Zerkalo (1975)

Net als in de andere Tarkovsky films die ik gezien heb genoot ik weer van de prachtige beelden en het goeie camerawerk. Maar bij deze film (net als bij Stalker) kon ik me niet goed in leven in het verhaal en was het mij allemaal iets te symbolisch. Misschien heb ik nog niet de levenservaring om dit allemaal goed en mooi te vinden dus het is dan misschien verstandig om zulke films (van Tarkovsky dus) over een jaar of tien nog eens te kijken. Voor nu 3* en mijn volgende reactie volgt dan over tien jaar...

Uniek. Totaal anders dan elke film die ik hiervoor zag. Een film bovendien waar ik heel sterk de neiging van heb om hem nog heel vaak te zien.

Ik word ondergedompeld in een bad van poetische herinneringen.

Associatief bijna. Een film die bij jezelf herinneringen en gevoelens opwekt en die niet gemaakt is om verklaard te worden, maar om te ondergaan. Ik heb het gevoel zo ontzettend veel gezien te hebben dat het me een beetje duizeld. Deze film zit zo vol dat ik het idee heb dat ik hem nog niet eens volledig ondergaan heb. Ik wil vaker kijken. Voor mijn gevoel was de film ook erg snel voorbij.

Er waren veel scenes die werkelijk van een enorme schoonheid waren, maar vooral de jongen die in de spiegel kijkt viel me op. Veel mooier heb ik ze niet gezien.

Je hoort weleens dat je voor je dood je leven aan je voorbij ziet trekken. Dat is wat er gebeurd in deze film. De ene emotie vloeit door naar de andere gebeurtenis.

Overigens heb ik totaal geen behoefte aan allerlei interpretaties, het zou deze film voor mij ontkrachten.

Voorlopig geef ik 4.5*

Erg mooie film die de rillingen over je rug doen lopen (die scene als ze heur haar wast, schitterend gewoon) Ik heb niet alles door denk ik, doet er ook absoluut niet toe natuurlijk, maar ik ga hem zeker binnenkort nog eens zien. Ik geef hem nu 3.5 omdat het verhal mij soms een beetje koud liet, maar ik ben er zeker van dat dat binnenkort een 4.5 of 5 gaat worden. Ach kom, ik geef nu al een 4.5, en dan zien we nog, bij nader inzien was hij wel verbluffend mooi gemaakt, en dan nog juist in mijn favoriete tempo, en met knappe muziek. En de scenes elk apart waren meestal toch te verstaan en ook zeker niet slecht, enkel het algehele verband miste ik dus nog een beetje.

Stalker is een meesterwerk, op dit moment imo de beste film ooit gemaakt. Uiteraard kon ik na het zien van stalker niet wachten om de andere werken van Tarkovsky te gaan bekijken, in de hoop dat hij ergens de spijker nogmaals vol op zijn kop slaat.

Nu ben ik een Solyaris, Offret en nu dan dus ook een Zerkalo verder, maar met geen van deze films is hij ook maar in de buurt gekomen van Stalker. Niet dat het slechte films zijn, maar ik had er toch veel en veel meer van verwacht.

Ik kom uit op een kleine 3,5* voor de beelden en de zeer sterke acteerprestaties. Maar verder was het allemaal vrij on-intressant. Misschien ooit maar eens herzien, ofzo

Mijn tweede Tarkovsky en na de eerste (Stalker die ik geniaal vond) had ik er hoge verwachtingen. Deze werden voor een groot gedeelte ingelost maar voor een groot gedeelte ook niet. Heb dan eigenlijk ook geen idee hoe deze film te beoordelen. De film ziet er zo ontzettend mooi uit maar miste voor mij ook het een en ander. Zo zag alles er geweldig uit maar raakte ik in tegenstelling tot stalker nooit echt betrokken bij de mensen uit de film. Dit kwam waarschijnlijk ook voor een gedeelte omdat ik lange tijd heb geprobeerd enig verhaal in deze film te ontdekken. Vanaf het moment dat ik me hier niet meer mee bezighield (ik begreep er toch niks van) kon ik veel meer genieten van de film. Toch zijn het voor mij iets teveel prachtige op zichzelf staande scenes die weinig verband met elkaar hebben. Ik zal hem zeker in de toekomst nog eens herzien.

Voorlopig maar een dikke 3,5 *

Schitterende film. Heb sinds Amarcord niet meer zo'n persoonlijke film gezien. Moet de film nog eens zien wil ik het allemaal bevatten, maar het was allemaal prachtig. Letterlijk en figuurlijk. 4,5 sterren.

Een tweede kijkbeurt van Zerkalo biedt tevens vele nieuwe inzichten in de film. Meer scènes die geplaatst kunnen worden, en nog meer bewondering voor een aantal shots in de film.

De reden dat de film geen topwaardering van mij krijgt, blijft nu ook overeind. Naar mijn idee is de film echt te persoonlijk. Het is alsof dit Tarkovsky zijn persoonlijke project is geworden, en dat wij daar van mogen meegenieten. Er zijn dan ook zoveel verschillende interpretaties mogelijk.

De structuur en de ontoegankelijk bezorgen Zerkalo wel een prominente en eeuwige plaats in de filmgeschiedenis. Daarmee zullen de jeugdgevoelens van Tarkovsky ook eeuwig bewaard blijven.

Ik kan mij trouwens niet voorstellen dat de microfoon uit de proloog onbedoeld in de film is gebleven. Je zou kunnen denken dat de mensen op basis van de microfoon in de proloog de moeilijkheid van de film onderschatten.

5 jaar later uiteindelijk de laatste 60 minuten maar een keer erbij genomen.

