Sayat Nova (1969)

De film is uniek, ik heb nog nooit iets dergelijks gezien. De beelden, het geluid, het is allemaal van een prachtige, verstilde schoonheid ('verstild' is gewoon het beste woord om deze film te omschrijven lijkt me). Ik heb hem gisteren gezien op Zuiderzinnen met een inleiding van Josse De Pauw, waarin hij zei dat hij als iemand die vooral veel leest vaak moeite heeft met hoe een film een kader oplegt aan de kijker. Hij ervaart film kijken eigenlijk meer als voorgelezen worden. Maar Sayat Nova noemde hij misschien de enige film die het effect van zélf lezen wist te benaderen, en dat vond ik mooi omschreven (toen had ik de film wel nog niet gezien, maar het is gewoon een mooi beeld).

Persoonlijk ben ik niet zo erg enthousiast over de film, zoals ik al zei vind ik het allemaal erg mooi, soms zelf prachtig, maar je wordt er een beetje blasé van. De momenten die gimli hierboven opnoemt, met de boeken, met de schapen, enz zijn prachtig zonder meer en daar heb ik echt van genoten, maar het bewegingstheater dat daartussen wordt opgevoerd is saai, opgeblazen en soms zelfs gewoon slecht. Misschien dat het ooit waarde had, maar mij kwam het over als leeg en vaak nogal bespottelijk. Ik snapte ook niet goed waar het op allemaal op sloeg, maar dat zou me niet zo gestoord hebben als er een beetje leven in de bewegingen zat. De beelden van water, wind en andere oerkrachten stonden wel mooi in contrast met de verstilling van de personages, waarschijnlijk ook de reden waarom die beelden juist zo ongelooflijk mooi overkomen, maar dat neemt niet weg dat alles ertussen achterhaald overkomt.

Zwaar overgewaardeerd die Parajanov-dude. Als ik terugdenk aan deze film, denk ik toch meer aan een uur lang huis, tuin en keuken homevideo-achtige beelden die toevalligerwijs leuk uitpakken.

Mijn eerste kennismaking met Parajanov en het gevoel bekruipt mij dat het misschien beter was geweest om met een andere film te beginnen. Eén van de moeilijkere toegankelijke films die ik waarschijnlijk meer had gewaardeerd als ik mij eerst wat meer verdiept had in Sayat Nova en de tabellen die worden uitgebeeld en de betekenissen erachter. Enfin, het zei zo.

Voor mijn gevoel is Sayat Nova een mooi stukje poëzie, maar te gekunsteld gebracht. Het bevat stukjes betoverende muziek, beelden en kleuren en hoewel het fascinerend is, maar slaagt er soms moeilijk in om je aandacht te behouden. Voorlopig 3,0* hoewel een verhoging er best inzit, omdat ik dit echt een bijzondere film vind. Ik moet het gewoon nog even herkauwen.

Met I'm Not There maakte Todd Haynes een biopic over Bob Dylan die niet het leven van de man volgde, maar meer de geest van Dylan probeerde te vangen. Deze aanpak vervreemde nogal wat mensen, maar het is nog niets in vergelijking met wat Parajanov doet met de Armeense dichter Sayat Nova. In de opening wordt al aangegeven dat het meer om de poëzie van Nova gaat, maar dan in de vorm van zijn leven en voor zover ik weet klopt dat. Ik ben totaal niet bekend met het werk van de beste man. Sterker nog, voor gisteren had ik nooit van hem gehoord en wist ik niets eens dat de originele titel van deze film een naam was. Ik weet echter niet in hoeverre meer kennis over Nova en wellicht de Armeense geschiedenis geholpen zou hebben, want om te zeggen dat deze film vaag is, is een understatement. Af en toe komt Parajanov de kijker tegemoet met een tussentitel die even aangeeft waar in het leven van Navo we ons bevinden en wat hij daarin doet. Handig. Niet dat ik er veel van terugzag in de volgende scènes, maar niettemin handig.

Het is een moeilijke film om te beoordelen. Sayat Nova is zo hermetisch afgesloten en vreemd dat het onmogelijk was voor me om er iets van een emotionele band mee te krijgen en zelfs de korte speelduur leek vrij lang, aangezien de film in mijn ogen nog al eens in herhaling viel. Tegelijkertijd kon ik het allemaal ook weer makkelijk waarderen. Dit is echt een uniek werkje dat lijkt op geen andere film die ik ooit zag (de vergelijkingen met Tarkovsky die ik hier en daar lees vind ik onzinnig; kennelijk alleen gebaseerd op dat Parajanov uit dezelfde tijd en uit hetzelfde land komt) en ik keek mijn ogen uit. Het deed me nog het meest denken aan middeleeuwse tekeningen die ik ooit zag, maar in hoeverre dat bedoelt is durf ik zo niet te raden. Er beweegt relatief weinig en de bewegingen die er zijn gaan langzaam, waardoor het sowieso al meer van afbeeldingen wegheeft. De vage openingsbeelden alleen al zijn wonderschoon en dan moet dat klooster nog komen, of de boeken, of de schapen... Niet alles vond ik even mooi en zoals gezegd herhaalt het zich nogal eens, maar niemand zal ontkennen dat het uniek is.

