Stalker (1979)

Met dank aan Eye Film Instituut en Lumière deze eindelijk, ik bedoel EIN-DE-LIJK, eens gezien.

Prachtfilm, die ik nog veel vaker ga kijken.

Want veel is me nog niet duidelijk, maar het is een lust voor oog en oor.

De prachtige vormgeving ten spijt werd ik toch een beetje jeukerig van al die vage dialogen. Met name het laatste uur was teveel van het goede, al waren de allerlaatste scenes wel weer interessant. Het trage tempo droeg ook niet bij aan een echte beleving van het avontuur. Het waren vooral de grauwe beelden en toepassen van filters bruin / grijs / kleur die de film tot leven brachten. Ook de minimale muziek was een sterk punt. Inhoudelijk zijn er vast vele theorieën over het hoe en wat, maar ik voelde nergens de behoefte me daar in te gaan verdiepen.

Na de bekendmaking van de top 1000 heb ik hier op het forum plechtig gezworen om eindelijk eens een Tarkovski te zien. Nog enkel het juiste moment vinden. Wel, laten we even terug flitsen naar begin augustus. We zitten in hartje zomer en de natuur heeft beslist een paar dagen herfst door het universum te jagen. Ik zit dus op het terras onder een kleine parasol en ik voel nattigheid want ik zie de donderwolken ophopen. Na een paar minuten is het zover. Het plenst van je welste. In de verte doemen al mistbanken op die gevaarlijk deze bistro indammen. Mensen lopen weg, terras gesloten en hier zit ik dan. Overal water en niks te vinden om te drinken. Dit kon wel eens het moment zijn om een Tarkovski te bekijken.

Magistraal shot van de vissen in het water en langzaam de olie die alles toedekt, het leven, natuur wordt zwart. Het is een beeld dat me bijblijft. In het begin in de kamer waar Stalker, zijn vrouw en kind liggen te slapen horen we een trein en op de achtergrond een bekend lied. Dit wordt herhaald op het einde bij de terugkeer in het bijzijn van vrouw en kind. Het is een moment dat me bij blijft; Beide gevallen raadselachtig en mysterieus. Maar ook intrigerend want je kan natuurlijk van alles interpreteren bij die twee voorvallen. Dat de film een kritiek zou zijn op het Russische regime kan : de gids die de burgers moet leiden maar een omweg maakt, beslist, dreigt terwijl de burgers uiteindelijk niet meer geloven in de kamer (beleid)). Het is echter zo vaag dat het in feite op elk regime kan slaan (ook bv het Belgische beleid van de Corona crisis bv). De filosofische beschouwingen zijn interessant (boom die lenig doch tenger is, staat voor leven terwijl boom hard en droog voor dood (mensen sterven op het hoogtepunt van hun bestaan ) en ook is er ruimte voor diepgaander analyses over het plot (de kamer waar wensen uitkomen 1) bestaat dit want je weet niet of de wensen in vervulling zijn gegaan 2) gevaarlijk want misschien zijn zo staatsgrepen en natuurrampen ontstaan, moorden en andere geweldvormen want wie zijn de mensen die er naar toe gingen 3) als het niet bestaat is alles zinloos, is de reis en bijgevolg ook de film.

Stalker imponeert op visueel en auditief vlak en creëert meesterlijk een universum waarin natuur en mens botsen, waarin heden en toekomst één zijn (er zijn die shots in een bruine, gele tint met de hond bv die volgens mij toekomst zijn) en waarin vooral pessimisme de bovenhand neemt. Schrijven (kunst) en professor (wetenschap) geloven niet meer, elk heeft zijn nederlaag geleden (geen inspiratie, geen aanzien bij collega’s), alles is kaal en sober, verlaten en geïsoleerd. Schitterende film.

Het is nu al laat en ik pik nog het weerbericht mee. Morgen wordt er regen, wind en mist voorspeld. Die Tarkovski momenten blijven dus duren en dat komt goed uit want dan kan ik nog een film meepikken uit de blu ray Tarkovski collection uitgegeven door Lumière/Eye.

Dus gister werd door oudste kind in huis gezegd "zullen we Stalker van Tarkovsky kijken?" Tja, nog niet gezien en als een tiener vraagt om deze film te kijken kun je moeilijk nee zeggen.

Uiteindelijk wel blij deze gezien te hebben aangezien ik Solyaris van Tarkovsky helemaal niet zo goed vond. Maar vooral de opening van deze film is ontzettend gaaf. Heerlijke camerastandpunten tot en met het treinkarretje.

