The Zone of Interest (2023)

Nogmaals, een totaal andere benadering. Deze film gaat over het negeren van de Holocaust door de gewone burgerij van Duitsland. Dat heeft Helemaal niks te maken met Vita e Bella. Wat ook meer een wrange klucht is.

Pyjama komt nog ergens in de buurt, maar de aanpak in Zone is absoluut uniek..

Ik zie het meer als films die een andere werkelijk willen maken van de Holocaust. In Zone doen de Hossjes of er geen massavernietiging een paar meter verderop is en in de andere films krijg je op kinderniveau te zien wat het is, maar wat het voor hen niet is. Het zit allemaal dicht bij elkaar in de buurt.

Striped Pyjama vond ik trouwens niet zo best, daar zaten veel totaal onrealistische dingen in. Bij Zone of Interest komt het veel harder binnen.

Yja, het gaat over hie mensen omgaan met de Holocaust, maar daarmee is elke overeenkomst wel genoemd.

Vita e Bella is totale kolder! Dit is op werkelijkheid gebaseerd.

Wir haben es nicht gewusst is het....

Ja, typo. Dikke vingers.

In dat opzicht is de benadering van Glazer inderdaad vrij uniek. Ik kan me ook niet meteen een soortgelijke film voor de geest halen.

Judgment at Nuremberg misschien waarbij deze zin ook aan bod komt (én impact heeft), maar die film vertrekt wel vanuit een totaal andere context.

Ik zit nu aan het avondeten. Kraakverse forel en een goed glas wijn. Een heerlijke Albarinio. De TV staat aan en doet verslag van de oorlog in Oekraine. Ik toost met mijn vrouw en smul van het avondmaal.

Er is niks veranderd….

Je zit natuurlijk zelf niet aan de knoppen en je hebt geen rechtstreekse impact op de Oekraïnse-Russische oorlog. Bovendien zal de televisie ook nog wel een zekere afstand creëren. Maar ik begrijp wat je bedoelt. Wat te doen met de daklozen of crackverslaafden die zich misschien een tiental meter naast je stoep zich verschansen voor de regen of de koude? In de veronderstelling dat je in het centrum van een grootstad woont bvb.

Hoe moeilijk het gedrag van de familie Höss ook te plaatsen is, ik vind het fascinerend om toch de poging te doen om die vraag toch op te werpen vanuit de context van toen. Niets zo gevaarlijk om een oordeel te vellen over het verleden vanuit een hedendaagse morele bril. En voor de slechte lezer: Neen, ik keur het handelen van het nazisme absoluut niet goed, maar vind het dus wel interessant WAAROM men zo heeft gehandeld ... Het nazisme is uiteraard weinig genuanceerd: het is makkelijk om dit aan te vallen, maar dat is niet altijd zo in de geschiedenis.

Iemand refereerde eerder al aan Hannah Arendt door de banaliteit van het kwaad aan te halen, iets dat deze film voor mij zo sterk maakt. En dat vind ik een iets dieper gravende betekenis dan "wir haben es nicht gewusst" aan de kaak stellen (de hypocrisie van het impliciet participeren aan zo'n onvoorstelbaar genodicaal beleid). Daarentegen, de film in perspectief bezien van de banaliteit van het kwaad laat het hellend vlak of glijdende schaal zien waar alles op mee beweegt en afglijdt als noodzakelijke voorwaarde om massaal tot zo'n reusachtige misdaad te komen.

Want het is te gemakkelijk om de unieke, morele schuld van deze genocide in de schoenen van de Duitsers te schuiven, terwijl ze hiervoor inspiratie vonden in de omringende landen, zowel in praktische zin (concentratiekampen, etc) als in ideologie (eugenisme, antisemitisme, etc). Het is namelijk niet zo dat dit volledig uit de lucht kwam vallen en enkel en alleen in Duitsland had kunnen gebeuren. Banaal gezien zijn we allemaal hetzelfde.

Beklemmend, intens, krankzinnig en een ongemakkelijke film, waar vooral het geluid onwijs goed is gedaan je ziet de horror infeite niet, maar dat krijg je zeker wel mee. Ook hoe het gezin van kampcommandant Rudolf Hoss er woont alsof er niks loos is is heel goed gedaan. Dit is in mijn ogen een meesterwerk en zeker de beste film van 2023.

Een heel gewoon gezin? Met een lading bedienden (slaven) om zich heen? Die horen van mevrouw Hoss dat ze ook gewoon vermoord kunnen worden als ze hun werk niet goed doen? Die familie wist echt wel dat ze belangrijk waren.

