Idi i Smotri (1985)

Vooral audiovisueel een geweldige ervaring. Ik vind het niet eens een goede film, als in dat het acteerwerk erg matig is alsof men soms nog denkt in het stille tijdperk te zitten. En ook technisch lijkt de film veel ouder en oogt wat goedkoop. Maar wat Klimov ermee doet is fantastisch. Een film die echt van moment naar moment gaat en zo word je als kijker meegetrokken de hypnotiserende gekte in, zoals dat ook bij Apocalypse Now gebeurde. Of dat nu die schoten zijn bij die koe op het grasveld, of de scène bij de schuurt die blijft duren, of het dansende meisjes, of dat shot heel subtiel waar je lijken achter een huisje ziet liggen. En dat met het geluid dat steeds vervreemder aandoet en je de film, de pijn, de oorlog echt voelt. Nauwelijks te beschrijven, maar je moet het beleven. 4,5*.

To love... to have children...

Soms kom je woorden tekort om een film te omschrijven. Idi I Smotri is aan de ene kant audiovisueel waanzinnig mooi en door het indringende regie- en camerawerk voelt de film aan als een hallucinatie. Een koortsachtige droom waar je graag uit wil ontsnappen, maar waarbij je telkens toch weer het verwoestende verhaal wordt ingetrokken.

De eerste twintig minuten is Idi I Smotri nog een zeer bevreemdende filmervaring, maar vanaf het moment dat de bommen rond Florya en zijn vriendinnetje Glasha ontploffen verandert de film in een nachtmerrie. Een waargebeurde nachtmerrie helaas, en Klimov laat het slechtste van de mens zien. Mooi is ook het contrast met het dierenrijk (The Thin Red Line deed dit ook zo goed). Het leven van zelfs de kleinste insecten gaat door, maar de mens is er op uit om alles te vernietigen. De gruwelijke close up op het laatst van het meisje met het fluitje is een beeld dat ik niet snel zal vergeten.

Regisseur Elem Klimov, die zelf het beleg op Stalingrad heeft meegemaakt, wilde een film maken over de gruweldaden in Wit-Rusland ten tijden van de Tweede Wereldoorlog, na met overlevenden gesproken te hebben en hun verhalen gehoord te hebben. Hoewel het jubileum van de Grote Overwinning nabij was, was het Film Comité van de USSR erg terughoudend wat de film betreft. Zo moest Klimov de oorspronkelijke titel 'Kill Hitler' wijzigen omdat die als ongepast werd gezien. In 1984 kreeg hij dan alsnog toestemming en volledige vrijheid om zijn film te gaan maken: Kom en Zie.

De film begint nog helemaal niet zo duister. We volgen de enthousiaste Florya die zich bij de Partizanen aan wil sluiten om tegen de Duitsers te vechten, tot verdriet van zijn moeder. In het Partizanen-kamp voelt het nog steeds als een gemoedelijk uitstapje. Totdat Florya achter moet blijven met het meisje Glasha en een Duits vliegtuig zijn bomen op het verlaten Partizanen-kamp gooit. De poorten van de hel worden geopend en de oorlog is voor Florya helemaal niet zo heroïsch meer.

Op momenten doet de film je denken aan Apocalyps Now, hoewel de film ook weer heel anders is. Het zelfde gebruik van humor (hier alleen in het begin) en een langzame opbouw naar totale hysterie om de chaos en gekte van de oorlog uit te beelden. Maar ook andere dingen als de scène waar Glasha in haar ooghoek de lijken van Florya's familie ziet liggen of het gebruik van Wagner en Jodelmuziek tijdens de wreedheden, zijn keuzes die aan Coppola's film doen denken.

Kom en Zie is tegelijkertijd een rauwe oorlogsfilm die waargebeurde gruwelijkheden aan het licht brengt en een droomachtige, of eerder nachtmerrie-achtige ervaring. Waar ik me enigszins aan stoorde was dat het op sommige momenten iets te grotesk werd. Een gigantische groep Duitsers in klein gehucht die een soort picknick houden terwijl ze de lokale bevolking uitmoorden, een klein clubje wrede SSérs zou voor mijn gevoel realistischer zijn geweest. En ook lijkt het alsof er in het niets geschoten word. Maar dat is waarschijnlijk allemaal bewust gedaan om de onwerkelijke ervaring vanuit het oogpunt van Florya over te brengen.

