Burn after Reading (2008)

Bescheiden misdaad film, met een cast vol grote namen. Kijkt bijzonder makkelijk weg en is leuk en vermakelijk met z'n dwaze en kolderieke momenten. Het bouwt redelijk rustig op en de laatste 20 minuten gaat de lont in het kruitvat.

Indien je een groots verhaal met veel verrassingen verwacht, dan kom je bedrogen uit.

Ik lees links en rechts dat het geforceerd aanvoelt, maar dat vond ik wel meevallen. Ik zag vooral acteurs die wel plezier in een leuk project hadden.

Lekker tussendoortje.

Aangename vertelling over ego-gedreven personages die zich stuk voor stuk belangrijk vinden. Het dragende concept is al eerder vertoont in Simple Blood, maar wordt nu lichtvoetiger en humoristischer uitgewerkt. Een ieder doet maar wat zonder exact te weten wat die ander doet, De vraag die aan het einde van de film wordt gesteld: What did we learn? is dan ook gerechtvaardigd. Het antwoord ook:' I guess we learned not to do it again".

Grappig dat de gebroeders Coen de twee films waar ze de meeste lof (en in totaal zes Oscars) mee oogstten allebei lieten volgen door films die minder gelauwerd werden maar eigenlijk net zo interessant waren. Na Fargo kwam The big Lebowski, en naar verluidt begrijpen de broers zelf niet helemaal waarom die film zo'n enorm cultsucces is geworden. En het contrast tussen No country for old men en Burn after reading zou niet groter hebben kunnen zijn, want terwijl de eerste een strak geschreven en geregisseerde (zij het uiteindelijk enigszins nihilistische of misschien zelfs absurdistische) thriller is, zou ik niet weten hoe ik Burn after reading moest beschrijven.

        Gelukkig zouden de personages dat zelf ook niet kunnen, want ik geloof niet dat ook maar één van hen precies weet hoe de diverse vorken in de stelen zitten. Maar wat deze film voor mij naast de even gecompliceerde als uiteindelijk doelloze plot de moeite waard maakt zijn de geweldig geschreven rollen en de al even geweldige vertolkingen; Brad Pitt krijgt misschien de meeste aandacht vanwege zijn leeghoofdige fitnessfreak, maar eigenlijk speelt iedereen geweldig. John Malkovich mag heel gecontroleerd totaal compleet losgaan, maar heeft daarnaast ook een korte maar ontroerende scène met zijn afgetakelde vader, en tegenover de tragikomische situatie van Frances McDormand staat de nog veel hulpelozere Richard Jenkins. En dan die citaten die regelmatig ongevraagd mijn hoofd komen binnenzeilen: "I think that's the shit, man!", "I have gone just about as far as I can with this body", "We just don't give that out at Hardbodies" en "What kind of Mickey Mouse embassy are you running anyway?"

        En dan te bedenken dat ik mijn persoonlijke favorieten nog niet eens genoemd heb: dat zijn de twee scènes waarin de aarzelende David Rasche een onderhoud heeft met J.K. Simmons die juist zo graag knopen wil doorhakken. Ach, het is allemaal geweldig, hoe iedereen als een rat op LSD in zijn eigen doolhof rondrent. Eén van de grappigste, of misschien beter gezegd gééstigste films die ik ooit heb gezien. Blij te merken dat het feit dat het niet na te vertellen plot niet in de weg heeft gestaan van mooi commercieel succes (budget $37m, opbrengst $163m volgens wikipedia), hoewel de namen van George Clooney en Brad Pitt daar vermoedelijk voor een belangrijk deel tussen hebben gezeten.

Graag gezien. De Coen brothers doen wat ze goed in zijn. Het belachelijk maken van een subgenre door het enorm serieus te nemen. Alleen een beetje uitvergroot. In dit geval zijn het de spionage films. Zoals in de generiek ; het beeld van het inzoomen op de aarde, de score, de letters die verschijnen op het scherm, de titel ... het is allemaal zeer vertrouwd. Dan dat heerlijk einde waar de CIA de vraag stelt wat ze de volgende keer kunnen om dit te vermijden en prompt antwoorden : ik zou het bijgod niet weten. CIA loopt de ganse film door achter de feiten aan. Het zijn de idioten van idiotenland die het hef in handen nemen en wat er dan gebeurd is enkel via de Coens na te vertellen. Toch is er zweem van karakter ontleding te ontdekken waardoor een drama op de achtergrond verschijnt. De ene helft van de personages handelen uit hebberigheid (geld), de andere helft hebben het te druk met overspel te plegen. Samengevat : de personages leiden een troosteloos leven op zoek naar liefde en geluk. Die scene van de eerste date van McDormand. Het is een beetje zoals in Fargo maar nu is McDormand de sul ipv Mike. Of dat korte shot waar McDormand op het bankje haar eerste date opnieuw ziet die dezelfde methode gebruikt als bij haar. Dan zijn er nog die typische Coens elementen : Clooney die steeds de vloer steeds keurt, de misverstanden, de toevallige ontmoetingen, een ijzersterk plotconstructie. Tot slot die de Lubtisch touch vermelden (want de Coen brothers zijn fan van films jaren '40) : na de seks heeft Clooney steeds zin om te gaan joggen. Wanneer iemand het huis van Malkovich in de gaten houdt, zien we plots Clooney naar buiten gaan in jogging pak. Dan weet de kijker ; Clooney heeft daarbinnen weer seks gehad zonder dat we dit hebben gezien.

