Na de Slowaakse top 10 dan ook eentje met Tsjechische films. Als liefhebber vond ik het onmogelijk om tien films te kiezen, dus moest ik op een of andere manier schiften. Nu zou ik met de geijkte Tsjechische films als Marketa Lazerova, Closely Watched Trains, de briljante animatie van Karel Zeman of een van de films van Milos Forman kunnen komen, maar users die mogelijk interesse in Tsjechische films hebben kennen deze films wel. Daarom in deze lijst louter films met minder dan veertig stemmen.

4.17 (3)

Nebestí Jezdci (1968)

Herfst 1942. We volgen de bemanning van een Engelse Wellington-bommenwerper, bestaande uit de Engelse piloot Paul, de Engelse copiloot Frank, de Engelse navigator George, de Canadese Tommy en de twee Tsjechoslowaken Študent en Prcek. Na hun geslaagde luchtaanval op Düsseldorf vieren ze feest met een Poolse bemanning die ternauwernood een crashlanding heeft overleefd. Hoe vaak zullen ze zelf nog ongeschonden terugkeren?

Geregisseerd door: Jindrich Polák
Met onder meer: Jiří Bednář, Jiří Hrzán en Svatopluk Matyáš

Herfst 1942. We volgen de bemanning van een Engelse Wellington-bommenwerper, bestaande uit de Engelse piloot Paul, de Engelse copiloot Frank, de Engelse navigator George, de Canadese Tommy en de twee Tsjechoslowaken Študent en Prcek. Na hun geslaagde luchtaanval op Düsseldorf vieren ze feest met een Poolse bemanning die ternauwernood een crashlanding heeft overleefd. Hoe vaak zullen ze zelf nog ongeschonden terugkeren?

Ongelofelijk dat ik nog steeds de enige stemmer op deze film ben. Jindrich Polák is vooral bekend van de SF-film Ikarie XB 1 en vanwege zijn kinderfilms (o.a. Pan Tau en diverse films met kleiklodders die tot leven komen).

De film is spannend, realistisch en geeft mooie blik op het reilen en zeilen in een Wellington vliegend fort. De crew had slechts twee vliegtuigen - en ook maar heel kort - tot haar beschikking om deze film te maken. Wat dat betreft hebben ze, mede door het monteren van archiefbeelden en gebruik te maken van decors en maquettes, er nog aardig wat van weten te maken! De acteurs zijn louter (mij) onbekende namen uit zowel de CSSR als de UK, wat voor die tijd denkelijk wel vrij uniek was. Wat mij betreft is dit één van de beste oorlogsfilms vanuit het oogpunt van soldaten. Het einde is ook fenomenaal. Ga dat zien! Of anders Tmavomodrý Svet, wat bijna een deel twee hiervan lijkt.

3.85 (41)

Happy End (1967)

Deze film vertelt het verhaal van de hoofdpersoon in omgekeerde volgorde, waarbij zelfs de dialogen achterstevoren zijn gesproken. Te beginnen bij zijn executie omdat hij zijn echtgenote heeft vermoord, gaat zijn levensverhaal terug tot aan het ogenblik dat hij geboren werd. In de tussentijd beleeft de man allerlei dingen, vol blijdschap en geluk, maar ook vol ongeluk en verdriet met dramatische gevolgen.

Geregisseerd door: Oldrich Lipský
Met onder meer: Vladimír Menšík, Jaroslava Obermaierová en Josef Abrhám

Deze film vertelt het verhaal van de hoofdpersoon in omgekeerde volgorde, waarbij zelfs de dialogen achterstevoren zijn gesproken. Te beginnen bij zijn executie omdat hij zijn echtgenote heeft vermoord, gaat zijn levensverhaal terug tot aan het ogenblik dat hij geboren werd. In de tussentijd beleeft de man allerlei dingen, vol blijdschap en geluk, maar ook vol ongeluk en verdriet met dramatische gevolgen.

