Il Vangelo secondo Matteo (1964)

Zeer mooie film die nog dateert uit het tijdperk vooraleer Pasolini zich zou gaan bezighouden met het filmen va molesteren van kinderen (SALO). De film volgt het (slot)verhaal van Jezus volgens het Evangelie volgens Mattheüs, en slaagt daar wonderbaarlijk goed in.

Heel strikte en letterlijke verfilming van het evangelie, maar godzijdank toch niet zo saai en moralistisch als je zou verwachten. Gezegend zij vooral de zeer krachtige audiovisuele ondersteuning dat het meegekregen heeft. Pasolini leidt ons in bekoring door erg mooie, exaltatische muziek op de juiste momenten in te zetten, welke samen met een uitgebreid gamma aan fantasierijk camerawerk meermaals voor hemelse kippenvelmomenten zorgt. Toch worden we niet volledig verlost van het kwade, want soms ontaard al die striktheid weleens in langdradige toestanden (bidscenes van wel 5 min lang e.d.) en is het tevens een serieuze afknapper dat de originele taal weer niet wordt gerespecteerd. Ondanks dat blijft het een aan te raden stukje cinema, zowel voor gelovigen als atheïsten. Amen, en uit!

3,5*

Wat mij betreft is Il Vangelo secondo Matteo een op bepaalde momenten ongepolijst meesterwerk van de hoogste categorie. Voornaamste minpunt is voor mij het tempo. Soms ging het wat te traag en vooral tegen het aan ging het weer snel, maar ik begrijp dat hier een achterliggende gedachte achter te vinden is.

Voor de rest niet dan lof. De muziek is super, de acteurs waren totaal niet storend, en het uitgangspunt van de film is zeer origineel, intrigerend en gewaagd. Maar boven alles was de cameravoering van ongekend en eigenlijk niet te geloven niveau. Het deed mij gek genoeg denken aan het camerawerk uit Children of Men, en dan met name tegen het einde aan. Het camerawerk in Il Vangelo secondo Matteo bereikt zijn hoogtepunt tijdens de laatste 30 minuten van de film. Daarin wordt het handheld cameravoering tot een kunst verheven. Uiteindelijk ben ik best overdonderd door de film, en had ik het absoluut niet zo krachtig en visueel sterk verwacht.

Een van de beste films van Pasolini en de enige goeie film over het leven van Jezus gemaakt.

Onbegrijpelijk dat een regisseur als Pasolini later zo diep kon vallen door het maken van een film als Saló.

Bezwerende film...

Ik snap als bijbelleek het volgende niet: bij het deel in de woestijn komt een man naar Jezus toe welke zegt: als u de zoon van de Heer bent, doe dan zus en zo, want er staat geschreven dat jij dat zou moeten kunnen. Waar doelt men op als men zegt: 'zoals staat beschreven'? Wat voor schrift is dat?

Volgden zij op dat moment de Tenach (Oude Testament)?

Ja, dat lijkt me wel.

Dit is een betoverend mooie film. De beelden zijn adembenemend mooi en de muziek is hemels mooi. Jezus Christus spat van het scherm af. Pier Paolo Pasolini is briljant.

Erg fraaie film; dit was mijn tweede Pasolini na 'Salo', die ik ook erg sterk vind. De passietrilogie (Decameron, Canterburry Tales en Arabian Nights) staat alvast klaar.

Ik vond het ten eerste erg intrigerend hoe een figuur als Pasolini zo'n religieuze film kon maken, al snap ik dat de historische figuur van Jezus zeker past bij de socialistische/marxistische inborst van Pasolini en hoe hij als kunstenaar erg dankbaar gebruik kan maken van één van de belangrijkste religieuze werken uit de Westerse geschiedenis. Het materiaal dat Pasolini in handen had - het evangelie volgens Mattheus - is bovendien ook bijzonder dankbaar, wat sowieso een boeiende film oplevert.