Heb je de bedoeling van de film uberhaupt wel begrepen?

Of ze belangrijk zijn of niet, doet echt totaal niet ter zake. Wat denk je dat de titel betekent?

"Also, brennen, abkühlen, entladen, nachladen. Und dauerbetrieb möglich."

Twee weken geleden wilde ik "The Zone of Interest" in de bioscoop gaan kijken, maar door omstandigheden is het toen niet doorgegaan. Niet veel later was deze film ook al te pindakazen en dat heb ik dus gedaan en gisteravond laat heb ik de film dan thuis alleen bekeken. Ik ben blij dat ik dat gedaan heb en de film niet gezien heb in de bioscoop met anderen, want dit is geen film die je gaat kijken als je zin hebt in een popcornavondje en een gezellige borrel of stapavond daarna. Het is namelijk een film waarbij je tijdens het kijken stil van wordt en stil hoort te zijn (dus zonder krakende popcorn, chips en andere geluiden om je heen).

"The Zone of Interest" is een film over de Holocaust, maar dan eentje zoals je die nog nooit eerder zag en gehoord hebt qua beeld en geluid. Als twee golven lopen ze, met elkaar interfererend, door de hele film heen. Van de onmenselijke gruwelijkheden (zoals mishandeling, marteling en moorden) die plaatsvinden zie je niets. Je ziet alleen rook en vuur uit de schoorstenen van de verbrandingsovens komen en ook zie je rookpluimen van binnenrijdende stoomlocomotieven (o.a. als het gezin zich met de kinderen en anderen aan het vermaken zijn bij het zwembad). Maar via het geluid krijg je meer dan het nodige mee en af en toe wens je dat het geluid stopt. Regisseur Jonathan Glazer laat vooral zien hoe een burgerlijk gezin uit nazi-Duitsland in hun eigen belang pal naast de grootste menselijke vernietigingsmachine uit de geschiedenis kan wonen.

De meeste films over concentratiekampen spelen zich af erin en deze film juist erbuiten en zien we alleen een muur, gebouwen (die boven de muur uitsteken), een wachttoren en rokende schoorstenen, maar dichter bij de moordmachine zullen we nooit komen. Het concept van "The Zone of Interest" is daarom uniek, want het is een vertelling van conflicten en tegenstrijdigheden. Een wereld die iedereen kent, de hel op aarde met daar lijnrecht tegenover een persoonlijk paradijs.

In "The Zone of Interest" draait het op het eerste oog om het leven van een doorsnee Duits gezin met vijf kinderen en een hond dat in een mooie villa aan een grote rivier met veel groen woont. Vader en moeder lijken happy met elkaar en samen met hun kinderen brengen ze hun tijd door met zwempartijtjes, picknicken, bootje varen, verjaardagsfeestjes met taart, vissen en fantaseren over de toekomst en zo nu en dan bezoekjes van (schoon)moeder, collega’s en vrienden. En als de kinderen ’s avonds naar bed gaan, leest papa ze een verhaaltje voor. Niets aan de hand dus, alleen is de vader van het gezin kampcommandant Rudolf Höss (die echt heeft bestaan) en grenst de prachtige tuin van de villa aan de muren van zijn werk, namelijk concentratiekamp Auschwitz-Birkenau, oftewel het grootste vernietigingskamp van de nazi’s.

Als je niets weet over concentratiekamp Auschwitz-Birkenau, hoe langer het geleden is hoe minder mensen het weten, dan komt "The Zone of Interest" waarschijnlijk langdradig en saai over. Maar voor de meesten zal deze film zeker indruk maken, ook al krijg je eigenlijk niets te zien. Het is namelijk vooral het achtergrond geluid (bijna continue te horen) wat indruk maakt. Aan de randen van hun tuin hoor je constant de verbrandingsovens (die hoor je zelfs 's nachts als ze in bed liggen), paniek, geschreeuw, gehuil, geweerschoten en blaffende honden.

Dit wil niet zeggen dat je als kijker niet op andere (heftige) manieren wordt geconfronteerd met wat zich achter de hoge muren van concentratiekamp Auschwitz afspeelt. Zo zie je op de achtergrond van hun paradijsje regelmatig rook uit de schoorstenen van de verbrandingsovens komen, die in de nacht ook voor een rode gloed zorgen. Luister je naar herkenbare "efficiëntie-en-target-gesprekjes" tussen kampcommandant Rudolf Höss (Christian Friedel) en zijn collega’s, alleen gaan die over het beste model ovens met de grootste capaciteit. Hoor je de vrouw des huizes, te weten Hedwig Höss (Sandra Hüller), een herkenbaar gesprekje met haar visite voeren over een nieuwe bontjas die ze cadeau kreeg van haar man, alleen komt die van een Joodse vrouw uit het kamp.

