Ludwig (1973)

Eindelijk heb ik hem gevonden (weliswaar in het Italiaans gedubd, maar ik lees op imdb dat dat de echte versie is)

Ik had misschien iets te veel van de film verwacht, ik ben al bijna tien jaar geobsedeerd door Ludwig II (heb in het vierde leerjaar mijn spreekbeurt nog over hem gehouden ) De film is zeker geslaagd, maar ik had mijn vragen bij de manier waarop het verhaal verteld werd. Ik vind het knap dat Visconti nergens probeert te verklaren waarom het zo met Ludwig loopt, dat weet nu eenmaal ook niemand, maar de fragmentarische manier waarop de film verloopt, met telkens die korte intermezzo's, vond ik een beetje vreemd. Ik vind het wel knap dat Visconti de film zo onconventioneel heeft gemaakt, het zou veel gemakkelijker zijn geweest om gewoon het verhaal van Ludwig te vertellen, maar ik vraag mij af of iemand die niets van hem afweet wel helemaal doorheeft wat er nu eigenlijk aan de hand was. Een aantal details, zoals zijn vreemde voorliefde voor Wagner, theaterhelden en knappe jonge mannen worden wel zeer grondig belicht, terwijl andere dingen veel meer uit de boot vallen, zoals zijn waanzinnige kastelen, die de Beierse staatsschuld torenhoog hebben doen oplopen en waar hij hooguit een paar weken heeft gewoond, als ze al zijn afgeraakt. Maar al bij al is het wel een mooie film, die zeker niet altijd even boeiend is, maar wel een indrukwekkend beeld schetst van de sprookjeskoning. En die toch wel 4 sterren verdient (met de nadruk op 3.5)

Het slotstuk van de Duitse trilogie

Hoewel er natuurlijk, zoals Freud, al terecht opmerkte niet echt sprake is van een trilogie. Voor sommigen wordt het een trilogie doordat de 3 films ( Caduta degli Dei, La (1969) , Morte a Venezia (1971) en deze Ludwig) alledrie Duits getint zijn. Ik heb de 2 eerdere films al gezien maar die zorgden er niet voor dat ik te springen stond voor Ludwig, vooral La Caduta degli Dei was erg zwak voor Visconti's doen. Daar kwam de lange speelduur dan ook nog eens bij maar het werd een paar dagen geleden dan toch eens tijd om mijn Visconti achterstand goed te maken. Rond een uur of 3 beginnen te zien met een voorraad cola en een zak chips in de hoop om eindelijk nog eens weggeblazen te worden zoals met Gattopardo, Il (1963) of Notti Bianche, Le (1957) .