Om de hele film als Propaganda te labelen vind ik onbeschoft tegenover Klimov (die veel moeite heeft moeten doen om de film überhaupt te mogen maken) en dat is bovendien onjuist. Toch zijn er enkele scènes naar het einde toe, die wel erg propagandistisch aanvoelen. Met name de scène waar de Duitse generaal zegt dat hij nooit kwaad in de zin heeft gehad en een fanatieke SS'er zelfs vlak voor zijn executie trots de rassenleer-principes verdedigt, waarna een Partizanen-commandant zegt "luister maar eens goed jongens, luister maar eens goed". Daarna ook nog een David vs Goliath achtige scène waarin Florya uit alle macht een portret van Hitler neerschiet terwijl we archiefbeelden zien van de Dictator. Een beetje cru, dat deze aanklacht uit de Sovjet-Unie komt. Tijdens het bewind van Stalin stierven 20 miljoen mensen een onnatuurlijke dood, terwijl door toedoen van Hitler 17 miljoen doden vielen. Niet dat ik het Klimov verwijt dat het op deze manier aanpakt, maar het roept een naar gevoel op de film te zien en te weten dat deze mensen ook onder hun eigen lijder zulke gruwelijkheden hebben geleden.

In de film zitten een aantal keer dieren, die ook sterven aan de hand van het oorlogsgeweld. Ongeboren vogels in platgetrapte eieren en een koe die in het kruisvuur staat. Het dringt een vergelijking op met de mens. Dieren voeren geen oorlog en zijn per definitie onschuldig.Het einde van de film is een geniaal stukje cinema. Na alles wat hem is overkomen schiet een gerimpelde en grijsharige (maar nog steeds 14-jarige) Florya woedend in op een portret van Hitler, terwijl we archiefbeelden van de dictator te zien krijgen. De beelden worden steeds ouder, tot we een portret zien van baby Hitler en zijn moeder. Florya stopt met vuren, zelfs de man verantwoordelijk voor alle gruwelen die hij heeft gezien is ooit een onschuldig kind geweest. Wanneer hij de totale waanzin van de oorlog realiseert wend hij zich af en horen we - met kippenvel - het Requiem van Mozart.

Sommige mensen hebben het over slecht acteerwerk in de film, maar dat vond ik persoonlijk wel meevallen. Ik vond wel dat er soms haast Expressionistisch werd geacteerd qua gezichtsuitdrukkingen (bijvoorbeeld in de scène waar Glasha, van heel verdrietig naar heel vrolijk, naar gemeen grijnzend ging). Aleksei Kravchenko vond ik toch wel heel knap acteren voor zijn 14 jaar. Als jij doof en getraumatiseerd was zou je ook niet veel meer spreken. De cinematografie was ook bijzonder sterk en door middel van vele steady-cams en close-ups wordt ons het verhaal verteld.

Kom en Zie is een cinematografische ervaring waar je u tegen zegt. Er zitten zoveel beklemmende beelden in die je nooit meer van je netvlies afkrijgt. Van het nostalgische begin, het dromerige, het rouwe en gruwelijke, het nachtmerrie-achtige en beklemmende einde.

Idi i smotri vertelt een episode uit WO II die bij ons in het Westen niet zo gekend is. Ook in die delen van Europa had de bevolking het hard te verduren door de terreur van de Wehrmacht. Florya Gaishun is een jongeman die zich aansluit bij de Partizanen of lokale vrijheidsstrijders. In het begin zie je nog een onschuldige gelukkige en naïeve jongen, maar dat beeld evolueert snel naar een haast onherstelbaar getraumatiseerd beeld. Het avontuur wordt gauw ingewisseld met de verschrikkingen en gruwel van de oorlog.

De rauwe troosteloze, maar eveneens mooie natuur is mooi in beeld gebracht en is in contrast met de vernietigende kracht van de oorlog. Hier en daar wat harde scènes zoals de opeengestapelde lijken in het dorp of de grote scène in de hoeve waarbij een heel dorp letterlijk in vlammen opgaat. Beestachtige lynchpartijen in een omgeving vol chaos, haat en zatlapperij. Het doet je wel wat als kijker.
Maar ik vond het bovenal een erg vreemde film. Ik weet niet goed wat ik er van moet denken. Beklemmende geluiden en muziek met evenzeer vreemde taferelen. Ook de Partizanen en Duitsers gedragen zich soms erg vreemd en lopen rond als haveloze zwervers.

Het einde daarentegen vond ik subliem. De scène waarbij Florya op de foto van Hitler schiet en waarbij de levensloop van Hitler en de oorlog in reverse de revue passeert, was briljant. De schoten hielden op vanaf het moment 'baby Hitler' in zijn gedachten kwam. Alsof Klimov wou vertellen dat eenieder als onschuldig wezen geboren wordt, maar ook vooral het feit dat het vermoorden van onschuldige kinderen geen barbaarse daad is waaraan wij, Partizanen, ons toe zouden verlagen.

