The Straight Story (1999)

Een erg mooie en ontroerende film, die me diep onder de indruk en met een positief gemoed heeft achtergelaten. Het verhaal van Alvin is er eentje dat iedereen een keer gezien zou moeten hebben. Het is nooit te laat om een ruzie bij te leggen of gedane fouten goed te maken, en het is het altijd waard om daar je uiterste best voor te doen. De hele thematiek van boetedoening, hoop en vergiffenis, verpakt in een roadverhaal, is zo.. puur. De vele mensen die Alvin tegenkomt, die hem altijd helpen of vriendelijk gezind zijn en waar hij mooie gesprekken mee heeft brengen het mooiste in de mensheid naar voren en dat is voor de verandering toch ook eens een keer heel fijn. Het hoeft niet altijd doem en duisternis te zijn.
Wat me vooral opviel, is hoe enorm écht en diep de emoties aanvoelden. Ik houd bijvoorbeeld ook van een pakweg Shawshank Redemption, maar in een film zoals die kunnen de emoties al wel eens vervallen in vals sentiment. In The Straight Story echter niet, elke emotie voelt hier levensecht en verdiend. Dit komt niet in de laatste plaats door de fantastische acteur Richard Farnsworth. De beste man moet quasi alleen een film van twee uur dragen, en doet dat met zulk een glans zoals ik nog bijna nooit gezien heb. Héél sterk, en die Oscar had hij moeten krijgen. Het einde bij zijn broer, met de stilte tussen hen die meer kan zeggen dan woorden, sloot het verhaal mooi af. Dit alles wordt ook nog eens perfect ondersteund door de lieflijke muziek van Badalamenti.

Zo, dat is nu eens een recensie die ik nooit verwacht had te schrijven bij een film van David Lynch. Dit doet me wel nog meer respect krijgen voor hem. Het zijn enkel de beste regisseurs die een keer van hun gebruikelijke pad durven of willen aftreden, en een film maken die eigenlijk helemaal niet bij hun stijl past. Dat Lynch zijn gebruikelijke kunstjes laat voor wat het is, én evengoed een heerlijke film weet af te leveren, is alleen maar bewonderenswaardig.

Een dikke 4*.

Ik zei het laatst al bij Wild at Heart: David Lynch is één van mijn favoriete regisseurs, zo niet mijn favoriet. Ook schreef ik dat ik nog niet alle films van hem gezien heb. Ik ben nog steeds ontzettend benieuwd naar Eraserhead, Lost Highway en Inland Empire, maar met name één film sprong er echt uit: The Straight Story. Het zou de meest toegankelijke Lynch-film zijn, maar ook de combinatie met Disney en het feit dat de film zo goed scoort maakte me ontzettend nieuwsgierig.

En inderdaad, net als The Elephant Man, is dit een toegankelijkere film van Lynch. Sterker nog, ik denk dat het vrij onmogelijk is om hier iets niet aan te snappen of een eigen interpretatie aan te geven. Een man die op een simpele grasmaaier een lange tocht aflegt om zijn zieke broer, waarmee hij al lang geen contact meer heeft gehad, te bezoeken. That's it. Het klinkt doodeenvoudig en dat is het ook. Verwacht geen bizarre, bloederige wendingen of hallucinaties: The Straight Story is een lieve film.

Eigenlijk sta ik er zelfs een beetje van te kijken hoe het kan dat ik dit zo interessant vond. Ergens zou je kunnen zeggen: er gebeurt helemaal niet zo veel. Dat is misschien in een bepaald opzicht ook zo, maar toch is het boeiend om Alvin te volgen. Hij komt onderweg met best wat mensen in aanraking. Vaak zijn het korte, waardevolle gesprekken met mensen die heel authentiek voelen, zoals bijvoorbeeld het weggelopen meisje, de man aan de bar en de priester. Het is alsof je deze personages zelf ook hier ter plekke zou kunnen tegenkomen. Dat is voor Alvin zelf niet anders trouwens. Richard Farnsworth speelt hem fantastisch! Ik heb nergens het gevoel gehad naar een acteur te zitten kijken. Hij geeft het personage precies de uitstraling en kalmte die hij nodig heeft.

Je leeft met Alvin mee. De hele onderneming op zich is natuurlijk al bijzonder sympathiek, maar het is tevens een innemend personage. Het uiteindelijke weerzien met zijn broer voelde dan ook zeer bevredigend en het samenspel tussen Farnsworth en Harry Dean Stanton is, ondanks dat het maar beperkt is, schitterend. Ik snap de keuze om het minimalistisch te houden, maar anderzijds had ik het niet erg gevonden als die scène iets langer geduurd zou hebben. Lynch weet de film overigens schitterend vorm te geven. Het Amerikaanse landschap wordt prachtig in beeld gebracht, maar ook hier lijkt de leus 'less is more' van toepassing te zijn geweest.

