Zeitgeist: Moving Forward (2011)

Propaganda heeft er inderdaad vrij weinig mee te maken. Gewoon een duidelijk en zeer logisch verhaal, dit.

Al moet ik wel zeggen dat er wel heel veel info in de bijna 3 uur voorbijkomt... Eigenlijk zou je af en toe even wat lucht moeten hebben om eens even stil te staan bij wat er gezegd wordt en daarover te denken.

Maar niettemin absoluut boeiend.

Een documentaire met twee kanten.

Wat deze film erg goed doet is de huidige situatie tot op het bot afbreken. Het eerste anderhalf uur lijkt in eerste instantie redelijk random zonder de context van het tweede deel, maar de opbouw is logisch en wat er verteld wordt is ook best interessant. Het ontbreekt (zoals in bijna elke docu) aan een goed weerwoord - soms proberen ze dit zelf te verschaffen, maar die pogingen falen enorm - anderzijds is de film zo al lang genoeg.

Het probleem is dat het tweede deel even naief gepresenteerd wordt als het systeem dat ze in de eerste deel zo zorgvuldig afbreken. In het eerste deel wordt er regelmatig brandhout gemaakt van oppervlakkige conclusies, in het tweede deel komen ze zelf amper verder dan wat oppervlakkige indicaties dat hun plan zou werken. Dat wringt.

De ideale samenleving volgens de docu voelt qua opzet ook gewoon erg vreemd aan. Het huist een soort van hippie - everyone happy - idee, maar baseert zich op onmenselijk efficiënte constructen die zelfs in onze huidige "onmenselijke" maatschappij als eng aanzien worden.

Deze docu is mij verloren wanneer de omschrijving van "menselijke noden" werd geïntroduceerd. Men spreekt daar ook duidelijk over "needs" en niet over "wants", waarom al hun verdere ideeën geënt worden. In dat proces wordt de mens gereduceerd tot een pure overlever die enkel bezig is met het in stand houden van zijn ecosysteem. Een soort van menselijke robot. Neem je het begrip "needs" echter ruimer (inclusief wants), lijkt hun opzet al snel niet meer haalbaar.

Daarnaast gaan ze ook uit van een equilibrium in menselijk geluk. Ze streven naar een maatschappij waar iedereen "even gelukkig is". Veel verder dan het aantonen van de huidige problemen komen ze echter niet, want die wegwerken staat blijkbaar gelijk aan een gelukkige maatschappij. Van enige nieuwe onrust of problemen is absoluut geen sprake, waardoor het niet zo vreemd is dat ze aangesproken worden als utopians. Op zulke momenten merk je dat hun hele idee gebaseerd is op afbraak van het huidige systeem, en niet zozeer vanuit een kritische opbouw van een nieuw systeem.

Ik had graag meer tastbare bewijzen (of ten minste indicaties) gezien waaruit zou blijken dat de mens in een geluksequilibrium zou kunnen leven met zijn omgeving. Er genoegen mee nemen dat jij niet meer hebt dan diegene naast jou, en daar ook niet naar willen streven. En dan niet noodzakelijk materieel geluk, maar vooral "sociaal geluk". Wat deze docu eigenlijk probeert te verkopen is een liquidatie van het yin/yang denken (waar twee delen elkaar in evenwicht houden), om een soort van volledig evenwichtig grijze cirkel in de plaats te introduceren. Na het kijken ben ik gewoon absoluut niet om.

Als laatste is het jammer om te zien dat ons idee van "persoonlijke vrijheid" maar al te graag afgebroken wordt, maar ze als predikanten daar zelf ook sterk tegen zondigen. Doordat hun eigen ideeën aan veel minder kritische repliek onderworpen worden, lijkt het al snel een beetje op oneerlijke propaganda, versterkt door de uitvoerige onderbouwing van de afbraak van ons huidige systeem (die de indruk wekt dat als geheel wél allemaal goed onderbouwd is).

Verder beken ik deze docu maar 10 minuten te hebben "gezien". De rest heb ik als hoorspel gevolg tijdens wat hersenloze puzzelspelletjes. Veel pratende hoofden en lelijke animaties tussendoor die eerder de aandacht afleiden dan dat ze nuttig waren bij het focussen op de inhoud. Iets wat nodig is want veel tijd wordt er niet gegund om alles op een rijtje te zetten, de hele docu is een constante stroom aan informatie.

Best interessant hoor, maar als "film" uitermate saai, en het tweede deel oogst weinig vertrouwen voor hun ideale wereld.

2.5*

Vreemde frequenties.