Uiteindelijk vallen visueel enkele scenes op. De eerder genoemde scene met al het water en de plaaster die van het plafond valt. Maar ook op het einde enkele mooie shots, hoogtepunt zijn de wapperende gordijnen in mooi, contrastrijk zwart/wit.

Daarbuiten blijft het jammer genoeg een visuele leegte voor mij. Zowel camerawerk als compositie als kleurgebruik vind ik ondermaats, de stilering (voor zover die er nog was) doet mij compleet niks. Maakt de film visueel ook inconsistent aangezien Tarkovsky met nogal wat technieken aan de slag gaat binnen één film.

Verder doet deze film mij ook compleet niks. De basis is er makkelijk uit te halen, al kan ik de archiefbeelden nog steeds slecht plaatsen en vind ik ze daarmee ook redelijk overbodig. Het spiegel-idee komt op meerdere niveaus terug (letterlijk in beeld, vrouw/moeder, als film van Tarkovsky) maar weet mij op geen enkel moment, in geen enkele variant te boeien.

Voor sommige mensen is dit diep filosofisch, ik vind hier gewoon niks terug dat mij ook maar een klein beetje kan boeien. Afgezien van enkele mooie visuele momenten.

Voor mij blijft Zerkalo vooral audiovisuele poëzie die tig keer te klassiek is om mij verder te behagen. De gedichten, Bach, Vermeers ... ik schuifel wel het Museum van Moderne Kunsten in.

1.0*

Ik ben toch best wat gewend, waaronder diverse Tarkovskys, maar hier begreep ik niet al teveel van.

Veel te fragmentarisch en er wordt werkelijk van alles bijgehaald. Er is nauwelijks een onderwerp te bedenken wat er niet in verweven kan zijn.

Qua filmtaal voor mij veel te vergezocht metaforisch, maar ik ben dan ook geen poëziepersoon.

Hoge verwachtingen had ik toen ik met deze Tarkovsky begon! Wat ik echter vooraf niet wist, was dat dit zijn ontoegangelijkste film was en dat is het gewoonweg ook. "Zoek niet naar een verhaal, maar laat je overdonderen door al die beeldpracht!" zal een gemiddelde liefhebber van dit soort films tegen je kunnen zeggen. Dat zal best, maar zo werkt dat niet helemaal bij mij. Desondanks toch 3,5 sterren.

Enorm zware film. Zerkalo is mijn eerste kennismaking met Tarkovsky en misschien is het niet de beste film van de man om mee te beginnen, maar niet iedereen heeft natuurlijk altijd de keuze. Ik ben er in ieder geval volledig uitgerust op zaterdagmiddag voor gaan zitten omdat ik er al rekening mee had gehouden dat de film erg abstract zou zijn. Nou dat klopt ook wel kan ik achteraf concluderen. De film is qua cinematografie erg mooi te noemen. De scènes als het jongetje in het water zwemt en de bak met water zijn mooi gefilmd. Het verhaal van deze film is in mijn ogen echter het grote minpunt van de film. Het is te onsamenhangend en een echt verhaal is er eigenlijk nauwelijks in te ontdekken, behalve dat het natuurlijk herinneringen zijn. Hierdoor weet de film mij niet echt te pakken en is meeleven met de acteurs er niet tot nauwelijks bij.
Ondanks dit gegeven spoken sommige beelden na twee dagen toch nog wel in mijn hoofd rond en heeft de film op de een of andere manier toch een goede indruk achter gelaten. Ik ben na deze film toch wel benieuwd naar andere films van deze regisseur. In de hoop dat de volgende dan iets lichter te verteren zullen zijn ga ik binnenkort zeker mijn tweede Tarkovsky aanschouwen.

3,0*

Vanmiddag gezien, ik heb me er na 20 min bij neer gelegd dat ik geen zak van het verhaal ging snappen, op de beschrijving hierboven na. Ik kon de film totaal niet doorgronden.

Toch bleef ik kijken, en toen ik niet meer nadacht over het verhaal werd de film eigenlijk alleen maar mooier. Wat een scenes. Alles klopt.

Voor nu 3.5* maar ik heb sterk de neiging om hem morgen weer te kijken!

Kan me voorstellen dat men hier weinig van begrijpt. Na het eerste kwartier moest ik hem ook even op pauze zetten om het één en ander erover te lezen.

Als je eenmaal wat meer weet is de film eigenlijk helemaal niet zo moeilijk te volgen en zit het vrij logisch in elkaar. Het bericht van Gimli f en een aantal stukken op IMDB kunnen erg behulpzaam zijn. Ik zou het in ieder geval aanraden om wat dingen te lezen voor aan Zerkalo te beginnen.

De rest van de film heb ik in ieder geval met volle teugen genoten. Wat een beeldenpracht, ik heb nu al zin in herziening.

Allicht een goede tip. Lijn en vastigheid zoeken in Zerkalo is vergeefs; na een half uurtje ondertitels lezen bij gedichten en ze ondertussen proberen te matchen met het getoonde beeld heb ik het ook maar opgegeven. Frustrerend, dat wel.

Als film verder werkelijk een p-l-a-a-t-j-e, weinig films kunnen het zeggen zeker een handvol adembenemende scenes in zich te hebben (de waaiende doeken, het natte haar, vogel door de ruit, de vertragingen bij de drukkerij) maar tot een connectie wist het, in tegenstelling tot Stalker, in mijn hoofd niet te komen.

2,5*.

Ongelofelijk zware kost en overduidelijk de allermoeilijkste film van Tarkovsky. Na ongeveer 45 minuten verzwakte mijn aandacht en bij dit soort films is het dan vreselijk moeilijk om weer in dat momentum te komen omdat er geen enkele verhaallijn is die je daar weer in kan trekken.