Bij mijn weten de enige film die begint met ‘Konec’ (The End). Jaren voor ‘Benjamin Button’ was er dus al deze comedy, waarin het leven van Bedrich Frydrych (dat zich achterstevoren afspeelt) wordt verteld. Hij wordt geboren doordat hij zijn hoofd ontvang in een guillotine en heeft een gelukkige jeugd tot hij wordt veroordeeld tot het huwelijk met zijn vrouw, die hij in stukjes in een koffer ontvangt en weer in elkaar zet (met een mes). Enzovoort. Het levert een uniek en kolderiek verhaal op dat nergens inconsistent wordt. Oldrich Lipský’s films zijn geweldig creatief. Hij was werkelijk een meester in het maximale uit het minimale te halen en blijft daarmee voor mij een van de meest briljante en meest onderschatte regisseurs uit Tsjechoslowakije. Ook zijn andere films kan ik van harte aanbevelen.  

3.62 (21)

Musíme Si Pomáhat (2000)

Josef en Marie Cízek zijn een getrouwd stel dat toeziet hoe de Joodse familie Wiener door de Nazi's uit hun huis wordt gezet en bij hun tijdelijk moet intrekken. Daarna wordt de familie Wiener afgevoerd naar Thierenstadt. Als later de zoon van de familie, David Wiener, ineens weer opduikt blijkt dat hij is ontsnapt uit het concentratiekamp. De Cízeks zijn zich bewust van het gevaar dat hen boven hun hoofd hangt, maar ze laten David toch bij hun onderduiken.

Geregisseerd door: Jan Hrebejk
Met onder meer: Bolek Polívka, Jaroslav Dušek en Anna Šišková

Josef en Marie Cízek zijn een getrouwd stel dat toeziet hoe de Joodse familie Wiener door de Nazi's uit hun huis wordt gezet en bij hun tijdelijk moet intrekken. Daarna wordt de familie Wiener afgevoerd naar Thierenstadt. Als later de zoon van de familie, David Wiener, ineens weer opduikt blijkt dat hij is ontsnapt uit het concentratiekamp. De Cízeks zijn zich bewust van het gevaar dat hen boven hun hoofd hangt, maar ze laten David toch bij hun onderduiken.

Heerlijke tragikomedie, waarin geen van de karakters volledig slecht dan wel goed is. De film speelt zich af in de tweede wereldoorlog, maar is ook goed te zien als allegorie voor de situatie in Tsjechoslowakije vlak na de Fluwelen Revolutie. Boleslav Polivka en Jaroslav Dusek spelen beiden wat mij betreft de rollen van hun leven en dit is verreweg Hrebejks beste film. De eindsituatie in de film is geweldig, qua symboliek en als uitwerking van een heerlijk plot.

3.86 (35)

Kocár do Vídne (1966)

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt een man aangehouden en doodgeschoten door de nazi's omdat hij een zak cement had gestolen. Twee voortvluchtige Duitse soldaten, waarvan één ernstig gewond is, verplichten zijn echtgenote hen met paard en kar over de Oostenrijkse grens te voeren, maar de vrouw wacht het gepaste moment af om wraak te nemen.

Geregisseerd door: Karel Kachyna
Met onder meer: Jaromír Hanzlík, Ladislav Jandoš en Iva Janžurová

Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt een man aangehouden en doodgeschoten door de nazi's omdat hij een zak cement had gestolen. Twee voortvluchtige Duitse soldaten, waarvan één ernstig gewond is, verplichten zijn echtgenote hen met paard en kar over de Oostenrijkse grens te voeren, maar de vrouw wacht het gepaste moment af om wraak te nemen.

Kachyna is toch wel één van mijn favoriete filmmakers uit deze regio en ik heb van hem nog geen slechte film gezien. We worden vermaakt door slechts twee hoofdpersonen: een vrouw en de jonge Oostenrijkse soldaat, want alle andere personages zijn slechts terloopse bijfiguren met maar weinig screentime. De film lijkt dus zo eigenlijk bijna meer op een toneelstuk dan op een film en het is knap dat dit toch een boeiend geheel oplevert. Opvallend is het geweldige acteerwerk van normaliter comédienne Iva Janzurová, die toch wellicht de beste Tsjechische actrice is. Gratis te zien op YouTube (kanaal Ceská filmová klasika). Deze film werd ruim twintig jaar verboden door het communistische regime.

