Melancholia (2011)

Dit vond ik een fantastische film. Wat een cast en wat een verhaal. Die aparte intro en het indrukwekkende slot. Voor mij 'a piece of art', ook die passende muziek erbij. Eén minpunt; die zenuwachtige camerabewegingen stoorden me op een gegeven moment en strookten niet met het trage karakter van de film.

Beetje een vreemde film. Kirsten Dunst doet hier heel de film ook erg raar. Dat hele trouwfeest is zo enorm langgerekt en boeit eigenlijk echt geen moment. Op het einde van de film blijkt dan de planeet Aarde plots in gevaar door een nakende botsing met de planeet Melancholia. Ofwel zit er hier veel symboliek achter ofwel is deze hele film zeer vreemd opgebouwd. Nu is Lars Von Trier wel een vreemde eend in de bijt die niet vies is van wat experimenteel gedoe, het was gewoon een zeer lange zit voor mij. Visueel is het op zich wel interessant bij momenten. Waarschijnlijk meer iets voor de spirituele poëten onder ons.

Op niveau.

Lars von Trier kan ik ondertussen altijd wel vertrouwen op het regisseren van iets competents. Heeft me eigenlijk nog nooit teleur weten te stellen, zelfs niet met films die onderwerpen dragen die me doorgaans niet smaken. Ondanks dat ik Melancholia niet zo sterk vind als andere Von Trier-films, is zijn regiehand nog altijd duidelijk te zien.

De opening, waarin we een soort schilderij-achtige sequentie te zien krijgen, trapt meteen lekker af en geeft de kijker een indruk wat hij of zij kan verwachten van de film. Vervolgens draait Von Trier de toon alleen, op verrassende wijze. Zo komt deze film een stuk dichterbij cinema die het wat meer op realisme speelt met soms korte, fantasierijke momenten ertussen.

Goed acteerwerk, maar de stilering zorgt ervoor dat iedereen ook daadwerkelijk aanvoelt als een echt personage, en daar dragen de goede prestaties pas echt aan bij. Zo vult het hele eerste uur zichzelf op door rondom één enkele locatie af te spelen. De emoties zijn regelmatig voelbaar, maar na enige tijd is het trucje van Von Trier uitgewerkt. Alle begrip dan ook voor de keuze om de tweede helft weer een andere richting op te sturen.

Waarbij de eerste helft ook wordt gekenmerkt door thema's zoals spanning en stress, staat de tweede helft zo'n beetje in het kader van verdriet en angst. Het is dan ook niet vreemd dat deze film onderdeel was van de depressie-trilogie van Von Trier. Alles in deze film kent een verdrietige sfeerzetting, maar het wordt mogelijk gemaakt door de cast. Jammer genoeg weet de tweede helft minder sterk te werken omdat de film niet meer echt op scenes kan leunen die onderscheidend zijn. De toon blijft iets te consistent, hoe vreemd dat ook klinkt.

Het einde is verrassend, maar verder doet Von Trier er iets te lang over om van punt A naar punt B te komen. Regelmatig maakt de film zijn kern meer dan duidelijk, maar hamert er vervolgens te lang op door waardoor het na enige tijd ineffectief is. Melancholia is een goede prent op de naam van Von Trier, maar in vergelijking met wat andere films afkomstig van hem is het een treetje lager.

Een mysterieuze film over twee zussen die hun leven laten beïnvloeden door planeten. De film is weer groots en bijzonder opgezet zoals je inmiddels van Lars von Trier mag verwachten. Maar toch heeft de film ook iets te veel afstandelijkheid en grootsheid om echt goed binnen te kunnen dringen, hoewel het onderwerp zich daar wel voor leent. De vormgeving is wel weer erg mooi gedaan. Heel bijzonder vond ik vooral achteraf gezien de slow-motion en enigszins geanimeerde beelden die je aan het begin van de film te zien krijgt. Die vormen namelijk als het ware een soort ouverture zoals je die kent uit een klassiek muziekstuk. En zo wil von Trier de film mogelijk ook benaderen. Als een soort klassiek muziekstuk, maar dan in de vorm van een film met beelden. Althans zo kwam het op mij over. Mooi idee, maar misschien toch iets te ambitieus om waar te kunnen maken. Wel een bijzondere film. Dat is wel duidelijk.