Het heeft jammer genoeg niet mogen zijn. Hoewel, nu klink ik misschien wel erg negatief want op zich is Ludwig wel een redelijk sterke film die alleen de das wordt omgedaan door de erg lange speelduur. Nu ken ik zelf ook bitter weinig van heel het verhaal achter Ludwig. ik ben daar nooit zo extreem hard in geïnteresseerd maar doordat ik Il Gattopardo ook zo goed vond, terwijl ik daar ook niets van kende, wou ik dit wel wagen. Visconti gaat dan ook een beetje ten onder aan een hele hoop personages die door het scherm wandelen maar waar ik bitter weinig besef van heb wie het nu eigenlijk zijn. Natuurlijk worden er wel namen gegeven maar met types zoals Von Buelow kon ik echt niet veel. Is dat mijn schuld doordat ik me niet genoeg heb verdiept? Het kan zijn maar normaal moet een filmmaker hier wel rekening mee houden. Gelukkig worden er nog altijd wel een paar erg interessante thema's aangekaart die de 228 minuten nog draaglijk maken. Zo vond ik Ludwig zelf uitermate boeiend met zijn fascinatie voor Wagner en zijn kastelen maar uiteindelijk wordt het allemaal teveel uitgesmeerd over de speelduur. Het is niet de eerste keer dat ik zo'n lange film zien (Gone With the Wind heb ik ook in één ruk uitgekeken) maar op het einde begon het me echt minder en minder te boeien. Ik werd slaperig, de personages konden me niet meer interesseren maar zoals altijd weet Visconti er weer een climax vanjewelste aan te geven. Ik zei het al, ik weet bitter weinig van Ludwig zelf en wist dus ook niet hoe hij aan zijn einde was gekomen. Maar vanaf dat hij te weten komt dat hij dat ze hem willen arresteren, geraakt de film in een stroomversnelling die heerlijk eindigt. Visconti weet vaak met een enkel shot de essentie zo uitstekend te benaderen dat ik hiermee wist waarom ik gedurende 3 uur en 50 minuten naar een vorstelijk epos heb zitten zien. Je moet hem dan ook wel aangeven, hij slaagt er in om de film gedurende lange tijd boeiend te maken, met op het einde toe een inzakking maar die wordt ruimschoots goedgemaakt. Het probleem zit hem dan ook in het feit dat je echt amper feeling hebt met de personages had (althans dat had ik toch) want buiten Ludwig kon het me eigenlijk niet zo bijster veel schelen wat er met iedereen gebeurde. Wel waren de korte intermezzo's van de raadsleden wel een aangename afwisseling die hierdoor eventjes de lijn van de film doorbraken.

Ik heb de film echt lang, lang geleden gekocht en wist eigenlijk amper wie er in meespeelde. De namen zeiden me op de dag van de aankoop echt niet veel maar het grappige is dat ze me nu wel bekend voorkwamen. Helmut Berger bijvoorbeeld speelt een glansrol in La Caduta degli Dei en ik was benieuwd hoe hij het hier ging afbrengen. Wel, hij doet het zowaar nog beter dan in bovenstaande titel. Of hij een getrouwe Ludwig neerzet? Geen idee. Of hij een boeiende Ludwig neerzet? Wees daar maar zeker van! De evolutie die hij doormaakt met zijn personage is om de vingers van af te likken en wordt dan ook werkelijk uitstekend neergezet door Berger. Werkelijk een uitstekende keus van Visconti om hem weer de hoofdrol te geven want niemand anders had het beter afgebracht. Toen ik een paar dagen geleden Innocente, L' (1976) had gezien van Visconti was er sprake van dat hij de hoofdrol eigenlijk aan Romy Schneider wou geven maar dat dat niet doorging omdat ze zwanger was. Jammer vond ik dat want Schneider was in mijn opzicht wel een sterke actrice, al moet ik dringend eens de Sissi trilogie herzien want dat is het enige dat ik van haar heb gezien, al ligt Enfer d'Henri-Georges Clouzot, L' (2009) nog wel op de plank. Soit, Schneider is hier van de partij en er rest me maar één ding te zeggen: wat een zalige actrice. Ze wou oorspronkelijk nooit meer de rol van Sissi spelen, omdat die haar carrière zou hebben verpest waardoor ze enkel nog romantische rolletjes werd aangeboden, maar speciaal voor haar goede vriend Visconti wou ze het nog 1x doen, vermits de typische clichés uit de weg werden gegaan. Visconti houdt zich aan die belofte en de Sissi die we hier krijgen is een meer extravagantere, manipulatieve Sissi dan dat ik ooit heb gezien. Schneider speelt dit op een erg hoog niveau en maakt haar hiermee tot een actrice waarvan ik echt wel meer wil zien. Ook leuk om Silvana Mangano nog eens terug te zien. In Riso Amaro (1949) een erg aantrekkelijke actrice en ik keer er naar uit om haar hier weer terug te zien. Ik had alleen niet op het verschil in jaren gelet dus Mangano was 25 jaar veroudert, toch wel een lichte tegenvaller. Gelukkig is ze zo'n actrice die het niet enkel van haar looks moet hebben en speelt ze een leuk rolletje, al is het wel een kleine rol.

