Umberto D. (1952)

Simplistisch, soms zwartkomisch neorealisme waarin een gepensioneerde man allerlei trucjes uit zijn mouw schudt teneinde niet in armoede te vervallen. Het is duidelijk een overlevingsstrijd die niet gewonnen kan worden en zoals het einde demonstreert slechts (tijdelijk) in stand wordt gehouden door een wederzijdse liefde tussen een man en zijn hond. Net zoals in 'Ladri' laat De Sica veel ruimte vrij voor stiltes en wordt het thema niet overladen met complexe verhaallijnen en een overdaad aan nevenpersonages. Alle onuitgesproken regels en eigenschappen van de leefwereld worden opgelicht door het hoofdpersonage Umberto, die rebelleert tegen de gang van zaken. De onrust wordt goed weerspiegeld door het totale gebrek aan privacy in Umberto's appartement. Personen onderaan de sociale ladder schijnen niet tot rust te komen. Ik vond het weliswaar een stuk sentimenteler vergeleken met Ladri, voornamelijk door de doorlopende aanwezigheid van een sombere score en meer 'aanwezige' melodramatische elementen. De hoofdacteur zit goed in zijn rol, maar veel sympathie of medeleven kon ik jammer genoeg niet opwekken. Zijn wanhoopsdaad kwam niet onaangekondigd, maar voelde niet karakteristiek aan na alle pogingen om zijn kamer (en trots) te behouden. Dat zijn denk ik de grootste problemen van deze film: het gevoel van wanhoop dringt niet voldoende door en het (overvloedige) gebruik van Pathos weet niet te overtuigen. De sporadische zwarte humor vormt wat mij betreft het beste aspect en ik kon het meeste kijkgenot putten uit de rebellie tegen de hospita en het op cynische wijze aankaarten van sociaal onrecht.

De Sica en een hond

Ik ben al een tijd gefascineerd door het Italiaanse neorealisme en dan kun je eigenlijk niet om Vittorio De Sica heen. Met zijn Ladri di Biciclette maakte hij één van de meest indrukwekkende films in het subgenre en ik had al vaker erg goede dingen gehoord over Umberto D. Hetgeen me echter wat tegenstak is dat vaak de vergelijking wordt gemaakt met Biciclette en bleef ik altijd wachten tot de herinnering aan die film wat verdwenen was. Ondertussen zijn we meer dan 7 jaar verder en was het moment eindelijk daar.

En het is inderdaad weer genieten, maar het duurt toch even vooraleer De Sica me echt te pakken kreeg. Het titelpersonage is nu niet echt meteen de meest aimabele persoon in de filmgeschiedenis, maar die aandoenlijke scènes met de hond maken het echt wel goed. Geweldig afgetraind beestje (al zijn het er 2 aangezien je af en toe een hond met een zwart snuit ziet en een witte vlek aan de rechterkant terwijl er ook een beestje rondloopt met een witte snuit en een zwarte vlek aan de rechterkant) en zo'n scène als die waar Umberto zijn kompaan laat bedelen.. Op papier klinkt het veel te dramatisch en fake maar toch.. het werkte eigenlijk erg goed. Ik ben bovendien normaal gezien niet zo'n fan van happy endings maar in het geval van Umberto D. ben ik blij dat de film (alleszins toch tijdelijk, want hun problemen zijn verre van opgelost) toch met een goed gevoel eindigt. Gewoon even een man en zijn hond die voor hoe kort het ook moge zijn hun problemen vergeten. Je zou voor minder met een krop in de keel zitten.

