Henry: Portrait of a Serial Killer (1986)

“Guns are easy to get... I can make a phone call and get a gun. Anybody can get a gun, Otis.”

Door de goede woorden die vooral hier op MovieMeter worden uitgesproken over deze film was ik best benieuwd naar de uitwerking hiervan. Zelf ben ik wel fan van films en series (documentaires) over serie moordenaars, neem bijvoorbeeld een Ted Bundy. Ik ben het deels eens met de meesten hier, die allemaal snel zeggen dat je op het eerste gezicht niet kan zien of hij of zij een moordenaar is. Ook bij Ted Bundy bijvoorbeeld had je niet zo’n indruk dat het een groot serie-moordenaar is. Toch lag het bij deze film in mijn ogen wel anders, want Michael Rooker die de rol van Henry Lee Lucas vertolkt doet dit erg goed en is de aangewezen personen maar noch hij noch Henry zijn beiden mannen die eigenlijk al door hun introverte gedrag en de bepaalde blik er niet echt vertrouwd en geliefd uitzien, als je voor dat ik ooit had gehoord van de beste man had gevraagd of dit een serie moordenaar was had ik volmondig jaar gezegd.

Dus ik ben het niet eens dat je het er niet van af kon zien, wel ben ik het eens dat deze film een harde is. De grimmige sfeer die we maar voor 82 minuten krijgen is voldoende om ons niet prettig te laten voelen terwijl wij deze film kijken. De jaren tachtig stonden bekend om hun slashers maar hier is het anders, de titel zegt het inderdaad al en het is duidelijk dat John McNaughton ons wil waarschuwen hoe vriendelijk een seriemoordenaar kan over komen, en laat ons een kijkje nemen in hun leven.

De film oogt in het begin erg soft, waar het lijkt alsof we alleen de lijken van de vermoorde mensen maar gaan zien. Maar na mate de film door dendert worden de beelden ook gruwelijker en zien we Henry daadwerkelijk moorden, ook zijn vriend Otis komt er niet ongeschonden van af en zo werd de film eigenlijk constant een beetje spannender. De 82 minuten zijn dan ook helemaal niet lang te noemen en het is steeds leuker om te volgen. Dat Henry toch wat voor het meisje voelt en die na een tijdje zelfs in bescherming neemt was leuk en goed om te zien.

Dus ja, een zeer vermakelijke film die wat mij betreft rustig op gang kwam. Er zat voor mijn gevoel niet echt een verhaal aan vast en dat was wel jammer. Want buiten het moorden om is de film verder ook niet heel spannend of boeiend te noemen. Ja, een tvtje kopen of wat anders maar daar blijft het bij, er is geen uiteindelijke doel van het verhaal. De film is dan ook abrupt afgelopen en daar moet je het maar mee doen. Maar de duistere en grauwe sfeer en het donkere acteer werk van Michael hebben de film gered en maakte het toch goed om naar te kijken.