Twijfel tussen 3,0* en 3,5*. Niet eentje die ik gauw opnieuw wil zien, vooral het einde en de hoeve zullen me bijblijven. De rest vond ik minder.

Idi i Smotri is een oorlogsfilm zoals je ze maar weinig ziet, namelijk door de ogen van een 15-jarige jongen (Florya), dicht op de huid, rauw, smerig, fysiek en confronterend. Sommige gruwelscenes houden lang aan, waardoor wegkijken bijna niet mogelijk is. Elem Klimov dwingt je zo min of meer om die, net als Florya, te ondergaan. Dat levert een heftige, zelfs nare kijkervaring op (een tweetal mensen verliet voortijdig de zaal, al kan dat natuurlijk ook zijn geweest omdat het hen niet kon boeien), waarbij bepaalde scenes niet makkelijk van je netvlies loslaten. De transformatie van een jong, onschuldig kind naar een getraumatiseerde vroegoude jongeman is hier weergaloos in beeld gevangen. Deze film zou eigenlijk verplicht onderdeel moeten zijn van de geschiedeniscanon op middelbare scholen, al zal die daarvoor denk ik te indringend zijn.

Zoals ik al eens eerder heb verteld kijk ik nog maar een paar jaar films. Als kind was ik dol op fictie, zoals de meeste kinderen, maar toen ik rond mijn 10de de wetenschap ontdekte heb ik meteen radicaal alle fictie (boeken en films) afgezworen. Immers, niet alleen is de werkelijkheid altijd veel bizarder en fascinerender dan wat een mens kan verzinnen, maar ik vond ook dat de mens de waarheid moet eren en niet leugens (fictie) waarbij fictie ook vooral de emoties in plaats van het verstand aanspreekt op grond van welke argumenten Plato zelfs alle fictie het liefst wilde verbieden.

Door mijn studie filosofie ben ik – ondanks Plato die mijn opvattingen bevestigde – daarop teruggekomen. Ik ben gaan inzien dat kunst en religie – dus al die leugenachtige onzin – ook een bepaalde waarde en zelfs waarheid heeft (al ben ik nog steeds atheïst) die met zaken als betekenis, zingeving, zelfbepaling, moraal en zelfverheffing te maken heeft (deels genoot ik zo van Stalker (1979) - MovieMeter.nl omdat die film dat thema behandelt). De mens heeft verhalen nodig om zijn weg in de wereld te vinden.

Maar als het gaat om oorlogsfilms dan sta ik in wezen nog steeds op mijn oude standpunt: niets overtreft de horror van de Holocaustfoto’s of de echte verhalen zoals door echte overlevenden verteld (bv. Shoah (1985) - MovieMeter.nl), zodat elke oorlogsfilm niets toevoegt aan die horror maar die juist hooguit bagatelliseert. Ik heb de indruk dat (anti-)oorlogsfilms vaak bonuspunten krijgen vanwege de goede boodschap zoals ook antiracistische films die krijgen (‘deugpronken’ heet dat tegenwoordig), maar daar doe ik niet aan en zoals gezegd, een film is nooit zo gruwelijk als het werkelijk was hetgeen zo’n film eerder immoreel maakt. En oorlogsfilms zijn vaak ook gewoon saai met dat eindeloze geknal en tot overmaat van ramp heeft dit genre ook een patent op films die heel lang duren.

Toch wist deze film me wel redelijk te boeien (ondanks z’n lengte). Al meteen is duidelijk dat dit een artistieke film is met ietwat bevreemdende maar fascinerende scenes en beelden, die af en toe neigen naar absurdistisch theater met veel hysterie c.q. over-acting. Maar de film is ook rauw en realistisch en lijkt een goede indruk te geven hoe het echt moet zijn geweest op het platteland in Wit-Rusland in 1943 (de film is ook gebaseerd op echte gebeurtenissen). De film is heel sfeervol en weet goed de verwoesting en de paniek en ontreddering van de mensen weer te geven. De film laat bovenal zien hoe beestachtig en barbaars de Duitsers tekeergingen en de titel verwijst in dat verband naar het Bijbelse verhaal van de apocalyps als de Dood en de Hel op Aarde heersen. Het verhaal is verder niet zo bijzonder en het is eigenlijk meer een antifascistische (anti-Hitler) dan een anti-oorlogsfilm (de film is gemaakt ten behoeve van de viering van de overwinning van de Sovjet-Unie op nazi-Duitsland).

Een dreun in mijn gezicht.

Jeetje, zelden zo onder de indruk van een oorlogsdrama geweest. Ik bedoel, films zoals Schindler's List waren best sterk, maar de dreun bleef uit. Hier kreeg ik die echter volop. Ook echt geweldig geacteerd door dat 12-jarige ventje. Zeer intens gefilmd ook.