Verder mag het vrouwelijke bedieningspersoneel van haar op een gegeven moment één Joods kledingstuk kiezen uit het kamp. Ook geeft ze aan dat ze diamanten in tandpasta uit het kamp heeft gevonden en dat ze om meer tandpasta heeft gevraagd. En ook zie je de kinderen van het gezin Höss (de twee jongens, ze hebben ook nog drie dochters) op een gegeven moment 's avonds in bed met een zaklamp kijken naar tanden van joden.

Er is eigenlijk te veel om op te noemen, want bijna elke scène in "The Zone of Interest" is uniek (zo opent de film een paar minuten lang met zwart beeld en aparte sobere muziek die overgaat naar fluitende vogeltjes en op een gegeven moment is het beeld ook eventjes volledig wit en rood), omdat die je de absurde tegenstrijdigheid van wat je ziet en wat je hoort laat ervaren zoals nog nooit eerder is gedaan. Zoveel details… De achtergrond die doorwerkt in de voorgrond. Laarzen van nazi's die schoongemaakt worden, de menselijke as die uitgestrooid wordt voor al die prachtige bloemen in de tuin, de vreemde kinderspelletjes, het bot in de rivier, de moeder (Imogen Kogge) van Hedwig die vol trots komt logeren en op een gegeven moment met de noorderzon is vertrokken (ze laat wel een brief achter voor Hedwig, maar die verbrandt het na het lezen en toont geen emoties), Rudolf Höss die seks heeft gehad met een Joodse vrouw en die daarna zijn piemel ondergronds grondig gaat wassen in een wasbak.

Verder krijg je de perikelen mee van een job overplaatsing van Rudolf Höss. Ook al prijzen nazi-kopstukken hem voor het effectiever maken van het kamp, toch staat zijn baan als kampcommandant mogelijk op de tocht. Rudolf voelt zich er naar door en zijn vrouw Hedwig geeft aan dat ze niet van plan is om mee te verhuizen. Ze vindt hun villa en prachtige tuin (die ze grotendeels zelf heeft ingericht) een paradijs en wat er achter de hoge muren van haar tuin gebeurt interesseert haar niets. En ook krijg je in het donker beelden (geschoten in negatief beeld) te zien van een Pools meisje dat ‘s nachts eten verstopt, zodat de Joodse arbeiders uit het kamp dit kunnen vinden. Op een gegeven moment maakt een jood ruzie over een appel (dat krijg je overigens mee via één van de kinderen van het gezin Höss die in de zijn kamer aan het spelen is met dobbelstenen) en hoor je een Duitse commandant zeggen dat hij verdronken moet worden in de rivier.

Christian Friedel als kampcommandant Rudolf Höss is een zwijgende griezel (zoals hij een sigaar rookt met een schoorsteen op de achtergrond) en zijn rol is vooral nietig. Hij speelt overigens wel goed en het moment van hem kokhalzend in het trappenhuis op het einde (waarbij je ook beelden van het concentratiekamp in het heden te zien krijgt, met o.a. vitrines vol met schoenen en koffers van de Joden) is sterk, maar de keuze die regisseur Jonathan Glazer daarnaast maakt is curieus te noemen. Ook zijn scène m.b.t. de logistieke discussie tussen verschillende kampcommandanten en andere hogere rangen was sterk.

Maar "The Zone of Interest" draait vooral om het perfect gecreëerde wereldje van zijn doodenge vrouw Hedwig, die ook de "koningin van Auschwitz" wordt genoemd. Ze wordt fantastisch gespeeld door Sandra Hüller en ik ken haar vooral van haar rol in de Drama / Komedie film "Toni Erdmann (2016)". Zoals ze zich voortbeweegt (ze heeft zichzelf een horkerige en niet-gracieuze voortbeweging aangemeten die haar rol past als gegoten) als vrouw des huizes zonder enige klasse. Ploertig, lomp, onbehouwen, met brede armgebaren en op platte zolen. Niet bepaald een vrouw die in die tijd onder normale omstandigheden een bontjas droeg. Je kijkt naar een gezin waarin zij aan het hoofd staat en hij niet meer is dan een passant in het dagelijkse leven thuis.

