Wanneer horror écht eng wordt: bizarre ongevallen en verborgen tragedies op de set

Acteurs als Shelley Duvall, Florence Pugh, Alex Wolff, Janet Leigh en Tippi Hedren hielden zware psychologische en fysieke klachten over aan het simuleren van doodsangst op de filmset. Uit publieke verslagen, documentaires en interviews in onder meer The New York Times, Empire, Esquire en overzichten van BuzzFeed en The Independent blijkt dat het langdurig oproepen van kunstmatige paniek in klassiekers als Psycho, The Shining, Hereditary en Midsommar regelmatig leidt tot fysieke uitputting, slaapproblemen en langdurige angsten buiten de set.

Waar horrorfilms zijn ontworpen om het publiek in de bioscoopzaal tijdelijk de stuipen op het lijf te jagen, is de grens tussen geacteerde paniek en werkelijke ontreddering voor de mensen voor de camera vaak flinterdun. Wanneer een opnamedag niet één keer, maar tientallen keren om uiterste hysterie vraagt, reageert het menselijk lichaam op die geconstrueerde stress alsof het gevaar reëel is. De verhalen achter enkele van de bekendste titels uit de filmgeschiedenis laten zien hoe ver regisseurs en hoofdrolspelers gaan om die doodsangst geloofwaardig op het witte doek te krijgen, en waar de scheidslijn ligt tussen vastgestelde feiten op de werkvloer en onbevestigde verhalen die decennia later nog rondzingen.

Fysieke uitputting bij Psycho en The Birds onder Alfred Hitchcock

De zware fysieke en mentale wissel die het genre op hoofdrolspelers trekt, tekende zich al scherp af in het vroege jarenzestigwerk van regisseur Alfred Hitchcock. Voor Leigh, die in 1960 de rol van Marion Crane vertolkte in Psycho, had de beroemde moordscène onder de douche levenslange gevolgen voor haar dagelijkse routine. In een interview met The New York Times uit 1996 vertelde de in 2004 overleden actrice dat zij na het zien en maken van de film volledig stopte met douchen en voortaan uitsluitend nog baden nam.

Wanneer de actrice zich in een badkamer bevond, trof ze strikte veiligheidsmaatregelen om haar gevoel van controle te behouden. "Ik zorg ervoor dat de deuren en ramen van het huis op slot zitten. Ik laat ook de badkamerdeur open en het douchegordijn open. Ik kijk altijd naar de deur, ik let op, waar de douchekop ook hangt", zo legde Leigh haar blijvende waakzaamheid uit.

Drie jaar na Psycho liep de fysieke belasting nog verder op tijdens de productie van The Birds uit 1963. Omdat de mechanische vogels op de set niet naar behoren functioneerden, besloot Hitchcock om voor de aanvalsscènes echte, getrainde vogels in te zetten. Volgens hoofdrolspeelster Hedren werd zij vijf dagen achter elkaar bekogeld met levende dieren, waarbij er bovendien vogels aan haar kleding werden vastgebonden zodat ze niet konden wegvliegen. Na de laatste opname bleef de actrice op de vloer van de set zitten en begon ze uitgeput te snikken, waarna ze op doktersadvies een week lang in bed moest blijven wegens volledige uitputting.

Hedren blikte later in krachtige bewoordingen terug op die vijfdaagse beproeving op de set: "Het was wreed, lelijk en meedogenloos. Ik was nooit bang, ik was gewoon overweldigd en in een soort shock, en ik bleef maar tegen mezelf zeggen: 'Ik laat hem me niet breken.'" Over de werkwijze van de in 1980 overleden filmmaker deed Hedren later ook uitspraken over seksueel overschrijdend gedrag, al merken de bronnen daarbij expliciet op dat die specifieke beschuldiging een eenzijdige claim van de actrice betreft waarvoor in het dossier geen onafhankelijke bevestiging aanwezig is.

De mentale slijtageslag van The Shining en Possession

Het herhaaldelijk oproepen van extreme paniek bereikte in 1980 een gedocumenteerd hoogtepunt op de set van The Shining onder regie van Stanley Kubrick. Voor haar rol als de doodsbange Wendy Torrance moest Duvall maandenlang in een staat van constante hysterie verkeren. De beroemde scène waarin haar personage met een honkbalknuppel achteruit de trap oploopt om haar doorgedraaide echtgenoot van zich af te houden, werd maar liefst 127 keer opgenomen. Volgens het essay van Autostraddle huilde de actrice gedurende de opnameperiode dagelijks negen tot twaalf uur achter elkaar, terwijl door de aanhoudende stress het haar met plukken tegelijk uitviel.

