Au Hasard Balthazar (1966)

Allerlei irritante personages die volstrekt onbegrijpelijke dingen doen. Een verhaal dat mooi in elkaar zit maar voor mij absoluut niet interessant was.
Zolas gezegd, het ezeltje was aandoenlijk en het was zeer vervelend te zien wat er met hem gebeurde, maar wat er naast speelde als rode draad was in de verste verte niet iets waar ik op zit te wachten.

Zelfs enkele belachelijke scenes vooral met die bakkersjongen Gerard die ontzettend domme dingen doet, maar iedereen schijnt dat oke te vinden om onbegrijpelijke redenen, neem als voorbeeld dat gedoe dat ie alles sloopt op dat feestje en niemand het opmerkt .

Een heel andere film dan Un Condamné à Mort S'est Échappé, die ik gisteren zag, maar minstens even mooi. Waar het gefocuste Un Condamné... mij haast vanzelf meesleepte, kostte Balthazar veel inspanning en concentratie. (en zelfs dan kreeg ik niet eens de logica van alle opeenvolgende gebeurtenissen mee de aanleiding voor het geroddel over Marie's vader bijvoorbeeld, maar de Ebert-bespreking van lngrid liet gelukkig losse puzzelstukjes op z'n plek vallen).

Al met al heb ik niet veel toe te voegen aan de lovende teksten die hierboven al staan. Een prachtige, bijzondere en rijke film.

Wederom een zeer krachtige film van de hand van Robert Bresson. Het eerste wat weer bij mij opkomt zijn de constant prachtige shots, alsof ieder frame een schilderij is. Daarnaast zijn er de constant emotioneel geladen scenes die voor lange tijd bij je zullen blijven.

Maar wat deze film nog meer een klassieker maakt is de inbreng van de ezel. Absoluut één van de krachtigste karakters in de cinema. Een karakter dat je leven kan veranderen. Respect voor Bresson en vooral Balthazar.

Zeer apart inderdaad. Het ezeltje is het enige sympathieke karakter in de film ook!

Mijn God, wat heb ik me zitten ergeren aan tutje Marie, ontzettende lul-met-vingers Gérard en alle andere stopmzinnige menselijke dropveters.

Hmm, moet ik mijn beeldscherm dan met een viltstift gaan volkliederen, of wat?

Dìt en het feit dat de voornaamste emotie die de film bij me opriep vooral ergenis was, zorgt voor een niet al te hoge beoordeling.

Maar waarschijnlijk was ik in een te nuchtere bui voor deze film!

Hoog 't zal allemaal wel gehalte.

Ezeltje was nog het beste te volgen in zijn acties, de mensen doen maar wat, het leek wel een volstrekt willekeurige opéénvolging van scenes en dialogen. Kon geen van de karakters plaatsen. Cinematografisch was het dan wel prima, de ergernis bleef.

1*.

Robert Bresson is een van de meest karakteristieke en invloedrijke regisseurs uit de filmgeschiedenis. Laat ik dat direct vooropstellen. Zijn oeuvre behoort ook tot de meest herkenbare uit de geschiedenis van de cinema. Au Hasard Balthazar wordt door velen gezien als zijn beste film.

Alleen bij dit laatste punt verschil ik radicaal van mening. Mijn ideale Bressonfilm heeft behalve zijn belachelijk minimalistische karakter, toch iets van spanning in zich. Goede voorbeelden zijn A Man Escaped en Pickpocket. Balthazar is voor mij veels te langdradig en het verhaal plus de dialogen zijn eigenlijk slaapverwekkend. De cinematografie van Bresson is zoals altijd geweldig en zeer herkenbaar en dat sleepte me nog enigszins door deze film heen.

Niet zo goed als ik verwacht had, maar nog steeds duurt mijn liefde voor de regisseur Bresson voort.

Een film met een ezel in de hoofdrol was ik tot nu toe nog niet eerder tegengekomen. Aangezien ik de twee eerdere films die ik tot nu toe van Bresson zag, goed en zeer goed vond, besloot ik deze gisteravond maar eens een kans te geven.

Na afloop kan ik stellen dat dit ook wederom een erg goede film is, waarin de ezel duidelijk de show steelt. De vaak vervelende personages om het dier heen en de wederom erg minimalistische karakters in deze film, zorgen ervoor dat Balthazar er enorm uit springt, wat misschien ook wel de bedoeling was van Bresson. Ik vond de ontwikkeling van het dier en zijn bazin Marie erg mooi om te volgen en soms had ik echt ontzettend medelijden met Balthazar, omdat de manier waarop door iedereen met hem omgesprongen wordt soms echt wel dierenmishandeling was.

