Elephant (2003)

Don't go in there

Mijn eerste van Sant film en man, wat is deze film bizar. De sfeer, de cinematografie, het plot, het kapsel van John, het einde.

Aparte, maar fantastische film.

Deze film staat nog steeds overeind. De aanpak van Gus Van Sant is dan ook tijdloos. Ook al gaat het specifiek over de gebeurtenissen in 1999. De uitleg rond de titel is wat ver gezocht denk ik, maar het geeft een mooie titel.

De film focust zich op de gebeurtenissen voor de schietpartij. Zo wordt een waaier aan leerlingen weergegeven die je even leert kennen. Ze kruisen elkaar soms, wat de mozaïek tot een geheel brengt. Kleine eenvoudige dingen die zo ook zorgen dat het voor hen een zoveelste dag lijkt te zijn. Daarnaast heb je de daders die deze dag plannen, maar de oorzaak laat Gus Van Sant open. Hij velt hier geen oordeel, wat in het echt ook moeilijk is. Daardoor heeft de film nog meer een tijdloos karakter.

Mooie film die je door de lange shots als een wind door de school laat waaien. De personages zijn zich helemaal niet bewust van wat komen zal en voor één keer is het net een troef dat je dat als kijker wel weet. Of toch in zeer grote lijnen. Je voelt zo de spanning in de lucht hangen. De uiteindelijke schietpartijen zijn vrij droog, knap dat Van Sant er voor zorgt dat het geen sensatie wordt, maar gewoon iets dat gebeurde. En eigenlijk is dat toch wel het geval denk ik. Uiteraard met verschrikkelijke gevolgen en slachtoffers. Maar de leerlingen zullen lang niet geweten hebben wat hen overkwam, tot het te laat was. En voor de daders was dit gewoon een uitvoering van hun plan. Geen emotionele wraak of sensationele oorlog, maar datgene wat ze gingen doen.

Goed.

Alweer de derde Van Sant en tevens ook de film die ik het liefst van hem wilde zien. Toen ik onlangs de DVD in handen kreeg aarzelde ik er ook niet over. Ik heb hem gelijk de volgende middag opgezet en gekeken of mijn verwachtingen een beetje worden vervuld.

Dat worden ze wel in bepaalde maten, maar ik had toch een ander soort film verwacht. Maar het resultaat is er zeker niet minder om. Wel moest ik even aan de film wennen. Het trage tempo was niet meteen het soort tempo waar ik die middag op zat te wachten.

Maar gelukkig is Elephant gewoon een goede film. Duidelijk met niet al te veel budget, maar Van Sant weet er wel genoeg mee te doen. Erg sterk cameragebruik vooral, met name de tracking shots door de school. Het lijkt wel afgemeten zo precies is het, en daarmee versterkt dat de sfeer.

Helaas is de inrichting van de film wat kaal. Vrijwel alles mist wat detail, ik denk voor budgettaire beperkingen, maar dat zorgt wel voor een wat leeg gevoel. Ook zijn de dialogen net wat te dromerig om het echt allemaal strak te houden. Al verdwijnt de film nooit in saaiheid, daarvoor is er wel net genoeg te zien.

Acteerwerk is wel slap, maar de acteurs zijn dan ook van straat geplukt. Dan moet je niet snel meesterwerken verwachtten. Maar ze worden wel erg op de proef gesteld, en dat lukt niet altijd even goed. Ze lijken ook net wat te veel te beseffen dat ze gefilmd worden. De manier hoe ze door de gangen lopen, tja, ik heb nog nooit iemand zo zien lopen. Al zijn er enkele rollen, zoals de 3 dames, die wel wat beter van de grond komen.

Maar de inrichting van de film zelf is leuk bedacht. Leuk hoe die paden kruisen hier en daar en hoe we van diverse karaktertjes wat meer te zien krijgen. Niemand krijgt veel uitdieping, maar dat draagt wel bij aan een "normaal" gevoel. En in dat gevoel slaagt Van Sant met verve.

Visueel zitten er een hoop prachtige beelden bij, maar andere elementen zoals de acteurs en de inrichting blijven op dat gebied wat achter helaas. Wel een goede film gelukkig, met natuurlijk een confronterend laatste kwartier.

Goede film van Van Sant die refereert naar de tragedie in Columbine. Daar waar Michael Moore oorzaken en verklaringen zoekt en vanuit zijn perspectief vindt, blijft Van Sant hier op de vaste en zoekt hij geen antwoorden op de waaromvraag. De film is eerder observerend van aard en je ondergaat de gebeurtenissen. Beetje docuachtig ook met wat statische beelden en jongeren die door het beeld zweven.

Acteerwerk met vele amateurs om wellicht de authenticiteit te benadrukken. Alledaagse scènes van het leven zoals het is voor jongeren op een high school. Ze deden het zeker niet slecht. De climax zelf waarvan je weet dat die eraan komt, is erg sec, zonder emotie, opstand, zonder oordeel ook. Maar louter via deze film ook vele vragen oproept omdat Van Sant ze bewust vermijdt. Goede insteek dus en prima film. Mooi!

"Get the fuck out and don't come back! Some heavy shit's going down!”