Ook Imogen Kogge als de moeder van Hedwig deed het goed. Ze werkte voorheen voor een Joodse vrouw (waarvan ze denkt die nu misschien aanwezig is in het concentratiekamp) en waarom ze uiteindelijk met de noorderzon vertrekt is logisch en wordt ook duidelijk getoond (o.a. als ze in de tuin in slaap is gevallen en hoestend, door de as, wakker wordt en je allemaal as in de lucht ziet).

"The Zone of Interest" is boeiend van de eerste tot de laatste minuut (duurt circa 100 minuten) en de muziek van Mica Levi die je zowel tijdens het begin en op het einde te horen krijgt, zou goed passen in een horrorfilm. Wat dat betreft is "The Zone of Interest" eigenlijk ook een horrorfilm, maar wel eentje die echt gebeurt is. De film kruipt onder je huid en het uitgangspunt is uiterst interessant en uniek, maar de film zal niet door iedereen worden gewaardeerd. Je kunt dit een meesterwerk noemen waar anderen het zouden omschrijven als langdradig en saai.

Er is al veel gezegd over deze film. Ik tracht niet in herhaling te vallen. Eigenlijk is het een vrij gewone arthouse over het reilen en zeilen van een Duits gezin. Er is niets aan de hand. Alles gaat er gemoedelijk aan toe. Familie en vrienden komen op en af. Het lijkt saai en alledaags, met de nadruk op "lijkt".

Het is de context die een verpletterende indruk nalaat. Het leven tussen die grote muur die de tuin scheidt van de gruwelen erachter zijn weerzinwekkend. Je voorkennis heeft het moeilijk om beide contrasten met elkaar te verzoenen. Het knappe is dat je geen gruwelen ziet, maar je constant die gruwelen door je hersenpan jaagt terwijl je zit te kijken naar een zwempartijtje of het tuinieren in die geweldig mooie tuin.

Er gebeurt niet veel, maar tegelijk gebeurt er van alles. Als je goed oplet tenminste en je die kleine elementen koppelt aan de gekende gruwelen: een stomende trein die net boven de muur voorbij tuft, de wachttoren, de rode gloed en rook van de vuurovens, de geconfisqueerde bontjas ... En tenslotte heb je nog de verbluffende achtergrondgeluiden. Een geweerschot, geroep en getier ... Ver weg, maar tegelijk dichtbij. Hoe een film die niets laat zien tegelijk zo duidelijk is en een heuse impact nalaat. Sterk!

Goede film, ik snap alleen de gedeeltes met de infrarood camera niet en ook het allerlaatste stukje voegt niks toe. Maar een fatsoenlijk eind hebben ze er dan weer niet gemaakt.

Waar heb ik nou net naar zitten kijken? Het was voor mij de meest vervelende, langdradige film óóit over een onderwerp waarbij vele andere films, zoals bijvoorbeeld Schindler’s List, The Pianist, The Gray Zone, mij tot in het diepste van mijn ziel wisten te beroeren.

Oké, ik begrijp dat deze film je wilde laten zien dat de familie Hoss een ‘doodnormaal’ leven leidde nét buiten een van de grootste vernietigingskampen ooit; Auswitch.

Dat dat verbazingwekkend is, onbegrijpelijk, stuitend is mij allemaal duidelijk, maar dáár ga je toch geen 100 minuten film van maken? Wat biedt het de kijker nou?

Je ziet mensen een ‘normaal’ leven leiden. Ze gaan picknicken, naar school, spelen spelletjes, eten, drinken, terwijl papa Hoss elke dag op zijn paard vol goede moed naar zijn ‘werk’ galoppeert om weer een paar duizend mensen te vergassen en hun lijken daarna door een crematorium te verbranden.

Ja, het is het toppunt van de afvlakking van menselijke emoties, maar door dát te filmen wordt de film juist ongelofelijk banaal.

En door die banaliteit verloor het verhaal voor mij al zijn kracht.

Je zat, als het ware, naar het leven van familie ‘Doorzon’ te kijken met de brandende ovens van Auswitch op de achtergrond, maar de impact die het zou moeten maken, zoals die andere, hierboven genoemde, films wél deden én konden, ging daardoor, bij mij, volledig verloren.

Uiteindelijk viel ik er bijna bij in slaap, omdat het mij totáál niet kon boeien wat de familie Hoss daar deed en heb ik het laatste half uur versneld door gespoeld om er maar ‘vanaf’ te zijn.

Grappig, uitgerekend die 2 films doen nu werkelijk alles verkeerd wat deze film goed doet.

En zijn daarom ook best wel irritant (die laatste is al helemaal afschuwelijk).

Mijn verhaal was toch ook geen waardeoordeel? Zeker Striped Pyjama's was niet zo goed nee, omdat het een totaal onrealistisch beeld gaf.