The Straight Story wist de hooggespannen verwachtingen waar te maken. De eerste 15 minuten lijken nodig om een context te creëren, Alvin te introduceren en een beeld te schetsen van waar hij zijn oude dag slijt, maar dat vond ik eigenlijk wel nog het minst interessante stuk. Zodra hij eenmaal (voor de tweede keer) op pad gaat, is het genieten geblazen. Ja, het is een erg fijne film. Zondermeer een aanrader voor zowel fans van de regisseur als het publiek dat hem normaliter probeert te mijden.

4*

Mooi gefilmde roadmovie die echter nergens van de gebaande paden afwijkt. Alles wat je mag verwachten van een roadmovie, krijgen we voorgeschoteld. Een eigenzinnig hoofdpersoon die met een doel op reis gaat, bijzondere personages onderweg waarbij wijze lessen aan bod komen, en de conclusie dat uiteindelijk de reis wellicht net zo belangrijk is als de bestemming.

Ik hou van roadmovies en Amerikaanse landschappen, dus in dat opzicht beviel de film me goed. Ook zijn de hoofdrollen mooie personages. Echter, nergens werd het voor mij verassend, en daarmee blijft deze film voor mij steken op een krappe voldoende. Wellicht van ik meer verwacht vanwege de naam Lynch. Want het enige wat deze film onderscheidt van andere films in dit genre, is het vervoersmiddel.

3*

De film van Lynch die ik het minst vaak heb gezien. Zag m vanavond dan ook pas voor de 3e keer.

Als je het niet zou weten, zou je de film niet direct aan Lynch toeschrijven. Daarvoor is de film te optimistisch en vooral straight.

Aan de andere kant is deze langzaamste road movie wel weer typisch Lynch. Het idee, waargebeurd, is natuurlijk vrij absurd en ook zijn er tal van ontmoetingen met kleurrijke, soms vreemde personages. Maar eigenlijk is enkel de dame net het hert typisch Lynch, net als het shot dat daarop volgt.

Wat ook wel typisch Lynch is dat alles tot in de perfectie is geregisseerd. Geholpen door zijn vaste collaborateurs achter de camera en enkele oud gediende ervoor. Zo is dit toch een prachtig liefdevol juweeltje dat ik met 4* eigenlijk te laag beoordeel, maar ik ben nu eenmaal gek op dat rauwe randje dat hier ontbreekt.

Maar prachtige film en schitterende blu ray van Imprint.

Dorothy, put the phone down!

Goh dat dit alweer zo'n oude film is, zien deed ik de film heel wat jaartjes geleden en voor zover ik me kan herinneren vond ik er toen niet zo gek veel aan, gut...een roadmovie waar in niet eens zo heel veel gebeurt. Iets waar ik anno 2023 wel anders tegen aan kijk, vergeten was ik de film wel een beetje tot ik hem een paar weken terug kwam bij de kringloop en trek kreeg naar een herkijk. Verbazingwekkend blijft dat dit een Lynch film betreft en daarmee iets dat buiten zijn normale werk valt.

En binnen dit waargebeurde verhaal krijgen we een niet minder voorspelbaar maar wel kostelijke beeld van het ouder worden met de gebruikelijke afspraak rond de buurtsoos. Te verwachten hoeft er geen dokter gebeld te worden, dure onderzoeken hoeven ook niet, steek natuurlijk naar het zorgsysteem want Alvin zal wel niet verzekerd zijn noch het kunnen betalen, en het autorijden ziet er ook niet soepel uit. Het nieuws rond broer wordt vervolgens stocijns ontvangen aangezien de band niet zo goed meer was, kennelijk moest het even rijpen met plan en uitvoering tot gevolg waarop deze roadmovie volledig op gang komt en net zo snel strand. Salliant detail dat de opnames daadwerkelijk gemaakt zijn op de route tussen de twee plaatsen.