De film begon wat traag, en voelde wat oud aan, maar alles van dat veranderde in de tweede helft. Prachtig geacteerd door Kravtsjenko, maar ook Mironova verdient credit. De film is zeer realistisch en naar het einde behoorlijk bruut. de massamoord in het dorp is echt een dreun

Het einde liet me echt stil achter. De hele zaal was echter stil waar ik me in bevond, en dat is een groot compliment. Zelden zo'n mooie, rauwe en realistische oorlogsfilm gezien. Prettig dat ik dit nog op het grote doek mocht aanschouwen. Niet de volle mep omdat sommige conversaties wat vreemd aanvoelde. Vooral in het begin dan.

Heb de film nu voor de tweede keer gezien, de eerste keer thuis op de televisie en de tweede keer in de bioscoop. Het blijft toch een hele indrukwekkende film, die op het grote scherm net wat intensiever binnenkomt. Een film die op het eerste oog niet spectaculair is, maar juist super rauw en realistisch is, waardoor het achteraf juist spectaculair is.

Een "pracht" van een indrukwekkende oorlogsfilm over de ellende die in de tweede wereldoorlog over Rusland en zijn inwoners heen spoelde.

Omdat ik in het verleden erg geïnteresseerd was in het voormalige "Oostblok", kon ik met dit soort van informatie en persoonlijke bezoeken aan deze landen, een goede mening (hoop ik) vormen over hun kijk en ideeën over het "Westen". Daarmee kwam ik ook tot de conclusie dat 'zij' angst voor "het Westen" hadden.

Napoleon, de eerste wereldoorlog, de tweede wereldoorlog zaten nog vers in het collectief geheugen.

Deze film laat heel goed zien hoe de Duitsers volledige dorpen en boerderijen in de vlam achterlaten, de tactiek van de verschroeide aarde. Gruwel en angst beheersen het verhaal maar ook de humor die kenmerkend is voor dit volk komt voor in de film.

Wat mij soms wel iets irriteerde is de poëtische spraak van sommigen maar dat schijnt weer typisch voor Russische films te zijn. (soms).

Een kleine 8!

Ik heb weer eens een ijzersterke oorlogsfilm gezien.

Uit Rusland (of Wit-Rusland... of Sovjet-Unie). Deze film weet weer eens een mooi stukje geschiedenis op het netvlies te kerven.

Het begint als een coming of age, waarin Florian en zijn jongere broertje nog een ogenschijnlijk zorgeloos bestaan leven. Het is het hartje van de Tweede Wereldoorlog, maar daar lijken ze zich niet al te veel van aan te trekken. Ze spelen het spelletje een beetje mee. Totdat ze een geweer vinden en op dat ogenblik door een detectievliegtuig (een voorganger van een drone?) worden gespot. Niet veel later staan er twee Russische soldaten voor de deur. Voornamelijk Florian is interessant en wordt meegenomen naar een kamp met verzetstrijders. Maar Florian ontsnapt

Dit levert om te beginnen wel vele fraaie en interessante momenten op waarbij de film in eerste instantie nog wel kan omschreven worden als een avontuur. De ontmoeting met die vreemde jongedame, die piep in de oren en voornamelijk dat eiland met de overlevenden waren prachtige vondsten. Ook die jolige scenes wanneer Florian erop uit trekt met die drie andere overlevenen lijkt de film een beetje in een feel good gehalte te drukken. Maar je kan wel begrijpen dat dat niet blijvend is.

Want hoe langer de film duurt, hoe meer de gekte toeslaat. De regisseur schetst hierin een direct beeld over het optreden van de moffen en je blijft maar versteld staan hoe wreed de Nazi's in die tijd waren. De verbranding van de kerk was een scene die akelig lang duurde en je meesleurde in de gekte die Florian op dat moment meemaakte. Voornamelijk de snelle veroudering van Florian drukte er nog een stempel op. En dan tegen het einde worden sommige Nazi's toch wel wakker, maar valt er niks meer terug te draaien.

Dit is een van de beste en ingrijpende oorlogsfilms die ik heb gezien. Sfeervol (of loos), uitzichtloos, nachtmerrie-achtig en krankzinnig, met een hoofdrol om niet te vergeten. Alle kanten gaat het op, maar de conclusie is onherroepelijk.

Hier kunnen de Amerikanen niet tegen op, noch kunnen ze er een remake van maken.