Maar Pasolini voegt hier ook nog eens visuele pracht en een fenomenale soundtrack aan toe, wat alles nog eens een niveau hoger tilt. Sterke film!

4*

Bijzonder geslaagde film. Zeer sfeervolle film over het leven van Jezus, behoort zondermeer tot één van de besten.

Geweldige film zeg, enigszins tegen de verwachting in. Heel bijzonder om te zien hoe Pasolini met zo'n minimalistisch concept (enkel teksten afkomstig uit Mattheüs) zoveel richting geeft aan het verhaal.

Met name de close-ups met zeer verzorgde emotionele uitdrukkingen maken het een boeiende film. Daarin speelt de cameravoering eveneens een opmerkelijke rol, omdat je hem ziet zoeken naar de gezichtsuitdrukkingen van iedere afzonderlijke discipel of van Jezus zelf. Verder zijn de zwart-witcontrasten ook prachtig, vooral bij die scene als dat kruis omhoog wordt getrokken. Indrukwekkend beeld.

Maar met name die uitdrukkingen van emoties slepen je zodanig de film in, dat naarmate die Farizeeën meer in beeld komen, de afkeer voor hen bijna automatisch wordt. Wat een stelletje pedante, aristocratische rotzakken! Sluipenderwijs wordt het zo een marxistische inkleuring van het verhaal van Jezus, maar dit is hier absoluut niet storend. Het biedt juist een interessante, soms verhelderende kijk op simpelweg de verhoudingen tussen bevolkingsgroepen in die tijd. Sowieso kan het geen kwaad om zo'n bijbelverhaal eens gevisualiseerd te 'lezen'.

Prachtige film, die ik dan met Pasen maar bekeken heb. Zoals zo vaak slaagt Pasolini erin met een minimum aan middelen een perfect verhaal neer te zetten. Knap, hoe hij met amateurs iedere keer weer zulke mooie films maakte.

Het mooiste vind ik dat hij Jezus neerzet als als de mens die uit het evangelie van Mattheus spreekt, maar dat het meer nog het verhaal is van de mensen om Jezus heen en zijn invloed op en betekenis voor hen. Door telkens hun gezichten in close up te filmen - wat al begint bij Maria en Jozef - krijg je het idee dat je ze heel nabij bent, en dat brengt dan ook weer Jezus dichterbij. Datzelfde gevoel kreeg ik bij de scènes waarbij je met de apostelen vanuit het publiek meekijkt.

En de muziek is geweldig.

Toch al een tijd geleden dat ik zo vaak op de klok keek tijdens een film. Al komt dat misschien mede door mijn selectieve filmkeuzes de laatste tijd.

Laat ik dan maar met het positieve beginnen. Ik heb me eigenlijk geen enkel moment geirriteerd. Een zeldzaamheid bij dit soort films. Dit komt doordat dit een pure vertelling is, die voor zover mijn bijbelkennis strekt, vrij strict volgens het boekje is en niet een zieltjeswin-film betreft.

Maar desondanks was dit gewoon pure saaiheid, duurt veel te lang, kon mij totaal niet boeien en het acteerwerk was soms ver onder de maat (oudere maria en die engel bv).

1.5*

Het revolutionaire bewustzijn wordt vlees in Jezus van N.,dat is het idee wel zo'n beetje.Waarbij P. door de film in het achterlijke Calabrië van zijn tijd te laten spelen en als acteurs proletariërs te gebruiken suggereert dat die vleeswording niet uniek is.In dier voege is de film dan ook niet christelijk.Prima muziek,en P. maakt optimaal gebruik van de mogelijkheden die het landschap biedt.Zeker een meesterwerk,ook voor niet-christenen zoals ik prima kijkvoer,als de censor me deze opmerking toestaat .

Vooral door het spel van amateurs is deze sobere bijbelverfilming interessant, echter ook zo nu en dan behoorlijk saai.