De titel'held' wordt gespeeld door Carlo Battisti en eigen aan het neorealisme is dat eigenlijk gewoon geen acteur. Hij was voordat hij aan de film begon een leerkracht aan de universiteit van Firenze en hij is dat na het filmen gewoon gebleven. Soms moet je er niet meer uithalen dan erin zit en in het geval van Battisti lijkt hij werkelijk alles te hebben gegeven. Erg mooi hoe hij van Umberto echt een man van vlees en bloed weet te maken. Dat is echter niet compleet zijn verdienste, want ook de rol van Maria Pia Casilio (die in de film verzeild is geraakt omdat ze met een vriendin ging kijken naar de casting!) mag niet onderschat worden. De twee vormen als oude man en zijn surrogaatkleindochter een degelijke tandem en aangevuld met een aantal professionele acteurs (onder andere huisbazin Lina Gennari) krijg je een degelijke cast voorgeschoteld. De Sica blinkt verder vooral ook uit in het weinig laten zien en toch enorm veel zeggen. Die gesprekken tussen Umbero en zijn ex-collega's bijvoorbeeld. De stilte zegt meer dan duizend woorden.

Ondertussen de 5e film die ik van De Sica zie (naast Biciclette, Boccaccio '70, Teresa Venerdì en Matrimonio all'Italiana) maar mijn voorraad is nu wel op vrees ik. Moest er nog iemand aanraders hebben die redelijk eenvoudig te vinden zijn: laat maar weten! Het is een regisseur die me duidelijk wel ligt, maar ik vrees wel dat hij nooit dat niveau van Biciclette heeft weten te benaderen.. Zijn oeuvre is echter groot genoeg om toch nog wat films te proberen.

4*

Niet bijzonder.

Eerste aanraking met regisseur De Sica. Deze Italiaanse regisseur was nog nooit eerder op mijn radar komen te staan. Ik kwam er pas recentelijk achter dat er wel twee films van deze man in de top 250 stonden. Ik wil ze op een dag allemaal hebben afgestreept, en dan kan ik er dus uiteindelijk niet meer omheen. Helaas was ik niet overtuigd.

Umberto D komt erg zwaar op de kijker over, maar niet alleen omdat het een tamelijk somber concept kent. Het sombere concept wordt volledig overrompelt door de theatrale manier van acteren en het feit dat deze film eigenlijk gewoon een komedie is. Deze film zien als enkel een dramafilm is horrorthrillers zien als enkel een horrorfilm, komedie komt er gewoon in voor.

Het acteerwerk vond ik niet bepaald bijzonder. Battisti doet het wel aardig, maar slaagt er simpelweg niet in om van Umberto een sympathiek personage te maken. Het lijkt mij de bedoeling dat ik aan het eind van de film met hem mee moet leven, maar dat bleef uit. Ik vond zijn vele gemene opmerkingen en opvallend boze houding tegenover andere mensen gewoon niet iets waar ik sympathie voor moet voelen.

Visueel is de locatie best aardig gebruikt, al is dit niet echt een film die zich op dat soort punten stort. Het verhaaltje zelf zou de basis moeten vormen voor Umberto D. Het meest indrukwekkende aan het verhaal is echter dat het een deel van dierenmisbruik belicht, maar deze verwijzingen zijn zo kort dat ze niet eens de tijd hebben om indruk te maken.

Verder kabbelt de film voort in redelijk hoog tempo maar de nogal onevenwichtige toon die brutale komedie probeert te vermengen met zware dramaonderwerpen werken gewoon niet zo heel goed. De film is niet per definitie slecht, ik vond hem gewoon te wisselvallig voor een film die toch wel een aardige score heeft weten te bemachtigen.

Behoorlijk.

Een Italiaans sociaal drama uit de tijd dat theatraal acteren de norm was: het klinkt als een film die ik helemaal onderaan must see-lijstjes zou zetten, maar net zoals Ladri di Biciclette is me dit redelijk goed meegevallen. De overeenkomsten zijn duidelijk, maar ook Umberto D. is een puik geschoten, sfeervol portret. Het drama is wel vol aanwezig, maar met een beperkte speelduur kan ik me daar nog overheen zetten. Bovendien valt dat theatraal acteren nog redelijk mee. Het maakt de film stemmig genoeg, ook al zal ik Umberto niet herinneren als een favoriet filmpersonage.

3

Weinig bijzonders gezien. Op uitzondering van een aantal mooie momenten tussen Umberto en zijn hond, is het toch een iets te doorsnee drama. Het verhaal kabbelt zich naar het einde voort zonder echt te overtuigen. Het einde kon me dan weer wel overtuigen met een mooie happy end.

2.5*