Burn After Reading is een briljante film omdat hij precies begrijpt hoe dom intelligente mensen kunnen zijn. De Coen-broers maken van ego, paranoia en totale leegte een soort dansvoorstelling waarbij iedereen zichzelf serieus neemt, terwijl de kijker langzaam beseft dat werkelijk niemand weet waar hij mee bezig is.

Wat deze film zo sterk maakt, is dat George Clooney en Brad Pitt zichtbaar plezier hebben in hun rollen. Clooney speelt een man die zichzelf ziet als charmante controlefreak, maar ondertussen emotioneel volledig ontspoord is. Brad Pitt is misschien nog indrukwekkender. Hij verdwijnt compleet in zijn rol als hyperactieve fitnessmedewerker Chad, een wandelende labrador met een espresso-infuus. Pitt heeft dat zeldzame talent om van een karikatuur toch een geloofwaardig mens te maken. Je lacht om hem, maar ergens geloof je ook dat deze gast echt rondloopt in een sportschool in Washington.

Het knappe is dat de film inhoudelijk eigenlijk nergens over gaat. Er is geen groot mysterie, geen geniaal complot en geen diepe staatsgeheime onthulling. Iedereen denkt alleen dat er iets belangrijks aan de hand is. Daardoor voelt het juist pijnlijk realistisch. Mensen liegen, chanteren, vreemdgaan en manipuleren vooral omdat ze zichzelf het centrum van het universum vinden. Niemand handelt vanuit idealen. Alles draait om geld, ijdelheid, lust, status of angst.

De humor is ondertussen pikzwart. Dit is geen gezellige Hollywood-komedie waarin alles uiteindelijk netjes wordt opgelost. De film schakelt zonder waarschuwing van absurditeit naar geweld. Sommige scènes komen aan als een baksteen door een autoruit. Juist dat contrast maakt Burn After Reading zo sterk. Je lacht en schrikt bijna tegelijk, alsof de film expres onder je stoel vandaan trekt waar je net comfortabel zat.

Eén van de beste momenten blijft de scène waarin CIA-functionarissen proberen te begrijpen wat er nu eigenlijk gebeurd is. Dossiers worden doorgeschoven, mensen kijken elkaar glazig aan en uiteindelijk blijft vooral de conclusie hangen dat deze complete chaos nergens op slaat. Zelfs de CIA lijkt te denken: “Wat hebben we hier in vredesnaam van geleerd?” Het antwoord is eigenlijk: niets. En precies daarin zit de satire. Achter alle bureaucratie, macht en spionage blijken ook gewoon verwarde mensen te zitten die improviseren terwijl de wereld brandt.

Burn After Reading voelt daardoor minder als een film en meer als een cynische observatie van de moderne mens. Iedereen praat. Niemand luistert. Iedereen denkt de slimste in de kamer te zijn. Ondertussen dendert de trein zonder machinist gewoon verder.

Een meesterwerk vermomd als een ontspoorde grap.

Een film die ik lange tijd gemeden heb, omdat ik me nog kan herinneren dat ik de trailer destijds gruwelijk irritant vond in de bioscoop. Geen idee meer wat me daar niet aan kon bekoren, maar dat is me wel bijgebleven. Ik was toen ook nog helemaal niet bekend met de Coens en waarschijnlijk ook nog iets te jong daarvoor. Inmiddels heb ik films als Fargo en The Big Lebowski best hoog zitten en uitgerekend op die twee zou deze film weer een beetje teruggrijpen qua stijl.

Het is weer een maffe, debiele film geworden, waarbij ogenschijnlijk onschuldige personages in problemen verzeild raken die hun ver boven het hoofd gaan. Gelukkig hebben de Coens een sterke cast opgetrommeld, want Frances McDormand, George Clooney, Brad Pitt en John Malkovich slagen er allemaal in om wat van hun personages te maken. Het zijn behoorlijk kleurrijke figuren, waarbij met name Pitt goed uit de verf komt en op de lachspieren werkt. Het aandeel van Tilda Swinton was me dan weer iets te klein, maar dit wordt gecompenseerd door leuke bijrolletjes van Richard Jenkins, J.K. Simmons en Jeffrey DeMunn. Een echte dijenkletser is het niet, maar er zaten toch wel degelijke een paar momenten in die me aan het lachen hebben kregen.

Richting het einde begint het een beetje te slepen en slaat het bijna door in absurditeit, maar de laatste scène weet er toch nog een leuk einde aan te breien. Voor mij absoluut geen Big Lebowski; die film doet gewoon iets goed, waardoor vrijwel elke scène memorabel wordt. Dat geldt niet voor Burn after Reading, maar de film weet toch wel met weinig middelen vrij goed vermakelijk te blijven. Ik vond hem wat dat betreft een beetje vergelijkbaar met The Ladykillers: geen hoogvlieger, ook geen film die je heel lang bij zal blijven, maar wel gewoon een prima tussendoortje wanneer je met hun stijl overweg kan.

3*