Desondanks waren er veel prachtige beelden te zien en ben ik blij dat ik de zware zit heb uitgekeken. Ook opvallend dat Stalker bijna een uur langer is en toch veel makkelijker en leuker is om te kijken. Het toont maar weer eens aan dat ook films van anderhalf uur ontzettend lang kunnen duren.

Toch wel de moeilijkste Tarkovsky tot nu toe.

Niet bepaald gemakkelijk te volgen, maar dat geldt maar zelden in het oevre van de man, maar deze ging dan nog net iets te ver door bij vlagen. Verder visueel maar weer eens briljant, met een aantal geweldige scenes (bijv. het brandende huis met de vallende druppels op de voorgrond, het vallende plafond enz).

Niet bepaald mijn favoriete Tarkovsky, maar dat zegt meer over de rest, was toch alweer de 5e dit.

3.5*

Weer een erg geslaagde film van Tarkovsky. Ik vind het altijd erg lastig om een stukje over zijn films te schrijven aangezien hij beeldend heel direct het gevoel aanspreekt en een vertaling van deze beleving vrijwel altijd in het niet valt bij de platte verwoording van de ervaring. Ook bij Zerkalo is dit het geval. Met een montage die constant qua creativiteit in beweging is en schitterende moving-shots wordt er weer een stukje filmmagie op het scherm getovert. Geweldige film.

Dan eindelijk eens een echte Tarkovsky gezien.

Pure magie, meer beeldpoëzie dan een speelfilm. Ik begreep weinig van het verhaal, pas nadien de achterflap gelezen. Veel van de tekst/poëzie ontging me, omdat dat via de ondertiteling niet werkt. Maar daar gaat het hier ook niet om.

Tarkovsky brengt alles tot leven, de bomen, de lucht, de muren, de ruimte, alles zindert en vibreert, alles is bezield, vol energie vol betekenis.

Die hele discussie over wel of niet symbolisch, Ik denk dat Tarkovsky zei dat hij niks met symbolisme an sich had, omdat alles een diepere laag heeft, alles kan symbolisch werken, maar symbolisme is daarvoor een te eng begrip.

Hier is een beeld- én- geluid -tovenaar aan het werk geweest. Want ook het geluid is magisch. Ongekend, dat hij deze film in de Sovjet-unie heeft kunnen maken en niet in de Goelag is beland! Deze film maakt je vrij. Moet je voorstellen wat voor inpact dit had in de CCCP van midden jaren '70. Respect!!!

Een grote inspirator voor filmmakers, zie bv Antichristvan Lars Von Trier.

Mijn 4e Tarkovsky, deze Zerkalo. Aan het verhaal is geen touw vast te knopen, niet voor mij in ieder geval, maar dat had ik wel verwacht. Maar... er valt genoeg te genieten.

Schitterende cinematografie en sterke muziek - vaak ook mooi ingezet. Tarkovsky speelt op een prachtige manier met beeld en geluid en doet je (een klein beetje) in een trip belanden, zoals vaker bij z'n films; voor zover ik ze zag in ieder geval.

Maar weer kom ik helaas niet verder dan drie sterren bij een 1e kijkbeurt voor een Tarkovsky, maar ook weer is deze 1e kijkbeurt een uitnodiging voor de herziening.

Na Stalker mijn tweede Tarkovsky en ik voel me net Bassie: ik snap het wel, maar ik begrijp het niet. Het voelt in ieder geval heel erg intiem aan, maar ook incoherent waarbij het ook niet helpt dat er dubbelrollen zijn. In ieder geval zorgt dat ervoor dat de film meer tot herziening uitnodigt dan Stalker doet, dat toch veel rechtlijniger is. Al vrees ik dat ander werk van Tarkovsky eerder aan bod zal komen.

Visueel zaten er mooie momenten in, het water dat langs de muren loopt, het huis in de wind, de gordijnen, wat allemaal monochromatische scènes zijn. Het zijn vooral dit soort scènes waarnaar ik op zoek ben, en waarvan het me niet zou verbazen als ze tot inspiratiebron voor Tenshi no Tamago van Oshii hebben gediend. Erg fijn, maar helaas houdt het wat visuele magie betreft bij die scènes op. Voor de rest nog een paar aardige beelden, maar net als bij Stalker valt het op dat er aan visuele kracht verloren wordt zodra er in kleur geschoten wordt, wat jammer is. Wat de archiefbeelden in de film doen, is me helemaal een raadsel. De soundtrack was redelijk tot goed. Soms aardige geluidseffecten, en de muziek was klassiek wat ik erg prettig vond, al was de geluidskwaliteit van Bach op het einde wel erg brak.

Uiteindelijk blijf ik met het gevoel dat er audiovisueel nog veel meer uit te halen viel, maar dat de regisseur te vroeg tevreden was. Wat plot betreft heb ik gewoon een herziening nodig. In afwachting daarvan zet ik laag in. 2,5*.

Jammer

Ik heb Stalker onlangs gezien, en die film vond ik gewoonweg top. Maar wie hier een 2de Stalker verwacht komt van een bescheiden jacht thuis

Het leek me eigenlijk een interessante film te worden. De beschrijving klinkt interessant, maar de uitwerking lijkt nergens op

Je kan er niet omheen. De film is veel te ingewikkeld gemaakt. Ik heb het al bij Memento gezegd (wat een vergelijking!), maar een regisseur moet er alles aan doen om het verhaal zo makkelijk mogelijk over te brengen. Opzettelijk obstructies zijn voor mij dan ook een doorn in het oog. En je kan er niet omheen; de fragmentarische manier van vertellen verpest gewoon alles.