5,0*

eerste anderhalf uur is naar mijn mening bizar en een samenhangen van losse chaotische scenes waar maar weinig in gebeurd, daarna zie je de gruwel van de beruchte Dirlewangers SS-brigade, aanvankelijk dacht ik dat de makers van de film de middelen niet hadden om een correcte weergave te geven van de uniformen van de einsatzgruppen,( heb een hekel als je als filmmaker niet te moeite doet om de werkelijkheid zo goed mogelijk en zo waarheidsgetrouw weer te geven), maar na nader opzoekingswerk bleek het toch te kloppen en werd een wreed realistisch beeld van de beruchte Dirlewangers SS-brigade neergezet, Dirlewangers SS-brigade moordde en verkrachtte erop los | historianet.nl

je merkt wel dat de film gedateerd is maar ondanks dit is deze film best het zien waard

heb al veel slechtere onrealistische WO II oorlogsfilms gezien,

De eerste film van het jaar is pas gerestaureerd. Inmiddels alweer 35 jaar oud. Ik kende de film niet, maar toen ie uitkwam op BD was ik wel benieuwd, zeker na alle lovende kritieken. Come and See is volledig Russisch en dat doet de film goed. Vooral de gezangen in het begin zijn weer fantastisch om te horen. Een echt verhaal zit er niet in vond ik. Het zijn meer gebeurtenissen van een jongen die zich aansluit bij de partizanen. Onderweg ontmoet hij een meisje waar hij een soort haat liefde relatie mee krijgt. Vroeg me trouwens af of we haar terugzagen op het eind van de film. Was dit hetzelfde meisje? Het eerste uur is nog niet echt boeiend. Dat komt pas echt in het tweede gedeelte met de schuur. Toch vond ik het moment met de foto in het bos ook wel leuk. Tussen al het leed was er ook een klein beetje ruimte voor een grap. Maar het is vooral een film waar onderweg van alles gebeurt al is dat niet in een moordend tempo. Het gaat allemaal in een langzaam tempo, maar zeker niet vervelend. De muziek is soms iets te bombastisch, maar verder wel goed. Het eindigt met snelle achterstevoren beelden. Even zien we nog die uiterst trieste beelden van het joden kamp waarin je niet kunt voorstellen dat sommigen daar levend uitkwamen. Of dit passend is toe te voegen aan deze film weet ik niet. An sich had ik geen probleem met het eind.

Comme ad See is een surrealistische film geworden. Soms hard en rauw waar alle nare randjes naar boven komen. Prima gemaakte oorlogsfilm uit Rusland. Gek dat we van deze acteurs niets meer hebben gehoord.

Beeld is in het begin nog gemiddeld, maar is later gewoon goed te noemen. We zien soms wat lichte ruis, maar vlekjes etc. zijn niet te zien. Soms zijn donkere momenten vooral in het begin wat moeilijk te volgen. Toch vond ik deze transfer redelijk goed te noemen. Geluid is prima. Het beeld is wel met twee zwarte randen aan de zijkant te zien. Even wennen.

Film 3.5

Beeld BD 3.5

Geluid 4.0

Extra’s geen

Een originele film. Sterk gemaakt en erg goed gespeeld. Ik ben helemaal niet zo van de oorlogsfilms, maar deze stijl bevalt mij erg en het trok mijn aandacht, al vond ik het nadat het meisje aan zijn zij is verdwenen, wel wat minder interessant. 4*

Ik heb begrepen dat ze voor deze film echte ammunitie hebben gebruikt? Wow! Een maand of anderhalf geleden al gezien, maar nog geen bericht geplaatst. Al schrijf ik de laatste jaren heel weinig berichten meer bij films (en al helemaal geen recensies), maar voor dit meesterwerk maak ik toch even een uitzondering.
Waar te beginnen? Hij stond al héél lang op mijn verlanglijstje, tot ik erachter kwam dat hij gewoon op dvd (en dus ook Blu-ray zoals hierboven wordt vermeld) te krijgen is met Nederlandse ondertitels. Jarenlang in de veronderstelling verkeerd dat er geen officiële NL release van was.
Het jongetje Florya zie je gewoon letterlijk ouder worden gedurende de film (op het eind heeft hij zelfs grijs haar van alle gruwelen die hij heeft meegemaakt). Echt mooi gedaan, ik begreep dat ze dan ook een paar jaar hebben gefilmd, of ik moet het mis hebben?
De horror die Florya en Glasha moeten doorstaan is voor ons (laat ik het bij mezelf houden, voor mij in ieder geval) niet of nauwelijks voor te stellen.
Alles was meer dan prima; het camerawerk, het acteren, het verhaal en screenplay enz.
Verder ondersteund door muziek van o.a. Wagner, Aleksandrov, Strauss en vooral het stuk "Lacrimosa" uit "Requiem" van Mozart.
Een dikke vette 5*, en er zijn maar weinig oorlogsfilms die dat halen bij mij.