De actrice, die in juli 2024 op 75-jarige leeftijd overleed, beschreef hoe de slopende draaiperiode haar fysieke gezondheid aantastte: "Van mei tot oktober was ik echt in en uit ziekte, omdat de stress van de rol zo groot was. Stanley duwde en porde me verder dan ik ooit eerder ben geduwd. Het is de moeilijkste rol die ik ooit heb moeten spelen." Het dagelijkse huilen op commando eiste uiteindelijk een tol waar haar eigen gestel tegen in opstand kwam. "Na een tijdje rebelleert je lichaam. Het zegt: 'Stop ermee om me dit aan te doen. Ik wil niet elke dag huilen.'"

In het artikel van BuzzFeed wordt daarnaast gemeld dat de regisseur haar op de set bewust niet prees en haar isoleerde van de rest van de filmcrew om haar kwetsbaarheid op het scherm te vergroten, al tekent diezelfde bron daarbij aan dat deze specifieke werkwijze niet onafhankelijk is bevestigd. Wel trok de vertolkster van Wendy Torrance voor zichzelf een harde grens na de samenwerking met de filmmaker: "Ik zal nooit meer zoveel geven. Als je pijn wilt opzoeken en het kunst wilt noemen, prima, maar niet met mij."

Een vergelijkbare grensoverschrijding deed zich een jaar later voor bij de psychologische horrorfilm Possession uit 1981. Hoofdrolspeelster Isabelle Adjani won voor haar intense vertolking de prijs voor beste actrice op het filmfestival van Cannes, maar de opnames lieten diepe sporen na. Regisseur Andrzej ?u?awski erkende in een documentaire uit 2000 zijn verantwoordelijkheid voor wat er tijdens het draaien met zijn castleden gebeurde. Rond de productie doen verschillende onbevestigde verhalen de ronde: zo meldde Rolling Stone dat de acteurs voor hun rollen onder hypnose zouden zijn gebracht, en schreef The Independent op basis van uitspraken van de Poolse regisseur dat de Franse hoofdrolspeelster na de film een zelfmoordpoging zou hebben ondernomen. Adjani heeft die laatste bewering zelf nooit bevestigd en ook onafhankelijke verificatie ontbreekt.

Regisseurs die hun cast in het ongewisse laten op de set

Niet altijd ontstaat doodsangst door eindeloze herhalingen; bij diverse producties kozen makers ervoor om hun castleden bewust informatie te onthouden of hen op de set daadwerkelijk de stuipen op het lijf te jagen. Tijdens de opnames van Alien in 1979 wist de cast vooraf niet precies wat er zou gebeuren tijdens de scène waarin het buitenaardse wezen uit de borstkas van acteur John Hurt breekt. Actrice Veronica Cartwright vertelde in 2009 aan het tijdschrift Empire dat de spelers totaal niet hadden verwacht dat de pop daadwerkelijk met bloed en al naar buiten zou schieten. Scenarioschrijver Ronald Shusett beweerde later zelfs dat de geschrokken actrice ter plekke flauwviel, al blijft die specifieke uitspraak een onbevestigde claim van de schrijver.

Ook bij The Texas Chainsaw Massacre uit 1974 liep de spanning op de set dusdanig hoog op dat de grens tussen spel en realiteit vervaagde. Acteur Gunnar Hansen wees in 2021 in Esquire de beruchte etensscène aan als het meest intense moment van de gehele productie, waarbij zowel de cast als de crew volgens hem op het punt van een mentale instorting verkeerde. Nog extremer waren de methodes bij The Last House on the Left, waarvan het jaartal in de bronnen onvermeld blijft. Medespeler Marc Sheffler gaf toe dat hij hoofdrolspeelster Sandra Peabody tijdens het draaien had gedreigd van een klif te gooien om haar angst voor een scène op te zwepen, al verklaarde hij in 2018 dat zij destijds niet in daadwerkelijk fysiek gevaar verkeerde. Daarnaast circuleert in het dossier het onbevestigde gerucht dat tegenspeler David Hess haar met verkrachting zou hebben gedreigd; Peabody zelf heeft nooit publiekelijk op de kwesties gereageerd, stopte twee jaar na de film met acteren en werkte sindsdien uitsluitend nog achter de schermen als producer, agent en acteercoach.

Bij de lowbudgethit The Blair Witch Project uit 1999 vormde echte desoriëntatie zelfs de kern van de regieaanpak. Volgens regisseurs Daniel Myrick en Eduardo Sánchez was het overgrote deel van de paniek die de kijkers op het scherm zagen volledig authentiek. Om die ongefilterde schrikreacties in de donkere bossen op te wekken, liep artdirector Ricardo Moreno tijdens de nachtelijke opnames in het wit verkleed mee naast de nietsvermoedende hoofdrolspelers. In het kleinschaligere thriller- en horrorgenre bleek ook het langdurige samenspel met een angstaanjagende tegenspeler voldoende voor echte huivering: Jodie Foster bekende in 2016 in The Graham Norton Show dat zij tijdens het draaien van The Silence of the Lambs uit 1991 doodsbang was voor haar tegenspeler Anthony Hopkins, die volgens haar precies hetzelfde over haar had verklaard.