Een adembenemend mooie verfilming van het evangelie. Door de erg fragmentarische aanpak en het feit dat er alleen bijbelteksten worden gebruikt, is er een enorme afstandelijkheid tussen de personages. Je leert niks over hun karaktereigenschappen kennen, waardoor hun mystiek bewaard wordt. Audiovisueel is het ook om van te smullen: prachtige shots (die inderdaad bij momenten aan Bresson doen denken) en een zeer uiteenlopende soundtrack, die qua timing perfect zit. Atheïst Pasolini bewijst zich als toegewijd regisseur met een oprecht mooie verfilming van Jezus. Natuurlijk heeft de man er z'n eigen stempel op gedrukt (het brutale plebs en Jezus heeft bij momenten iets van een volhardende rebel), maar over de grote lijnen is het zeker erg getrouw aan de Bijbel. De Katholieke Kerk van Italië betuigden dan ook hun lof aan Pasolini, wat niet evident is.

Ik dacht het is een regenachtige zondag, ideaal om deze is te kijken. Wat me opvalt is dat Pasolini heel droog het bijbelboek van Matheus verfilmd heeft. Gewoon zo als het er staat zonder eigen inbreng of andere gedachten. Als dit inderdaad zijn manier van werken is, schept dat ook weer een ander licht op zijn laatste film. Ik heb nu dus twee films van de man gezien en ga dus binnenkort nog maar eens een van zijn films aanzetten.

De muziek viel me ook positief op, mooie klassieke stukken, met zowaar ook Engelse teksten hier en daar.

Het verhaal was me door mijn christelijke opvoeding wel bekend, dus daar geen verassingen. De film is verder goed kijkbaar al kan ik er geen overdreven mooie cinema in zien. Gewoon een voldoende voor deze Jezusfilm. 3

Een erg goede film moet ik zeggen en zeker de beste die ik over het leven van Jezus Christus zag.

Ik had van tevoren niet echt hoge verwachtingen. Niet vanwege Pasolini, maar meer vanwege het feit dat ik het verhaal al erg goed ken en niet echt het idee had dat deze film mij veel nieuws zou kunnen vertellen. Nu klopte dat laatste ook wel, maar de manier waarop de film het verhaal verteld is van een ongekend hoog niveau. Het tempo is hoog, de manier van acteren vrij ingetogen en soms ook best droog, maar op de een of andere manier werkt het allemaal wel.

Pasolini maakt veel gebruik van close-ups en daardoor hoeven de acteurs vaak niet eens zoveel te zeggen om de boodschap goed en duidelijk over te laten komen. Sowieso is het camerawerk op sommige momenten echt prachtig. De omgeving, die soms best hellend is, wordt op mooie wijze vastgelegd, waardoor de beelden en de film ook letterlijk meer diepgang krijgen. Ook de muziek is mooi en past prima bij de film. Doordat er op sommige momenten weinig monoloog is, is deze muziek erg belangrijk, en versterkt het vaak de mooie beelden.

Een prima film dus, die het levensverhaal van Jezus op een compacte, snelle wijze verteld, met daarbij een erg mooi cinematografie.

4,0*

Hoewel we hier zonder twijfel voor een knap kunstwerk staan, moet mij toch een wat onrespectvolle uitdrukking van het hart: de film kwam mij regelmatig over als een tang op een varken. Enerzijds was het namelijk allemaal erg historiserend en werd erg gestreefd naar "waarheidsgetrouwheid" (verhaal, context, gebruiken, tekst,...), maar anderzijds was het zóóó Italiaans (taal, personnages, gezichten...).

schitterende, ongepolijste film. Puur het Evangelie; zonder de meestal zoetig moralistische ondertoon van de meeste bijbelverfilmingen. Zelfs de traagheid, en de saaiheid dragen naar mijn mening echt bij aan de kracht van de film. Naar mijn oordeel een momunent van een film, een absolute klassieker. En wat voor mij zonder meer top is: de film zou kunnen dienen als basis van echte Lectio Divina.

