Oktyabr (1927)

Gisteravond te zien op TV5!

Een aardige geschiedenisles, hoewel enige voorkennis wel vereist is. Het was voor mij al een tijdje geleden dus ik haalde regelmatig de Bolsjewieken, Mensjewieken, revolutionairen, contra-revolutionairen etc. door elkaar .

Verder behoorlijk politiek gekleurd (de Tsaar is een sukkel, de generaals zijn schoothondjes, Lenin is een held enzovoorts.)

Geen idee hoe ik dit zou moeten beoordelen dus ik hou het maar op een laffe 3 sterren.

Van de drie Eisenstein films die bij Tartan zijn verschenen is dit de minste.

Misschien heeft het te maken met het feit dat het nogal lang duurde voordat men eindelijk overging tot de uiteindelijke revolutie of het feit dat de witte ondertitels niet altijd te lezen waren bij de witte tussentitels.

Qua beelden is dit wel weer een "typische" Eisenstein film en zit die weer boordevol edit-technieken waar hij patent op lijkt te hebben.

Alles bij elkaar is dit gewoon een erg goedgemaakte film die de 3,5* dik verdient!

3,5*

Typisch Eisenstein-spektakel inderdaad. NarcissusBladsp. legt het hierboven wel goed uit. Ik vraag me wel af hoe bevlogen communistisch Eisenstein was. Wellicht dat hij in de beginperiode oprecht erin 'geloofde', maar na 1935 denk ik dat het vuur bij hem wel doofde, gezien hij een uitstapje naar Mexico maakte en Stalin fopte door met de Ivan Grozny-films slinkse verwijzingen naar hem te maken

Deze film heb ik ooit een keer op video opgenomen toen hij meer dan 10 jaar geleden door de WDR werd uitgezonden. Maar goed dat ik de video bewaard heb, want deze film was het herzien weer meer dan waard. Je hoeft geen sympathisant van het communisme te zijn om deze propagandafilm te kunnen waarderen, net zo min dat je een sympathisant hoeft te zijn van het nationaal socialisme om "Triumph des Willens" van Leni Riefenstahl te kunnen waarderen.

Wat cinomatografie betreft was dit weer een zeer knappe film van Sergey Eisenstein, hoewel hij niet het nivo haalt van "Pantserkruiser Potemkin". Niettemin bevatte deze film toch weer enkele schitterende scenes zoals het dode paard dat aan de ophaalbrug hing en de bestorming van het Winterpaleis.

Uitstekend ook de originele muziek gecomponeerd door Edmund Meisel.

4,5*

Een meesterwerk? Dat zou ik niet durven zeggen, maar het is wel erg goed.

Dit is echt een prachtige collage in zwart-wit over het begin van de Oktoberrevolutie in 1917 in Rusland en het ontstaan van de Sovjet Unie.

Als het audiovisueel niet zo bijzonder en spectaculair was geweest had ik het wellicht een saaie film gevonden. Maar het tegendeel is hier het geval: fantastische muziek en vooruitstrevende beeldmontage + trucs, videokunst uit 1927! Wat een interessante film en ik kon mij helemaal verliezen in het getoonde, geweldig.

Het beeld van Alexander III wordt naar beneden gehaald en Lenin wordt uitbundig binnengehaald. Bolsjewieken, Mensjevieken, kazakken, zeelieden/kadetten, het vrouwelijk Doodseskader ("Tot de laatste druppel bloed!" aldus hun leuze), het Twaalfde Leger... allen waren ze betrokken bij de strijd om de macht.

Een erg sfeervolle film. Via het geluid en de beeldmontage leef je helemaal mee in de hitte van de strijd. Het is zelfs spannend te noemen.

Veel scenes lijken geschoten te zijn op basis van een choreografie, groepen mensen en troepen soldaten bewegen zich bijvoorbeeld tussen standbeelden. De fragmenten zien er vaak erg kunstzinnig uit.

Al met al een zeer leerzame impressionistische geschiedenisles op een zeer onderhoudende wijze bewerkstelligd.

Een interessante film van Eisenstein, die qua niveau vergelijkbaar is met zijn andere jaren twintig films. De Oktoberrevolutie van 1917 was ik wel mee bekend en is één van de allerbelangrijkste aanleidingen tot het ontstaan van het communisme.

Eisenstein weet ook hier een fijne montage en camerawerk af te leveren, met een aantal sterke scenes, waarbij er honderden mensen tezamen komen. Toch wordt er een soort van eenheid gecreëerd door hem. Lenin wordt hier duidelijk verheerlijkt en ik vond het ook wel leuk om weer wat zaken aangehaald te zien worden, die ik alweer vergeten was, maar die door deze film ineens weer uit het geheugen naar boven gehaald werden.

Qua montage is Eisenstein zijn tijd altijd wel ver vooruit. Hij weet meestal wel iets boeiends te vertellen, al wordt het op de een of andere manier ook nooit heel grootst of meeslepend, waardoor zijn films altijd van een echte topscore verstoten blijven. Maar het is een leuk stukje geschiedenis, dat kan zeker niet worden ontkend.

3,5*

Jaren geleden met een filmvak op de uni had ik al wel wat scènes uit Eisensteins Oktyabr gezien, maar het was er nooit van gekomen om hem daadwerkelijk te zien. Nu moet ik toegeven, het had weinig prioriteit, en ik was benieuwder naar Potemkin, die ik wel meteen opsnorde. Inmiddels zag ik volgens Icheckmovies al zes Eisensteins (inc 2 shorts), en maakt dit dus 7.

