Un Condamné à Mort S'est Échappé ou Le Vent Souffle Où Il Veut (1956)

Interessant.

Een bijzondere film die hoog in de top 250 staat. Ik kwam hem toevallig eens tegen in de gids op TV5MONDE. Aangezien veel top 250 films op z'n minst een kijkbeurt verdienen was vandaag deze film aan de beurt. Bijzondere ervaring, maar niet geweldig.

De look in zwart-wit is rauwer, maar voegt verder niet al te veel toe aan de spanning of visuele look. Visueel vond ik de film niet briljant, de gevangenis is wel leuk gedecoreerd maar het in beeld brengen ervan is niet al te bijzonder. Verder is het camerawerk klassiek en de spanningsopbouw niet on-point genoeg.

Hierdoor is de film minder intrigerend dan dat het zou moeten zijn. Soms trekt het je goed in het verhaal, maar in het algemeen valt het toch wat tegen. Zeker zo'n finale, die ermee kan scoren, moet toch een stukje beter opgebouwd worden. De attributen waren er wel, maar de uitvoering werkt het tegen.

De soundtrack valt stil op de juiste momenten en de rustige toon voorspelt genoeg dreigends, maar het wil allemaal gewoon niet zo lukken. Het hoofdpersonage acteert ook niet al te best en gedraagt zich wat mij betreft heel vaak op een opvallende manier. Als gevangenisbewaker zou je denken dat je snel doorhebt dat hij wat van plan is.

Verder is het wel aardig om te volgen, maar vergeleken met andere gevangenisfilms is dit niet perse beter. Het is net niet spannend of uitdagend genoeg. De stille toon is dreigend, maar de beelden en de situatie zelf toch niet dreigend genoeg. Een beetje te veilig wat mij betreft. Dat neemt niet weg dat het verder best degelijk is, maar geen meesterwerk wat mij betreft.

Bresson in zijn sobere, natuurlijke, minimalistische stijl met oog voor precisie, detail en krenterig op muziekintervals, zet hier een meesterwerk neer.

Zelden zo geboeid en meelevend naar een film over een ontsnapping uit een gevangenis gekeken. Kent ook zijn gelijke niet, zou ik zeggen.

Typisch voor Bresson is ook dat er geen beroep gedaan wordt op klinkende namen uit de filmwereld, maar zeggen dat zijn acteurs niet perfect in het gebeuren passen ware onjuist.

Sommigen kunnen zich storen omdat de filmtitel al een uitkomst aanbiedt, maar wat schaadt het als er onderwege zoveel te genieten valt.

Nog een bewijs van de kracht van deze film, die ik vroeger al eens zag, maar nu volop heb kunnen waarderen.

Sterke gevangenisfilm met de Tweede Wereldoorlog op de achtergrond in plaats van een crimineel misdrijf van een al dan niet onschuldig persoon. Vooral het eerste gedeelte van de film vond ik ijzersterk. De film is auditief sterk gefocust op de gedachten van Fontaine die tot de kijker worden gebracht aan de hand van een voice-over. Misschien zal dit niet iedereen zinnen, maar ik vond het in deze film best een meerwaarde. Te meer omdat er binnen de context van een nazigevangenis helemaal niet gepraat mocht worden.

Van de bewakers weinig spoor in deze film. Alsof ze er helemaal niet waren. De interactie met de gevangenen is beperkt behoudens het potje eten dat hen werd gebracht en ook dan kwamen ze nauwelijks in beeld. Op dat vlak zeer sobere film waarbij de aandacht en focus volledig op het personage Fontaine kwam te liggen.

De film zakt halfweg misschien wat in en het is wachten op de effectieve ontsnapping. Prima in beeld gebracht, niet alleen het einde, maar de gehele film eigenlijk. Het plot op zich is ondergeschikt aan de wijze waarop en de sfeer of opbouw die Bresson in zijn film heeft gestopt. Ook psychisch heeft de film zijn meerwaarde wanneer het personage Fontaine zich suf denkt waarom hij niet meteen werd gefusilleerd, laat staan wanneer hij helemaal twijfelt of hij wel iedereen kan vertrouwen en kan betrekken in zijn ontsnappingspoging. Sterk!