Enorm ontoegankelijk. Het valt mensen moeilijk te verwijten dat ze hier niet in mee kunnen gaan. Toch moet iedereen het gewoon een kans geven, want zoals iets als dit zie je niet weer.

3,5*

Nu dan eindelijk toch tijd voor Parajanovs allerbekendste prent, 'De Kleur van Granaatappels'. Lang wachten wordt wel eens beloond, want deze prent vol tableaux vivants weet wel te overtuigen met de hoofdletter K van kunst (ipv van kitsch in draak Ashug-Karibi).

Dat ik alle symbolen toch niet begreep, maakte niet zo veel uit. De beelden ademen genoeg verwondering en bewondering. De film pakte mij bij tijd en wijle bij de strot.

Gelukkig staat er op de dvd nog een documentaire van een half uur waar de assistent-director de film eventjes haarfijn uitlegt, en dat was zeker geen overbodige luxe.

Jammer dat het overigens de gecensureerde Russische release was (ook niet verwonderlijk, de enige versie die nog te restaureren viel). Vandaar dat de prent nog onbegrijpelijker is dan was bedoeld. De documentaire laat nog wat prachtige weggeknipte scenes zien (uit de gecensureerde Armeense release, waarvan de negatieven verloren zijn gegaan). De ongecensureerde versie is al helemaal een verloren zaak, om nog maar te zwijgen over de blijkbaar 4 uur durende massabrij aan materiaal die niet voorzien is van geluid. Ach, verderf en verlies in de wereld die cinema is, ik kan er dagelijks wel een traan om laten.

Maar wat maakt deze film nu zo goed? Geen idee, soms kun je daar geen woorden voor verzinnen. Sprakeloze smaak of zo. Het is jammer dat het gemis van een leidraad en sommige prachtige weggecensureerde scenes debet zijn aan de kijkervaring. Het had perfectie kunnen zijn. Er gloort nog een sprankje hoop aan de horizon voor een blik vol intact gelaten filmmateriaal in een armeens-orthodox kerknisje, zodat ik in een verre toekomst toch de volle punten kan geven voor dit cinematografisch huzarenstukje.

Een must see voor cinefielen, maar ook voor literatuur- en theaterliefhebbers!

Zware kost, deze Sayat Nova en tevens zeer ontoegankelijk. Maar als je dit van tevoren weet, je erop instelt, en er eens even goed voor gaat zitten, dat krijg je in ieder geval iets aparts, maar tegelijkertijd ook best wel unieks voorgeschoteld.

Het is een soort van historisch mozaïek over het leven van Sayat Nova, een 18e-eeuwse Armeense dichter, waar ik hiervoor overigens ook nog nooit van gehoord had. Sayat Nova is in ieder geval erg abstract, maar ik vond het niet onplezierig om naar te kijken. Vooral het mooie kleurgebruik mag er zijn en sommige scenes, zoals bijvoorbeeld de eind scène, zijn ook echt mooi. Verder zitten er veel gedichten en poëzie tussendoor en vallen de tableau-achtige achtergronden ook enorm op.

Het is echt zo’n film die je moet ondergaan. Afstandelijk en abstract, maar wel erg kunstzinnig, soms erg mooi en zeker geen straf om te mogen bekijken.

3,5*

Unieke, fascinerende en bevreemdende combinatie van poëzie en cinema. En het werkt wonderwel, al snap ik dat mensen dit niet trekken. Af en toe dreigden mijn gedachten weg te zakken, maar er blijven mooie/uitdagende beelden komen om verveling te voorkomen, al scheelde het niet veel. De compacte speelduur helpt daarbij. 3,5 sterren.

Bijzonder vreemd filmpje - is dit eigenlijk wel film? - dat in geen enkel filmgenre is onder te brengen. Het spiritualisme druipt er van af, daar zijn de films van Tarkovsky niets bij. Daarom is het ook zo moeilijk van wat er zo bijzonder is aan deze film onder woorden te brengen. Deze film kun je eigenlijk alleen beoordelen vanuit je gevoel, niet vanuit je verstand. Daarom is deze film niet vatbaar voor uitleg. Althans, zo zie ik het. De beelden zijn in ieder geval mooi, vooral met die schapen. Nou ja op een beeld na dan.