3.67 (3)

Nikdo Se Nebude Smát (1966)

Praag, begin jaren zestig. Klima is een kunsthistoricus en een, zoals hij zelf zegt, wetenschappelijk georiënteerde filosoof. Hij houdt er nogal starre principes op na, waaronder dat hij vindt dat hij niemand kan en wil helpen. Zijn vriendin wil model worden en reizen, maar Klima vertikt het om haar hierbij ter wille te zijn. Een bevriend artiest heeft een bevestiging van zijn kwaliteiten nodig van een criticus en Klima geeft deze hem niet. Zijn houding keert zich al gauw tegen hem.

Geregisseerd door: Hynek Bocan
Met onder meer: Jan Kacer, Štěpánka Řeháková en Josef Chvalina

Praag, begin jaren zestig. Klima is een kunsthistoricus en een, zoals hij zelf zegt, wetenschappelijk georiënteerde filosoof. Hij houdt er nogal starre principes op na, waaronder dat hij vindt dat hij niemand kan en wil helpen. Zijn vriendin wil model worden en reizen, maar Klima vertikt het om haar hierbij ter wille te zijn. Een bevriend artiest heeft een bevestiging van zijn kwaliteiten nodig van een criticus en Klima geeft deze hem niet. Zijn houding keert zich al gauw tegen hem.

Naar een verhaal van Milan Kundera (die nog steeds leeft!), ook bekend van ‘Zert’ (De Grap) en ‘The Unbearable Lightness of Being’. Bocan heeft een leuke, luchtige film van gemaakt, die me écht verraste. Jan Kacer is perfect gecast als verwaand mannetje met nogal starre principes. Het begint al leuk speels met sporen in de sneeuw en vooral een scène in een café is zeer de moeite waard. Tevens gratis te zien op YouTube (kanaal Ceská filmová klasika).                                    

3.71 (14)

Daleká Cesta (1950)

De Joodse vrouwelijke oogarts Hana Kaufmannová wordt verliefd op de niet-Joodse Toník en trouwt met hem. In het 'Protectoraat Bohemen en Moravië', dat inmiddels bezet is door de Nazi's, worden allerlei antisemitische wetten van kracht waardoor het leven van Hana en Toník er niet gemakkelijker op wordt. Zo wordt Hana uit haar ambt gezet en mogen Joden niet meer naar het theater. Uiteindelijk moeten Hana en haar familie ook nog naar Theresienstadt verhuizen.

Geregisseerd door: Alfréd Radok
Met onder meer: Blanka Waleská, Otomar Krejča en Viktor Očásek

De Joodse vrouwelijke oogarts Hana Kaufmannová wordt verliefd op de niet-Joodse Toník en trouwt met hem. In het 'Protectoraat Bohemen en Moravië', dat inmiddels bezet is door de Nazi's, worden allerlei antisemitische wetten van kracht waardoor het leven van Hana en Toník er niet gemakkelijker op wordt. Zo wordt Hana uit haar ambt gezet en mogen Joden niet meer naar het theater. Uiteindelijk moeten Hana en haar familie ook nog naar Theresienstadt verhuizen.

Eén van de eerste Holocaust films ooit gemaakt en wel een heel persoonlijke, want Radok was zelf half Joods en hij verloor veel familieleden in de tweede wereldoorlog. Ongelofelijk dat deze film al in 1948 is geschoten!? En onbegrijpelijk dat deze geweldige film blijkbaar zo is vergeten door cinefielen. Voor die tijd was Radok echt wel experimenteel bezig met split screenbeelden en aparte combinaties van beeld en soundtrack. Jammer dat de man vrijwel het werken onmogelijk is gemaakt in de jaren na deze film. Ook deze film werd jarenlang verboden door het communistische regime.                                                     

3.29 (7)

Romance pro Kridlovku (1967)

Vojta is een jonge student die zorgt voor zijn grootvader, die na een beroerte gehandicapt is geraakt. Vojta wordt verliefd op de mooie Terina, die aan het carrousel van een rondreizend kermisgezelschap werkt. Hij heeft echter een rivaal in de man van de schiettent.

Geregisseerd door: Otakar Vávra
Met onder meer: Jaromír Hanzlík en Zuzana Cigánová

Vojta is een jonge student die zorgt voor zijn grootvader, die na een beroerte gehandicapt is geraakt. Vojta wordt verliefd op de mooie Terina, die aan het carrousel van een rondreizend kermisgezelschap werkt. Hij heeft echter een rivaal in de man van de schiettent.