Ik had hoge verwachtingen van deze film. Nummer 74 in de top 250, wauw. Wat ik heel vaak heb als ik hoge verwachtingen heb is dat de film meestal tegen valt, zo ook bij deze. Tuurlijk zitten er mooie stukjes in zoals de romantiek tussen de twee tieners en de Russische humor. Maar ik vond hem nergens indrukwekkend of schokkend. Zeker niet een van de beste oorlogsfilms, die eer gaat voor mij naar apocalyps now en platoon

“To love... to have children...”

Eindelijk heb ik dan de film opgezet die ik nog bovenaan mijn lijstje had staan als het gaat omtrent tweede wereldoorlog films. ‘Idi i Smotri’ staat hoog aangeschreven, dat is ook wel te zien aan het gemiddelde cijfer hier op deze site maar ook de hoge cijfers op o.a. ‘IMDb’ die er niet om liegen, en ook alle positieve recensies hebben toch wel een bepaalde verwachting aangewakkerd en ik hoopte heel erg dat de film deze kon waarmaken. Echter, blijft de film in mijn ogen toch een uur lang niet heel spannend en valt eigenlijk mijn verwachting in duigen.

De film is inderdaad een groot deel (zeker het begin) te theatraal en in mijn ogen niet heel bijzonder te noemen. Ik kwam er daardoor maar moeilijk in, ik kon het verhaal maar moeilijk echt interessant vinden en ook het acteerwerk vond ik nou niet bepaald interessant. Na een uur komt er gelukkig weer wat meer spanning en actie in de film voort, en gaat het ook echt beginnen. En dan valt eigenlijk bij mij het oog op de details, en bezinkt het toch wat meer. De film blijkt na een tijdje gewoon een nare greep op de werkelijkheid te hebben en de grauwige en nare sfeer kroop steeds makkelijker mijn lijf in. Daarnaast, begint er na het uur ook wat meer leven in de film te zitten, begin ik het een stuk interessanter te vinden en is de film eigenlijk best goed aan het worden.

Het verhaal maar vooral de film wist bij mij indruk te maken op heftigere scenes en beelden die de film zo nu en dan kent en vertoond. Zo zien we op een gegeven moment dat er achter de schuur het hele dorpje (of alle mannen dat is me niet opgevallen) is geëxecuteerd is bijvoorbeeld zo’n scene die direct wel indruk wist te maken. Maar de meeste indruk maakte mij wel het moment dat de Duitsers een hele groep mensen in de schuur zet en vervolgens deze in de fik zetten en beschieten waarbij ze vooral veel lol maken en de mensen voornamelijk uitlachen, het vernederen wat ervoor wordt gedaan is echt niet om aan te zien en wetend dat het echt is gebeurt destijds, barre tijden. Deze actie deed me overigens een beetje denken aan hetgeen wat er gebeurd is in het Franse dorpje ‘Oradour-sur-Glane’ in 1944 waarbij ook het hele dorpje werd uitgemoord doormiddel van dynamiet en een kogelregen. Erg interessant om dat eens door te nemen, en om te bezoeken in het echt.

Maar ook, tijdens het uitmoorden van dat dorpje zie je hoe de Duitsers met een lijk aan het lachen zijn en zie je een meisje meegesleurd worden die duidelijk werd verkracht door de heren, en dat zijn dingen die blijven je wel bij door zo’n film.

Zoals ik al zei vond ik het acteerwerk echter het minste in de film, het verdriet op zij zettende vond ik het nogal theatraal en zeker het eerste uur kende daar niet veel afwijking van, dit vond ik toch wat saai om naar te kijken en had daardoor na zestig minuten wel al snel het gevoel deze film toch af te willen zetten. Gelukkig komt het na een ruim uur wat meer opgang in mijn ogen en werd het ook constant steeds aangenamer te volgen

Het verhaal was overigens wel mooi om te volgen en vooral best realistisch geschetst waaronder de pijn en het nare sfeertje wat er constant in de film hangt. Dit toch voornamelijk geketend aan veel angst wat heerste onder de bevolking door de onderdrukkers. Dit zag je later trouwens wel vaker voorbijkomen. Ook het verzet was natuurlijk destijds iets belangrijks en dat kwam er ook wel mooi in voor.

Toch vond ik het best jammer dat de Duitse soldaten zo laat in de film kwamen en dat heeft bij mij toch wel de handdoek in de ring gegooid. Wanneer ze er zijn is het overigens wel fantastisch gedaan en vooral erg gruwel maar, na een uur en veertig minuten vond ik het best zonde, de tijd was al bijna voorbij en zo lang waren ze er ook weer niet en dat vond ik zonde, daar had ik toch wel wat meer van willen zien.