De Sovjet autoriteiten destijds waren niet zo enthousiast over dit werk van Parajanov, wat niet zo verrassend is eigenlijk. Parajanov mocht na Sayat Nova in ieder geval 10 jaar lang geen films meer maken.

3,5*

Bijzonder kleurrijke allegorie, die gebaseerd is op het leven van de Armeense dichter Sayat Nova (1712-1795). Doordat er hoofdzakelijk met beelden wordt gewerkt, kan deze weergave niet direct worden gezien als een complete biografie. Bovendien worden er door de regisseur de nodige toespelingen gemaakt op de politieke situatie tijdens zijn eigen leven. Die zijn deels gecensureerd door de autoriteiten van die periode.


Het leven van Sayat Nova is opgedeeld in acht hoofdstukken, uitgewerkt in pantomime door de acteurs. Teksten van Sayat Nova aan het begin van een hoofdstuk, geven de richting daarvan aan. De stilstaande kamera wordt daarbij ruimschoots gecompenseerd door de reeks van nagenoeg perfecte tableaux vivants.


Kleurvariaties van rood worden gebruikt als symbool van bloed met diens eigen betekenissen, maar ook van liefde: "words are powerless, how can I describe your crimson features", "your cheeks are scarlet roses". Granaatappelen zijn daarbij een hulpmiddel.
Groen is de kleur van de muse.
Zwart en wit keren regelmatig terug. Zwart ook als symbool van manlijk vuur: "You're fire, you are clothed in black".


Een opvallend gebruik van dieren. In het eerste hoofdstuk de jonge Sayat, die op weg naar volwassenheid van rechts naar links door het beeld loopt, een wit paard achterna. In het zesde hoofdstuk de oude Sayat, het klooster verlatend, een zwart paard van links naar rechts door het beeld. De spartelende vissen. De schapen. Het offer van de rammen. De steeds terugkerende kippen, met of zonder bloed. De fraaie jachtpartij uit hoofdstuk drie, meer gesuggereerd dan vertoond. In een tekst als: "I am a nightingale in a foreign land and my golden cage is you".


Twee centrale thema's van het werk van Sergei Parajanov zijn liefde (of erotiek) en dood. Eros en Thanatos. Sovjet-censuur heeft vooral het eerste element aangetast, waardoor het plot van deze film onlogischer wordt. Liefde kan ook zijn land gelden. Verwonderlijk dat er na die censuur nog zoveel religieuze elementen zijn overgebleven in dit verhaal.


Misschien geen gemakkelijke film, maar wel een mooie.

De Armeense regisseur Sergei Parajanov maakte in 1969 met 'Sayat Nova' een unieke poetische biografie over de gelijknamige dichter. De film werd buiten Armenie bekend onder de titel 'De kleur van granaatappels' en de kleur rood domineert de associatieve beelden die voor altijd in je geheugen bijven. Stilistisch doet het denken aan een combinatie van Tarkovsky en Bunuel die enigszins vergelijkbare visuele pracht maakten. Probeer niet iets van het verhaal te begrijpen, maar kijk naar de indrukwekkende pracht van het vertoonde.

In de lijst van 366 Weird Movies staat deze film (op 238) Deze lijst ben ik aan het bekijken, zodoende dan ook deze een kijkbeurt gegeven. De film is als kijken naar een schilderij vol symboliek en surrealisme dat tot leven komt. Het is eenvoudig in zijn visuele benadering (voorstelling(en) die opgevoerd worden voor de camera) Echter barst de film uit zijn voegen van religieuze symbolen en iconografie. Maar zonder enige vorm van kennis over de kunstenaar (Sayat Nova was een Armeense priester en dichter), de cultuur of de religie (soms al vermoeiend op zichzelf) levert dit een film die zwaar ontmoedigd. Dit was niets voor mij!

Geen film om met een bak bier en zak chips te bekijken. Eerder een kunstige film die je moet opnemen. De film is doorspekt met culturele en religieuze gebruiken aangevuld met visuele pracht en muzikale tierelantijntjes.

Best leuk om allemaal eens te zien, maar ook vermoeiend. De beelden zijn soms surrealistisch, maar zijn wel mooi in beeld gebracht. Inhoudelijk vond ik het maar een allegaartje. Het is het visuele aspect dat hoge ogen gooit.

Zo'n beetje alles over deze film is hier wel gezegd, persoonlijk heel erg mijn kopje thee!

Wat een schitterende surrealistische composities! Ik heb een versie zonder ondertitels maar met subs zou 't er niet minder cryptisch of magisch op worden schat ik. Bijzonder, aan elke scene is veel aandacht besteed. Mooimooimooi!