Rashômon (1950)

Ook na herziening kan deze beroemde Kurosawa mij niet echt bekoren. De cinematografie en settings zijn verreweg het beste deel van deze film. Het verhaal over wat je denkt/wilt dat er gebeurd is, is niet erg bijzonder in mijn ogen en het acteerwerk vind ik ronduit veel te theatraal met als negatieve uitschieters de lachsalvo’s. Het zal door Kurosawa zo wel bedoeld zijn, maar bij mij schoten daarbij de veters uit mijn schoenen.

Vanuit vier verschillende perspectieven wordt de dood van een samoerai beschreven, waarbij eenieder zijn of haar eigen draai aan het verhaal geeft. Uiteindelijk wordt het aan de kijker gelaten om te bepalen wat de waarheid is. Een aardige opzet, maar persoonlijk had ik aan het einde iets meer verwacht. Het acteerwerk is behoorlijk, hoewel het overdreven lachen van diverse personages wel iets afdoet aan de geloofwaardigheid en het hier en daar wat theatraal is. Verder ziet het er visueel zeer aardig uit, met name de scènes in de regen, en wordt de vaart er goed ingehouden. Een degelijke film.

Schijnbaar was Kurosawa zó onder de indruk van de manier waarop de acteurs en actrices uit de stomme film met hun expressieve mimiek hun gemoedsaandoeningen wisten over te brengen dat hij zijn acteurs vroeg om voor deze film eenzelfde stijl te hanteren. En voor mezelf sprekend, zodra ik “in” de film zit stoor ik me absoluut niet meer aan het overdadige acteren – sterker nog, het wordt de noodzakelijke tegenhanger van de intensiteit en de “verheviging” van het onverklaarbare (en in één episode zelfs bovennatuurlijke). Overigens vindt dat “stomme-film-acteren” voornamelijk in de flashbacks en vooral de flashbacks-in-flashbacks plaats, waardoor de toeschouwer als het ware een extra obstakel tegenkomt in zijn onzekerheid omtrent waar de waarheid (de oprechtheid) ophoudt en de dramatiek (het verzinsel, de leugen, de eigen perceptie) begint. Maar ik besef goed dat daarmee de acteerstijl natuurlijk nog niet gemakkelijker te verteren wordt voor wie daar niet tegen kan.

        Redenen waarom de film ook nu nog de moeite waard is, lang nadat de onverenigbaarheid van verschillende vertelperspectieven en de onmogelijkheid om de waarheid te achterhalen gemeenplaatsen zijn geworden in films als Blow-up, The usual suspects, de Amerikaanse remake The outrage, Courage under fire en Reversal of fortune : de magnifieke tocht van de houthakker door het woud (begeleid door het Bolero-achtige muziekthema) inclusief het wonderbaarlijke spel van licht en schaduw wanneer hij (op de achtergrond) het hoofddeksel van de vrouw op de voorgrond ziet; de onwerkelijke sfeer van de hof van het gerechtsgebouw waar de hoofdrolspelers in het conflict hun getuigenis afleggen in een decor van niets dan een vloer van zand en een simpele muur; de bodem van het woud, bedekt met bladeren en takken, tijdens het shot van boven wanneer de samoerai met zijn rug tegen een boom staat en de bandiet om hem heen draait, vlak voordat de laatste hem tijdens de eerste versie van het gevecht gaat vermoorden; en natuurlijk dat enge medium met die onmogelijk hoge wenkbrauwen en die nèt te brede mond. Mooi ook hoe de bandiet van het zelfverzekerde alfamannetje van de eerste episode verwordt tot de twijfelende spierbundel van de derde episode die niet op kan tegen de sluwe vrouw die al haar verleidingskunsten inzet, en daarna tot de struikelende, kortademige en stuntelige vechtersbaas die trilt als een rietje wanneer het er op aan komt en die zijn tegenstander uiteindelijk bijna bij toeval en met meer geluk dan wijsheid over de kling jaagt.