In het middenstuk verdwijnt de filmische magie toch wel wat hoewel de scene waar ze bij het water liggen er weer mag zijn hoor. Richting het einde verliest de film zichzelf wat in pretentie en ligt de boodschap er niet iets teveel op maar werkt wel. Met enkele mooie schots eindigt de film dan wel weer.

En wat vond de tiener ervan?

Volgens mij wel goed! (6 VWO, en blij dat ie filosofie als keuzevak heeft gekozen).

Vage film dit. Heerlijk dat Russisch, zo eentonig. Van die vieze mannen die er twintig jaar ouder uitzien dan dat ze zijn waarschijnlijk, maar fijn.

Tijdens het eerste deel viel me vooral het camerawerk op. Die eerste shot dat dat gezin in bed ligt te slapen en die camera heen en weer gaat over die gezichten terwijl er een trein voorbij raast. Leuk om te zien. Daarna wordt de hoofdpersoon - Stalker - langzaam wakker en verwachtte ik dat het verhaal van start zou gaan, maar niets bleek minder waar. Wat volgde was een naar mijn beleving uiterst trage voorbereiding van de drie mannen die elkaar in een of ander café ontmoette. Stalker, Schrijver en Professor - wat een namen ook weer, typisch: de schrijver en professor als "intellectuelen" maar vanuit eigen professie juist weer intellectuele tegenpolen - besluiten naar "de Zone" te gaan, waar een of andere kamer is waar hun diepste verlangens worden behartigd, afijn, ik zal niet uitweiden over het plot, dat is hierboven te lezen.

De drie mannen lopen door "de Zone" wat een apocalyptisch, grimmig natuurgebied lijkt te zijn. In de Zone is niets wat het lijkt en worden de mannen op de proef gesteld, zowel door zichtbare en onzichtbare dreigingen. Het is hier ongeveer dat deel twee begint en het verhaal eindelijk wat vaart lijkt te krijgen. Ik raak steeds meer gehypnotiseerd door die monotone Russische taal van die drie mannen en het intimiderende camerawerk, ook al gebeurt er eigenlijk nergens echt iets spannends.

Terwijl de drie door de Zone trekken betwijfelen met name de Professor en de Schrijver de zin van het leven en spreken beide zich uit over filosofische vraagstukken, terwijl Stalker vooral bezig is om die twee pannekoeken naar de kamer te krijgen, waar ze hem zo hard voor nodig hadden.

Uiteindelijk raakte ik zo in mijn eigen gedachtewereld verstrengeld, worstelend met mijn eigen diepe verlangens en begeertes, dat ik niet goed meer begreep waar de film nu naartoe wilde tegen de tijd dat ze bij het laatste stuk van de Zone uitkwamen. Alles wat ik nog kon doen was naar het scherm staren, volledig de weg kwijt. En misschien was dat wel juist Takorvsky's bedoeling, want hoe die drie mannen daar voor die plas water zaten en een van hen stenen in het water gooide, leken zij er wel net zo verloren bij te zitten als ik op de bank zat.

Al met al een zeer sterke, krachtige film met hier en daar wat filosofisch geraas wat niets nieuws onder de zon was - misschien toentertijd wel, misschien zeker in de Sovjet-Unie, maar dat waren andere tijden natuurlijk - maar omdat de film me zo ontwrichte, heb ik het idee dat ik bepaalde momenten niet helemaal fatsoenlijk tot me heb kunnen nemen, en voel ik me haast genoodzaakt om de film nogmaals te zien. Wat natuurlijk geen ramp is, om alleen al die scène opnieuw te kunnen zien dat dat drietal op dat treinkarretje zit en we Schrijver hopeloos het landschap zien gadeslaan. Heerlijk. Geen muziek, alleen dat geratel van dat karretje en die hopeloosheid in zijn ogen. Fantastisch.

Die van ons snuffelt regelmatig aan Inland Empire van David Lynch. Hij is gek op konijnen namelijk. Binnenkort weer eens kijken, denk ik. (Blij dat ie zindelijk is.)

Zoon: Ik houd van konijnen!

Vader: heb je Inland Empire van David Lynch al gezien?

Weinig berichten van mensen die het niet geweldig vinden.

Ik ben bang dat ik hier gewoon te dom voor ben. Ik heb een 3,5 gegeven omdat ik de sfeer fantastisch vond, maar nog een keer kijken... dat nooit.

Nou ik ben helemaal niet dom dus jij misschien ook niet

Daar ga ik dan maar voor!

