Daleká Cesta (1950)

Eén van de eerste Holocaust films ooit gemaakt en wel een heel persoonlijke, want Radok was zelf half Joods en hij verloor veel familieleden in de tweede wereldoorlog. ONGELOFELIJK dat deze film al in 1948 is geschoten??? En onbegrijpelijk dat deze film blijkbaar zo is vergeten door de cinefielen. Nu zijn er inmiddels wel legio films over dit onderwerp verschenen en vele zullen gruwelijker of zelf beter zijn, maar deze film is nota bene drie jaar na de oorlog gemaakt!

Nu heeft het er natuurlijk ook wel een beetje mee te maken dat het communistische regime van de CSSR de film veertig jaar heeft verboden en in de kast gepropt (waaròm????). Toch hebben diegenen die de film toen zagen de herinnering daaraan behouden en deze niet vergeten, zodat deze toch nog heden ten dage te zien is door degene die daarvoor veel moeite wil doen.

Voor die tijd was Radok echt wel experimenteel bezig met split screen beelden en aparte combinaties van beeld en soundtrack (de zelfmoord van een Joodse professor die uit het raam springt!). Jammer dat de man vrijwel het werken onmogelijk is gemaakt in de jaren na deze film.

Langzaamaan wordt in de film het verhaal dramatischer en het leven van de Joodse mensen moeilijker gemaakt door de steeds extremer wordende antisemitische regels. Radok besteedt ook aandacht aan het antisemitisme dat de Tsjechen zelf ook subtiel in zich hadden en waarschijnlijk zal dat de reden zijn waarom de film in de ban is gedaan.

Handige toepassing van die splitscreen met overgangen naar archiefbeelden en weer terug naar

het verhaal, zodat je ook gelijk een algemene indruk van de nazi's krijgt voorwaar in 't licht van het

jaar wanneer de film is gemaakt een goede zet. Met vakkundig montagewerk en ook de camera doet

erg fraaie dingen. Met enkele scenes overigens waarin een malle commandant, die van de gekkigheid

kennelijk amper raad met zijn sadisme weet. Tamelijk hilarisch wat ook uit de koker van een

Tarantino had kunnen komen. Alleszins niet grappig bedoeld natuurlijk maar vooral om mee de

waanzin van het nazisme weer te geven. Krijg je hoe dan ook reeds in deze film een treffend beeld

van het gruwelijke lot van de Joden.

Een voorloper van de New Wave van 15 jaar later. Doet hier al dingen die zeker eind jaren '40 erg anders waren. Een extreem vroege holocaustfilm.

Bijzondere erg vroege film over de holocaust. Vooral bijzonder omdat Radok een heel boeket aan stijlen in een film toepast en de film zowel visueel en als vertelling nogal eens van toon laat verschieten. De film is bijvoorbeeld soms een bijna schools verslag, is soms erg expliciet, soms donker poëtisch en soms zelfs ironiserend, zoals in de droomachtige scene waarin een verkoper van spullen aan iemand die uit is op spullen van afgevoerde joden iets nieuws laat zien: Stof om jodensterren mee te maken. Of hoe de muziek benadrukt wordt als mensen onderweg naar hun einde zijn., Dan zijn er ook nog archiefbeelden die door heel de film te zien zijn en soms nogal pittig en boos aan elkaar gemonteerd worden. De beeldtoon varieert van fel realistisch tot expressionistisch als een Duitse film uit de jaren '20 tot een soort expliciet horrorachtige sfeer.

Helaas waren de machthebbers geen fan en werd deze film alleen af en toe vertoond in kleine theaters ver buiten Praag en kort erna verboden. Wellicht omdat de film de tsjechoslowaken zeker in het begin van de film zeker niet onschuldig. Die grijsheid werd vast niet gewaardeerd.

Radok maakte nog maar weinig films en kwam uiteindelijk in Zweden terecht als toneelregisseur. Hij heeft de wederopstanding van deze film bijlange na niet meer meegemaakt.