        Centraal staat voor mij nog altijd de bedwelmende sfeer van de met elke nieuwe getuigenis toenemende onzekerheid en onduidelijkheid, en de manier waarop elke hervertelling het gegeven door een soort spiraal van toenemende claustrofobie jaagt, als een spiegeling van het gevoel van de kijker die er steeds minder van begrijpt en steeds meer gaat twijfelen aan wat hij heeft gezien en gehoord. Gemeenplaatsen, zoals gezegd, maar gemeenplaatsen die nooit hun kracht zullen verliezen zolang de mens zoekt naar een versie van de waarheid om zich aan vast te houden. Een inhoudelijk èn stilistisch briljante film waarvan de pensioengerechtigde leeftijd wel eeuwig vooruitgeschoven zal worden.

Vrij complexe film die een tweede kijkbeurt verdient. Daar was ik niet op voorbereid, want ik verwachtte een typische samurai-actiefilm, maar dit is toch hele andere koek waarbij enige voorkennis juist een voordeel is. De film kent vele lagen, op de voorgrond vind je de rode draad: een moord, vier getuigenverklaringen en een schuldvraag.

Maar op de achtergrond speelt zich een heuse psychologische analyse van de mens plaats. Het heeft in de verte wat weg van rechtbankfilms als 12 Angry Men (1957), maar waarbij niet wat in de jurileden omgaat centraal staat, maar juist wat in de getuigen omgaat de hoofdrol speelt. Het verhaal wordt bovendien verteld middels herinneringen aan de getuigenissen, ik vermoed dat hoe de verteller in elkaar zit ook van invloed is op hoe hij de getuigenverklaring zich herinnert. Neem bijvoorbeeld het verhaal van de houthakker, die de (potentiële) dader en slachtoffer als twee klungelige sukkels toont. Het klungelige acteerwerk is in die vertelling duidelijk opzettelijk want het breekt met de rest van de film, en niemand gaat geloven dat de regisseur van Seven Samurai niet doorhad hoe klungelig er werd geacteerd. Er is opzet in het spel.

Dat toont al aan dat ook in filmisch opzicht er diverse lagen in de film zitten. Zo wordt het verhaal verteld in het heden, en getoond middels flashbacks in het verleden, flashbacks die gaan naar de 'rechtzaak', waarbinnen ook eens flashbacks zitten naar wat er zich heeft afgespeeld. Schijnbaar was dit toen nieuw in de filmwereld, en om het onderscheid tussen heden en verleden duidelijk te maken regent het in het heden en is het droog in het verleden. Maar het verleden wordt bovendien verteld in de stijl van silent movies, maar dan met geluid. Het lijkt wel de manier van de regisseur om een herinnering te tonen dusdanig dat het te onderscheiden is. De silent movie-stijl merk je direct wanneer de houthakker door het bos naar de plaats van het misdrijf loopt. Dat had zo deel kunnen uitmaken van een stille film. In de rest van de scenes merk je dat ook continu, waarbij emoties en handelingen middels over-acting worden weergegeven.

Die combinatie tussen stille film en geluid maakt het een bijzondere film, maar dat is niet per se een geslaagd experiment. Het acteerwerk van de stille film compenseert het gebrek aan geluid en dialoog, maar dat gebrek heb je hier niet waardoor het overdreven acteerwerk weinig te compenseren heeft. En die uitgebreide en overdreven lachjes werken, met geluid, behoorlijk irritant. Wat wel erg goed werkte was de getuigenis van de slachtoffer middels een medium, die scene is artistiek sterk en maakt veel indruk.