Naast het verhaal is ook de cinematografie weer erg mooi. Het ziet er allemaal erg verzorgd uit en er zitten enkele prachtige shots in de film. Ja, Bresson is een regisseur die mij erg lijkt te liggen, binnenkort maar eens op zoek naar nog meer werk van hem.

4,0*

Na Mizoguchi is Bresson de tweede befaamde, klassieke regisseur in korte tijd waarvan ik het gevoel heb dat hij me niet helemaal ligt. Au Hasard Balthazar is de derde film die ik van hem zien en het is wederom niet slecht, maar ik vraag me tegelijkertijd af of Bresson in staat is mij te raken.

Laat ik allereerst voorop stellen dat ik bijzonder weinig kan met theorieën over de film die beweren dat de ezel een heilige of zelfs Jezus is. Dat is waar toch een goed aantal berichten hier op MovieMeter vanuit gaan, evenals veel critici. Tijdens het kijken is dit geen seconde in me opgekomen en ik vind het enorm gezocht. Dit omdat Balthazar zich simpelweg als gedraagt zoals een ezel betaamd. Hij gedraagt zich echt als een dier die weinig begrijpt van menselijk gedrag en die alleen reageert als een mens iets met hem doet. DIt is zeer gewoon dierengedrag en ik zie het heilige er niet aan af. Mijn papegaai gedraagt zich nauwelijks anders.

Dit is meer kritiek op de receptie van de film dan op de film zelf, want dat Balthazar zich als een ezel gedraagt vind ik geen probleem. Het feit dat hij niets snapt van de menselijke handelingen geeft alle ellende die ze veroorzaken iets extra nutteloos mee. Het lijkt ook dat hoe meer Balthazar centraal staat in een scène hoe beter hij werkt. Er zitten veel scènes in waarin de ezel niet of nauwelijks te zien is en dit zijn de minst boeiende scènes, al vind ik het moeilijk in te schatten of dit toeval is of niet. Ik vond ook gewoon niet alle mensen die Balthzar ontmoette even boeiend, zoals die rijke man die geen geld uitgeeft bijvoorbeeld. Ook vond ik de eerste en laatste twintig minuten een stuk interessanter dan de rest en het einde is prachtig. Toch had ik nooit de indruk echt feeling te krijgen met de film. Misschien is het 't afstandelijke acteerwerk (ik ben ook niet zo overtuigd van Bressons theorie dat acteurs zo blanco mogelijk moeten acteren, maar daarop zal ik wellicht nog eens ingaan bij het topic van Bresson zelf), misschien de manier waarop het verhaal verteld wordt of misschien is het gewoon Bressons stijl. Wellicht een combinatie van die factoren. Hoe dan ook, ik vind het verre van vervelend om naar te kijken en ik herken ook wel een bijzondere hand en regie in Au Hasard Balthazar, maar echt pakken wil het maar niet. De laatste tijd heb ik juist vaker gemerkt dat sterke emoties gebracht op ingehouden wijze me vaak wel weet te ontroeren. Waarom bij Bresson dan niet is moeilijk te zeggen.

Het is niet allemaal negatief verder. Zoals gezegd was er een mooi begin en einde. Het is erg mooi gefilmd. En ik hou wel van vertellingen waar verschillende, los met elkaar verbonden verhaallijnen en mensen in een film gestopt worden, al zou Altman daar later meer uithalen dan hier gebeurt (daar houdt de vergelijking tussen Bresson en Altman natuurlijk ook meteen op). En de ezel is natuurlijk leuk.

3*

Hmm, zeker geen topper, maar wel een redelijke film van regisseur Bresson. De levenspaden van een ezel en een jong meisje worden gevolgd en wat opvalt is dat beiden het zwaar te verduren hebben en opgejaagd wild zijn. Beide karakters zijn interessant genoeg om te volgen. Vooral de ezel is stoer en je krijgt echt syampthie voor hem!

Alleen die andere personages deden me maar weinig. Na een tijdje gaat dat minimalistische ergernis oproepen en wordt de film onnodig langdradig gemaakt. De sfeer in dat Franse dorp leek me wel goed gevangen en welja, dat kan ook nog op mijn sympathie rekenen.

Ik ga eens lekker mezelf citeren.

Ach nee, dat lijkt me bij nader inzien toch niet juist. Wel is het zo dat Balthazar direct (als hij aanwezig is) én indirect (bij afwezigheid) als projectiescherm dient, als de achtergrond die het verhaal van perspectief voorziet, 'zichtbaar' maakt.

Het optreden van de personages is hier volledig transparant, getoond als teruggebracht tot de essentie. Ze zeggen alleen het hoogst noodzakelijke, ze liegen niet, en als ze liegen, is het duidelijk dát ze dat doen (bijvoorbeeld de vader van Marie die zegt zijn bonnetjes kwijt te zijn, vlak nadat we hem uitgebreid met zijn administratie bezig hebben gezien).