Lange recensie voor een lange film. Het plot is boeiend maar duurt jammer genoeg te lang. Berger, Schneider en Mangano zijn uitstekend (Trevor Howard als Wagner ook trouwens) maar het langdradige haalt de film toch jammer genoeg wat naar beneden. Misschien me ooit eens verder verdiepen in Ludwig en deze film dan terug opzetten maar voor nu een toch goede score, al had ik op meer gehoopt.

Dikke 3.5*

Ben groot fan van Visconti. De ene film van hem is nog mooier dan de andere. Als ik met een geweer op mijn hoofd een minpunt moet noemen aan de regiestijl van de beste man, zou dat zijn dat ie vrij lang van stof is. En dat komt in geen film zoveel tot uiting als hier. Dat zit hem niet alleen in het feit dat dit maar liefst 4 uur (!) duurt, maar vooral dat het langgerekte scenes zijn, waar meestal geen vaart in zit.

Er valt genoeg te genieten. Zelden zag ik zulke fraaie decors, rekwisieten en kostuums. Sowieso zijn alle opnames buiten een plaatje. Dit is nu ook echt weer zo'n film die je eigenlijk op een groot scherm moet zien.

Het leek trouwens of Berger steeds meer in zijn rol groeide. Tegen het eind vond ik hem behoorlijk indrukwekkend. Deels waren zijn lijkbleke gezicht en weggerotte tanden daar debet aan, maar het leek wel alsof ie volledig op ging in zijn personage.

Er zijn weer een goot aantal pluspunten te verzinnen, het blijft immers een film van Visconti. Toch vind ik dit zijn minste film. Hij blijft wat te veel hangen in lang uitgesponnen scenes van weelderigheid. Hij is echt wat lang van stof hier en ik zou goed snappen wanneer je dit saai vindt. En dat is mijn manier om dat woord genoemd te hebben, zonder het voor eigen rekening te nemen. 3,5 sterren.

Ludwig is een film, die je niet zomaar even gaat bekijken. Een traag kostuumdrama van een kleine vier uur, dat is iets waar je wel even zin voor moet maken. Ondanks dat het een film van Visconti was, lagen mijn verwachtingen niet zo heel hoog, want kostuumdrama’s zijn niet altijd aan mij besteed. Dat blijkt hier ook wel weer, want helaas kwamen de lage verwachtingen wel enigszins uit.

Laat ik maar met de positieve punten beginnen. Vooral de aankleding is erg goed. Mooie kostuums en prima opgezette decors zorgen er alleen al voor dat het tijdsbeeld meer dan geslaagd te noemen is. Visueel is het ook meer dan in orde en Visconti weet ook altijd wel hoe hij de zaken het best en vooral op een mooie manier in beeld kan brengen. Het hoofdpersonage zelf moest ik wel even aan wennen. In het begin vond ik het maar een vervelend en irritant mannetje, maar gaandeweg de film vorderde, kreeg ik toch meer sympathie voor hem en zijn enorme fascinatie van de muziek van Wagner. Visconti neemt voor elke scene vaak ruim de tijd en dat is hier soms wel ietwat vervelend. Ludwig wordt er nogal langdradig door en is niet altijd even boeiend. Ik vond het verhaal in de tweede helft ook wat minder interessant worden. Hierdoor voelde Ludwig vooral in het laatste uur toch wel behoorlijk langdradig aan.

Wel leuk trouwens om te lezen dat Ludwig onderdeel is van een niet officiële trilogie. Ik heb de drie films toevallig ook in de juiste volgorde gezien. Ik moet wel zeggen dat de andere twee films toch wel een heel stuk beter zijn dan deze. Visconti had Ludwig beter wat korter en bondiger gehouden,want dat was mij ongetwijfeld een stuk beter bevallen. Het blijft een getalenteerd filmmaker, maar met Ludwig vergaloppeert hij zich wel een klein beetje.