Na een aardig, maar in moordend tempo afgevuurd, filosofisch onderonsje met de kijker waarbij de ontwikkelingspsychologie deels wordt ontkracht, slaat de vermoeidheid al een beetje toe. Dat zit hem niet in het hoge aantal grijze koppen die, ondanks de onzichtbaar aan de haardos verbonden betrouwbaarheidsuitstraling, op natuurlijke speed hun diverse meningen als halve wetenschappen presenteren, maar meer in de hoeveelheid aan informatie die deels onderbouwd vele vraagtekens kunnen oproepen. En dat vooral ook doen, alle goede bedoelingen ten spijt.

Met een beetje frisse tegenbeweging is natuurlijk allesbehalve mis, vooral wanneer menig misstand op snedige wijze aan de kaak wordt gesteld. Toch ontbreekt het deze chaotische 'documentaire' aan duidelijkheid, iets wat funest is voor het eindresultaat. Soms kan er simpelweg beter worden uitgelegd en minder gegoocheld worden met denkbeelden waarvan we niet zomaar mogen aannemen of ze überhaupt haalbaar zijn. Het is maar de vraag of de mens zo mooi is als men ons hier wil doen geloven. Dat hij erg lelijk en dom is wisten we al.

Maar zonder al te veel inhoudelijk in te gaan op enigszins interessante materie, is het met name de vorm, die van film, die hier op vele vlakken beneden de maat is. Audio-visueel is dit namelijk bijna niet om aan te zien en te horen. Vooral de idiote ruisjes en vreemde frequentietonen die de kijker schijnbaar in een of andere gemoedstoestand moeten brengen, wekken eerder irritatie en agressie jegens deze lelijk geschoten film op. Wanneer uiteindelijk zowaar een echt stukje cinema voorbij komt met een Bildenberger en wat oproerpolitie, sluit deze mierzoete naar een infomercial riekende mini-filmdrol het veel te lang durende geheel passend af. Op stinkende wijze.

Matig.

Zeurderige en kortzichtige documentaire dat met ongefundeerde argumenten de hedendaagse problematiek probeert te weerleggen en een BE-LA-CHE-LIJK utopisch wereldbeeld schetst. Serieus, alsof ik op zo'n ééntonige wereldbol zou willen leven. Terwijl de Zeitgeist movement de hedendaagse problematiek wel goed kan aankaarten (daarbij de positieve kanten overschaduwd, maar ach), slaat het de verkeerde kant uit en kent een hoop uit de lucht gegrepen argumenten en verbanden. Inhoudelijk misschien later meer, eerst even laten bezinken.

2* voor wat sterke aanklachten.

Ik vind het altijd moeilijk om cijfers te geven aan documentaires. Geef uiteindelijk altijd maar een cijfer voor de mate waarin het me geinteresseerd heeft cq entertainment en niet voor de mate waarin ik het eens ben met de stellingen van de makers. Kom uit op iets van 3-3.5 ofzo.

Er wordt namelijk ook echt veel onzin geroepen in deze documentaire. Dat John Locke en Adam Smith bijvoorbeeld al aan de basis lagen van klassendiscriminatie etc. Heb ook teksten uit deze tijd gelezen van o.a. Thomas Malthus en die waren inderdaad niet mis, maar dit gedachtegoed verdween ook alweer relatief snel aangezien het slechts een stap van sociale evolutie was. Roepen dat meer zieke mensen, criminaliteit etc. goed zijn voor een economie omdat het werk geeft aan dokters, agenten etc. is ontzettend flauw. Dat is niet meer dan een flaw in het meten van economische activiteit (net als restauratie van gebouwen die kapot gaan door een natuurramp etc.) en een slechte gezondheidszorg is overigens juist weer enorm debet aan een hoge arbeidsproductiviteit.

Veel soorten kritiek op het financiele systeem zijn ook onjuist, zoals de negatieve manier waarop zij zich uitlaten over dat er tegenwoordig meer winst wordt gehaald uit het ontvangen en verspreiden van geld (dwz een bank ontvangt geld en verkoopt leningen) terwijl het geen productieve waarde heeft. Dit is ontzettende onzin, omdat dit proces juist ervoor zorgt dat er vele malen meer productie plaats kan vinden dan zonder het financiele systeem het geval zou zijn. Of denkt men soms dat investeringen in productie niet hoofdzakelijk met vreemd vermogen worden gefinancierd? Ook aandelenbeurzen, derivatenhandel etc. kennen ontzettend veel nuttige functies. Dat hier veel misstanden zijn geweest de laatste jaren komt voornamelijk door deregulatie en onbegrip. Ook de Wereldbank en het IMF worden neergezet als roofzuchtige en boosaardige organisaties, wat echt gewoon lachwekkend was.

De oplossingen die de filmmakers schetsten vond ik persoonlijk ook belachelijk. Globale efficiente distributie etc. zal sowieso nooit mogelijk zijn zolang we te maken hebben met verschillende landen. Kijk alleen al naar de EU: er komt steeds meer weerstand van de rijkere landen, omdat zo'n egalisatieproces wellicht goed voor de populatie as a whole is maar minder voor die rijke landen zelf. Het design van die steden was bovendien gewoon eng, er zou dan geen enkele ruimte meer zijn voor creativiteit, verschillende stijlen en culturen en voor persoonlijke vrijheid.