Ik had al mijn hoop dan maar gezet op een samenhangend einde, alwaar de puzzelstukjes in mekaar zouden vallen. Mooi niet. Hoe verder de film vorderde, hoe minder optimistisch ik werd.

Een interessante aspect in een film vind ik (hoe cliché het ook is) WO2. Maar wie emotionele of aangrijpende getuigenissen en gebeurtenissen verwacht uit het leven van de hoofdpersoon is er ook aan voor de moeite. Een paar klankloze beelden uit het stoffige sovjetarchief waar op krakkemikkige wijze geluid onder gezet wordt (Er stapt 20 man door een rivier, en het lijkt alsof 1 iemand door een plasje stapt).

Hier en daar zijn er nog wat beelden tussen gegooid van een jongen die gewoon wat rond loopt. Geen oorlog te zien.

Een 2de punt waar je misschien kan naar uitkijken zijn de gedichten. Maar deze zijn eigenlijk totaal ongepast en irrelevant in de film. Kon Tarkovsky senior niet gewoon een dichtbundel uitbrengen in plaats van screenplay in de film van zijn zoon op te eisen?

De scène's afzonderlijk zijn natuurlijk wel sterk. Ze bevatten weer een zeker grauwheid, al was Stalker een pak grauwer en sfeervoller.

Ook de acteerprestaties zijn zeer overtuigend. Van de kleine jochies tot de oude dametjes. Allen spelen zij uitzonderlijk goed.

Daar ligt het dus allemaal niet aan.

2,0* En eigenlijk is dat al te veel.

PS: Is dat een deel van de opnameapparatuur, die schaduw links bovenaan bij de eerste scéne?

Van alle regisseurs die mij fascineren is Tarkovsky waarschijnlijk degene wiens films bij mij het laagste scoren. Ik heb hem best hoog aangeschreven staan, maar alleen Stalker behoort tot mijn favoriete films, met een beoordeling van een 4,5*. Bij de rest van de films werd ik niet direct enorm gepakt, maar was ik wel geïntrigeerd en heb ik ook wel de indruk dat een herziening wonderen kan doen. Tarkovsky is voor mij de regisseur bij uitstek waarvoor ik in de stemming moet zijn. Ik heb de meeste via de MovieMeter pakketservice gezien en hoewel ik de pakketservice geweldige vind ik Tarkovsky niet zo geschikt om zomaar in een week geforceerd te moeten kijken.

Deze introductie schrijf ik voor het contrast met mijn kijkervaring van Zerkalo. Deze keek ik namelijk toen ik in de stemming was voor Tarkovsky, los van de pakketservice. Net als de meeste Tarkovsky's levert het weer geen echt hoge score op, zelfs een onvoldoende dit keer (de stem van Andrei Rublev moet ik verhogen, die blijft toch wel sterk hangen). Helaas is er een verschil met mijn ervaring van Zerkalo ten opzichte van de andere Tarkovsky's. Ik was dit keer namelijk helemaal niet geïntrigeerd. De grootste verrassing kwam toen ik me in de tweede helft erop betrapte dat mijn houding richting de film zo goed als compleet apathisch was.

Ik heb op het internet opgezocht hoe andere mensen deze film ervaren hebben. Ik kwam vooral veel lovende woorden tegen, zoals te verwachten viel van een film die in de top 100 van They Shoot Pictures staat. Ik kwam zelfs een bericht tegen die beweerde dat dit dé film is die de ervaring van Het Leven vangt. Nota bene de tweede film die ik in korte tijd zie waar zo'n onmogelijk predikaat aan geplakt wordt, na Au Hasard Balthazar. Ook die Bresson wist mij niet helemaal te pakken. Betekend dit dat ik geen onderdeel uitmaak van Het Leven of geen Leven heb? De twee films lijken nauwelijks op elkaar, maar ze hebben voor mij de belangrijke overeenkomst dat ze allebei totaal humorloos zijn, terwijl ik de indruk heb dat humor veel te vinden is in Het Leven. Maar ik dwaal af en het wordt wat flauw zo. Wat ik probeer te zeggen is eigenlijk dat ik misschien nog nooit zo sterk bij een film het gevoel heb gehad dat er een gigantische muur staat tussen mij en de film. Dat ik Zerkalo niet begrijp is niet zozeer het probleem, ik was er op voorbereid dat er geen begrijpelijk verhaal in zat en ik had me er op ingesteld om de film gewoon over me te laten komen. Ook had ik al snel in de gaten dat het om herrinneringen draait.

Het probleem was de vraag: wat moet ik met deze herrinneringen en beelden? Ze zeggen me heel weinig over het algemeen. Natuurlijk leveren ze associaties op, maar alle beelden roepen onvermijdelijk associaties op. Hier maakte ik geen associaties die ook daadwerkelijk boeiend waren. Van te veel momenten had ik gewoon geen idee wat Tarkovsky ermee wilde uitdrukken, momenten die me verveelden en simpelweg niet aanspraken. Bijvoorbeeld die scène waarin de moeder druk door een drukkerij loopt, zichtbaar aangeslagen door iets. Vervolgens gaat ze spelling van een tekst controleren en uiteindelijk geeft ze aan iemand toe dat een woord haar dwars zat, maar wij als kijker krijgen niet mee wat dit woord was. Wat moet ik met een scène als deze? Dat ik het mysterieuze woord niet te horen kreeg was niet eens zozeer het grote probleem, al had het de scène wellicht kunnen redden. De vraag is hier: wat is er boeiend aan een vrouw zenuwachtig te zien rond rennen zonder ook maar één hint te geven van wat haar probleem is? Haar een spellingcheck zien doen is ook niet bijzonder boeiend. De hele film was me misschien iets te obscuur. Veel losstaande scènes die vooral bestaan en verder weinig doen. Tarkovsky geeft me bijzonder weinig om mee te werken. Ik vraag niet om een verhaal, maar om, tja, iets. Nu zag ik gebeurtenissen die ik niet kon plaatsen, mensen die ik niet leerde kennen, emoties die ik niet begreep, enzovoorts. Voor sommige mensen betekend Zerkalo duidelijk de wereld, voor mij betekende het niets, vrij letterlijk. Ik kan me ook moeilijk voorstellen dat een herziening daarbij helpt.

