Before Sunrise (1995)

16 juni 1994. Het is vandaag 26 jaar geleden dat mijn favoriete liefdeskoppel Jesse en Celine een nacht in Wenen met elkaar beleefden en elkaar op die datum beloofden elkaar over zes maanden weer te zien.

In 2011, toen ik dezelfde leeftijd had als de twee in de film zag ik deze film voor het eerst en werd ik weggeblazen door het realisme van een beginnende verliefdheid en twee mensen die elkaar al pratend leren kennen. Vanaf dat moment is de romantica in me ontwaakt en heb ik eigenlijk altijd gezocht naar films die me weer zo'n ervaring konden geven. Ik wilde in eerste instantie, net als Jesse en Celine, negen jaar wachten voor ik zou beginnen aan Before Sunset, maar ik was bang dat ik er dan niet meer in geïnteresseerd zou zijn en besloot toch niet al te lange tijd later dat deel ook te kijken. Nu ben ik even oud als zij in die film. De tijd vliegt echt.

Ik was vooral benieuwd hoe ik met volwassener ogen zou kijken naar twee twintigers met hun liefdesleven nog voor zich. Het verbaasde me hoe jong ze waren (en hoezeer ik zelf dus ouder ben geworden), vooral Jesse is echt nog een ventje en dat zag ik destijds helemaal niet zo. Ik vermoed dat ik als ik de film nu voor het eerst zou zien hij minder indruk op me zou maken (hoewel hij verder wel nog steeds even goed is), dus wat dat betreft heb ik hem precies op het juiste moment gezien.

Wat Linklater probeerde met Boyhood, het verstrijken van de tijd een grote rol laten spelen, lukt in deze filmreeks wat mij betreft veel beter dan in die film. Op meerdere niveaus speelt het verstrijken van de tijd een interessante rol, niet alleen voor de karakters in de film, maar ook voor jouw eigen perceptie als kijker.

Overigens valt dat realisme waar ik het altijd over heb ook wel weer mee, het Wenen waar ze doorheen lopen is een behoorlijke sprookjeswereld vol met poëtische vreemdelingen, en ook de gesprekken zijn van een niveau die je in het echt waarschijnlijk niet snel zal hebben. Toch staan de acteerprestaties en het algehele gevoel nog steeds als een huis, en moet het raar lopen wil ik deze film ooit in beoordeling verlagen.

De vierde kijkbeurt inmiddels (de laatste keer was 2012) en hoewel de allereerste kijkervaring de meeste indruk maakte, staat Before Sunrise nog steeds hoog in mijn favorietenlijstje. Ik heb in de 18 jaar na de eerste kijkervaring geen enkele romantische film gezien die een ontluikende liefde zo naturel neerzet.

Hoewel, Wenen zelf is wat te idyllisch en geromantiseerd neergezet, als een rustig, dromerige plek vol kunstzinnige uitingen, onaangetast door tijd of massatoerisme. Daarnaast willen Jesse en Celine in hun gesprekken soms wat teveel filosofisch doordraven en mijmeren.

Desondanks is mijn mening over dit eerste deel na verloop van tijd niet echt veranderd. Nog steeds vind ik de momenten van romantische danwel seksuele spanning mooi in beeld gebracht, en vind ik het einde (met de verlaten locaties waar ze de avond ervoor waren) erg sterk. Wat ik (nog steeds) minder goed vond zijn de wat gekunstelde ontmoetingen met andere personages op straat: het theaterduo, de handlezeres, de poëet. Het zijn wat te excentrieke personages die het romantische avontuur een onnodig sprookjesachtig gevoel geven.

Het is interessant om elke zoveel jaar het drieluik te herkijken en te analyseren in welk opzicht je eigen levenservaring (alsook in de liefde) de kijkervaring beïnvloedt. Ik ben benieuwd hoe dat zal zijn bij de herkijk van Sunset en Midnight.

Linklaters romcom.