Toen Otakar Vávra, vader van de Tsjechische cinema, werd geboren heette zijn geboorteland nog Oostenrijk-Hongarije. Twaalf jaar geleden liep hij nog in Praag, want hij werd 100 jaar oud, overleefde vele regimes en bleef dan altijd gewoon films maken, iets wat hem na 1990 nogal kwalijk werd genomen. Hij maakte was echter een gedistingeerd leraar op de beroemde FAMU-filmschool en was daar mentor van o.a. regisseurs als Miloš Forman, Jirí Menzel , Vera Chytilová, Evald Schorm, Jan Schmidt en Emir Kusturica. Op één of andere manier denkt men bij de Tsjechoslowaakse New Wave alleen aan die generatie, maar ook de oudere generaties gingen toen veel gedurfdere films maken die best onder die stroming geschaard mogen worden. Blijkbaar werd Vávra besmet door zijn leerlingen en kwam als vijftiger ook plots met twee prachtfilms op de proppen (zijn Witches' Hammer kan ik ook aanbevelen!). Ongelofelijk knap hoe Vavra in deze film -in zwartwit- de warme kleuren en geuren van de zomer weet weer te geven. De scene waarin de hoofdpersoon samen met zijn demente grootvader gaat wandelen en later samen gaat baden met zijn buurvrouw is een geweldig samenspel van beeld en geluid!

3.55 (10)

Návrat Idiota (1999)

František heeft zijn hele leven doorgebracht tussen de vier muren van een inrichting. Wanneer hij de buitenwereld betreedt om zijn familie op te zoeken, ziet en ervaart hij alles voor het eerst. In zijn onschuld is hij bereid om van iedereen te houden, niemand te veroordelen. Zijn familie heeft echter weinig oog voor hem; ze zijn te zeer in beslag genomen door hun eigen problemen, te zeer verstrikt geraakt in hun eigen gecompliceerde levens. František is de allesziende, ultra-sensitieve waarnemer van de verwikkelingen om hem heen. Met zijn onbezoedelde blik begrijpt hij zijn familieleden beter dan ze zichzelf begrijpen. Hij kan echter niemand helpen, want hij kan geen partij kiezen; hij houdt tenslotte van iedereen even veel. Maar de vraag is of er wel iemand is die van hem houdt.

Geregisseerd door: Sasa Gedeon
Met onder meer: Pavel Liška, Anna Geislerová en Tatiana Dyková

František heeft zijn hele leven doorgebracht tussen de vier muren van een inrichting. Wanneer hij de buitenwereld betreedt om zijn familie op te zoeken, ziet en ervaart hij alles voor het eerst. In zijn onschuld is hij bereid om van iedereen te houden, niemand te veroordelen. Zijn familie heeft echter weinig oog voor hem; ze zijn te zeer in beslag genomen door hun eigen problemen, te zeer verstrikt geraakt in hun eigen gecompliceerde levens. František is de allesziende, ultra-sensitieve waarnemer van de verwikkelingen om hem heen. Met zijn onbezoedelde blik begrijpt hij zijn familieleden beter dan ze zichzelf begrijpen. Hij kan echter niemand helpen, want hij kan geen partij kiezen; hij houdt tenslotte van iedereen even veel. Maar de vraag is of er wel iemand is die van hem houdt.

Een boeiende tragikomische film, losjes gebaseerd op Dostojewski's 'De idioot'. Pavel Liska speelt hier de idioot. Vaak vind ik hem maar so-so, maar hier zet hij echt een pracht persoon neer die in al zijn onschuld in iedereen iets goeds ziet. Tien stemmen is echt veel te weinig voor zo’n leuke film, die ook nog eens heerlijk gladjes wegkijkt. Als bonus krijg je nog de prachtige actrices Geislerova en Vilhelmova

3.94 (9)

At' Zije Republika (1965)

Het verhaal speelt zich af in een dorpje in het prachtige heuvellandschap van Moravië (op de grens tussen Tsjechië en Slowakije) tijdens de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog. De Duitsers zijn al weg, de Russen nog niet gearriveerd. De jonge Olda wordt door andere kinderen gepest omdat hij zo klein van stuk is. Hij heeft geen vrienden, behalve een wat vreemde oudere man, een groot dierenliefhebber die ook het slachtoffer is van de hatelijkheden van de andere dorpelingen.