Ik wil verder niet zeggen dat het complete rommel is. Ik kan moeilijk ontkennen dat het allemaal knap geschoten is. Tarkovsky kon waarschijnlijk schitterende beelden filmen met zijn ogen dicht en hij is een meester van geluid. Respect voor de scène met wuivende gras (kennelijk gedaan met helikopters) of die waar een vogel precies op het hoofd van het jongetje land. Dit waren korte hoogtepunten voor mij. Toch ben ik ook over de visuele aspecten niet zo enthousiast als over andere Tarkovisky's. Het bleef vaak vooral een bewondering voor de technische kant van de cinematografie en niet zozeer voor wat er daadwerkelijk te zien was.

Het verbaast me nog enigzins dat deze zo hoog scoort op zowel MovieMeter als IMDB. Niet dat ik verwachtte dat hij een onvoldoende zou halen of dat ik mijn ervaring gelijkstel met die van iedereen, maar ontoegankelijke films als deze krijgen bijna altijd wel een groot aantal sterke tegenstanders. Kennelijk spreekt dit een groter publiek aan dan je op het eerste gezicht zou verwachten. Tijd voor een Hollywoodremake?

2*

Zerkalo lag al jaren te wachten op een kijkbeurt, maar naarmate de jaren verstreken kreeg ik er steeds minder zin in. Nu ben ik gedwongen door het Tipspel toch de film gaan kijken en dat was helaas geen succes.

Tarkovsky neemt in deze film veel te veel hooi op z'n vork. Zware muziek, moeilijke gedichten, dubbelrollen, droom sequenties, nietszeggende archiefbeelden, een niet-chronologische vertelstructuur en de totale afwezigheid van een plot maken dit werk voor mij niet te behappen. Ik ben best wat zware films gewend, maar ik moet toch minstens weten waar het over gaat. En dat is bij Zerkalo geen moment het geval geweest.

De enige zaken die er voor mij positief uitsprongen was de soms prachtige klassieke muziek (vooral Bach) en bij vlagen ook het camerawerk. Sommige droombeelden zijn mooi vormgegeven en zorgden ervoor dat ik de film in ieder geval heb uitgekeken. Niettemin begon ik halverwege op de klok te kijken en ik was dan ook blij toen het afgelopen was.

Deze twee positieve aspecten zorgen voor 2**, want verder haalt Zerkalo het niet bij Solyaris of Stalker.

Mijn 2e Tarkovsky en ook Zerkalo was en is overtuigend, nog net geen meesterwerk als Stalker, maar het komt in de buurt. Een structureel plot ontbreekt volledig in deze film en er komt een warrig geheel van niet-chronologische fragmenten op ons af waardoor het ook even duurt voordat je in de gaten hebt waar de film over gaat. (komt ook vooral door de dubbelpersonen) Na een tijdje werd dus duidelijk welk personage wie was.

Wat opvalt aan deze film - en ook aan Stalker - is de ongelovelijke magische werking van de combinatie beeld en geluid. Druppels hebben nog nooit zo mooi geklonken, deuren die mooi kraken etc. Het beeld is ook prachtig, voor de oorlog zien we nog grauwe en donkere beelden, om na de oorlog veel kleur te zien. (mooie symboliek ook, die wel vaker in de film te vinden is) De muziek is uitstekend uitgekozen en vooral de klassieke stukken werken magisch in de film.

Het verhaal speelt zich eigenlijk af rond de vervaagde herinneringen van de stervende Alexei die zijn ex - zo lijkt het - niet meer kan onderscheiden van zijn moeder. Zo komen we op het dubbelpersonage van de goed spelende Margarita Terekhova. Hij heeft een slechte band met zijn moeder en ook met zijn ex. (wellicht symbolisch gezien zijn herinneringen) Hij probeert een band om te bouwen met zijn zoontje aangezien hij in zijn jeugd zijn vader lang heeft moeten missen. Ook dit gaat moeizaam aangezien zijn zoon al net als zijn vader begint te worden, iets wat zijn moeder niet kan verkroppen. Uiteindelijk komen we dan tot het eind waar herinnering en het hedendaagse een worden en we tot een prachtige sterfbed scene komen waar hij het vogeltje nog steeds heeft en waar we zijn laatste herinnering zien.

Mijn favoriete momenten zijn wel in het begin wanneer de dokter langs is geweest en er een prachtig gedicht word verteld met in het beeld de huilende moeder, wanneer de moeder de haan slacht - waar ze ook wel erg eng kijkt - en met het daarop volgende gedicht. De eindscene blijft nog het mooist

De titel zou je ook op verschillende manieren kunnen zien. Ik zie het vooral als de 2 kanten van de wereld, en dan vooral de Sovjet-wereld. De spiegel biedt een mooie kant (is bijv. te zien aan het vogeltje dat Andrei volkomen lijkt te vertrouwen) en de duistere kant. (bijv. de oorlogsbeelden) Dat laatste is ook zeker een hoogtepunt van de film. De mooie afwisseling tussen de keiharde realiteit van de wereld doormiddel van de oorlogsbeelden en het opgroeien en verwerken van slechte relaties in die wereld. Ook de gedichten zijn zo ongelovelijk mooi, op een prachtige toon verteld, mooie teksten en in mijn beleving erg kritisch op de maatschappij van toen. Knap ook dat Tarkovsky zo subtiel nog maatschappijkritiek kan toepassen in deze film, zeker in de toenmalige Sovjet-Unie en zijn censuur.