Een dissonant geluid, niet over de kwaliteit van de film, maar over de interpretatie die ik op meerdere plekken ben tegengekomen.
        Ik weet het, ik ken alle stilistische en inhoudelijke kenmerken waarom en waarmee deze film wordt geprezen: kaal, Spartaans, geen overbodige shots, geen secundaire plotlijntjes om de aandacht af te leiden, geen bekende acteurs om de identificatie (en de gehoorzaamheid aan de regisseur) maximaal te houden, spannend ondanks een titel die het einde al verklapt (en een voice-over die vaak gewoon dupliceert wat we ook al zien), een regisseur die als het ware uit zijn werk is verdwenen, en een doorzettingsvermogen (van Fontaine) dat getuigt van een wil om te overleven en een vertrouwen in de toekomst die je zou kunnen zien als symbolisch voor een religieus geloof in een positief hiernamaals dan wel de seculiere overtuiging van een betere wereld. John Russell Taylor: "je kunt deze film ook zien als een studie in existentiële zelf-fabricatie; het wordt Fontaine's bestemming om te ontsnappen, en hij focust al zijn energie en al zijn gedachten daarop, en hij offert alles (en iedereen) daar aan op met dezelfde doelbewuste toewijding die de Christen wijdt aan de redding van zijn ziel. Hij creëert zichzelf in en door de daad van het ontsnappen".
        Het kan allemaal, en het klopt allemaal, onder die invalshoek kun je de film zeker zo interpreteren. Maar waar blijf je uiteindelijk mee zitten? Een (zeer goed gemaakte) ontsnappingsfilm, en dan kun je hier een positieve zwaai aan geven en zeggen dat dit een film van een "voorbeeldige soberheid" is, maar je kunt ook zeggen dat alle sjeu en alle spanning er vanaf geschraapt is totdat je alleen een bleek skelet overhoudt. En het is mooi om in deze film een spirituele laag te onderkennen en om Fontaine's behoefte om te ontsnappen te zien als een uitdrukking van zijn geloof in de toekomst, maar je kunt ook gewoon volhouden dat de film niets anders doet dan getuigen van Fontaine's overlevingsdrang en dat elke symbolische lezing alleen maar in het oog van de kijker bestaat (Fontaine, denkbeeldig: "jongens, ik wilde alleen maar niet dood, bespáár me jullie semi-religieuze interpretaties.").
        Op z'n simpelst gezegd: als je ter dood veroordeeld bent wil je ontsnappen, punt uit, en om in dat streven (dat ontsnappingsplan) een soort semi-religieuze boodschap te lezen, alsof Fontaine zijn diepste zelf in zijn ontsnapping pas echt verwerkelijkt – het klinkt prachtig, maar het is ook wel wat vergezocht. Hineininterpretieren heette dat vroeger, en als Bresson die laag er bewust in heeft gelegd vraag ik me af in hoeverre een film over zoiets elementairs als overlevingsdrang zo'n zware metafysische lading kan dragen.
        Nog twee bijzaken. Een aardig detail van Bressons extreem scrupuleuze werkwijze: in de documentaire L’essence des formes – Robert Bresson déforme les sens op mijn Curzon Artificial Eye-Blu-ray wordt verteld hoe Bresson zijn sound-editors tot wanhoop kon drijven: de hele dialoog van de film werd achteraf compleet ingedubd, en daarbij liet hij, zónder de acteur vooraf uit te leggen wat hij precies wilde horen, elke acteur elke regel net zo vaak herhalen totdat hij (Bresson dus) tevreden was, en bij de montage liet hij de uiteindelijke versie van een regel soms samenstellen met het eerste woord uit de ene "take", het tweede woord uit de andere take, het derde woord uit wéér een andere take...
        En nog een overweging aangaande Jost. Een belangrijk plotelement is Fontaine's dilemma of hij Jost in vertrouwen moet nemen: wat als dat een collaborateur is die in zijn cel is geplaatst om hem uit te horen of om zijn ontsnappingsmethode te achterhalen? Uiteindelijk besluit hij Jost het voordeel van de twijfel te geven, en dat pakt goed uit wanneer ze samen succesvol ontsnappen. Eind goed al goed dus – maar het zou ook nog zo kunnen zijn dat Jost een collaborateur is wiens opzet het juist is om Fontaine te laten ontsnappen om zo zelf te kunnen infiltreren in Fontaine's verzetseenheid. Dat is echter een mogelijkheid die bij Fontaine niet lijkt te zijn opgekomen (of misschien ook wel, en dan zal hij er wel op toezien dat hun wegen zich scheiden zodra ze uit het zicht van de gevangenis zijn verdwenen).

Nummertje twee vandaag, en nummertje vier van het weekend uit de top250. En dat terwijl nummer vijf klaar staat. Gaat lekker zo in mijn top250 quest. Met reeds het nodige aan klassieker en animatie vrijdag en vandaag viel de keuze op een gevangenisfilm uit de jaren '50 met deze A Man Escaped. En daarmee hoopte ik toch een film tegen te komen die beter zou voldoen dan Le Trou die ontegenzeggelijk kwaliteiten heeft maar mij persoonlijk niet heel erg kon bekoren. Eens kijken hoe dat met deze is die wel vaak in één adem genoemd wordt met Le Trou.

Interessant en voor het gevoel beter is toch meteen het startpunt Lyon, oorlogstijd en een karakter in de vorm van een opgepakte verzetsstrijder die bij de eerste gelegenheid al probeert te vluchten. Overigens niet de leukste plek om te zitten aangezien Lyon ook het werkterrein was van de gevreesde SS'er Klaus Barbie. Helemaal ongeschonden bereikt Fontaine zijn cel niet waarop de insteek van de film duidelijk wordt en de zielenroersels en vooral ontsnappingsplannen doormiddel van voice over begeleid wordt. We zien wat er vertelt wordt en er wordt vertelt wat we zien, wat opzich niet een slechte punt is binnen een film die daardoor uitermate simpel van opzet is. In het vervolg zijn we getuige van een minutieuze voorbereiding en uitvoering die zich kan meten met Le Trou maar ook Escape From Alcatraz. Rustig werkt Fontaine aan zijn plan en uitvoering.

Waar de opening mij al meer trok dan het stroeve en droge Le Trou vanwege de oorlog, is de lol er toch snel af en ervaar ik deze A Man Escaped toch ook weer als een droge, erg droge, en stroeve film waar Fontaine doorwerkt maar het geheel voor mij geen enkele spanning noch sfeer heeft aangezien er ook erg weinig muziek gebruikt wordt. Het is wachten op de medegevangene vanwege mogelijk extra dynamiek en het dilemma die het geheel vlot kunnen trekken, maar dit karakter verschijnt wel erg laat en brengt uiteindelijk niet waarop ik hoop. Het is uiteindelijk aan de ontsnapping om nog wat sjeu te brengen, en die heeft nog enkele aardige momenten hoewel natuurlijk alles uitermate behoedzaam en gecontroleerd gaat.

Ondanks de redelijke speelduur voelde dit uiteindelijk toch aan als lange film en kon het me niet in den bijzonder boeien. Daarom met drie sterren voor de moeite de laagst scorende film tot nu toe dit weekend en snel verder met de volgende Top 250