2,5*

De Beierse Koning Lodewijk II is een van de meest fascinerende figuren uit de Geschiedenis. Ten tijde van industrialisatie omarmde de koning het Romantiscisme. Financierde het werk van de beroemde componist Wagner (toentertijd helemaal niet zo succesvol) en liet de meest prachtige sprookjeskastelen bouwen. Lodewijk leefde in zijn eigen droomwereld en toonde totaal geen interesse in het besturen van het land. Hetgeen hem - ondanks grote populariteit onder het volk - veel vijanden opleverde...

Als afsluiter van zijn Duitsland-trilogie maakte Luchino Visconti een groots drama over de Beierse koning. Zoals gebruikelijk is in de Italiaanse filmindustrie speelde acteurs van verschillende nationaliteiten mee die tijdens de opnames allemaal hun eigen taal spraken. Aangezien de meeste acteurs Duitstalig zijn en er geen Engelse dub van de volledige speelduur is, beveel ik de Duitse dub aan (dat is bovendien accurater). Helmut Berger (die een grote gelijkenis vertoond met beeltenissen van de koning) is uitstekend gecast als de Koning. Al kwam hij wat tirannieker over als dat ik me de koning had voorgesteld. Trevor Howard speelt Richard Wagner en ondanks dat ze de rol nooit meer wilde spelen keert Romy Schneider terug naar haar rol van Sisi (alleen ditmaal historisch correcter).

De film weet de Romantiek van Lodewijk uitstekend te vangen. De locaties die je verwacht zijn er allemaal, prachtige Beierse sneeuwlandschappen en de maanverlichte kastelen van de koning. Allemaal erg sfeervol in beeld gebracht met uitstekende cinematografie. Verder waren de kostuums uitzonderlijk goed en uitgebreid verzorgd. Er is kosten noch moeite gespaard in de aankleding van de film.

Minder is de opbouw van de film. De speelduur bedreigd bijna 4 uur, maar toch kiest Visconti ervoor om geen aandacht te wijden aan de jeugd van Lodewijk, wat toch echt een gemiste kans is omdat het juist interessant zou zijn om de harde jeugd van Otto en Lodewijk te zien. In plaats daarvan licht te focus vooral op de aftakeling en de homoseksuele nijgingen van de koning in de tweede helft van zijn leven. Hoewel veel historici aannemen dat Lodewijk homoseksueel was, is het vooral gebaseerd op het feit dat hij nooit getrouwd is, geen maitresses had en hechte vriendschappen onderhield met mannen. Lodewijk was erg populair onder het het volk en een gerucht van homoseksualiteit zou dat kunnen veranderen in het Katholieke Beiren, dus zijn vijanden hadden hier duidelijk baat bij. Ik vind dan ook dat de focus wat meer op de vriendschap met Elisabeth had mogen liggen en de bouw van de kastelen (wat hier werd overgeslagen).

En ook niet onbelangrijk, dit nogal trage kostuumdrama was 1000x spannender geweest als het werd verteld als een moordmysterie. Iedereen weet dat Ludwig een mysterieuze dood is gestorven dus dit zou een ideaal begin zijn, als de laatste helft nou door de ogen van een onderzoeker werd verteld werd het verhaal ook veel interessanter. Desalniettemin was de dood zoals deze in de film zat ook lekker mysterieus gelaten (met zeer toepasselijke muziek van Wagner).

Al met al had deze grote film veel beter kunnen zijn, maar hij is toch zeker niet slecht. Vooral de schitterende locaties, kostuums en cinematografie zijn positief en daarnaast werd er ook niet onaardig gespeeld. Het is jammer dat de Duitse dub slecht is ondertiteld en de audio erg mono is, maar het beeld is door Studio Canal gelukkig wel in ere hersteld.