Toch krijgt de film (nog) net geen 4,5*. Het mist net het gevoel wat ik bij Stalker had, maar misschien verandert dat nog bij een herziening. (iets wat ik met Stalker ook had)

Zacht gezegd anders.

Erg bijzondere film qua structuur en stijl. Als kijker heb je absoluut geen idee wat je kan verwachten en het rare is is dat je na de film er nog verstoorder uit komt dan dat je begint. Het heeft niet zo zeer geen opbouw/structuur, het gaat alleen totaal anders dan de rest van de film makers. Waardoor het ook een nogal een sympathie-film word. Je moet het kunnen begrijpen, waarderen, of je gaat je lopen irriteren en schakelt daar de film op af.

Ik had er echt moeite mee, ik vond het wel interessant maar eigenlijk vond ik het niets. Pas later had ik een eigen droom-interpretatie, waardoor ik me niet meer zo vast liet settelen op het verhaal, en meer ging voor de beleving en daarnaast de prachtige audiovisuele kunst.

Er wordt sterk geacteerd en geregisseerd. Een film met kennis van het vak, en de mogelijkheid, lef en koppigheid om zo iets eigenaardigs te produceren. Een van de spraakmakende films die ik ooit heb gezien, hij weet niet veel indruk te maken qua film, maar het concept, de houvast los laten, en iets totaal nieuws ontwikkelen, wat zelf anno 2011 nog steeds vernieuwend is, is zacht gezegd interessant.

Heel vaag, mooi en bijzonder. Een film die gezien mag worden, maar trekt hopelijk niet het verkeerde publiek. Verwacht niets, want Zerkalo geeft je alles behalve voldoening. 3,5 ster voor de bijzonderheid en de mooie beelden.

Ontzettend zwaar, melancholisch en wonderschoon.

Wat betekent de film, wat wil de regisseur ons vertellen. Ik begrijp het niet. Maar wat valt er te begrijpen. Niets, helemaal niets. Er wordt ons een spiegel voorgezet. Een moment van zelfreflectie. Bewust en onbewust ga je ook zelf terug naar de minst leuke ervaringen uit je leven. Ik denk dat dat het doel is geweest van Tarkovskiy. Maar dat hoeft ook niet perse. Het kan ook een zelfreflectie van deze geniale regisseur zelf zijn geweest. Zerkalo is daarom een erg persoonlijke film. Niet alleen voor Tarkovskiy, maar ook voor de kijker. Want de regisseur deelt niet alleen zijn ervaringen, maar we delen ook nog een keer onze eigen ervaringen. De melancholie komt daarin sterk naar voren. Het is ent alsof het leven is gegeven om een lange leidensweg te ondergaan. En dat is het eigenlijk ook. Tarkovskiy heeft in hele grote lijnen groot gelijk. Zerkalo onderschijdt zich dan ook van alle films die je met het zelfde soort onderwerp voorheen zag. Eigenlijk is het eerlijk om te zeggen dat Zerkalo een film is zoals je nog nooit eerder zag.

Een lineair verhaal is gewoon niet aanwezig. De film is een ervaring. Het wordt op een poetische manier aan ons voorgeschoteld met veel referenties naar gedichten, kunst en cultuur. Het verhaal is een terugblik op nare dingen waarin je de leuke dingen in het leven meer gaat waarderen en niet zomaar voor lief neemt. Emotioneel doet de film dus ontzettend veel met je. Zoals gezegd bewust en onbewust.

De poezie is niet alleen te vinden in het verhaal maar ook in de visuals. Wat Tarkovskiy iedere keer doet met water is werkelijk magistraal. Prachtig om te zien en te horen. Filmtechnisch was deze regisseur zijn tijd ver vooruit. De schakelingen tussen kleuren, sepia en zwart/wit laat hij zo mooi overvloeien. Hij laat alle elementen samensmelten zoals niemand dat kan. Hetzelfde doet hij met bijvoorbeeld water en vuur. De oorlog is in beeld gezet zoals we nog nooit eerder hebben ervaren. Maar ook andere delen van de film zien er wonderschoon uit. Elk frame lijkt wel een schilderij. Het geluid is prachtig vormgegeven. Nog nooit zoiets ervaren.

Zerkalo is een zware en moeilijke film om te bevatten, als er al iets te bevatten valt. Je wordt geconfronteerd met alle herinneringen die je zo'n beetje verdrongen hebt. Er wordt een spiegel voorgezet met het doel van dit ben jij. Toch is Zerkalo wel een film die ik nog eens wil zien, want dit was toch emotioneel erg zwaar en confronterend. Je kijkt de film in een soort van waas waardoor je niet alles ineenkeer in je op kunt nemen. Zoveel zit er in deze film. Had eerst een 4 gegeven, maar is toch te laag voor een film die me al een aantal dagen ontzettend bezig houd.

Prachtig gewoon.

Het moest er een keer van komen. Een Tarkovsky die tegenvalt. Het grootste probleem blijft de fragmentarische setup van de film en ook dat de Russiche thematiek mij nooit wist te intrigeren. Vooral met een film met zo'n poëtische feel is het wel wenselijk dat het je weet te grijpen, dat bleef voor mij uit. Beschouwend is het zeker, wat het beschouwd is voor mij niet al te boeiend. Ook weet het door het fragmentarische nooit echt te werken als film. Een echt whoosh gevalletje. Jammer.