Ondanks de korte duur is dit geen film die je zomaar eventjes opzet. Je moet je verstand er goed bij houden. Wat is er gebeurd? Wie vertelt het? Wat is zijn persoonlijk belang in het verhaal? Hoe zit de verteller in elkaar? Hoe beïnvloedt dat zijn waarheid, en zijn herinnering? Veel vragen die continu een rol spelen. Heel fraai. 3,5*

In het kader van klassiekers kijken heb ik deze bekeken. Overigens, direct werd me duidelijk dat Sandome no Satsujin (2017) - MovieMeter.nl van de eveneens Japanse regisseur Koreeda, welke film ik in 2018 in de bioscoop zag, bijna een soort remake van de film is: in beide films is een moord gepleegd maar vertellen de betrokkenen en/of getuigen een verschillende versie van wat er is gebeurd en kom je er ook als kijker niet achter wie de moord heeft gepleegd. Het verschil is hooguit dat Koreeda’s film meer (uitdrukkelijk) postmodern is en de waarheid lijkt te relativeren, terwijl het bij Rashomon meer lijkt te gaan om de vraag of er wel eerlijke (‘sterke’) mensen bestaan (in brede zin) of dat iedereen zwak en laf is en de zaken zo verdraait dat hijzelf er het beste uitkomt. De priester in de film vertegenwoordigt het geloof in de mens, dus dat de mens deugt en het vertrouwen waard is (omdat er anders geen samenleving mogelijk is), en de derde man die komt schuilen voor de regen vertegenwoordigt het geloof dat iedereen zelfzuchtig is en je niemand kunt vertrouwen.

De acteurs doen wat hysterisch maar dat stoorde niet. Net als Koreeda’s film/versie is de film best aardig en zeker niet saai maar ik werd nou ook niet van mijn sokken geblazen.

Derde Kurosawa.

Als regisseur niet meteen mijn favoriete keuze, maar met zo'n status vraag je er bijna om om wat meer te zien van deze naam. Rashômon was daarbij een film die opeens op mijn pad verscheen, en dan wordt het me wel makkelijk gemaakt om de film even mee te pakken. Ik vond het in ieder geval wel een voldoende waard.

Rashômon is een film die niet al te moeilijk is om te ontrafelen, maar niettemin waardeer ik de vertelstructuur van Kurosawa. Het verhaaltje wordt door perspectieven van verschillende personages verteld die allemaal hun eigen beeld zien. Daarmee heeft de film een onderliggende boodschap, en neemt een kijkje in het rechtssysteem. Uiteindelijk komt het er op neer dat je iemand op z'n woord moet geloven. Toen was bewijs geen grote zaak.

Het valt moeilijk te ontkennen dat een film als deze een bepaalde status heeft, maar ik vraag me alleen af waarom. Buiten de geweldig opgebouwde setpieces en redelijk vertelstructuur kan ik weinig ontdekken dat deze film briljanter moet maken dan andere, soortgelijke films. Misschien omdat deze film een vorm van fantasie aanneemt na een tijd, maar ik kan het me niet voorstellen.

Ik krijg het gevoel dat de status van deze film enkel zo is omdat het door Kurosawa is geregisseerd. Het ziet er aardig uit, wordt redelijk in beeld gebracht, maar daar eindigt het ook weer. Het acteerwerk maakt me nog steeds horendol ondanks de duidelijke passie van de cast, en het redelijk open einde weet verder weinig verandering te brengen.

Aardig voor wat het is, maar naar mijn mening absoluut niet veel groter dan soortgelijke verhalen en producties. Het mooiste aan deze film is waarschijnlijk de half afgebroken tempel in de stromende regen. Geweldig en overdonderend, maar verder geen film die een grote, blijvende indruk bij me gaat achterlaten.

Het was jaren terug dat ik deze film voor het laatst had gezien. Ik herinnerde met het fantastische camerawerk en het theatrale irritante acteerwerk en ik vond de inhoud ergens raar met vier verschillende verhalen over dezelfde gebeurtenis. Nu, jaren later staat dat camerawerk nog overeind, maar vind ik het acteerwerk best meevallen en kan ik veel meer chocola maken van die vier verhalen, snap ik waarom er vier verschillende zijn en ook durf ik wel te zeggen wat zo ongeveer de waarheid moet zijn geweest. Misschien toch die rijpere leeftijd die ik nodig had. En de vele films van Japanse makelaardij die me ook wel iets meer zeggen over dat land, de cultuur, het eergevoel dat zo belangrijk is.