Moderne psychologische tol bij Ari Aster en hedendaagse producties

In de hedendaagse cinema is fysieke intimidatie door regisseurs grotendeels vervangen door een diepe psychologische onderdompeling van de acteurs zelf, met name in het werk van filmmaker Aster. Volgens de analyse van The Independent heeft de regisseur met zijn speelfilms Hereditary uit 2018 en Midsommar uit 2019 een reputatie opgebouwd waarbij hoofdrolspelers na afloop emotioneel volledig uitgeput achterblijven. Voor de toen jonge hoofdrolspeler in Hereditary stopte de beklemming niet toen de camera's werden uitgeschakeld. Wolff verklaarde na de opnames dat de film hem klachten bezorgde die leken op een posttraumatische stressstoornis, waarbij flitsen van verontrustende ervaringen hem 's nachts uit zijn slaap hielden.

Een jaar later eiste het vervolgproject Midsommar een soortgelijke tol van de hoofdrolspelers. Zowel Pugh als haar tegenspelers Jack Reynor en Will Poulter spraken zich in interviews uit over de zware mentale nasleep van de zonnige maar gruwelijke sektefilm, waarbij Poulter aangaf dat hij na het terugzien van het eindresultaat kampte met zware nachtmerries. Voor de vrouwelijke hoofdrol, waarin een jonge vrouw haar gehele familie verliest en langzaam bezwijkt onder rouw en paniek, zocht de Britse hoofdrolspeelster bewust haar eigen mentale pijngrens op.

"Ik stelde mezelf bloot aan echt slechte situaties die andere acteurs misschien niet nodig hebben. Ik stopte dingen in mijn hoofd die steeds somberder werden. Tegen het eind had ik mezelf, zeker weten, misbruikt om die voorstelling te kunnen geven", zo omschreef Pugh haar eigen methode om het extreme trauma van haar personage Dani gestalte te geven. Ook buiten het oeuvre van Aster komen dergelijke klachten regelmatig voor bij intensieve genrefilms en -series: Dakota Johnson liet tegenover Entertainment Weekly weten dat zij na de opnames van de remake van Suspiria uit 2018 in therapie moest, Natalie Portman sprak over zware uitputting bij Black Swan en acteur Evan Peters noemde het vertolken van de duistere, angstaanjagende rollen in de serie American Horror Story mentaal bijzonder uitputtend.

Slapeloze nachten en bijgeloof na het zien van het eindresultaat

Zelfs wanneer de opnames op de set zelf zonder fysieke ongelukken verlopen, blijkt de confrontatie met het onderwerp of de uiteindelijke film regelmatig voor langdurige slaapproblemen te zorgen. Voor Kyle Richards, die op acht- of negenjarige leeftijd haar opwachting maakte in de slasherklassieker Halloween uit 1978, begon de werkelijke angst pas toen zij zichzelf terugzag op het scherm. Tot haar vijftiende levensjaar durfde de jeugdactrice niet meer alleen te slapen en deelde zij uit angst het bed met haar moeder.

Die kijkervaring vormde voor de jonge speelster het directe breekpunt met het genre. "Ik denk dat dat de doorslag gaf om uit horrorfilms te stappen. Na het zien van mezelf daarin dacht ik altijd dat er iemand achter de gordijnen zat, buiten mijn ramen of onder mijn bed, dus ik sliep de hele nacht met de arm van mijn moeder vast", aldus Richards. Ook volwassen acteurs blijven niet immuun voor de beelden waar zij zelf in meespelen: zo maakte James McAvoy na de opnames van It Chapter Two uit 2019 melding van terugkerende nachtmerries over de moordlustige clown Pennywise.

Daarnaast nemen sommige betrokkenen de beklemmende sfeer van de filmset onbewust mee naar hun eigen woning. Actrice JoBeth Williams vertelde in 2014 tijdens een vragensessie op Reddit dat zij gedurende de productie van Poltergeist uit 1982 telkens schrok wanneer zij thuiskwam in haar huurappartement, omdat de schilderijen aan de muur elke avond scheef hingen en door haar rechtgezet moesten worden. Bij de remake van The Amityville Horror uit 2005 merkte hoofdrolspeler Ryan Reynolds op dat hij tijdens de draaiperiode herhaaldelijk stipt om 3:15 uur 's nachts wakker schrok, het exacte tijdstip waarop in het verhaal de spookverschijnselen plaatsvinden, al bleef de Canadese acteur zelf nuchter en sceptisch over de paranormale verhalen van anderen rond de set.