Meningen

Een herziening heeft Zodiac deugd gedaan. Ik verhoog meteen met een volle *. Man, wat heb ik hier de volle speelduur van genoten. Jaren geleden vond ik het een goede film, maar stonden sommige zaken me toch in de weg om er een meesterwerk van te vinden. De overdaad aan namen, zaken, jaartallen en informatie, die in een moordend snel tempo de revue passeren, vond ik soms een beetje teveel van het goede. Het constante springen in de tijd belemmerde een bepaalde emotionele connectie. De structuur en het ambigue einde, noem het maar op. Ik vond het niet behoren tot Fincher's beste werk.

Die mening is nu helemaal veranderd. Ik zou de film bijna m'n nieuwe favoriet van Fincher durven noemen. En het grappige is dat ik al die bovenstaande zaken nog steeds erken. Ik plaatste het deze keer gewoonweg helemaal anders. Ja, er wordt veel informatie gegeven aan een snel tempo, maar het wordt in principe nooit onoverzichtelijk of overweldigend. Het maakt ook des te meer duidelijk wat een onmogelijke, bureaucratische rompslomp het hele onderzoek was, waarbij politiek gekonkel een belangrijkere factor is dan het willen vinden van een dader. Het verstrijken van de jaren geeft een hopeloos sfeertje aan de film, en plaatst in context hoe obsessief de mensen zijn die er zich na al die tijd nog steeds constant mee bezighouden. Het personage van Gyllenhaal zou in veel andere films de held zijn die niet van ophouden weet, maar is hier een obsessieve man die zijn vrouw en gezin totaal verwaarloost voor een hopeloze zoektocht waar hij niets mee te maken heeft.

Maar wat is het vooral een audiovisueel meesterwerk, dat viel me nu pas echt ten volste op. Het San Francisco van de jaren '70 ziet er zo ongelooflijk sfeervol uit, met een obsessief (ha!) oog voor het kleinste detail, van aankleding tot sets. Visueel is de film zo heerlijk donker en hopeloos, de muziekkeuze vind ik constant briljant en passend, en veel scènes komen echt visceraal hard binnen, ook al zijn de geweldsuitspattingen al bij al vrij spaarzaam. Maar dat is juist waarom de moordscènes die er wel inzitten zo'n effect hebben. De openingsscène of dat moment aan het meer, dat hakt erin. Ik vind het ook een uitstekende keuze van Fincher om het grootste deel van de moorden te tonen in het eerste gedeelte van de film, zodat de rest kan gaan om het onderzoek zelf, en de uitzichtloosheid en obsessie die daarbij gepaard gaat. Het is niet dé meest conventionele film daardoor, maar saai of oninteressant zou ik het nooit willen noemen. Integendeel, er zitten zo ongelooflijk veel sterke scènes en momenten in, die elkaar de hele tijd opvolgen. De film zakt nooit in.

En dan komt die laatste scène met de foto-identificatie, met het geweldige Hurdy Gurdy Man van Donovan op de achtergrond, en kan je je als kijker tijdens de aftiteling alleen maar verwonderd afvragen hoe close ze de Zodiac Killer op het spoor waren (al dan niet), en hoe zinloos het hoe dan ook allemaal is/was. Een sterk gevoel om mee af te sluiten. De film deed in ieder geval heel veel met me en steekt gewoon in z'n geheel fantastisch in elkaar. Deze gaan we volgend jaar nog eens opzetten. Verhoogd naar 4.5*.