3.5*

De film ontstond nadat regisseur John McNaugton een documentaire had gezien over seriemoor-denaar Henry Lee Lucas. Hij deed het met een budget van iets meer dan 100.000 dollar. Plaatsen waar Henry Lee Lucas actief was, fungeerden als locaties voor de film. De acteurs waren veelal amateurs. Die dingen vergen natuurlijk weinig investering. De geringe uitgaven werden trouwens ruimschoots terugverdiend. De controversiële reputatie van de film zorgde daar wel voor.
In veel landen werd de film niet uitgebracht of was hij in gekuiste versies te zien. De reden daarvoor lag niet zozeer aan de extreme weergave van het geweld, maar was gelegen in de onnatuurlijke kilte en afstandelijkheid waarmee de moorden in de film worden gepleegd. De impact van de moorden is juist daarom heel heftig. De afschuw en de schrik begrijp ik. De censuur niet.
De beelden zijn vaak korrelig. De scènes zijn grof gecomponeerd. De personages zijn onsympathiek. Rauw, zelfzuchtig en gewetenloos. Als gevolg daarvan straalt de film een viezige, hardvochtige energie uit. Ook sluimert er in de personages een continu gevoel van verveling en onvrede die eruptief aanwezig is. Een gevoel dat zegt dat er elk moment een buitenproportionele geweldsexplosie kan plaatsvinden. En af en toe gebeurt dat dan ook. Het geeft een beklemmend gevoel.
Het geweld gebeurt heel onbewogen. Heel onverschillig. In enkele scènes worden de moorden door Henry gefilmd met een camcorder en zijn we getuige van een koelbloedige home invasion, waarbij de camcorder de gewelddadigheden heel kil en emotieloos registreert. Het knakkende geluid van een brekende nek klonk nog nooit zo afschuwelijk. In de volgende scène zien we Henry en zijn medeplichtige vriend Otis heel relaxed voor de tv hangen terwijl ze hun eigen film bekijken, alsof beide een saaie praatshow consumeren. Hoe waanzinnig. Hoe koud. McNaughton toont de gruwelijke waanzin als een normaal alledaags gebeuren.
Henry is een complex personage. Hij is een geestelijk wrak. Hij zit financieel aan de grond. Hij heeft geen gezonde sociale contacten. Hij is uitgekotst door de samenleving. Hij is afhankelijk van blikjes bier, heeft seks met prostitués en voedt zich met geweld om zich goed te voelen. Hij is zwijgzaam. Hij is onberekenbaar. Hij is eng.
Michael Rooker speelt hem heel verdienstelijk. Hij speelt hem rauw. Zijn eerste film ook nog eens. Tijdens het draaien van de film werkte hij nog als conciërge. In de film draagt hij in enkele scènes zijn eigen werkkleding, die natuurlijk niet vies mocht worden. Dat zou zijn baas niet leuk hebben gevonden. Ik weet overigens niet of hem dat gelukt is.
Henry: Portraot of a Serial Killer tekent een genadeloos portret van verdoemde zielen in een stedelijke jungle, waar de wetteloosheid regeert. Henry is een rauwe en deprimerende film die na het bekijken nog een tijd zwaarmoedig na suddert.

Herzien. De film heeft niet meer de impact van destijds (ik zag 'm begin jaren '90 op vhs), maar het is nog steeds een intens en vooral verontrustend werkje. De kille en afstandelijke toon past goed bij de haast documentaire-achtige visuele aanpak; jammer dat de overdreven en behoorlijk knullige geluidseffecten op cruciale momenten een beetje roet in het eten gooien. Het geheel was waarschijnlijk meer effectief geweest zonder muziek en dergelijke misplaatste effecten. De meest gruwelijke scene is die waarin Henry en Otis een door hen gefilmde home invasion samen zitten te bekijken en Henry aan Otis vraagt, terwijl deze de tape terugspoelt: "What are you doing?". Otis: "I wanna watch it again". Brrrrrr.

Kon me niet herinneren dat ik deze al gezien had (na deze kijkbeurt, wist ik dit zeker, zou anders zeker bijgebleven zijn) en was 1 vd films uit de top 300 horrorlijst hier op MM, die ik zeker wou zien, aangezien deze ook wel regelmatig in andere toplijstjes voorkomt en als redelijk verontrustend wordt beschouwd, was het nu tijd om deze eens op te zetten. Er heerst sowieso een heerlijk grauw sfeertje en we volgen het leven van een serial killer en dat is toch wel zeer sterk gebracht, realistisch ziek, en het gegeven of dit nu deels gebaseerd is op een ware serial killer of niet, op zich is dit altijd een mogelijkheid, deze mensen zijn er nu eenmaal, toen, nu en altijd en dat gegeven geeft zulke films toch een extra dimensie. Daarom vind ik zulke films ook vaak harder dan menig horrorfilm en dus een voltreffer. En ook al heeft deze film al een aanzienlijke ouderdom, dit is bij deze film alvast nooit een minpunt gebleken. Acteerwerk is van een hoogstaand niveau en ze voeren het perfect uit, hoe wij, de kijker het moeten ervaren volgens de regisseur. Alles klopte voor mij gewoon en ervaarde deze film als een bijzondere kijkervaring. Was dus echt hoogtijd, om deze te kijken, ik schaam me beetje dat ik deze zo lang links heb laten liggen. Ik wil hier met alle plezier de volle 10/10 voor geven en katapulteer deze meteen recht m'n top10 in.