Dat gebeurt met een zekere terloopsheid, onnadrukkelijkheid en vanzelfsprekendheid. Het zonder 'commentaar' registreren van Bresson maakt dat je het nog bijna over het hoofd ziet, omdat het allemaal zo onspectaculair voor de hand liggend is. Tegelijkertijd komt een en ander natuurlijk gekunsteld over, omdat er in de interactie zoveel wordt weggelaten.

De personages wekken in hun omgang met elkaar de indruk alsof ze geen enkele consideratie met elkaar hebben; alsof ze volkomen onbeholpen zijn in het sociaal verkeer. Geen glimlach of verbazing wordt getoond. Sociale beleefdheidsnormen, theatraliteit en gespeelde emoties blijven achterwege; niet zozeer omdat die leugenachtig of hypocriet zouden zijn, maar omdat ze afleiden van de essentie; de werkelijke gevolgen, de werkelijke inhoud, van het handelen van mensen ten opzichte van elkaar.

Die van alle sociale tierelantijnen gestripte directheid geeft deze film ook een zekere bruuskheid, een sfeer van hardheid en zelfs van meedogenloosheid.

Mededogen.

Balthazar en zijn lotgevallen fungeren hier als weerspiegeling van het effect, de gevolgen van het handelen van de personages. Hij is inderdaad een soort zondebok, maar hij brengt geen verlossing van die zonden, waar hij de gevolgen van ondervindt. Het optreden (of liever, de aanwezigheid) van die machteloze is alleen een mogelijkheid tot identificatie, tot inzicht.

Au hasard Balthazar is een eigenaardige film, die er bij mij wel in slaagt een gevoel over te brengen, maar op meer analytisch niveau teleurstelt. Dat komt vooral omdat de personages te weinig interne coherentie vertonen: overtuigingen en acties komen niet met elkaar overeen, of opeenvolgende daden conflicteren met elkaar, en daardoor komen de karakters niet tot leven. Ze lijken me teveel symbool te moeten staan, voor wat dan ook. Ook het verhaal vertoont weinig samenhang en Balthazar als verbindende schakel overtuigt niet altijd, bijvoorbeeld bij de verhaallijn van de mogelijke moordenaar Arnold. Maar er zijn ook genoeg mooie scenes, vooral rond de ezel en mede dankzij prachtige cinematografie. Ik moest net als mijn voorgangers hierboven soms denken aan Tarr's The Turin horse in dit verband. Beide films werken niet helemaal voor me, maar wellicht is een herziening ooit op z'n plaats.

Het zat er nu niet helemaal in. Ik vond sommige scènes en met name het einde van de film prachtig, maar ik heb wel een beetje moeten worstelen soms om er doorheen te komen en de aandacht erbij te houden. Op intellectueel vlak kan ik Bressons filosofie en aanpak wel waarderen, en voor filmanalytische discussies is het prachtig, maar gevoelsmatig ligt het wat moeilijker.

Op de vorige pagina's staat een lange discussie die dat aanstipt: de vergelijking met een film als Hachiko. Hoe bizar het ook moge lijken: ook ik heb Hachi vooralsnog een half sterretje hoger staan (schreef hij óók zichzelf verbazend). Bressons film is oneindig veel dieper, maar dat sentimentele Hollywoodvehikeltje raakte toch een diepe snaar, en dat gebeurde hier niet. Noch kwam er een andere soort van openbaring.

Moet je dat dan willen, dat raken van een gevoelige snaar? Hevige emotie? Ik weet het niet. Eerlijk gezegd heb ik daar nog niet genoeg over nagedacht. Ik zou zeggen van niet, niet persé in elk geval. Bressons film stemt meer tot nadenken, dat is zeker. Maar deze eerste aanschouwing van een van Bressons grote titels, heeft me niet genoegd meegenomen om een 4* te legitimeren. En daarme schaart hij zich in goed gezelschap, aangezien Un Condamné à Mort S'est Échappé ou Le Vent Souffle Où Il Veut (1956) en Pickpocket (1959) het tot nog toe ook beide met een 3,5* moeten doen uit kamp John Milton.

Heb je ook het Criterion Collection essay van James Quandt gelezen, Verhoeven? Dat haakt specifiek in op wat jij hierboven aanhaalt, wat symboliek e.d. betreft.

3,5*

Sombere allegorie over uitbuiting en misbruik. De meningen over deze film lopen sterk uiteen. Terwijl Jean-Luc Godard dit werk van Robert Bresson de hemel in prees, vond Ingmar Bergman de film “completely boring”.