Er kwamen voor een langere tijd goede geluiden tevoorschijn over deze Before Sunrise. Toch ging de film met een redelijke status voor een lange tijd langs me heen. De film werd me recentelijk aangeraden voor een filmevenement waardoor ik echter niet langer de keuze kreeg om de film te negeren, en dus maar gekeken.

Romantiek is niet mijn favoriete genre en dus vond ik het moeilijker dan anderen om in deze Before Sunrise te komen. Linklater slaat wel met zijn eigen trilogie van hartjes een ander pad op. Ondanks dat deze film nog steeds erg straight-to-the-point is, is de vorm van romance hier een stuk subtieler en menselijker van aard. Alles voelt erg naturel aan, en dat werkt voordelig.

Ondanks dat de chemie te proeven is tijdens deze film mis ik toch wat hartverwarmende scenes om de film op de been te houden. Het is allemaal lief en schattig wat er nu gebeurd, maar ik kan er niet echt van genieten. Ik krijg het er maar niet warm van. De film lijkt zichzelf namelijk steeds te herhalen. Random gesprek na random gesprek volgt elkaar op, maar ik vind het niet veel bijzonders.

Wel ben ik blij dat de film niet op nudity scoort en dat is iets waar ik met dit soort films wel vaker last van heb. De stad is mooi, maar wordt door Linklater niet echt gebruikt omdat de beelden toch op het koppel gericht zijn en niet op de mooie plaatjes. De regie is redelijk standaard, cameragebruik kan ik weinig over zeggen en ik mis wat kleur in de beelden, verder voldoet het wel.

In het algemeen is het aardig geacteerd en duurt het niet te lang, maar ik voel er werkelijk niets bij. Met de chemie is weinig mis, met de vonk wel. Ik krijg het er niet warm of koud van. Before Sunrise zwemt constant in het midden, en kan nergens echt stijgen (of dalen). Jammer, maar ach. Weinig effectieve romantiekfilm met wat aardige scenes maar niks baanbrekends, naar mijn mening dan.

Twintigers Jesse [Ethan Hawke] en Céline [Julie Delpy] ontmoeten elkaar in de trein. Jessie pakt volgende dag om 09:30 een vliegtuig en nodigt Céline uit om een nacht met hem door te brengen in Wenen. Een onconventioneel romantisch drama, gefilmd op locaties in Wenen (dat aan deze film tot in lengte van jaren een toestroom van toeristen zal overhouden), waarbij Linklater de acteurs buitengewoon veel ruimte gaf om te improviseren en andere elementen toe te voegen. De bevlogenheid van beide acteurs zorgt voor authenticiteit en de dialogen zijn zo uit het leven gegrepen, dat iedereen die zich kan herinneren hoe het is om een beginnende twintiger te zijn zal herkennen. Humor, drama en romantiek in een tijdloos romantisch meesterwerk. Kreeg twee vervolgen met dezelfde karakters en dezelfde acteurs, te beginnen met Before Sunset (2004).

Nu ik de film nog een keer heb gezien: de film gaat over tijd. Het meanderende gesprek van Jesse en Celine is in wezen een gemeenschappelijke stream-of-consciousness – de idealistische Celine en de cynische verhalenverteller Jesse zijn tegengesteld maar ze vullen elkaar aan – waarmee ze zich met elkaar verbinden en tegelijkertijd afzonderen van de rest van de wereld waardoor zij in het moment leven en de tijd voor hen stopt. Aldoor wordt verwezen naar de realiteit waarin elk mens en elke liefde vergankelijk is – en de film volgt het thrillerconcept dat ze precies 12 uur hebben om samen te zijn en elkaar te leren kennen – zodat een vervolg ook alleen maar een teleurstelling kan zijn. De tijd schrijdt voort naar de dood en de vergetelheid maar hun liefde houdt dat onvermijdelijke proces even tegen. Ondanks de ogenschijnlijke willekeur van de stream-of-consciousness is het gesprek duidelijk gescript en is het knap hoe alle gesprekjes het thema van de film, dat liefde ofwel het in het moment leven even de tijd stopt en de dood op afstand zet, belichamen.
In het vervolg Before Sunset (Film, 2004) is de tijd voortgeschreden met inderdaad nefaste gevolgen voor Jesse en Celine die de romantische liefde hebben opgegeven, maar de herinnering aan hun nacht in 1994 door middel hun wederzien doet toch de magie van de liefde terugkomen en uiteindelijk herleven.