De eerste film van Lars von Trier die ik gezien heb. Deze regisseur werd me meermaals aanbevolen na het laten vallen dat ik graag het werk van David Lynch bekijk. Ik wist niet wat ik ervan kon verwachten en had me bewust niet ingelezen, dus ik liet me verrassen.

Mooie en bijzondere opening natuurlijk, die er wel gelijk voor zorgde dat ik rechtop ging zitten. Vervolgens gaat de film daadwerkelijk van start en krijg je een turbulent bruiloftsfeest voorgeschoteld, waar de nodige familieproblematiek en persoonlijke problemen van vrijwel alle aanwezigen, maar hoofdzakelijk Justine, worden aangestipt. Halverwege verandert de toon van de film en ligt de focus vooral op het vergaan van de aarde. Even lijkt het goed te gaan, maar niets is natuurlijk minder waar.

Het eerste deel vond ik met name goed door het ijzersterke acteerwerk. Kiefer Sutherland en John Hurt zorgen voor wat subtiele humor, terwijl Charlotte Gainsbourg en met name Kirsten Dunst er al heel goed in slagen hun personages interessant te maken met het oog op het tweede deel. Wel rekt de eerste helft een beetje: op een gegeven moment was het familiedrama me wel duidelijk. De tweede helft kent eigenlijk een beetje hetzelfde probleem, maar komt er wat beter mee weg. Doordat het in feite aftellen is totdat het fout gaat, komt het slome tempo daar extra goed uit de verf. Daarnaast is er daar wel sprake van een zekere onderhuidse spanning.

Er wordt genoeg ruimte gelaten voor interpretatie, want Von Trier beantwoordt lang niet alle vragen, ook niet over de onderlinge verhoudingen. Zelf heb ik daar niet zo veel problemen mee, maar je moet er als kijker niet vies van zijn het een en ander zelf in te vullen. Daarnaast wordt er geregeld buiten de lijntjes gekleurd en over het algemeen wordt dat smaakvol gedaan. Het is in ieder geval een film die mij best tevreden achterliet. Ik was niet zwaar onder de indruk of overdonderd, maar het is in ieder geval onderscheidend genoeg om me te doen boeien. Dat gezegd hebbende, dreigde de film me wel door de traagheid af en toe kwijt te raken.

3,5*

Behoorlijk.

Mooi begin. Beetje bombastisch wel, maar Lars von Trier heeft het talent om daar mee aan de slag te kunnen. De switch nadien naar dat feest is niet meteen een switch waar ik op aan het wachten was. Dat voegt ook niet erg veel toe, misschien omdat het redelijk wat tijd in beslag neemt.

Nadien kan de focus terug op het einde dat nadert én de depressie van Kirsten Dunst's personage. Dat is een stevig stuk dat behoorlijk goed werkt. Dunst is sterk in haar rol. Visueel zou men iets meer opsmuk kunnen gedaan hebben, maar de bijna nihilistische aanpak - met slechts een blauwe schijn - werkt voor mij ook wel goed. Past ook perfect in de apathische toon van de depressie.

3

En aan deze Lars van Trier had ik opzich wel weer eens zin, zien deed ik de film al eens heel wat jaren terug voordat ik hier weer actief werd. Een succes werd dat bepaald niet waar ik de film wegzette als langdradig, saai en wazig. Nu verandert een mens qua inzichten en smaak, en in die zin was ik wel weer eens nieuwsgierig, ondanks dat het meeste werk van Van Trier niet echt bij mij aanslaat hoewel ik opzich nog heel wat moet zien en enkele films ook best nog wil proberen.

Weliswaar begint de film met een aantal prachtige shots die kunstwerken opzich zijn, stil levens/ schilderijen, van scènes die we in de film kunnen verwachten. Maar daarna, hoewel ik gelezen heb van een naderende planeet met mogelijke ernstige gevolgen, gaat de film van start met een trouwerij waar allerlei figuren verschijnen en verschillende belangen voorbij komen van familie tot werk, en angst tot binding zo lijkt. Uhm....was er niet iets met een planeet, of is dit 'een we doen nog effe gek en puissant want het einde nadert toch'? Ik kan het gewoon niet met elkaar rijmen in een fase die saaier dan saai is ondanks alle onderhuidse dingen en veel te lang duurt met warrig gedrag en gekibbel. Heel even op het einde komt de focus weer op Antares. En voor wie denkt dat het tweede deel toch zeker verandering brengt en iets anders brengt, nee dus.