Helaas is de film op veel vlakken dus niet zo geworden als ik had gehoopt en gedacht. Ik had toch wat meer van de Duitse onderdrukker willen zien in de grauwige tijd aan het oostfront, dat mocht niet baten. Het neemt niet weg dat de film met een redelijk interessant verhaal toch echt wel weet te raken en de beelden, het duistere sfeer maar ook de keiharde scenes blijven op mijn netvlies gebrand zitten. Wellicht dat ooit een herziening wat meer kan betekenen voor mij en de ‘liefde’ voor deze film, echt gehaat heb ik het ook niet al waren mijn verwachtingen gewoon iets te hoog.

4.0*

Al zoekende en kijkende wat de volgende stap in oorlogsweek ging worden kwam ik tot mijn eigen verbazing met een herkijk van Come and See op de proppen. Een film die ik al even vaak zag als na de tijd slecht sliep, twee keer in totaal, maar met de gedachte aan een herziening en frisse comment aarzelde ik gisteravond niet deze pseudo oorlog/horror in te starten.

Het begin mag duidelijk zijn rond de jeugdige en naive Flyora die de waarschuwing van de boer dat oorlog geen spelletje is in de wind slaat. En dit zagen we al zo vaak, de graagte waarbij Flyora wordt opgehaald door de partizanen en weemoedig een paar klappen ondergaat als ontgroening doet aan net zoveel andere films denken waar jonge knapen de hel van de oorlog verwaren met heldendom, eer, en the becoming of a man, een soort van vervolmaking tot een beeld dat men nastreeft. Waar alle gedoe in het partizanenhol, de groepsfoto bijvoorbeeld, met veel humor in beeld gebracht wordt kon de desillusie meteen niet groter voor de jonge Flyora, Aleksey Kravchenko ten tijden van de opname 14 a 15 jaar, binnen een land en volk dat toch eigenlijk een soort ongrijpbaarheid over zich heeft. Is het de leegte? De uitgestrektheid? Of de hardheid van het bestaan? Het is een vreemd land met apart volk en rare gebruiken en voordat Flyora zijn eerste stappen kan zetten betreffende heldendom wordt daar een stokje voor gestoken.

Waar de film al een bevreemdende en rare sfeer had wordt het vanaf Flyora's zwerftocht niet gemakkelijker op en heeft de film een mystiek auro rond het duo Flyora en Glasja die toch vooral kinderen blijken te zijn in een wreed en roerig tijdperk. Toch onstaat er snel daarna met de beschieting, de para's, de ooievaar en de vondst in het dorpje een surrealistische sfeer met psychologische elementen die steeds meer momentum krijgt en in een soort koortstachtige roes naar het moeras en alle burgers op het eilandje werkt. Overduidelijk is de weg van psychologische horror ingeslagen met beelden die bijna niet geacteerd lijken maar echt en een koortsachtige en nare sfeer meedragen. Zeg maar gerust dat het gebeuren op het eilandje met al die kinderen, babuska's, de verbrandde man en de creatie van de pop een nachtermerrie achtige en bizarre vibe heeft. Flyora lijkt letterlijk een mentaal en fysiek mijnenveld in te zijn gelopen in een land dat zwicht onder de morele instorting van de oorlog. Ik las gisteren trouwens nog in een review van een engelse site die de film betiteld als de meeste angstaanjagende film aller tijden, en tevens de suggestie dat Flyora tijdens het bombardement om het leven gekomen is of misschien al thuis tijdens de zuivering en dat dit de afdaling is in zijn persoonlijke hel. Of ze dit lichamelijk of geestelijke bedoelen staat er niet bij en ik moet zeggen dat hoewel ik het een interesante optie vind weinig aanknopingspunten zie op dat vlak.

De rust keert enigzins terug rond Flyora die met een aantal mannen op pad gaat en even lijkt de jongeman een bepaalde realiteitszin en volwassenheid bereikt te hebben aangezien hij enkele keren het voortouw neemt. Het is slechts de opmaat naar hetgeen dat Come and See zo bizar maakt, namelijk het monster dat uit de mist opduikt, een eenheid vergelijkbaar met de Dirlewanger Brigade die bestond uit veroordeelde en gratie gegeven misdadigers en moordenaars. Het is een bizar tafereel wat zich daarna in een minuut of twintig voltrekt van iets dat het beste als een verdelgingsactie omschreven kan worden door soldaten die zich kostelijk lijken te vermaken , een wijntje drinken en ondertussen muziek luisteren. Het is een nachtermerrie achtige circusact die begroet wordt met applaus, het moment dat ik toch even vol schiet. Sadisme, ontmenselijking, wreedheid, afstomping, de ogen van de tot oude man verworden Flyora tonen dan al de afdaling in de hel en de meest duistere kant van de menselijke ziel die even zo veel wreedheid kan begaan als bedenken. Beklijvende beelden uiteraard de kerk die brand als een fakkel, het jonge meisje dat ten prooi valt en de oude opoe die als grap midden op straat wordt gezet. Het is in één woord walgelijk met een afloop waar deze zogenaamde helden tonen dat ze elkaar te lijf gaan om hun eigen hachje te redden.