Jij bent slimmer dan je denkt, domme mensen noemen zichzelf slim en slimme mensen noemen zichzelf dom want ze kunnen altijd alleen maar meer leren

There you go!

Ik moest het even een paar keer lezen voordat hij viel, maar ik zal het een haast Tarkovskyaanse uitspraak willen noemen. Om er maar een citaat van Tarkovsky in te gooien: ''voor wie de waarheid niet zoekt blijft ook het schone verborgen''.

Het blijft een genot om naar die magnifieke koppen te kijken, zelfs gedurende langere tijd, en dat is maar goed ook, want net als bij bijvoorbeeld de "geloofstrilogie" van Bergman kan de kijker hierbij wel eens een andere ervaring van tijd (en vooral van hoe die al dan niet verstrijkt) krijgen. Dat geloof is ook hier een belangrijk thema, want zowel Schrijver als Wetenschapper lijkt elk geloof in wat dan ook verloren te hebben, en dan kan ook Stalker ze niet goed meer helpen. Ook in Nostalghia is dat geloof natuurlijk belangrijk, het geloof van de hoofdpersoon dat het zin heeft om een brandende kaars naar de overkant van het water te brengen – wat dat betreft lijkt het wel alsof Stalker naar die film vooruitwijst, maar het zal vermoedelijk meer te maken hebben met Tarkovski's eigen ideeën.

        Visueel ongelooflijk indrukwekkend, vooral het post-industriële landschap dat er zo "bleak" uitziet (ik kan even geen Nederlands woord verzinnen dat dezelfde betekenis en bovendien ook dezelfde klankwaarde bezit), en de muziek draagt onnoemelijk bij aan de sfeer van vervreemding en desoriëntatie. Grote minpunt is voor mij de manier waarop Schrijver en Wetenschapper hun overtuigingen op tafel leggen: ze worden zo wel èrg de spreekbuis voor clichématige archetypes, en voor mij ligt de waarde van deze film meer in de briljante vormgeving en het gevoel van totale onthechtheid dan in hun "filosofische" discussies. Desalniettemin in mijn boekje toch een meesterwerk: ik heb niet altijd zin om Stalker te bekijken, maar als ik er eenmaal aan bezig ben word ik toch weer volledig Tarkovski's wereld ingezogen. Wat dat betreft heeft hij toch een totaal uniek oeuvre.

Met Solyaris zat ik ik mee op het schip maar met Stalker ben ik nooit in de zone geraakt.

Ik denk dat dit een film is waarbij je alleen uitkomt als je een 'filmliefhebber' bent. De mensen die dit niks (gaan) vinden, overwegen het niet eens. Is bij wel meer klassiekers het geval, gok ik.

Ik ging Stalker beter waarderen na het lezen van het bronmateriaal, Roadside Picnic. Geweldige SF novel!

Tja, … ik was er destijds ook een beetje met lange tanden aan begonnen, maar (ik zag de film in de cinema en dan is er geen ontsnappen aan, dat helpt wel…) soms moet je jezelf laten meedrijven op de hypnotische bezwering die van dat meesterwerkje toch wel uitgaat. Vooral de absurdistische transitie (het zwart-witte gedeelte met de karretjes en sporen in een abstract complex van loodsen) bracht mij in een soort koortsdroom… een echte 'trip'. Als films of boeken zulks vermogen: top!

Dit is nou weer typisch zo'n film waar ik maar niet doorheen kom. Ik weet niet hoelang ik 'Stalker' al in bezit heb, maar iedere keer als ik het weer wil proberen, kom ik niet verder dan hooguit 20 minuten. Nou weet ik niet of het gewoon niet een film is waar ik totaal niks aan vind, of dat ik me toch een keer moet verplichten om er een avond voor uit te trekken. Van de ene kant denk ik dat de film niet zomaar een hoge waardering heeft maar er zijn wel meer films die hoog scoren en die mij niet aanspreken. Maar wie weet komt het er toch nog eens ooit van. Dat heb ik namelijk wel met meer films die ik al een hele tijd heb en maar niet kijk. Als ik de film dan eindelijk toch eens gezien heb denk ik, jammer dat ik er zolang mee gewacht heb. Ik hoop dat het met 'Stalker' ook het geval zal zijn.

Herkenbaar, maar jij hebt het nog aangezet. Ik heb deze film op Criterion en in een bundel van EYE met meerdere Tarkovsky films. Moet me er nog steeds toe zetten. Er komen momenten dat ik denk "yep ik heb er zin in en ga ervoor zitten", maar dan komt vaak toch een lichte twijfel/afleiding/onrust binnen en wil ik toch iets anders zien.