Er waren overigens ook genoeg zaken waarmee ik het zeker eens was. Dat zaken als BBP, CPI, hoogte van aandelenbeurzen etc. altijd aangehaald worden als teken van vooruitgang binnen een samenleving en men daarbij compleet voorbijgaat aan de vraag of de bevolking er nou eigenlijk wel beter van wordt. Leuk dat het BBP constant stijgt, maar als dat ten koste gaat van zaken als geluk, criminaliteit etc. wat heb je er dan aan? Arnold Heertje predikte vroeger ook altijd al dat economie veel meer is dan alles wat je in monetaire waardes kunt uitdrukken, dus ook geluk etc. maar dat dringt jammer genoeg niet echt door bij beleidsmakers, economen etc. Ik merk het zelf ook als bijna afgestudeerde econoom aan de Erasmus Universiteit: alle theorie en voorbeelden in je studieboeken propoganderen de vrije markt en dat overheidsinmenging tot slechtere economische uitkomsten leiden, in termen van bijvoorbeeld BBP althans. Dat dit ervoor zorgt dat dit in vrijwel elk equilibrium van vraag & aanbod leidt tot uitsluiting van de laagste inkomens kan je wel aan grafieken aflezen, maar dat wordt door geen enkele professor genoemd en als positief gezien.

Maar afgezien van veel onzinnige kritiek op het huidige systeem (behalve dan dat er meer gefocust zou moeten worden op sociale dan enkele economische factoren door beleidsmakers) en van die rare steden die de filmmakers willen bouwen is natuurlijk dat hele resources-verhaal vrij evident. We blijven maar in een veel hoger tempo grondstoffen verbruiken dan dat ze erbij komen en dat houdt op een gegeven moment op. En hoewel er genoeg betrouwbare voorspellingen zijn op basis van simpele wiskunde dat veel grondstoffenvoorraden al binnen enkele tientallen jaren op zullen zijn, lijkt men daar maar niet aan te willen en komen beleidsmakers steeds met van die halve 'oplossingen' om in ieder geval het gevoel te hebben dat ze er toch iets aan doen. Ik vraag me af hoe ver het straks moet komen alvorens er echt hard ingegrepen gaat worden. Helemaal nu de helft van de wereldbevolking in rap tempo rijker wordt (China, India, Brazilie, Rusland, Zuid-Afrika, Turkije, veel andere Afrikaanse landen) en ook aanspraak willen gaan maken op al die grondstoffen die wij als klein groepje westerlingen nu verbruiken...

Ik denk dat een goede oplossing overigens ergens in het midden ligt. Dat we prima in het huidige monetaire systeem verder kunnen en die gekke designsteden al helemaal niet nodig zijn, maar dat we met (veel) meer focus op en investeringen in duurzame energie dan nu het geval is dat prima zouden moeten kunnen doen. Alleen ontbreekt de wil er (nog) voor.

Tjah, wat valt hier over te zeggen? Een wanproduct van enkele extreem-linkse fantasten dat mij verschillende malen de wenkbrouwen deed fronsen, en me zelfs enkele malen deed lachen.

Het eerste deel is een uiteenzetting van een aantal semi-wetenschappelijke argumenten. De aangereikte specialisten zullen waarschijnlijk ook niet toevallig voor deze documentaire uitgekozen zijn.

Het eerste deel over genetica kon ik vrij goed volgen. Soms trok men daarin nogal rare conclusies, en sommige zaken leken me nogal onwaarschijnlijk. (Zoals het hele verhaal rond ‘adoptie’).

Daarna lichten een aantal specialisten de economische wereld en de banken door. Dit stuk vond ik veel moeilijker te vinden (Nooit economie gehad op school). Mijn kijkgezel die een diploma in een economische richting heeft kon het hele discours volgen, maar had bij een aantal denkpistes toch ook een aantal kritische opmerkingen.

Men gooit wat waarheden op mekaar en maakt verbanden die er niet zijn.

Documentaires worden vaak gemaakt om een ‘iets’ af te breken, maar brengen zelden een alternatief. Dat kan echter niet gezegd worden van deze film. Na circa een uur op warrige wetenschappers luisteren komt het 2de deel, en daarin neemt de verteller het over. We maken hier een achtbaanrit door extreem-linkse rukfantasieën. Hoe zotter, hoe beter.

Bij een groot aantal zaken heeft men natuurlijk wel een punt, maar wanneer men een oplossing aanreikt stel je je verschillende malen de vraag of men zichzelf wel serieus neemt.