Mijn eigen belangrijkste graadmeter is doorgaans de amusementswaarde. Hoewel ik niet kan ontkennen dat de film een aantal pakkende scènes bevat (de slotscène !) konden het verhaal en de cameravoering mij amper boeien. Een belangrijk manco vind ik bovendien het totaal ontbreken van emoties. Wanneer acteurs expressieloos hun teksten opdreunen, komt dat in mijn ogen de kwaliteit van de film niet ten goede, ook al gebeurt dat doelbewust. Mede op grond daarvan vind ik dit niet het meesterwerk, dat anderen er wel in zien.

Amateuristisch acteerwerk en weinig subtiel religieus symbolisme in een minimalistisch, nogal overschat meditatief drama dat vooral opvalt vanwege Bressons schijnbare obsessie met handen en het feit dat een ezel alle tegenspelers van het scherm speelt terwijl hij tussen verschillende eigenaren heen en weer slingert. Stilistisch bij vlagen interessant maar meestal pretentieus en bij lange na niet zo veelzeggend als veel gerespecteerde critici ons al decennialang trachten te doen geloven.

De wat latere Bresson (zeg maar deze film en wat erna kwam) is eigenlijk zeldzaam consistent. Alle films die ik zag uit die tijd (vier van de zeven) overlappen elkaar sterk qua thema en ik vind ze allemaal heel erg bijzonder. Wat interessant is aan deze film die ik vandaag op groot doek herzag is hoe een dier valt in Bressons benadering van cinema. Bresson laat bewust zijn personages op een afstandelijke manier acteren, met zo min mogelijk emotie. Bresson zei eens dat hij geïnteresseerd is wat zijn acteurs niet laten zien. Het vervolg daarop is wellicht een dier dat wij mensen niet helemaal kunnen doorgronden tot hoofdpersonage maken. Bressons worsteling met het Christendom zit in veel van zijn films maar in deze van wat ik zag het allerduidelijkst. Zie daarvoor het uitstekende verhaal van deridder hierboven. Ik blijf op mijn hoge score en moet snel weer eens wat Bresson gaan zien. Ik sta nu al een tijdje stil op 7 films die van hem zag.

Deze film was te zien in Kino Rotterdam als een soort companion piece van een andere ezelfilm die zeer binnenkort gaat draaien EO .

Ha, de voorloper van EO (Film, 2022). Leuk wel die films met en over ezels. Geweldige beesten. Nouja, leuk. Al bij al vrij triest ook want Balthasar heeft niet zo'n geweldig leven. Uitbuiting en mishandeling zijn zijn deel. Er zit niets anders op dan op de vlucht te slaan, maar het gras is ook aan de overkant niet groener.

Zijn leven loopt zowat parellel met een jong meisje. Fijn gedaan van Bresson. Een kleine minimalistische film die de juiste snaar weet te raken. Niet de topfilm die ik verwacht had van Bresson, maar zeker wel de moeite. Ook omwille van de religiositeit die hij er trachtte in te steken, hoewel ik me daar amper heb mee bezig gehouden.

M'n tweede Bresson en net als de andere film die ik zag doet de film me echt niets. Volstrekt emotieloos ondanks dat het wel een verhaal is dat emotie in zich zou moeten hebben. Het idee om middels een ezel en zijn eigenaren iets te vertellen is leuk bedacht maar de verhaallijnen zelf zijn alle niet zo boeiend. De sfeer en fotografie zijn nog wel oké en sommige scènes zijn nog wel mooi of doen nog wel wat (vooral als de ezel gepest of mishandeld wordt) maar ook op de weinige 90 minuten film is dat echt te weinig. 2,5*.

Onderweg naar de bioscoop zong ik het ter plekke ontstane lied 'Wij gaan naar een film over een ezel'. Een voorbijganger merkte op dat hij hoopte dat de film niet te lang zou duren. Anderhalf uur, zei ik. Hij wenste me sterkte.

Nu had er best een kwartiertje af gekund, maar het was niet de lengte die een ultieme kijkervaring in de weg stond. Bresson toont bewust heel veel niet, zodat je als kijker zelf wat in moet vullen, denk ik. Maar dat wat hij niet toont is zo overduidelijk, dat je je fantasie eigenlijk helemaal niet hoeft te gebruiken. Een beetje valsspelen is dat, meneer Bresson.

De ezel in deze film vond ik fantastisch. Mooi hoe je met zo'n beest mee kunt leven. Hij heeft bijvoorbeeld helemaal geen tekst. Nou ja, af en toe roept hij iets wat nog het meest lijkt op 'ie aah', maar wat hij daarmee bedoelt werd me niet helemaal duidelijk. Maar met een blik kun je ook heel veel zeggen. Balthazar straalde veel liefde en warmte uit, en helaas ook veel verdriet.

De menselijke verhalen vond ik een stuk minder interessant. De karakters waren nogal rechtlijnig. Vooral de inherente slechtheid van dat joch met die leren jas stond me tegen. Nee, geef mij die ezel maar. Dat is tenminste een goed mens.