Vond ik Mifune voorheen nog vreselijk met zijn overdreven geschreeuw, nu mag ik de beste man wel. En eigenlijk ook wel meer dan dat. Het charisma dat hij heeft is al voldoende om een film te dragen. En dat doet hij ook, elke scène met hem is een genot. Eigenlijk is alleen die vrouw wat ergerlijk met haar geschreeuw en zelfs dat valt mee. De overige acteurs zijn er dan vooral om de regisseur en zijn plot te helpen. Dit is geen Godfather als het gaat om diepe psychologie maar hier zijn de ideeën belangrijker.

Visueel blijft dit ding geweldig, soms ook met die pompeuze muziek eronder. Sowieso hoe de drie locaties worden gefilmd, met de flash backs met zwierend camerawerk (dat éne shot hoe de focus zo draait van de ene op de andere persoon), de scènes in de rechtbank statisch en de scènes bij de poort daar ergens tussenin. Geen idee of Kurosawa daar echt nog iets mee bedoelt maar ik houd er wel van dat elke plek en tijd zijn eigen stijl heeft.

En toch uiteindelijk was het vooral een openbaring te snappen waarom er vier verhalen worden verteld, waarom men zichzelf beschuldigt. Eindeloos boeiend. Verhoogd naar 4,5*.

Rashomon had ik zo'n 13 jaar terug al eens gezien, het was wel tijd voor een herziening. Het was ook bepaald niet mijn best gewaardeerde Kurosawa, wiens moderne thrillers me iets beter lijken te liggen dan zijn samoerai-films.

De herziening beviel me best goed. De gebeurtenis zelf is niet zo heel bijzonder, maar de verschillende perspectieven, en omkering van de rollen van de verschillende personages, maken het onderhoudend. Zo is het personage van Mifune in zijn eigen versie een geweldenaar die moet toegeven dat zijn tegenstander een goede vechtersbaas was, in de versie van de houthakker (de waarheid?) zijn beide mannen een stel amateurs die elkaar halfslachtig en al struikelend te lijf gaan.

Visueel is Rashomon een plaatje. De mooiste scenes zijn die in het bos, al zijn de beelden bij de poort in de regen ook erg mooi. Visueel het minst interessant zijn de scenes op de binnenplaats, al vond ik het nog best origineel hoe de verhoren worden weergegeven- degene die de vragen stelt is niet alleen onzichtbaar, ook hoor je hem niet, de camera strak gericht op de ondervraagde (die wel zo vriendelijk is de vragen te herhalen om de kijker ook te informeren). Hoogtepunt vond ik de aanloop naar de ontdekking van het slachtoffer door de houthakker, zijn tocht door het bos vanuit allerlei verschillende camerastandpunten is schitterend in beeld gebracht.

Nog (net) niet in mijn Kurosawa top 5, maar wel een verhoging.

Toen ik enkele jaren terug een reeks van Kurosawa zag, ben ik deze uit het oog verloren. Ik dacht een herziening te zien, maar dat was niet zo. Een interessante film vanuit sociologisch standpunt omdat een bepaald misdrijf vanuit verschillende personages en interpretaties wordt verhaald. Ieder zijn waarheid als men er vanuit gaat dat men niet bewust liegt.

Verder ook visueel erg mooi vorm gegeven. Het bos, maar ook het klaterende water, kwamen goed naar voren in het zwartwit. Het acteerwerk vond ik iets minder. Zeker dat schaterlachen van die boef irriteerde na verloop van tijd, al moet gezegd dat de film voor mij opleefde wanneer hij in beeld kwam.

Onderhoudende klassieker voor mij. Fijn deze uiteindelijk afgevinkt te kunnen hebben.

De film is 75 jaar oud en met dat in het achterhoofd is dit een prima film. Helaas heeft hij de tand des tijds niet doorstaan. De enige vrouw in het verhaal doet niets anders dan gillen en huilen, en net als je denkt dat ze eindelijk voor zichzelf opkomt door te roepen dat de beide vechtende mannen losers zijn valt ze vrijwel direct daarna opnieuw in haar ondergeschikte rol van van jankende dramaqueen wat op den duur toch wel wat ergerlijk wordt.