Geregisseerd door: Karel Kachyna
Met onder meer: Zdeněk Lstibůrek, Vlado Müller en Gustáv Valach

Het verhaal speelt zich af in een dorpje in het prachtige heuvellandschap van Moravië (op de grens tussen Tsjechië en Slowakije) tijdens de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog. De Duitsers zijn al weg, de Russen nog niet gearriveerd. De jonge Olda wordt door andere kinderen gepest omdat hij zo klein van stuk is. Hij heeft geen vrienden, behalve een wat vreemde oudere man, een groot dierenliefhebber die ook het slachtoffer is van de hatelijkheden van de andere dorpelingen.

Prachtige cinemascope-fotografie in een meeslepend verhaal over belangrijke historische gebeurtenissen gezien door de ogen van de twaalfjarige jongen. Verdient om een veel grotere bekendheid te krijgen dan nu het geval is. Extra sjeu aan de film wordt gegeven doordat de jongen, net als in Prace, nu eens niet als een aardig en volledig onschuldig personage wordt neergezet. Het is best een etterbakje qua karakter, maar wel eentje met lef en toch ga je al gauw sympathie met hem krijgen door de geweldige montage van flashbacks in de film. Het jochie zelf moet trouwens aardige stunts uithalen (met de paardenwagen of springend van balen hooi et cetera). Dat zie je tegenwoordig met kindsterretjes niet meer zo snel gebeuren!

3.39 (14)

Príbehy Obycejného Sílenství (2005)

Petr (Ivan Trojan) werkt op de vrachtafdeling van een luchthaven. Zijn vriendinnetje Jana (Zuzana Šulajová) heeft hem net verlaten voor iemand met een interessantere baan, maar Petr geeft niet op en wil haar terug. Om wat bij te verdienen kijkt hij als betaalde toeschouwer naar het liefdesspel van zijn buren. Ondertussen verkeren meer mensen in zijn omgeving in een relatiecrisis, zij het van een iets andere aard. Zijn baas, die een fetisj heeft voor etalagepoppen, houdt een lijst bij van de dingen die hij door zijn vrouw naar zijn hoofd krijgt gegooid. Petrs vader verlaat zijn vrouw voor een beeldhouwster, en maakt dankzij zijn verleden als nieuwslezer van staatspropaganda een nieuwe carrière in de kunst. Een verkeerd bezorgde doos op Petrs werk zet een reeks nieuwe problemen in gang.

Geregisseerd door: Petr Zelenka
Met onder meer: Ivan Trojan, Zuzana Šulajová en Miroslav Krobot

Petr (Ivan Trojan) werkt op de vrachtafdeling van een luchthaven. Zijn vriendinnetje Jana (Zuzana Šulajová) heeft hem net verlaten voor iemand met een interessantere baan, maar Petr geeft niet op en wil haar terug. Om wat bij te verdienen kijkt hij als betaalde toeschouwer naar het liefdesspel van zijn buren. Ondertussen verkeren meer mensen in zijn omgeving in een relatiecrisis, zij het van een iets andere aard. Zijn baas, die een fetisj heeft voor etalagepoppen, houdt een lijst bij van de dingen die hij door zijn vrouw naar zijn hoofd krijgt gegooid. Petrs vader verlaat zijn vrouw voor een beeldhouwster, en maakt dankzij zijn verleden als nieuwslezer van staatspropaganda een nieuwe carrière in de kunst. Een verkeerd bezorgde doos op Petrs werk zet een reeks nieuwe problemen in gang.

Petr Zelenka werd even in arthousekringen bekend vanwege Knoflikari en werd daarna al snel weer vergeten. Zijn films daarna mogen er echter ook best zijn en deze 'Wrong Side Up' is zijn filmadaptatie van zijn eigen wrang komische toneelstuk; een bitterzoete en uiteraard excentrieke komedie over gewone mensen die, op zoek naar liefde, soms buitengewone dingen doen. Leuke ontwikkelingen en karakters en een opvallende soundtrack die mij wel beviel.