Weliswaar zijn we verder en is er wellicht tekening zover ik denk te begrijpen wat de bedoeling is maar het kan allemaal niet trager dan traag met Justine in de ultieme depressie die hele dagen op bed ligt en zelfs niet zelfstandig in bad kan. Maar vervolgens ligt ze wel naakt in het maanlicht wat weer warrig gedrag is in mijn ogen. Goed, de bedoeling van deze film zal vermoed ik zijn hoe een mens omgaat met het noodlot, opgesloten te zitten in iets onoverkomelijks zoals ziekte of daadwerkelijk wat ze noemen een 'global extinction event'. En daar gaat ieder anders mee om, de ene stort zich zoals we in de Untergang zagen op drank en drugs en idiote feesten, weer een ander vervalt in depressie en ziet nergens meer zin in, weer een ander probeert regelmaat te behouden en rust uit te stralen waar de volgende zichzelf voorhoudt dat alles wel goed komt. Zoveel zielen zoveel manieren. Het kan wellicht ook de worsteling met het onvermijdelijke zijn van het leven zoals ouder worden en dood gaan waar de ene zwaarder aan tilt dan de andere maar we uiteindelijk allemaal de rekening gepresenteerd krijgen.

Het is maar een gooi naar wat ik denk gezien te hebben, toch kan ik er vrijwel niets mee en vind ik weliswaar het idee niet verkeerd maar kan ik niets met alle trage toestanden en warrig gedrag. Intellectueel geneuzel lees ik dan onderandere, nou het zal, ieder moet en zal er in zien wat hij wil zien. Ik zie er in ieder geval verder weinig in en blijft voor mij een ongrijpbaar iets.

Justine [Kirsten Dunst] lijkt het bepaald niet naar haar zin op haar eigen huwelijksreceptie. Dat weerhoudt haar vader [John Hurt] er niet van het personeel te treiteren, terwijl haar lichtgeraakte moeder [Charlotte Gainsbourg] zich verongelijkt terugtrekt op haar kamer. Zus Claire [Charlotte Gainsbourg] en haar echtgenoot [Kiefer Sutherland] proberen te redden wat er te redden valt. Heeft de depressieve zin te maken met de stand van de sterren? Overladen met filmprijzen door mensen die geen hoofdpijn krijgen van het bibberige camerawerk (één van die onzinregels waar Von Trier zich aan heeft onderworpen) en geloven dat deze stemmige, pretentieuze nonsens juist een uitdrukking is van een grenzeloos creatieve geest. Tot die eliteclub behoor ik in ieder geval niet.

Ik heb tot nu toe nog niet echt goede ervaringen gehad met Lars von Trier, dus weet eigenlijk niet helemaal waarom ik deze ging kijken. Was denk ik toch te benieuwd naar het thema.

Het eerste deel is apart, in de zin dat het tegelijk reëel en surreëel is. Het bruiloftsfeest heeft een beetje een Festen-achtige sfeer (voor zover ik me die film nog kan herinneren). Dat heen en weer gedraal en rare gedrag van Justine telkens als je denkt dat het feest wel klaar is, je wordt er zelf bijna naar van en het gaat ook een beetje lang duren op een gegeven moment. Sommige dingen die gebeuren snap ik ook niet echt (dat ze seks gaat hebben met die Tim en buiten gaat plassen?), maar daar zal ik dan wel niet arthouse genoeg voor zijn ofzo.

Vervolgens deel 2, waarin je ziet dat Justine nog verder depressief is geraakt en op het kasteel van haar zus en zwager verblijft terwijl de planeet Melancholia dichterbij komt en wel/niet een gevaar vormt voor de aarde. Net toen ik het eigenlijk helemaal zat was waren de laatste 20 minuten op zich nog wel oke als blijkt dat het onvermijdelijke te gebeuren staat en Claire panikeert (trek dat hoofd van Charlotte Gainsbourg niet, maar hier zette ze wel een sterke rol neer op het einde).

Tja, wat moet je uiteindelijk met de twee delen als combinatie en met het geheel?
De film moet het voor mij meer hebben van een aantal losse elementen; de originele sfeer, de cinematografie en het geluid (die vogels ’s ochtendsvroeg bijvoorbeeld en het lage gerommel van de planeet), en zo nog wat dingetjes die soms wel voor een aardige scène zorgen, maar als geheel vind ik het niet per se heel sterk.

3,25*