Ik heb het aardse leven voor de helft geleefd,

en plotseling ben ik verdwaald.

Een stroom van beelden met een diep-persoonlijke inslag - herinneringen, dromen, associaties, reconstructies, of zelfs verzinsels naar aanleiding van horen zeggen, of wat dan ook - voorbijtrekkend aan het geestesoog van iemand van een jaar of veertig, die daarmee terugblikt op zijn leven tot dan toe.

Iemand van wie de vader al in zijn vroege jeugd verdween, met een moeizame verhouding tot zijn moeder en zijn geliefde, en met een zoontje waar hij niet bepaald een hoge pet van op heeft.

Zo'n particuliere biografie, met bepaalde kennelijk emotioneel geladen bijzonderheden en associaties, die, uit de aard der zaak, voor de buitenstaander (die iedereen is) volstrekt willekeurig zijn, onttrekt zich natuurlijk voor een groot deel aan zoiets als een objectieve duiding.

Tenminste, dat is in ieder geval zo als je oog blijft haken aan al die bijzonderheden an sich. Maar het lijkt er in Zerkalo om te gaan welke rol die bijzonderheden spelen in een herinnering, een geheugen (een geweten...). Misschien moet je je afvragen hoe je eigen hoogstpersoonlijke ervaringen en herinneringen er uitzien; hoe die vorm krijgen voor je eigen geestesoog, en in je eigen dromen. En welke details voor jou op één of andere manier, om één of andere reden, met emotie geladen zijn.

Want wie heeft er niet heel bepaalde herinneringen aan zijn eerste liefde? Of aan het huis, de omgeving, waar hij geboren werd en opgroeide? Maar die herinnerde eerste liefde zal niet heel vaak een mollig roodharig meisje met een koortslip zijn. Tekenend misschien voor het soms geconstrueerde, het samengesteld zijn uit verschillende elementen, van herinneringen, is in dit geval dat de hoofdpersoon in eén van zijn beklijvende jeugdherinneringen - waarin hij (voor het eerst?) een soort visioen van dat meisje heeft - zèlf met een koortslip rondloopt.

Het gaat hier om een leven dat geleefd werd in niet bepaald de gezelligste periode in de Russische geschiedenis: ten tijde van de Grote Terreur, de Grote Vaderlandse Oorlog, en het begin van de Koude Oorlog. Die historische achtergrond wordt ook verweven in de persoonlijke emoties en herinneringen. Zoals bijvoorbeeld de beelden van de vluchtelingen - kinderen - ten tijde van de Spaanse Burgeroorlog (waarin de Sovjet-Unie de republikeinen steunde), en het afscheid van de jongen en zijn zusje van de weer even teruggekeerde vader, in uniform.

Die laatste associatie (net als die daarvoor, trouwens) is natuurlijk geheel voor mijn eigen rekening. De betreffende scènes volgen elkaar niet op in de film. Maar ik denk dat dat zo'n beetje de crux is van de structuur van Zerkalo: de aard van de film brengt met zich mee dat een 'makkelijke' chronologische of logische opeenvolging van scènes uit den boze is, omdat ook de stroom van innerlijke beelden zich doorgaans niet laat dwingen in een keurige volgorde. Als de protagonist niet alles op een rijtje heeft, waarom zou de kijker dat dan wel moeten krijgen? Een perspectief dat een slotsom rechtvaardigt, is hier helemaal niet. Sterker nog, dat perspectief überhaupt willen hebben, is het punt totaal missen.

Je zou van te voren misschien denken dat voordrachten van een dichter, vooral voor degenen die - in dit geval - het Russisch niet machtig zijn, op film niet optimaal kunnen werken. Maar het werkt hier wèl. Als ik de declamatie vol bravoure hoor (lees) over de onsterfelijkheid, onder de beelden van de door de modder sjouwende soldaten, dan word ik daar wel degelijk door geraakt.

Tarkovskij blikt echter nog verder, nog dieper. In de zoektocht van de protagonist naar het verloren geluk, dat hij toch eens had, zo meent hij, laat hij zijn mijmerende en dromende blik inzoomen op niet alleen zijn vader en zijn moeder, maar ook op het huis van zijn jeugd, op het interieur daarbinnen en op de natuur eromheen, en bezielt die als het ware. En inderdaad is het daar, waar woorden echt tekort gaan schieten.

De twee dubbelrollen (met een in alle opzichten werkelijk schitterende Margarita Terekhova als jonge moeder / geliefde) zijn natuurlijk zeer functioneel in wat er gaandeweg gebeurt in deze film: het ineenschuiven en door elkaar heen lopen van heden en verleden, het samenvallen van de moeder en de geliefde, de zoon en zijn zoon, en de moeder, jong en oud, culminerend in de fraaie epiloog. Het verloop van de tijd, en het opheffen daarvan. De opeenvolgende beelden van Zerkalo bewegen niet langs een (tijds)lijn, maar draaien rond, met elementen die steeds weer terugkeren.

Ik geef toe dat veel in Zerkalo voor mij raadselachtig is, maar ik troost mij met de gedachte dat dat ook voor de hoofdpersoon geldt. En ik constateer tevens dat ik een film, waarbij ik het idee heb dat mij veel ontgaat, desondanks, of misschien juist daarom, erg goed vind.