Wat mij achteraf opvalt is dat er eigenlijk niet zo gek veel verhaal in deze film zit maar eerdere een lijn die in die zin gevolgd wordt met de tocht van Flyora, een neerwaartse lijn wel te verstaan, en dat de film niet zo zeer iets wil vertellen als wel een beeld wil scheppen voor reflectie en de boodschap dat er in iedereen een potentieele gek zit. En tevens een tocht die geen heldendaden brengt, en absoluut geen gerechtigheid maar een dodenmars langs de rauwe, sobere en realistische verschrikkingen van de oorlog en verdomd, hoewel het afschuw opwekt biologeerd het ook ten dele. En zo komt deze nachtmerrie na dik twee uren gelukkig weer tot een einde, het was weer even inkomen betreffende het begin waarop de film zijn catastrofale en duistere afdaling begint met uiteraard de verschrikking in het dorp als hoogtepunt en daar op volle toeren draait. En andermaal maakt de film een sterke indruk en zou dit misschien verplichte kost op scholen moeten zijn, alhoewel denk ik dat het dan weer klachten regent. Een halve ster erbij is de eindconclusie, en verdomd ik heb knap geslapen vannacht...zou dergelijke gruwel dan toch wennen...? Laatste opvallende noot is dat Olga Mironova, Glasha, nooit weer ergens in verschenen is en in het algemeen weinig van bekend is zoals leeftijd.

Zoals andere gebruikers zat ook ik halverwege de film naar de klok te kijken met de vraag: waar gaat dit over/naartoe? Niet dat die eerste helft slecht is, maar pas in de tweede helft wordt eigenlijk duidelijk wat de boodschap van deze film is: oorlog is roemloos, verderfelijk, bruut en allesverwoestend. Er zijn geen helden, er is alleen horror.

We zien Florya afglijden van naïeve jongen met dromen van heldendaden en patriottisme tot een afgestompt leeg omhulsel van zichzelf met een ziel die bijna tot de grond is vernietigd. Bijna, want op het einde laat hij zien dat hij zijn menselijkheid toch nog net niet helemaal verloren is (tevens het enige heel kleine lichtpuntje in de film).

Lastige film dus om te beoordelen. De tweede helft plaatst de eerste weer in een ander licht, maar of dat nu voldoende is om de speelduur en het best wel trage tempo te rechtvaardigen heb ik mijn twijfels bij. Het is ook een film die in je kleren kruipt, dus aan een herziening heb ik niet onmiddellijk behoefte. Wel een imposant werkstuk dat eigenlijk iedereen eens gezien zou moeten hebben.

Sterke film die me vooral op vlak van cinematografie en cameravoering heeft kunnen bekoren. De landschappen lenen zich er ook toe om er een sterk oorlogsverhaal van te maken.

De verschillende rollen worden ook op een geweldige manier ingevuld, maar vooral de rol van Floria springt eruit. De emoties worden ook sterk overgebracht door de kort opzittende cameravoering en de vele close ups.

Sterke film die vooral indruk heeft gemaakt met de cinematografie, waardoor je als kijker in dit harde oorlogsverhaal wordt meegesleurd.

4*

Het eerste uur kon mij niet bekoren. Ik had veel moeite om er doorheen te komen, en sommige scènes werkten op mijn zenuwen. Er gebeurde ook niet veel, waardoor ik de hoge waardering niet begreep... totdat daar de tweede helft van de film kwam. Die kwam als een bom binnen. Pas daar zie je de grijze, grauwe werkelijkheid van zo'n verschrikkelijke oorlog.

En hier kwam het acteerwerk van de jonge Kravchenko om de hoek kijken. Die blik in zijn ogen ging door merg en been. Geweldig! Waar hij in het begin van de film nog dat naïeve (en irritante) ventje was, die nog niets van de wereld had gezien, zag je later in de film de pijn en de gruwel van wat hij meegemaakt had in zijn ogen. Zeer indrukwekkende transformatie maakt de hoofdpersoon mee.

Dat tweede gedeelte laat de eerste helft bijna vergeten, en zorgde ervoor dat ik toch nog bleef kijken tot het einde. Dus voor degene die de film nog willen zien: effe doorbijten het eerste uur. Het wordt veel beter!