Dat Visconti Romy Schneider wist over te halen om nogmaals de rol van Sissi op zich te nemen, was voor mij de belangrijkste reden om deze film te willen zien. Heel boeiend dat zo'n rol z'n eigen leven gaat leiden, alsof inderdaad Romy Schneider Sissi is (en voor de kijker is ze daarin reëler dan de werkelijke Elisabeth, die we immers niet kennen).

Van de kostuumfilms van Visconti ben ik overigens niet zo'n groot liefhebber, ik heb het meer op z'n oudere werk. Ludwig kende ik ook helemaal niet als historisch figuur. Wat ik interessant vind om te lezen hier is dat sommigen veronderstellen dat je veel achtergrondinformatie nodig hebt om hem te kunnen plaatsen. Mijn ervaring is anders. Ik denk juist dat de lengte er primair op gericht is om de kijker zelf, tijdens de speelduur, te laten invullen wat Ludwig doormaakt. In sommige scenes zie je hem alleen wat ronddrentelen in een kamer bijvoorbeeld. Zoals ik er tegenaan kijk zou ik Ludwig niet zozeer gek noemen, wel excentriek, eenzaam, gekooid en kwetsbaar. Maar hij is tegen oorlog en ziet in dat kunst een veel hogere waarde vertegenwoordigt dan adellijke hiërarchie, nou, veel verstandiger kan je het niet hebben voor een koning. (Merk op dat iedereen de naam Richard Wagner kent, maar al die monarchen, keizers, tsaren, wie maalt er nog om hen?)

De compromisloze vertelwijze van Visconti, zonder inbedding van uitleg, vind ik een groot pluspunt aan de film. Ludwig lijkt een soort hoofdstukgewijze vertelling te zijn (gemarkeerd door fade-outs) en samen met het commentaar dat sommige bijpersonages kort uitspreken richting de camera doet dat weer eens vrij literair aan. Daar tegenover staat wel dat de film iets houterigs, soms zelfs onbeholpens over zich heeft. De waardeloze audio helpt ook niet mee natuurlijk.

Qua cinematografie vallen de statige establishing shots op en sowieso straalt de film grandeur uit, zonder dat ik het nou echt heel mooi vind overigens.

Ik heb Ludwig in twee delen bekeken (eerst anderhalf uur en toen de rest) en dat is volgens mij een goede strategie. Het eerste deel beviel ook mij het beste. Minder excentrieke uitspattingen (vooral dat gedeclameer van die acteur ging veel te lang door) en meer van Romy had het tweede deel wellicht boeiender kunnen maken. Maar aangezien dat er niet in zit, raad ik van een jaartje eerder de film César et Rosalie aan, dat is Schneider op haar allerbest.

Mooie beelden, goede muziek, decors, aankleding, het kan allemaal niet op. Maar ook stuurloos. Ik kan best tegen langzame films, maar dit was toch een hele zit. En dat komt vooral omdat er weinig verhaal in zit. Er zijn nogal wat scènes die lang duren, mooi zijn om te zien... maar eigenlijk weinig toevoegen.

Het zal vast vloeken in de kerk zijn, maar ik vond het een lastig te doorgronden film. Wel heb ik me voorgenomen meer Wagner te gaan luisteren.

Ik heb wel een zwak voor Visconti's kostuumfilms, misschien omdat die vooral gaan over het verval van oude adel, en hij geen wereld toont waar je als kijker deel van zou willen uitmaken. Ook in Ludwig is er weer volop en gekte, al die neven-en nichtenhuwelijken in de Europese koningshuizen eisen op een gegeven moment hun tol, iets wat overigens ook even wordt aangestipt. Koningshuizen interesseren me meestal maar matig, maar op film komen ze vaak wel goed tot hun recht. De decadentie, de intriges, de wellust, het is dankbaar materiaal voor cineasten.