Amerika, volgens hun zelf het mooiste land wat er bestaat maar, er heerst ook veel onvrede. Buiten de grenzen kijkt niet altijd iedereen even vrolijk na hetzelfde land, met toch een erg donkere historie en nog steeds niet de lieverdjes hebben ook onder de eigen bevolking veel problemen. Eén van de grootste problemen is het feit dat je daar eigenlijk niet geheel veilig naar school kan, en om de zoveel tijd worden ook onze nieuwskanalen overspoeld met berichten over wederom een massa schietpartij binnen een Amerikaanse school. Politiek gezien duik ik daar verder niet in en kan ik mijn handen van af houden, toch is deze film een vinger op de zere plek, en ook twintig jaar later nog steeds erg actueel (de cijfers liegen er niet om).

De film kwam wat onverwachts op mijn pad, ik had er immers nog nooit van gehoord en ik meende dat ik via social media een stukje zag van de schietpartij op het einde, wat mijn aandacht toch wat wist te trekken. De film begint overigens niet héél interessant, en vind het soms wat langdradig worden omdat er eigenlijk gaandeweg niet heel veel gebeurt. Gelukkig wel dat de film maar een kleine tachtig minuten duurt, waardoor de film ook wel relatief snel is afgelopen. Toch weet de film veel indruk te maken, en dat komt echt niet alleen tot het einde. Je leert de nodige studenten kennen, en krijgt een kleine band met deze studenten. Toch vond ik wel het einde, het indrukwekkendste waar overigens ook het meeste gebeurt en het verhaallijn goed wordt doorgedrukt.

Wat mij het meeste wist te raken, en ik denk wel meerdere die deze film kijken was het daadwerkelijke school shooten. Waar ik eigenlijk in eerste instantie niet had ingelezen maar, door de TEC-9 het me heel erg deed denken aan de school shooting van Columbine in 1999, waar ik pasgeleden nog een heel artikel en zelfs een docu van heb gezien. Het is geen één op één kopie maar er worden wat dingen in los gelaten die er natuurlijk veel op leek. Zo ook de psychopathische gedachtegang van de twee schutters, die voor de schietpartij een propagandafilm van de Nazi's hadden op staan, en eigenlijk ook naar Hitler leken op te kijken.

Het acteerwerk vond ik overigens in algemene zin niet heel boeiend te noemen, misschien met vlagen ook echt wel slecht. Het arthouse-stijltje dat ‘Gus Van Sant’ aanhield lag mij ook niet echt. Ik ben nooit echt fan van dat soort films, en het is dan ook wel eens ik me daardoor behoorlijk wist te vervelen. Het verhaal was ook nietszeggends, buiten het einde om werd er ook niet veel mee gedaan en het voelde allemaal meer als nutteloze opvulling. Het creëren van bepaalde monsters werd overigens wel duidelijk, door onder andere pesterijen.

Een film die best interessant kan zijn maar, vooral erg duidelijk en keihard is op het einde. Eentje waarvan je hoopt dat men toch eens na denkt wat je aanricht, en er tot zoverre maar weinig verandering in het verdoemde land lijkt te zijn. Zo vond ik het wel mooi dat van Sant liet zien dat je gewoon doodleuk op je computertje, via ‘USA Guns’ een automatisch wapen kan kopen en daarmee zulke schade aan kan richten, oftewel; zonder controle, iets waar ze het nu ook nog moeilijk mee hebben.

Voor de tweede keer en 12 jaar later ben ik opnieuw volledig weggeblazen door deze film. Hoewel het verloop uiteraard al bekend was, blijft het een akelige ervaring.

Ik herinner mij nog van de eerste kijkbeurt dat ik er volledig blanco was ingegaan. Ik was na Good Will Hunting geïnteresseerd geraakt in het oeuvre van Van Sant en was toen zonder enige voorkennis deze Elephant ingegaan. Ik kan je verzekeren dat het effect dan dubbel zo groot is als je plots die twee jongens met hun materiaal het schoolgebouw ziet binnenwandelen.

Dat sommigen het eerste deel als saai ervaren, kan ik best begrijpen, maar voor mij schuilt de kracht van de film juist in de alledaagse activiteiten van de jongeren. Ook vooral de manier waarop Van Sant alles observeert met de lange tracking shots is geweldig gedaan. Het volgen van verschillende jongeren vanop hun rug geeft iets extra akeligs mee, alsof Van Sant hen wilt waarschuwen voor het dreigende gevaar. Het samentrekken van de donkere wolken dat Van Sant een paar keer laat terugkomen, geeft ook nog eens dat extra onheilspellende mee.

De schietpartij zelf is ook op een ontzettend straffe manier in beeld gebracht. De lange tracking shots zoals eerder in de film zijn hier ook aanwezig en Van Sant brengt het allemaal zo kil in beeld. Zeker het laatste moment wanneer Alex het koppeltje ontdekt in de vriezer hakt er behoorlijk in.

Ik was een beetje bevreesd dat dit geen ideale film was voor een herziening, maar dat was allesbehalve het geval. Het blijft een stevig meesterwerkje van Van Sant en sinds mijn eerste kijkbeurt luister ik op een heel andere manier naar Für Elise.

Een halfje erbij, 4,5*