Ik wil binnenkort toch ook echt de knoop doorhakken en gewoon gaan! Zeker met deze Stalker, maar ook Andrei Rublev, Solarys, Ivan's Childhood en Der Spiegel.

Hahaha Oke, ik ben dus toch niet de enige. Ik ben vanavond ook weer aan het zoeken geweest wat ik nou weer eens zou kijken. Maar ja, dat krijg je ook als je meer dan 1000 films hebt

Met David Lynch films had ik dit jaren geleden ook en met Terry Gilliam's "Brazil", eenmaal gezien dan ben je verkocht (ik tenmiste, zeker met Lynch en zeker met Twin Peaks) of dat hier ook zo is moet maar blijken voor mij, maar we gaan het zien (of ervaren)

Het was alweer 14 jaar geleden dat ik Stalker zag, en hij stond al een tijdje bovenaan mijn lijstje met films die ik nodig moest herzien. In mijn herinnering was hij veel vager, afstandelijker dan dat ik hem nu vond. Vergeleken met bv Zerkalo is de plot zelfs vrij eenvoudig te noemen, waarmee ik niet wil zeggen dat Stalker een makkelijke film is. Het is bovenal een mooie film, die in Blu-ray pas echt tot zijn recht komt.

Het universum van Stalker bestaat uit twee werelden, een min of meer gewone wereld in sepia, en de Zone: een desolaat landschap, nog maar net hersteld van een nucleaire ramp of verwoestende overstroming zo lijkt het, met verbrande voertuigen en vervallen gebouwen. Tarkovsky brengt het allemaal schitterend in beeld, donkere tunnels met druppelende stalactieten, troebel water met wat verdwaalde vissen maar vooral heel veel troep (waaronder opvallend vaak een spuit), een drijvende en deinende woestenij met flarden rook aan het oppervlak. De cameravoering is langzaam en indringend, met op de juiste momenten sfeervolle muziek, van ambient tot klassiek, en ook het acteurswerk is sterk, al zijn de personages ondergeschikt aan de wereld waarin zij bewegen.

De mysterieuze Zone, waar je wensen vervuld raken, blijkt voor velen toch vooral een onheilsplek te zijn- want je werkelijke verlangen, de essentie van je ziel, dat laat zich niet vangen in moraliteit of conformisme, zoals uit de tragische levensloop van een eerdere stalker blijkt. Nadat de drie hoofdpersonages besloten hebben niet de Kamer te betreden, zijn we opeens terug in de kroeg- over de terugreis wordt niet gerept. Stalker is teleurgesteld dat zelfs een plek van ultieme hoop niet op waarde wordt geschat. Er volgt nog een monoloog van mevrouw Stalker, die daarmee de vierde wand doorbreekt en de film eindigt met de dochter, die zich waagt aan telekinese, daarmee de beginwoorden van de Schrijver, dat de hele wereld zich houdt aan dezelfde wetten, dat er voor mysteries geen ruimte is, logenstraffend. Zo sijpelt er toch iets van de hoop uit de Zone door naar de gewone wereld.

'Stalker'is een supertrage langdradige vertelling waarin weinig tot geen actie plaatsvindt. De opgeroepen sfeer is naargeestig en neerslachtig. Stalker het hoofdpersonage, een angstige man die zichtbaar lijdt onder de onttovering van de wereld wordt geflankeerd door een schrijver en een professor die beide het nihilisme van de maatschappij representeren.

Dankzij de trage pacing valt het oog op en richt het oor zich naar het bijzondere in het alledaagse; van het geluid van de voetstappen en de regen, tot het gewaarworden van plooiingen in de kledingstukken. Tarkovsky slaagt erin de betovering in het gewone te tonen. Hij geeft je de mogelijkheid en de tijd om al het aangebodene in je op te nemen.

(De prachtig gefilmde verontreinigde laag op de waterpartij in de Zone bleek het gevolg te zijn van een zwaar toxische filmlocatie die naar later bleek, zijn tol heeft opgeëist. Tarkovsky en twee medewerkers zijn als gevolg van blootstelling aan deze ernstige verontreiniging ernstig ziek geworden en binnen enkele jaren overleden.)

Ik heb al vaker gevraagd of het niet mogelijk is om op deze site te kunnen selecteren op aantal toegekende sterren (net als bij IMDB.com). Schijnt niet mogelijk te zijn (wat ik me niet kan voorstellen).

Prachtige film van de Russische meester. Meditatief, spiritueel en transcendentaal zijn de woorden die in mij opkomen. Tarkovsky geeft zijn eigen visie op het verhaal van Roadside Picnic.