Maar wie denkt dat dit slechts een roadtrip betreft moet toch even verder kijken, want buiten het feit dat Alvin een uitermate opgewekte en zachtaardige man is die gewoon weet wat hij wil, komt hij heel wat mensen tegen die een soort spiegelwerking blijken te zijn of met wie hij zijn eigen ervaring omtrent het leven kan delen en ze van advies kan voorzien. De reis is daarmee een reis die dubbelgelaagd is en waarin Alvin regelmatig in overpeinzing zit betreffende zijn eigen leven en waarschijnlijk tevreden is met wat hij er uitgehaald heeft, of beter gezegd dat hij een dankbaar mens is. Net als in In To The Wild is er met iedereen een soort van connectie met een bepaalde invloed en soms ook met feedback voor Alvin zelf zoals het geval met de andere veteraan wat toch echt wel een aangrijpende scene is rond twee mannen die zichzelf eindelijk bevrijden van een enorme molensteen. Maar voor humor is ook plek zoals de aanslag die Alvin pleegt op zijn eerste maaier die er jammerlijk mee ophoudt, en vooral is er een feelgood beeld van de hulpvaardige mens die maar al te graag een handje toe steekt, je zou bijna denken dat de mens nog niet zo'n slecht wezen is.

Binnen dit bijzondere en waargebeurde verhaal is Farnsworth natuurlijk zonder twijfel de leading man en doet dat met verve, sneu om dan te lezen dat de man een jaar na uitkomst een einde aan zijn leven maakte vanwege ziekte en ondragelijk pijn. De wetenschap daarvan geeft de film wel meer lading omdat Alvin dus echt ziek is, want Farnsworth moet hier al niet zuiver op de lever geweest zijn. Verder betreft The Straight Story een ongcompliceerd verhaal rond een opgewekte man met een sterk karakter en zal de moraal van het verhaal ongetwijfeld zijn dat het nooit te laat is om dingen goed te maken en plooien glad te strijken met op de achtergrond het verzet tegen aftakeling, ouder worden en de accepatatie daarvan. En met zoveel lading straalt deze film een geniaal soort rust en eenvoud uit. En daarom is dit een ontzettend fijne en mooie film.

Bij de naam David Lynch gaan de gedachten meestal uit naar films met surrealistische droombeelden, raadselachtige dialogen en bizarre personages. Films waarin symboliek, mysterie en absurde situaties de teneur bepalen. The Straight Story doet dat allemaal niet. De film vertelt het ware verhaal van de 240-mijlsreis die Alvin Straight per zitgrasmaaier ondernam om zijn zieke broer te bezoeken. De film vertelt inderdaad een straight story over een persoon met een bijzondere missie en pleegt daarbij psychologisch onderzoek naar het wezen van de mens.

Het tempo van de film is relaxt. Het is een heerlijk tempo dat veel ruimte biedt om de leefwereld van de hoofdpersoon door te lichten. Het is tevens een heerlijk tempo om de gebeurtenissen die onderweg voorvallen te laten uitgroeien tot opzichzelfstaande vertellingen. Leuke, emotionele episoden die niet bijzonder sensationeel zijn maar altijd meehelpen om de karakterschets van Alvin Straight nog weer iets completer te maken.

Schitterende rol van Richard Farnsworth. De melancholieke gelaatstrekken, de vochtige ogen, het getrek aan zijn witte baardje. Ze vertellen de kijker veel over zijn innerlijke gemoed. Zijn gebaren en zijn uitstraling zijn sprekender dan de karige woorden die hij bezigt. De melancholische muziek van Angelo Badalamenti ondersteunt daarnaast het gevoel dat de zwaarte van het menselijk bestaan niet licht moet worden genomen. Het is geen relativerende muziek. De zonovergoten korenvelden met bezige landbouwmachines tenslotte die onderweg voorbijglijden voeden het gevoel van vrijheid en onverzettelijkheid die de missie van Alvin Straight kenmerkt.

Met The Straight Story laat David Lynch zien dat hij niet enkel met krankzinnige fantasieën uit de voeten kan, maar ook een fijngevoelig verhaal kan vertellen zonder daarbij het contact met de realiteit te verliezen. The Straight Story is een schitterende roadmovie waarin de bezieling voor het eenvoudige, het alledaagse en het wezenlijke in het menselijke bestaan centraal staat.

Het is echt jammer dat ik niet zo hard genoten heb van deze film als ik had gehoopt.

The Straight Story heeft alles wat dit soort films nodig heeft om te slagen: Een meer dan competente regisseur aan het roer, een persoonlijk en menselijk verhaal, een prachtige score en ijzersterke acteerprestaties door een ervaren cast. En toch deed het me allemaal niet zo veel.

Wat buiten kijf staat is dat er enorm veel wijsheid in de film verpakt zit. Een paar quotes die me echt diep raakten en verteld op een eerlijke, diepzinnige manier zonder pretentieus te zijn. De film heeft ook, net als de grasmaaier van Alvin Straight, een rustig en kabbelend tempo. De wijdse velden en het geluid van de motor zorgen voor een kalme sfeer die zich direct projecteert op de kijker.