Begrijp me niet verkeerd: ik legitimeer hetgeen seriemoordenaars doen zeker niet, en wil ze ook niet gemakshalve neerzetten als slachtoffer. Ik vind alleen de overweldigende belangstelling voor dit soort criminelen in fictie en in de media behoorlijk verdacht. Blijkbaar appelleert hetgeen seriemoordenaars doen, en dat ze hier vaak nog lang ongestraft mee wegkomen ook, aan iets heel duisters in onszelf. Daarom wil het grote publiek wel alles van en over ze weten, maar moet men ze tegelijkertijd ook moreel kunnen veroordelen en brandmerken als 'de ander'. Terwijl de voornaamste reden dat brave burgers niet toegeven aan agressieve of moorddadige impulsen, gelegen is in het feit dat dit juridische consequenties voor hen zou hebben. Psychopaten (een classificering die van toepassing is op de meeste seriemoordenaars) laten zich hierdoor niet afschrikken, en juist dat aspect fascineert Henk en Ingrid mateloos.

Mbt Henry... vertelde regisseur McNoughton in een later interview dat hij de portrettering van de meeste seriemoordenaars in de talloze slashers van de jaren 80 volkomen onrealistisch, inwisselbaar en niet memorabel vond: men was ze vergeten zodra men de bioscoop verliet. Met Henry... wilde hij, evenals makers en cast, voorbeelden van seriemoordenaars neerzetten die wél geënt waren op de realiteit, en die je buiten de bioscoop tegen het lijf zou kunnen lopen - hoogstwaarschijnlijk voor het laatst.

De populariteit over seriemoordenaars heeft vaak te maken met het feit dat hun daden zo weerzinwekkend zijn omdat ze haast niet te verklaren zijn. Bovendien fascineren ze wanneer sommigen onder hen beestachtige rituelen uitvoeren of een bepaalde modus operandi hanteren (een bepaalde doelgroep, eenzelfde handelingen, vreemde mutilaties, de klopjacht en de puzzelstukjes ...). Het ruikt zelfs naar sensatie als je de media en diens volgers er op na houdt. En ja, ik ook hoor als tiener. Ik heb de boeken van de bekende FBI profiler John Douglas ook meermaals gelezen destijds.

Een interessante film dit, die er een bijna documentaire-achtige stijl op nahoudt. De beelden zijn misschien niet meer zo scherp, maar dat doet er niet zoveel toe. Voorts werd het goed in beeld gebracht. Enkele scènes spraken dan ook niet tot de verbeelding. Ik heb het dat niet perse over de lijken, maar soms was het ook subtiel, zoals die reiskoffer die langs de kant van de weg werd gedumpt. Daar zaten alvast geen kleren in ...

Wat vooral een impact gaf, waren de kille afstandelijke manier hoe Henry Lucas handelde. Daarom zeker een geslaagde film. Al vind ik het zeker geen meesterwerk.

Dinsdag na het nodige aan visite nog even wat me-time met deze Henry: portrait of a serial killer en daarmee een titel waar ik altijd wel interesse voor had. Bovendien kan ik me herinneren dat de film, ondanks de oplopende leeftijd destijds al, toch altijd een prominente plek had in de hororhoek van de videotheek en de titel je amper kon ontgaan. Ja, dit wilde ik wel een keer zien maar tegenkomen bij de kringloop zat er nooit in tot een dealtje een paar weken terug op marktplaats los kwam waar iemand de film voor een prikje wegdeed.