Het is eindelijk gebeurd. De klik op de knop voelde bijna als een sacraal moment in mijn persoonlijke filmgeschiedenis. Een illustere naam die weinig teweeg brengt bij de man in de straat, maar des te meer bij mensen die zich verdiepen in film. Ik word overvallen door de vreugde dat ik nooit meer met het schaamrood op de wangen moet toegeven dat ik nog geen enkele film van deze, zo wordt hier en daar gefluisterd, grootmeester gezien heb. Het is iets na drie 's nachts, en mijn eerste film van Andrey Tarkovskiy zit er net op.

Alle gekheid op een stokje ben ik toch blij dat ik Zerkalo heb gekeken, al zou 'ervaren' juister zijn. En dat is belangrijk. Want hoewel ik niet alles wat Tarkovskiy probeert kan smaken, het is overduidelijk dat de man cinema maakt en dat kan ik wel appreciëren. Zerkalo is eigenlijk één grote, gefragmenteerde waas. Zitten er stukken droom tussen? Herinneringen lijkt aannemelijk, maar welke dan? En zit er ook een 'werkelijkheid' in? Vast wel. Dan is er nog de onderliggende boodschap. Zit er een rode draad in? Moeten we het maatschappijkritisch bekijken, filosofisch? Het is allemaal heel onduidelijk nu. Dat zal vast wel beteren als ik over de film ga nadenken, wat ga lezen, en een herziening zal ook wel helpen. Punt is dat dit allesbehalve een conventionele film is, er zullen genoeg lagen zijn om in te verdiepen. Puntje voor Andrey.

Visueel is het soms geslaagd, soms minder. Maar zoals gezegd, Tarkovskiy probeert heel veel. Om maar wat te noemen, scènes in kleur, sepia en zwart-wit lopen onwillekeurig doorheen elkaar in de film. Bij momenten is het erg mooi (zoals bij het plafond dat loskomt), soms gewoon saai. Dat geldt ook voor de hele film. Sommige scènes zijn erg boeiend, maar soms wordt het ook wat langdradig en op het eind gaat de film ook wel een beetje slepen. Soundtrack is ook mooi en bij vlagen enorm sfeerondersteunend, net als die gedichten die werden voorgelezen. Mooi voorbeeld van het belang van taal in een film.

Al bij al zeker tevreden. Ben allesbehalve afgeschrikt, integendeel, ben zeer benieuwd geworden naar de rest van het oeuvre. Top vond ik het zeker niet, maar wel goed. 3.5* voorlopig.

Zowat elke Tarkovsky blijft toch een "eindexamen film kijken voor gevorderden." Dit is mijn vierde Tarkovsky alweer, waarbij ik Solyaris de meest toegankelijke vond, en Stalker de minst toegankelijke. Ivanov vond ik (voor een Tarkovsky) goed te doen, en Zerkalo (De Spiegel) is net iets zwaarder, doch lichter dan Stalker.

Deze is met enige moeite wel te doen, ook al vereist het net als veel van zijn films eigenlijk minstens een tweede kijkbeurt. We zien een film waarin heden en verleden elkaar aflossen, en waar enkele acteurs (de vrouw, het jongetje) zowel iemand uit het heden als het verleden spelen, waardoor in een scene men zomaar met dezelfde acteur opeens in een andere tijd stapt. En alsof dat niet voldoende uitdaging is voor de kijker doet Tarkovsky dit op niet chronologische wijze.

Wat ik kenmerkend vind voor Tarkovsky is dat hij telkens voor de kijker de lat flink hoog legt, soms (vaak) te hoog. Mijn wereldgeschiedeniskennis schiet tekort om deze film volledig tot me door te kunnen laten dringen. Wel herkende ik bijvoorbeeld rondom de stierenvechter stukken uit de Spaanse geschiedenis, waar de socialisten uit angst voor Franco hun kinderen met duizenden tegelijk naar Rusland stuurden, die overigens al deze 'kindasielzoekers' met open armen ontving en in de Russische samenleving opnam. De stierenvechter en de Spaanse vrouw zijn zulke kinderen. Maar dit soort toch behoorlijk diepgaande kennis ontbreekt bij mij om andere historische scenes uit de film echt zo tot me door te laten dringen als Tarkovsky het waarschijnlijk bedoeld heeft.

In Stalker speelt Tarkovsky (o.a.) met de ruimte, dat zomaar kan veranderen, hier doet hij precies hetzelfde met de tijd, voor je het weet bevindt de film zich alweer op een ander, bijna willekeurig, punt van de tijdslijn.

Na vier Tarkovsky's ben ik tot de conclusie gekomen dat deze regisseur de meest kunstzinnige is. Zijn films zijn échte kunstwerken, die je net als met schilderijen mooi of lelijk mag vinden. En de persoonlijke waardering hangt deels samen met in hoeverre je bereid bent om het kunstwerk te willen en kunnen begrijpen. Dit in tegenstelling tot doorsnee bioscoopfilms die vaak niet eens geschikt zijn om een tweede keer bekeken te worden. Tarkovsky vergt een tweede, derde, vierde... kijkbeurt, en de nodige achtergrondstudie.

Ik denk dat ik de Tarkovsky's met mijn waarderingen keer op keer zwaar tekort doe. Mijn oog is helaas niet zo beoefend dat ik overal het meesterlijke gehalte kan herkennen, ook mijn kennis reikt niet zover, en ik wil me ook niet zodanig in verdiepen dat ik dat wel kan. Ik weet wel zeker dat de waardering voor zijn films toeneemt naarmate je ze vaker ziet.

Het aantal sterretjes dat ik deze Tarkovsky gun zegt wellicht niets over zijn film, maar is juist een weerspiegeling van mijn eigen score als kijker bij dit examen "film kijken voor gevorderden."