sober en zonder tierenlantijnen, als een protestantse kerkdienst, maar ook intens en op het scherp van de snede. Zo geconcentreerd en to-the-point had ik Bergman nog niet gezien.

Ingmar Bergman heeft prachtig werk afgeleverd in zijn carrière, maar deze 'Avondmaalgasten' is me niet goed bevallen en dat vind ik erg jammer. Na het hemeltergend saaie 1e half uur hoopte ik op verbetering, nadat de film zich eindelijk uit de kerk had verplaatst. Qua mooie plaatjes en sfeer gebeurde dat ook. Echter kon ik ook tijdens het vervolg van deze prent helemaal niks met de oninteressante personages en de matig uitgediepte thema's. Ik hoop dat dit een zeldzame misser van Bergman is voor mij.

Weer een echte Bergman die barst van de ideeën, maar ik vind film daarvoor niet het beste medium. Boeiend en het tempo is prima, maar ook een volstrekt kille film doordat men nergens het idee geeft te acteren maar vooral ideeën spuit. Dan kunnen sfeer, contrastrijke zwart-witfotografie en een behoorlijke Björnstrand nog zo goed zijn, echt meegaan met de film lukt niet. Een beetje hetzelfde euvel als met Tarkovsky, maar Bergman geeft op de oppervlakte in ieder geval nog een goed te volgen verhaal mee en daardoor verveelt de film ook niet. 3,5*.

Prachtige film over existentiële twijfel van mensen die even geïsoleerd staan als de gebouwen in hun landschap, en waar een poging tot een handreiking al gauw verkeerd afloopt. Ingrid Thulin maakt veel indruk als Märta, uiterlijk een grijze muis (waar de eigenlijk wonderschone actrice nog een hoop moeite voor moet doen) maar met een turbulent innerlijk leven, en Max von Sydow (die al bijna dood lijkt te zijn wanneer hij de dominee komt opzoeken) is brozer en breekbaarder dan ooit, maar voor mij is dit verder helemaal Gunnar Björnstrands film (hoewel hij op het einde nog even in de schaduw komt te staan van dat kleine maar indrukwekkende rolletje van Allan Edwall als de bescheiden koster). Dominee Ericsson is een beklagenswaardige figuur, en hoewel we er getuige van zijn hoe een nieuwgevonden luciditeit zich aan hem openbaart krijgt de kijker daardoor nog niet automatisch meer sympathie voor hem – daarvoor blijft hij (nog) teveel gepantserd in zijn eenzaamheid en zijn egocentrisme (maar wie weet wat de toekomst brengt?).
        Goed verwoord door IMDb : hoewel Björnstrand minder bekend was dan andere vaste Bergman-acteurs als Von Sydow en Liv Ullmann was hij misschien wel de meest kameleontische van allemaal – bijna niet voor te stellen dat dit dezelfde man is als de potige schildknaap met wie je geen ruzie wilt zoeken in Het zevende zegel.
        Af en toe leer je ook nog eens wat nieuws. Bij het googlen van reviews van deze film kwam ik een site tegen waarop te lezen valt: "Het thema van de kerkelijke vader, maar ook de hypocrisie van het geestelijk leven speelt waarschijnlijk [vanwege Bergmans tirannieke vader] als een rode draad door Bergmans leven. In de film De avondmaalsgasten bijvoorbeeld speelt een aan pornografie verslaafde dominee." Zó, denk ik dan, díé was er al vroeg bij!

Wederom geen eenvoudige, doch sterke Bergman. We volgen de dominee Tomas die een geloofscrisis ondergaat ten aanzien van God en zichzelf. Wat moet je vervolgens doen als schaap wanneer de herder zelf het pad is verloren? Sommigen houden krampachtig vast aan het geloof omdat het zo is en nooit anders is geweest. Het maakt kern uit van hun ziel en bestaan. Anderen vertwijfelen en storten zichzelf in hun ongeluk, hopeloos ontredderd en verloren ...

De avondmaalgasten is een sober aangeklede film. Kil en afstandelijk ook. Alles berust op de uitstekende dialogen en sterk acteerwerk. Naarmate de film vordert komt het personage van de dominee beter en beter tot zijn recht. Begin je ook het hoe en waarom beter te plaatsen. Ook de slotscène na de uiteenzetting van de koster over geloof en lijden lift de film naar een hogere dimensie.