Dus kom maar op met de maar al te bekende Michael Rooker, die al nooit de meest leuke personages speelt, en dit dus op het lijf is geschreven. En het is wel effe inkomen met in eerste instantie de aftermath van de lichamen en Henry cruising in zijn wagen alsof er niets bijzonders is, alsof hij er niets mee van doen heeft. Het is een spoor van dood en vernietiging die we zien zonder dat we getuige zijn van Henry waarop we kennis maken met zijn roommate Otis en dienst zus Becky. Het beeld dat daarna volgt is toch wel een uiterst deplorabel en nihilistisch beeld van de meest karakters die in hun jeugd misbruik, verkrachting of mishandeling hebben moeten doorstaan met alle gevolgen en mogelijke verkniptheid tot gevolg. Het duurt dan ook niet lang voordat Henry en Otis gezamelijk op pad gaan en Henry Otis de fijne kneepjes van het vak probeert bij te leren wat veel tot gevolg heeft met de selfmade VHS toch wel als bizar hoogtepunt met Otis weldra als dom blok aan het been die onberekenbaar is en de tekenen van een liability toont.

Maar goed, wat de regisseur toont is waarschijnlijk niet half zo belangrijk als waarom hij het toont en wat zijn bedoelingen zijn. Duidelijk is het tweeledig beeld in de opening dat zoveel wil zeggen als dat een dergelijke iemand zich ongemerkt onder ons kan begeven zonder dat we het door hebben en die net als het karakter in het begin zomaar een kerel in een auto kan zijn. Wanneer dan de doos van Pandora in alle wreedheid is open gegaan toont dat een koel en berekenend beeld waarin een methodische en wrede kant naar voren komt en het just killing for fun is of gewoon omdat het kan. Waar een hersenloos geval als Otis zich binnen de kortste keren in de problemen werkt is Henry het daadwerkelijk gevaar die in staat is zichzelf niet te verraden en laat daar de crux zitten rondom de film en de bedoelingen en een soort van aanklacht tegen de aandacht van pers en media die een dergelijk iemand vaak krijgt.

Het idee is duidelijk, toch viel het resultaat een beetje tegen. Geen idee wat ik hier eigenlijk van had moeten verwachten, toch had ik hier iets anders van verwacht, wellicht iets meer, maar ja, wat verwacht je ook van een film gemaakt met een budget van 100,000 dollar. Wellicht met de tijd nog maar eens proberen of het gevoel dan iets beter aanslaat.

Ik ben niet helemaal overtuigd van deze Henry: Portrait of a Serial Killer, want er viel toch meer uit te halen volgens mij. Het begon nochtans erg goed met een naargeestige sfeer die meteen de film binnensluipt en de hele speelduur blijft hangen. Ook de beelden van de slachtoffers van Henry die we te zien krijgen zonder dat de 'daad' in beeld werden gebracht, zorgden meteen voor de extra spanning.

Jammer genoeg verdwijnt die spanning dan voor het grootste deel uit de film. Het grootste probleem is dat Henry en Otis ongestoord hun gangetje kunnen gaan en dat er van nergens externe dreiging komt. Oké, Becky kan nog een kink in de kabel worden, maar zij wordt ook onvoldoende uitgespeeld en komt pas in aanraking met Henry's gewelddadig gedrag wanneer hij Otis vermoordt.

Sowieso ook een beetje jammer dat Otis betrokken wordt bij de moorden van Henry, want het is nu eenmaal spannender als een moordenaar solo op pad gaat dan wanneer hij gezelschap heeft. Het personage van Henry wordt gelukkig wel erg goed neergezet door Michael Rooker. Mijn Euro was pas laat gevallen dat het Merle uit The Walking Dead was, maar in ieder geval fijn om de jonge Michael Rooker aan het werk te zien.

Er resten wel nog een aantal goede scènes zoals de moord op het gezin dat gefilmd wordt en de behulpzame man die wordt neergeschoten nadat hij toevallig langs reeds. Erg kille scènes als je het mij vraagt, maar over het algemeen viel er meer uit deze film te halen.

Kleine 3*