Als de morgen is gekomen

En alles wat 'k heb mee gemaakt al lang verleden is

Als de morgen is gekomen

Verlaat je mijn verleden en ben jij degene die ik mis

Het refrein uit dit nummer van Jan Smit vat Before Sunrise treffend samen. Evenals een ode aan de liefde, the one that got away (mogelijk, want ik heb de twee vervolgen nog niet gezien) en je afvragen wat had kunnen zijn als Jesse en Céline in dezelfde stad hadden gewoond.

Het feit dat de twee zich al snel realiseren dat hun wegen zullen scheiden wanneer het ochtendgloren aanbreekt maakt hun ontmoeting nog intenser. Het laat hun gevoelens voor elkaar al snel tot ongekende hoogtes stijgen. Dit in tegenstelling tot elkaar tegenkomen in een meer reguliere setting waarbij de kans groter is dat de rem wat langer op de gevoelens kan blijven staan. De manier waarop dit gebeurt en hoe de twee naar elkaar toegroeien is op een prachtige, maar ook heel realistische manier gedaan. En kan daarnaast heel herkenbaar aanvoelen afhankelijk van de ervaringen uit je eigen leven.

De authenticiteit van de dialogen, in combinatie met filosofisch tintje, zijn ook een genot om te aanschouwen. Als een vlieg aan de muur heb ik genoten van de speelse gesprekken. Neem alleen al voor mij het persoonlijke hoogtepunt waarop Jesse aan Celine vraagt om met hem mee te gaan:

Jesse:

Alright, I have an admittedly insane idea, but if I don't ask you this it's just, uh, you know, it's gonna haunt me the rest of my life

Celine:

What?

Jesse:

Um... I want to keep talking to you, y'know. I have no idea what your situation is, but, uh, but I feel like we have some kind of, uh, connection. Right?

Celine:

Yeah, me too.

Jesse:

Yeah, right, well, great. So listen, so here's the deal. This is what we should do. You should get off the train with me here in Vienna, and come check out the capital.

Celine:

What?

Jesse:

Come on. It'll be fun. Come on.

Celine:

What would we do?

Jesse:

Umm, I don't know. All I know is I have to catch an Austrian Airlines flight tomorrow morning at 9:30 and I don't really have enough money for a hotel, so I was just going to walk around, and it would be a lot more fun if you came with me. And if I turn out to be some kind of psycho, you know, you just get on the next train. Alright, alright. Think of it like this: jump ahead, ten, twenty years, okay, and you're married. Only your marriage doesn't have that same energy that it used to have, y'know. You start to blame your husband. You start to think about all those guys you've met in your life and what might have happened if you'd picked up with one of them, right? Well, I'm one of those guys. That's me y'know, so think of this as time travel, from then, to now, to find out what you're missing out on. See, what this really could be is a gigantic favor to both you and your future husband to find out that you're not missing out on anything. I'm just as big a loser as he is, totally unmotivated, totally boring, and, uh, you made the right choice, and you're really happy.

Celine:

Let me get my bag.

Fantastisch! Én met een dieper aangesneden laag over een uitdaging die veel huwelijken trotseren. Niet alle dialogen spraken mij altijd evenveel aan maar gelukkig waren deze momenten sterk in de minderheid. Bitterzoet, en een aanrader voor iedereen die van een tijdloos liefdesverhaal houdt. Want dat deze film uit 1995 stamt? Daar merkte ik vrij weinig van.

4,0*