De film probeert thema's te behandelen zoals geloof, existentialisme, verlangens en doet dit vrij subtiel. Het wordt verteld op een langzame manier waardoor een soort trance wordt gecreëerd. Er is een prachtige long take bij het begin van de film die een bepaalde ritme volgt. Het beeld, geluid en camerawerk is in harmonie met elkaar, het was een scene van ongekende schoonheid. De film heeft meerdere van deze long take scenes, zoals de scene met het orthodoxe icoon van Christus in het water.

Stalker is prachtig geschoten en de composities zijn van een hoog niveau. In de meat grinder scene is er duidelijk inspiratie genomen van Caspar David Friedrich zijn schilderij 'Monk at the sea'. Ik vond dat wel interessant om te zien. De geluid wordt op een uiterst subtiele wijze gebruikt, terwijl je het niet eens door hebt. Soms is het haast een audiovisuele ervaring, ondanks het feit dat Stalker vol zit met filosofische monologen/discussies. Dit is sterk te merken met de bovengenoemde long takes.

Het narratief is intrigerend en veel is open voor interpretatie. De stalker is een man van geloof en hij is een symbool ervoor. Hij is teleurgesteld in mensen die een gebrek aan geloof hebben, zijn vrouw zegt zelfs dat hij een man is die niet van deze wereld is (een soort engel). De schrijver heeft een existentiële crisis en de professor probeert The Zone te vernietigen. Ze moesten de hele reis de stalker volgen en vertrouwen. Soms betwijfelen ze de legitimiteit van de kamer, het gaat weer om geloof. Hun allebei durven niet binnen te gaan, omdat ze bang zijn om hun innerlijke verlangens te confronteren. De professor ontmantelt de bom, omdat er geen punt is om de kamer te vernietigen.

Op het einde zien we dat het kind van de stalker telepathische krachten heeft, we weten alleen niet waarom. Wellicht is het een beloning voor de stalker en zijn sterke geloof, of het heeft met de schrijver te maken. Bij het begin zegt de schrijver dat de wereld saai is, vanwege het gebrek aan buitenaardse zaken. Is zij wens dan wel vervuld?

Als laatst wil ik zeggen dat het einde een poëtische kwaliteit heeft (letterlijk). Een gedicht van Fyodor Tyutchec wordt gereciteerd. Het gebruik van Beethoven vond ik briljant, maar het heeft deze ritmische gevoel dat ik zo sterk vond.

Herzien. Nu vind ik mijn 4 sterren weer zeer gul maar ik laat het staan want mijn kijkbeleving werd verstoord door een dringend telefoontje waardoor ik de film in 2 helften heb moeten bekijken.

Het is minder complex dan Solaris, merk ik nu ook. Vrij rechtlijnig verhaal van 3 mannen in een zone op zoek naar een kamer waar wensen uitkomen. Het is niet moeilijk te raden dat de 3 personages voor een symbool staan nl gids als spirituele, professor als wetenschapper en schrijver als kunst. Ze worstelen met hun innerlijke demonen (geen inspiratie, geen erkenning, geen rijkdom) en dat wordt in vrij lange dialogen/monologen duidelijk gemaakt.

Je kan ook de politieke kritiek zien (een ideologie dat de Straat als een gids fungeert die een omweg moet maken en op het einde niet meer gelooft) of als filosofie (als wensen uitkomen daarom zijn er ook moorden en oorlogen).

Maar Stalker blijft als troef een visuele grandeur handhaven. Schitterende beelden en fotografie, prachtige ensceneringen en een einde dat wel op zeer verschillende manieren kan geïnterpreteerd worden. Is het meisje met bovennatuurlijke krachten het symbool voor verandering van de jeugd (nieuwe generatie) of het bewijs dat de zone altijd aanwezig is of dat zij een uitgekomen wens is van de gids ? Daarenboven is het kleurenpalet magnifiek (de wereld zwart wit, de zone kleur, de sepia als vastgeroeste reflectie)?

Ik heb deze keer een andere beleving met Stalker gehad maar de complexiteit zowel vormelijk als inhoudelijk spoort mij aan om de film zeker nogmaals te bekijken.

Misschien jezelf nog eens ooit helemaal laten verzwelgen in de sfeer en mystiek in de bioscoop, dan zijn die vier sterren wellicht weer te weinig.

Geen film die ik zelf enthousiast in mijn huiskamer zou opzetten, maar wat een bizarre, aparte ervaring.