Onbehaaglijke, vervreemdende film over het gezin van kampcommandant Rudolf Höss, dat onverstoorbaar naast het concentratiekamp Auschwitz woont. De dagelijkse onbenullige beslommeringen van het gezin spelen zich af tegen de achtergrond van de massavernietiging van de joden. Ik kan me geen andere film voor de geest halen die zo treffend toont wat je feitelijk niet ziet. Bij bepaalde montagekeuzes en beeldovergangen kun je zo je vraagtekens zetten en sporadisch is de film wellicht iets te experimenteel, maar de impact is er niet minder om. Vooral de huiveringwekkende, voortdurend aanwezige onheilspellende soundtrack blijft lang in het hoofd rondspoken.

Wauw. Geen idee waar ik aan begon behalve dat het de regie van Glazer zou zijn, en hoewel ik het een lastige film vond ben ik vanaf begin tot eind geboeid geweest. Weer een totaal andere blik op een heel vaak besproken onderwerp en ik vond het fascinerend. Het lezen van de trivia op IMDB gaf het laatste duwtje naar een 4,0*.

Ik heb moeite om deze film goed te kunnen beoordelen. Aan de ene kant is het een film die niets anders laat zien dan het saaie leven van een kampcommandant. Er gebeurt echt niets boeiends in beeld en bepaalde scènes of scèneovergangen kon ik ook niet plaatsen. Vreemde experimentele keuzes, die prima weggelaten konden worden. Door de rustige setting betrapte ik mezelf er op dat ik even de binnenkant van mijn ogen heb bekeken.

Aan de andere kant zit deze film boordevol fascinerende momenten op de achtergrond, die de gruwelijkheden op ludieke wijze aan de man brengen. Rode gloed op de muur, zwarte rook en vlammen uit de schoorstenen, rookpluimen van de treinen... en dan dat geluid de hele film door; ronkende ovens, krijsende gevangenen, schreeuwende Duitsers, blaffende honden. Zeer knap gevonden om de verschrikking eens vanuit een ander perspectief te tonen.

Ik laat deze nog even op me inwerken.

Ik sta te kijken van de hoge waarderingen voor deze film. Volgens mij zijn deze waarderingen vooral op basis van inbeeldingen. Maar dat heeft naar mijn inziens weinig te maken met de kwaliteit van de film. Het is wel slim en origineel gemaakt. Maar toch eenvoudig om te produceren.

Ik ben halverwege gestopt en ben met de hondjes gaan wandelen zodat het even kon bezinken.

De 2e helft kon ik daardoor wat rustiger bekijken.

Ik heb wel vaker films over concentratie kampen enz. gezien maar ik vond deze benadering verpletterend.

5 sterretjes

Ik zie het hier wel vaker voorbij komen, dat mensen het vooral hebben over datgeen wat zich aan de andere kant van de muur afspeelt en niet visueel in beeld gebracht wordt. Dat is tijdens mijn kijkbeleving helemaal niet zo van belang geweest en volgens mij ook niet de insteek van deze film. Voor mij is het alleen de context. Ik vraag mij nu wel hardop af hoe ik de film beoordeeld zou hebben als die zaken niet op de achtergrond klonken, de hele film lang.

Anyway, ik was mij vrij weinig aan het inbeelden tijdens het kijken.

Het is een beetje een saaie film, aangezien je niet veel meer zien dan zwemmen, ontbijten, tuinieren, wandelen etc. Het unieke is dat je weet dat het aan de rand van Auschwitz gebeurd en dat haar man daar verantwoordelijk voor is. Zonder de vele hints was dit gewoon een saaie RTL4 woensdagavondfilm geweest, maar het is natuurlijk pakkend door het thema. Titanic was ook minder interessant geweest als het om een goederenboot was gegaan ipv het bekendste schip aller tijden.

En zelfs met het thema vond ik Zone of Interest een beetje tegenvallend, maar dat is persoonlijk.

Je ziet juist enorm veel en dat er niets expliciet in beeld wordt gebracht maakt alles juist alleen maar sterker.

En je hoort natuurlijk veel.

De muziek was ook indrukwekkend, maar regisseur Jonathan Glazer had het zich een stuk makkelijker kunnen maken door gewoon te kiezen voor de "Slayer" klassieker "Angel of Death" (ofwel "Josef Mengele", die wel niet in de film voorkomt).

Dat kan, is niet mijn visie op de film. Ze laten weinig aan de verbeelding over, maar het blijft los van een paar momentjes een redelijk saaie film.