Ik heb ondertussen al enkele bijbelverfilmingen gezien in diverse stijlen. Meestal is de maker ofwel enorm katholiek en krijg je een aanbidding van begin tot einde, ofwel is het een alternatieve verfilming die zogezegd de 'andere kant' van Jezus wil tonen. Ongelofelijk hoe Pier Paolo Pasolini, overtuigd Marxist, zo'n overtuigende verfilming kan maken van het testament van Mattheüs. We spreken over 1964, ten tijde van de hippies en een sterk geloof dat uiteraard sceptisch stond tegenover de plannen van Pasolini om het verhaal van Jezus te willen verfilmen. De intentie van de regisseur was ook duidelijk. Een beeld creëren van Jezus in een tijdloze setting. Vanuit z'n eigen ervaring koos hij voor een Italiaanse achtergrond.

De maker slaagt er in om een combinatie te vinden tussen het letterlijk overnemen van verhaal en dialogen en toch een eigen stempel te drukken en 'geloof' in één of andere vorm weer te geven. De kunst van Pasolini is er in geslaagd dat hij een bijbelverfilming geeft en niet per se een prekerige film die het geloof wil opdringen. Uiteraard zit er een deel christelijk geloof in, daar draait het boek nu eenmaal om.

De film zelf heeft als troef de sterke cinematografie en Pasolini is er in geslaagd om het geloof van de figuren in Jezus weer te geven. Het moet een gewoonte zijn bij de Italiaanse cinema (cfr Sergio Leone) om veel shots weer te geven van de ogen van de karakters om zo emoties te kunnen weergeven. Het is soms wel wat gedateerd en net iets te droog om het ook origineel te maken. Al kan dat ook wel liggen aan het feit dat een bijbelfilm voor wie er mee opgevoed is, niet veel verrassingen bevat. Een goeie film dus, al is de tijd deze prent (en misschien wel het geloof) ondertussen wat voorbij gestreefd.

Ik begrijp natuurlijk wat je bedoelt, Pegasus, maar ik vraag me toch af of in de intentie van Pasolini niet a priori een contradictie zit. De bijbel is namelijk een preek, een evangelie, een boodschap, en geen historisch of louter beschrijvend werk!

Grotendeels gelijk natuurlijk. Al lukt Pasolini er wel in om die preek letterlijk over te nemen en niet per se de interpretatie van de Katholieke Kerk erin mee op te nemen. Net als bij andere geloven hangt religie niet zo zeer af van wat er beschreven staat, maar hoe de instanties die woorden interpreteren.

Dinsdag 12 maart te zien in Filmtheater Hilversum.

Puur filmisch gezien is dit grote klasse, natuurlijk.

Pasolini's keuzes met betrekking tot locaties, acteurs en figuranten, en enscenering zijn - wat dat betreft - eigenlijk allemaal goed, en dat levert een aantal uitstekende scènes op: de kindermoord, de verzoeking in de woestijn, de doop in de Jordaan, de twistgesprekken met de Farizeeën in de tempel, de berechting (of het verhoor) vanuit het perspectief van de op een afstandje toekijkende Petrus, de kruisgang en de kruisiging.

De meest aangrijpende (misschien zelfs de enige echt emotionerende) momenten in de film zien we naar mijn mening op Golgotha, waarin, terwijl Jezus gekruisigd wordt, ingezoomd wordt op de peilloze wanhoop van Maria, omgeven door enkele andere vrouwen, alsmede Johannes en nog twee andere discipelen.

En in die sequentie van de kruisiging zien we ook nog, onder het kruis van een andere terechtgestelde, een andere vrouw op haar knieën. Zij is alleen.

Merkwaardig hierbij is overigens dat de aanwezigheid van de moeder van Jezus bij de kruisiging alleen in het evangelie van Johannes wordt vermeld, en dus niet door Mattheus.