Wederom is het vooral een feest voor filmanalyse, al moet ik zeggen dat de score van Shostakovich en flitsende montage het allesbehalve saai maken. Met name dat laatste blijft bij Eisenstein toch fascinerend, met name wanneer hij zijn zogenaamde intellectuele montage inzet om ogenschijnlijk ongerelateerde zaken door elkaar te monteren om de kijker uit te dagen zelf het verband te zien.

Tegelijkertijd blijft het een propagandafilm en reconstructie van de Oktoberrevolutie, maar wel vanuit het oogpunt van de Communistische partij zelf. Wie daar weinig mee opheeft, zal wellicht niet meteen omver geblazen worden door dit stukje filmgeschiedenis. Toch denk ik dat het publiek die dit wel interesseert de film zelf wel weet te vinden en de rest er niet zomaar mee in aanraking zal komen.

Terwijl ik de film keek zag ik meermaals scènes die ik al vaker had gezien, zoals de brug die omhoog gaat terwijl langzaam het haar van een vrouw die er tegenaan ligt, van het hellend vlak afglijdt. In gedachten hoor ik meteen Mark Cousins in zijn Belfast accent iets lyrisch zeggen.

4*

Het verhaal van de Russische revolutie aan de hand van het ooggetuigenverslag opgetekend door de Amerikaanse communist John Reed. Net als in voorgaande films van Eisenstein staan de collectieve krachten centraal en is er geen sprake van hoofdrolspelers, wat past binnen het plaatje van de communistische ideologie waar het collectief voorgaat op het individu. Kosten noch moeite werden gespaard om een realistisch beeld te geven van die woelige tijd met inzet van massa’s figuranten - waaronder tal van revolutie-oudstrijders - en de locaties waar de historische feiten zich effectief afspeelden. Zagen we in Stachka (1925) en Bronenosets Potyomkin (1925) nog een simpele strijd tussen arbeidskrachten en bourgeoisie, zien we hier een veel complexer geheel van tegen- en samenwerkende krachten.

Voortdurend vallen hier de termen bolsjewieken en mensjewieken. Beide waren communistische facties die oorspronkelijk tot dezelfde partij behoorden maar vanaf een bepaald ogenblik hun eigen weg gingen. Waar de bolsjewieken voorstanders waren van gewapende revolutie, stelden de mensjewieken zich meer gematigd op en wilden samenwerken met liberale en democratische krachten om veranderingen in Rusland te realiseren. Beide facties trokken aan de kar van de revolutie, maar het wordt in de film duidelijk gemaakt dat de bolsjewieken de drijvende kracht waren. De mensjewieken worden in feite min of meer belachelijk gemaakt omwille van hun gematigde standpunten. Zo monteert Eisenstein harpen in de speech van een mensjewiek die een pleidooi houdt voor gematigdheid, en worden ze afgeschilderd als een stelletje losers binnen de communistische 'familie'. Daarbij moet de kijker in het achterhoofd houden dat na de revolutie nog een bloedige burgeroorlog zal volgen tussen mensjewieken en bolsjewieken, en die laatste aan het eind zullen trekken. Uiteraard krijgen we in deze film de visie van de overwinnaars, zijnde de bolsjewieken, voorgeschoteld.

Verder wordt er ook in de film meewarig gedaan over democratie in het algemeen, met spottende tussentitels ‘a true democrat’ en ‘a royal democrat’, waarin democraten worden afgespiegeld als slippendragers van de macht.

Een ander ideologisch kantje dat in October naar boven komt is de strijd tegen religie (cfr.de opinie van Karl Marx dat religie opium voor het volk is) en nationalisme. Zo zien we bij de confrontatie tussen de regeringstroepen en het volk de tussentitel ‘for God and country’ verschijnen, als aanduiding van de motivatie van de regeringstroepen. Vervolgens monteert Eisenstein een veelheid van religieuze beelden uit alle hoeken van de wereld, waarschijnlijk om de geloofwaardigheid van religie als systeem te ondergraven (want de officiële kerk was in Rusland toch wel het orthodoxe christendom). Het nationalisme wordt omlaag gehaald door het vertonen van eretekens van hoge militairen. Volgens de leer van het oorspronkelijke socialisme bestonden er dan ook geen naties, enkel klassen, waarbij de strijd tussen arbeiders en bourgeoisie een wereldwijde strijd was die de nationale grenzen oversteeg.

En er zijn nog meer voorbeelden waarin anti-religieuze sentimenten de kop opsteken. Wanneer de troepen van de generaal de sabel uit de schede trekken staat in het lemmet gegrift (tussentitel) ‘God is with us’. En ten laatste zien we in de finale van de film in het paleis van de tsaar een schilderij van de tsaar met een heilige, waarna de socialistische indringer, na enkele weinig aan de verbeelding overlatende blikken, op de grond spuwt en de boel opblaast.

Schitterend geschoten en gemonteerde film, zeker weten. Maar boeiend? Niet wat het warrige narratief betreft. De politieke realiteit die wordt weergegeven, was in feite te complex om het enkel met beelden duidelijk te maken. Al is het natuurlijk een gouden kans om aan propaganda te doen, dus voor Eisenstein en co was dit waarschijnlijk geen punt. Het was voor mij dan vooral een interessante oefening om de ideologische input te detecteren en daar bleef het dan zowat bij. Binnen het oeuvre van Eisenstein lijken Strike, Battleship Potemkin en October één geheel te vormen. Maar ik zou ze niet per se alle drie aanraden omdat (in mijn geval) dan toch wel de vermoeidheid toeslaat omwille van het repetitieve karakter. Mijn voorkeur gaat uit naar Potemkin omdat daar alles voor mij snor zit; het beklijvende narratief, duur van de film, de muziek en natuurlijk de regie en cinematografie die zijn tijd decennia vooruit is.