Dat men de film in 4 hoofdstukken verdeeld, en dat het laatste hoofdstuk revolutie noemt toont aan dat men aan linkse zijde na meer dan 150 jaar nog steeds moeite heeft om Marx los te laten. En ook deze film is eigenlijk een combinatie van oer-communistisch gedachtegoed, doorspekt met een portie nieuw-linkse fata morgana’s.

Op het laatste smijt men bovendien nog eens alles op een hoopje. Klimaatopwarming, armoede, banken, … Op die moment heb je er als kijker wel al mooi genoeg van.

Bovendien komt de film veel te Amerikaans over. Helemaal klaargestoomd voor de Amerikaanse markt.

Voor de film waren we springlevend, maar deze film heeft op 2,5u alle energie uit ons gezogen, zodat we moe getergd in slaap vielen. We hadden nochtans ‘Back To The Future’ voorzien als 2de film voor de avond, maar dankzij deze film kwamen we toch aan onze portie Scifi.

Gelukkig dat de wereld nog wel even blijft bestaan zoals ze nu is.

1,5*

Eindoordeel:

Slechte documentaire, een beter oordeel kan ik niet geven.

De regels van journalistiek zijn bij mijn weten nog steeds hoor en wederhoor.

In deze documentaire worden alleen de mensen uitgekozen om hun verhaal op te hangen die passen bij de denkwereld van de makers. Dit doet af van de geloofwaardigheid.

De onderwerpen die worden gekozen hebben nauwelijks iets met elkaar te maken of worden middels hele rare bruggen aan elkaar gelinkt. Het geheel komt dus warrig over.

De opbouw van het verhaal is ook vrij raar, problemen > oplossing > problemen.

Filmtechnisch mankeert er ook een hoop. Animaties die afleiden, die niets met het verhaal te maken hebben of thuishoren in een horrorfilm. maar ondersteunen van het geluid doet het in elk geval niet.

Verder zitten er veel leuke en interessante elementen en analyses waardoor er toch nog een ster van af kan. Overigens de oplossing die in deze docu gegeven wordt is inderdaad wel mooi, maar is wel utopistisch.

Mja.

Gelukkig een stuk volwassener en interessanter dan het eerste deel. Weg zijn de dwaze complottheorieën, in plaats daarvan krijgen we een analyse van de huidige maatschappij en een eventueel nieuw model voorgeschoteld.

Delen I en II zijn boeiend, hoewel het eerste deel nogal wat open deuren intrapt. Kwam op mij over alsof de makers het idee hebben dat de invloed van omgevingsfactoren in het algemeen niet wordt erkend. Ik heb toch echt op school geleerd dat in het 'nature vs. nurture'-debat beide factoren een rol spelen. Deel II neemt ons huidig economisch model op de korrel. Veel van de aangehaalde zaken zijn in mijn ogen terecht. De toenemende ongelijkheid is een groot probleem, en het model van de vrije markt kent enkele serieuze tekortkomingen. So far, so good.

Deel III en IV behandelen de oplossing die de Zeitgeist Movement naar voor schuift, de zogenaamde Resource Based Economy. Die is, hoe zeer ze het ook zelf ontkennen, erg utopisch. Dat naar schatting 3% van de bevolking nog zou moeten werken is volgens mij niet wensbaar en niet werkbaar. Ten eerste heb je nu eenmaal nog genoeg mensen nodig (dokters, psychiaters, leraars, architecten om er maar een paar te noemen), en ten tweede vraag ik me af hoe men die mensen gaat motiveren? Men spreekt over het bannen van ongelijkheid, maar als ik en mijn buurman in het systeem allebei onze behoeften kunnen vervullen terwijl de ene werkt en de andere niet, gaat dat toch spanningen veroorzaken. Dat is echter niet het grootste probleem dat ik zie met dit systeem, want dat is het negeren van Adam Smiths marktmechanisme. Behoeften van mensen in kaart brengen via een ander systeem heeft tot op heden nog nooit gewerkt en zie ik ook moeilijk werken in de toekomst. Zelfs de krachtigste supercomputer kan moeilijk alle menselijke behoeften in kaart brengen. Verder stel ik mij ook ernstige vragen bij het verdelingsmechanisme. Wie beslist er hoeveel grondstoffen we gaan gebruiken per dag/week/jaar? Ik ben zeker geïnteresseerd in andere alternatieven op het huidige systeem en zal nog wel wat verder opzoekwerk verrichten (ik zag al een TedX-filmpje van Peter Joseph dat hopelijk al iets meer duidelijkheid brengt), maar voorlopig zie ik weinig heil in dit systeem.

Al bij al boeiende documentaire die wat betreft het huidige systeem een paar rake punten aanhaalt, maar een oplossing naar voren schuift die niet weet te overtuigen. 2.5*.