Toch wringen er enkele zaken bij deze hele onderneming.

Beide hebben te maken met Pasolini's keuze om de letterlijke (gesproken) tekst van het evangelie over te nemen, en daarbij bovendien (relatief, niet alles zit er in) volledig te willen zijn.

Allereerst blijkt dat, alles bij elkaar, nogal veel te zijn voor een film van twee uur, en dientengevolge moet Jezus dat wat hij op zijn lever heeft, er in een behoorlijk tempo door heen jassen. Je kan stellen dat die teksten tamelijk bekend zijn, en dat wie wil, ze in het boek kan nalezen, maar het komt in de film de dramatische impact van die woorden niet echt ten goede.

Die haast bemerk je ook in sommige dialogen, waarin men elkaar razendsnel van repliek dient, alsof, inderdaad, iedereen de tekst al uit het hoofd kent.

Mijn tweede kanttekening is iets serieuzer, en die heeft te maken met de opmerking van ThomasVV, waar ik het mee eens ben:

Ja.

Pasolini komt volgens mij een beetje in de knoop met enerzijds zijn pretentie van volledigheid (en met die 'volledigheid' wordt haast ongemerkt een 'objectiviteit' gesuggereerd), en anderzijds de keuzes die hij filmisch natuurlijk toch maakt, vanuit zijn persoonlijke visie op Jezus.

Het evangelie gaat uit van de goddelijkheid van Jezus, en dat heeft tot gevolg dat het hele verhaal van wonderen aan elkaar hangt. En daarbij gaat het niet alleen, of zelfs maar in de eerste plaats, om de miraculeuze genezingen en andere krasse staaltjes die Jezus verricht zou hebben (het wemelde in die tijd waarschijnlijk van de rondtrekkende wonderdoeners, gebedsgenezers en magiërs). De kernstructuur van het evangelie bestaat uit de menswording, het plaatsvervangend lijden en sterven, en het opstaan uit de dood, van die mensgeworden God. En de boodschap, de belofte, dat gelovigen dat laatste ook zullen kunnen.

Pasolini wil een bepaalde opvatting over Jezus (als een soort communistische revolutionair avant la lettre, voorvechter van de armen, uitdager van de zittende macht, etc.) uitdragen, en die intentie maakt het noodzakelijk om genoemde belangrijke karakteristieken van het evangelie waaraan hij dus zogezegd niet zoveel boodschap heeft, ietwat te downsizen. Te verdonkeremanen, zeg maar.

Vanwege genoemde pretentie van volledigheid kan hij bepaalde zaken echter niet negeren, en die halfslachtigheid zie je er soms vanaf.

De scène bij het lege graf mist de spanning tussen geloof en ongeloof (al is het shot waarin de bezoekers van het graf haast tegelijkertijd verrast opkijken, wel weer tamelijk geestig: asjemenou...), en de verbeelding van de wonderen maakt een wat vlakke en ongeïnspireerde indruk, zeker vergeleken met de karakterisering van Jezus als militante, visionaire en vastbesloten revolutionair. En die karakterisering is vooral lastig te combineren met het lijden en sterven van Jezus, zo blijkt.

Met name de episode van de kruisgang en de kruisiging toont de spagaat van Pasolini in volle glorie. Het is opvallend, in deze op zichzelf heel sterke scènes, hoe nadrukkelijk de focus hier niet op (het lijden van) Jezus is gericht, maar op zijn moeder.

Misschien wel het meest tekenend voor het hele probleem van de film, is het opvallend haastige en korte shot - nog even snel toegevoegd, zo lijkt het - van Jezus aan het kruis, als hij de woorden Eli, Eli, lama sabachtani ('Mijn God, mijn God, waarom hebt gij mij verlaten?') spreekt. De potentiële dramatiek van dit moment is evident: Na een urenlange doodsstrijd wordt Jezus bevangen door twijfel, twijfel aan de zin van zijn lijden, en aan alles wat hij nagestreeft heeft. Hij lijkt er zelf niet meer in te geloven. Complete verlatenheid in het aangezicht van de dood.