Ludwig kende ik eerlijk gezegd niet zo, maar hij was er een van de oude stempel met megalomane geldverslindende projecten. Het is ook ergens weer ironisch want de decadentie van de koningshuizen (maar ook het Vaticaan) leverden natuurlijk wel tal van monumenten op die nu alsnog geld in het laatje brengen bij dat deel van het volk dat aan toerisme verdient. Ik lees in de commentaren dat de bouw van de kastelen te weinig aan bod komt maar dat wordt toch wel een aantal keer genoemd. Maar Visconti was kennelijk minder geïnteresseerd in de botsingen met Ludwig's kabinet over zijn geldverkwisting dan in zijn amoureuze avonturen met zijn lakeien. Dat Ludwig de mecenas was voor Richard Wagner wist ik ook niet, en dat wordt wel uitvoerig behandeld. Een aardige geschiedenisles wel. Ik hoorde ook wel mooie muziek, die zal wel op het conto van Schumann komen.

De film van Visconti duurt lang en ik zou liegen als ik zou schrijven dat de tijd voorbij vloog, maar het voelde zeker niet té lang. De stijl vond ik ook niet zo fragmentarisch, vond het allemaal vrij logisch opgebouwd en goed te volgen voor mij als Ludwig-leek. Helmut Berger doet het erg goed in de titelrol.

PS wel weer superirritant dat de Duitse blu-ray uitgave geen Engelse ondertitels heeft. Blijf me toch verbazen hoe weinig voor de Europese markt wordt gedaan bij veel Franse en Duitse uitgaven. Hoe veel moeite is het nou Engelse ondertitels toe te voegen en je vertienvoudigt meteen je markt.

Erg droge en afstandelijke vertelling over het leven van Ludwig II, de laatste Bayerse vorst.

Het is een nogal formalistische chronologische vertelling. Het ontbreekt daardoor aan drama en spanning. Maar ook wie hoopt op grandeur komt bedrogen uit. Visconti houdt het klein.

Snap niet goed wat hij met deze film wilde vertellen. Vond het een vrij saaie zit. Pas het laatste uur als Ludwig aan het einde van zijn latijn is, wint het mijn interesse. Te laat en te weinig.

3*

Visueel prachtig aangekleed. Rijk vooral en die wereld van adel komt geweldig tot leven. De statische shots helpen dan ook mee. En je krijgt een vrij aardig beeld van de persoon Ludwig en de wereld waarin hij leeft.

Maar 240 minuten duurt dit ding en dat is vrij veel. Er zitten echt wel overbodige scènes in, de film mist een zekere spanningsboog en lang niet alles is even interessant. Daarbij helpt de dub ook niet echt mee. Ik zag de Italiaanse (want die stond enkel op DVD) en had liever dan de Duitse gezien maar ik vraag me af of dat veel uitmaakt. Het stemmenwerk was in ieder geval wat vlakjes voor mijn gevoel. Slecht wil ik dit ding niet noemen maar ik heb hem wel in twee avonden gekeken en dat zegt wel genoeg dat ik hem dan nog langdradig vond. 2,5*.

Het laatste deel van de German Trilogy na Gotterdämmerung en Death in Venice. En wat een meesterwerk. Helmut Berger speelt ongetwijfeld de rol van zijn leven als de getormenteerde Ludwig. De film speelt zich af in luisterrijke kastelen ten tijde van de hoog-romantiek. De muziek is ook uit die tijd, met Wagner voorop om evidente redenen. Berger speelt op briljante wijze een mens die afglijdt naar een geestelijke afgrond.

Ik heb de langste cut bekeken waarin ook enkele Italiaans gedubde stukken zitten. Het is bijna opgebouwd als een opera - waarin Visconti ook ervaring had - met de opkomst en neergang van het centrale personage als rode draad. Na het bekijken van de film heb ik zin gekregen om de kastelen van Ludwig in Beieren eens te bezoeken op een geschikt moment.