Waarom beviel het me dan niet zo? Ik weet het oprecht niet. Misschien deden de vele velden en tractoren me te veel denken aan mijn West-Vlaamse roots? Of was het me allemaal net iets te ingetogen om er voor mij uit te springen?

Een ding is is zeker: Een takje is gemakkelijk te breken. Verschillende takjes samen zijn niet te breken. Dit noemt men familie.

Na jaren weer herzien, ditmaal in de bioscoop. Wat opvalt is dat dit een enorm menselijke film is. Mensen diep in het rode deel van de V.S. (waar een zekere trots bestaat en een zekere zelfredzaamheid) zijn lief en behulpzaam voor elkaar zonder dat het gemaakt aanvoelt. Deze film voelt echt aan en de mensen hebben daadwerkelijk wat te zeggen. Dit is één van die zeldzame voorbeelden hoe zoiets goed kan werken, door de juiste toon aan te slaan. Mooie beelden met de kleine grasmaaier en de gigantische oogstmachines op de weidse velden, geschoten in een wat gelige gloed die al met al enorm warm aanvoelt. De film is op het oog niets bijzonders maar mede doordat deze echt is, is die wel bijzonder en uitstekend gemaakt vooral. Iets verhoogd naar 4,5*.

In nagedachtenis van David Lynch die eerder deze week is gestorven hebben wij onze week afgesloten met één van zijn beste maar ook meest bijzondere films. Bijzonder omdat de film eigenlijk juist niet bijzonder is op de 'Lynch' manier. En zeker geen typische 'Lynch film' is. Geen absurde verhaallijnen of mysteries dit keer, maar juist een ontzettend ingetogen, eerlijk verhaal dat de traditionele Amerikaanse cultuur eerlijk maar vriendelijk neerzet. De nodige oneliners, mooie ontmoetingen. Soms weinig woorden. Het acteerwerk is weergaloos. Hoe de filmbeelden zijn geschoten ook hoewel het soms iets te veel herhaling werd. Het mooie is dat de ontmoetingen die Alvin heeft niet bedoeld zijn om het verhaal van de ander te horen, maar om het verhaal van Alvin te begrijpen. Beetje bij beetje leren we hem beter kennen en gaan we een beetje van hem houden. Het geheel vervalt ook niet in Hollywood drama, zoetsappigheid of overdreven emoties. Juist niet. Ik kan me voorstellen dat sommige de film en filmstijl té ingetogen of net té traag vinden. Traagheid is bij mij altijd een beetje hit & miss. De ene keer kan ik het niet hebben en val ik in slaap of zet ik de film uit, een andere keer bevalt het me juist goed. Dit is zo'n film van de laatste categorie.

David Lynch was voor mij toch wel één van de iconische filmmakers die ik heb ontdekt tijdens mijn studententijd in de Nijmeegse filmtheaters van Springweg en Louis Hardloper. Als ik heel eerlijk ben, 4 sterren. Maar voor deze gelegenheid geef ik er 5. Dank je, David Lynch, voor wat je de wereld hebt nagelaten.

Schattige roadfilm met professionele regie van David Lynch en overtuigend spel van Richard Farnsworth, die de film vrijwel eigenhandig op sleeptouw neemt. The Straight Story is niet meteen de omgeving die je zou verwachten van dit creatieve team, maar Lynch & co brengen het er zich aardig vanaf. De omgeving wordt mooi in beeld gebracht en een aantal scenes in de tweede helft zijn doeltreffend, maar de aanloop profiteert beslist niet van nogal mierzoete toonzettingen en matig acteerwerk vanuit Sissy Spacek. Het geheel oogt verder erg lief en goedbedoeld, maar als kijker mis je enige rechtvaardiging in het kader van waarom het je zou moeten raken. De bijpersonages die Farnsworth onderweg tegenkomt zijn daarnaast ook niet bijzonder steekhoudend.

The Straight Story is een sentimentele roadmovie. Het hoofdpersonage onderneemt een lange reis waarin hij op geheel eigen wijze vrede sluit met zijn naderende einde. Richard Farnsworth, die ik eerder nog zag met een bijrol in Misery geeft in deze film een masterclass acteren. David Lynch laat weer zien een neusje voor goeie acteurs te hebben. Farnsworth startte zijn acteer carrière pas na zijn 50e. Een jaar na het uitkomen van deze film stierf hij.

De regisseur kon het niet laten ons een Lynchiaanse openingsscene voor te schotelen en meteen daarna zijn kenmerkende stijl ook weer helemaal los te laten.