Wat doet Pasolini? We zien een, gezien de omstandigheden dan toch, opvallend frisse en kalme Jezus, op haast mompelende toon verzoekend om een nadere verklaring. Wat een bikkel.

Aan de andere kant neemt Pasolini wel weer de tijd voor een scène als de zalving van Jezus door een anonieme vrouw. Die scène is tekenend voor hoe Jezus zichzelf ziet, en toont de afstand tussen de menselijke blik van de discipelen en die van hem. Louter menselijk gezien, getuigt Jezus' zelfbeeld hier natuurlijk van een enorme arrogantie.

Is het dan niet mogelijk om deze mengeling van historie en onhistorie als het ware te 'hervertellen', in een eigen beeldtaal, zonder het karakter van het verhaal aan te tasten, en zonder tegelijkertijd te vervallen in sentimentele en moralistische kitsch, dan wel een ietwat anachronistisch historisch materialisme? Kortom, om de spanning tussen het puur menselijke en het verondersteld goddelijke te behouden? Misschien toch wel, en Pasolini bewijst dat zelf met de in al zijn eenvoud magistrale openingsscène, die ik daarom eigenlijk het beste van de hele film vind:

De gezichten van Maria en Jozef, beurtelings in close up; Maria ernstig kijkend, een beetje beteuterd misschien; en Jozef, licht verbijsterd, met ingehouden verontwaardiging; de camera brengt Maria vol in beeld, en daarna zien we Jozef, na enige aarzeling, zijn aanstaande, die behoorlijk zwanger blijkt te zijn, de rug toekeren en weglopen. Gelatenheid en teleurstelling op het gezicht van Maria.

Briljant, ontroerend en zelfs komisch, en vooral ook tekenend voor de menselijke kant van de zaak, en de kern van het 'probleem': alleen door het geloof kan Jozef de kloof tussen de louter menselijke verklaring van de zwangerschap van Maria en de goddelijke 'verklaring' daarvan overbruggen. Wat zijn misschien wel al te menselijke beweegredenen daarvoor ook mogen zijn.

Maar goed, dat ik denk dat Pasolini, door zijn opvatting van Jezus als een (weliswaar bijzonder) mens, de spanning tussen religieuze 'waarheid' en menselijke werkelijkheid er grotendeels uithaalt, en daarmee Jezus' drijfveren in het duister laat, is ook maar een persoonlijke opvatting. Je kan misschien met evenveel recht stellen dat hij, met deze droge, tekstueel nauwkeurige, navertelling, zonder de aanmatiging van inhoudelijke interpretatie, de onbegrijpelijkheid en het mysterieuze van het evangelie, dat net zozeer afstoot als aantrekt, intact laat. En daarmee toch een 'bescheiden' kunstwerk aflevert.

Like

Ik heb de indruk dat er hier ergens een stukje tekst is weggevallen, Ferdy. Kun je deze laatste paragraaf misschien nog wat toelichten?

En ik had me voor dit jaar nog wel voorgenomen om wat minder breedsprakig te zijn op MM, herinner ik mij opeens...

Dat zou een complete buitenstaander ook van de film kunnen denken...

Ik stel dat enerzijds zo iets als het evangelie eigenlijk niet zonder context en interpretatie kan, maar dat anderzijds Pasolini formeel ook niets weglaat. Een 'objectieve' verfilming van iets waarvan het kader volkomen subjectief is. Dat evangelie blijft altijd in de kern hermetisch en onbegrijpelijk, zonder een innerlijke beweging naar het 'geloof' die bijvoorbeeld, zoals aangehaald, Jozef die maakt.

[edit] Of althans, zonder een zich kunnen indenken waaróm mensen die innerlijke beweging kunnen of willen maken.

En in die zin doet Pasolini op zijn manier recht aan het verhaal.