Manderlay (2005)

Mooie film hoor.

Een film met veel diepgang en verrassende plotwendingen. Ik vind 'm zelfs iets beter dan Dogville, dat komt denk ik omdat het verhaal me wat meer aanspreekt. Dogville duurde me eigenlijk ook net iets te lang.

Manderlay krijgt van mij 4 sterren (Dogville 3,5).

Na eerder deze week het prachtige Dogville te hebben bekeken kon ik niet wachten op Manderlay. Helaas, de tweede film in de trilogie is een forse stap terug, als dat maar goed komt met Wasington...

Als Dogville ging over de corruptheid van macht en het slechte in en van de mens, gaat Manderlay (schijnbaar) over de schaduwkanten van heden ten dage in de Westerse wereld voluit geaccepteerde en zelfs geïdealiseerde begrippen als gelijkheid, democratie en vrijheid.

Nu valt over die schaduwkanten wel het nodige te zeggen, en Wilhelm (een goede Glover) is niet de eerste of de laatste die beargumenteerd dat een vrije samenleving misschien wel meer problemen creëerd dan het oplost. Een interessant gegeven, stof tot nadenken. Tot zover was ik dus blij met deze film.

Helaas heeft Von Trier gemeend niet een universele film over dit thema te maken (daar waar Dogville, hoewel zich eveneens afspelend in de VS, wél universeel was), maar zich te limiteren tot het zuiden van de VS, om zo iets te willen zeggen over de bekrompenheid en slechte wil van de blanke Amerikaan. Een gemiste kans.

Ik persoonlijk vind het een aanfluiting en belediging voor alle vooruitgang dat zich in de VS heeft afgespeeld (zeker sinds de jaren '60) om nu nog te komen met footage van Rodney King, in de zin dat je daarmee iets wil zeggen over gans de USA in alle tijden. Racisme en ongelijkheid zijn niet meer een issue daar dan hier in Europa, het is daarom jammer dat Von Trier zich bezondigd aan het uitwerken van het éénzijdige beeld dat de regisseur blijkbaar van Amerika heeft, ondanks dat hij er door vliegangst nooit is geweest.

Maar eigenlijk nog veel erger is het het beeld dat Von Trier blijkbaar heeft van de superieure Europeaan. Het lijkt er op dat de regisseur zich helemaal heeft overgegeven aan het onjuiste beeld dat Wij Europeanen genuanceerd en doordacht met de wereld en elkaar bezig zijn. Waarom vinden hij en zoveel Europeanen het toch nodig iets te zeggen over Amerika, terwijl God knows dat we toch het nodige kunnen zeggen over verdraagzaamheid, gelijkheid en goedheid, hier in ons eigen huis en bij de naaste buren.

Daarvoor hoeft Von Trier niet eens het vliegtuig in.

2,5*.

Eindelijk heb ik hem gezien, een film die voor mij alleen maar kon tegenvallen. Dacht ik tenminste. Niets is echter minder waar. Von Trier slaagt erin de kijker in een wurggreep te nemen die bijna even verstikkend is als Dogville.

Manderlay lijkt sterk op zijn voorganger, maar is tegelijk een compleet nieuwe film. Mooi wordt dat geillustreerd door de rol van Bryce Dallas Howard, die een ongelofelijk goede prestatie neerzet als Grace. Grote klasse: het zachte praten, die combinatie van goedheid, idealisme en macht, prachtige blikken, ze heeft het allemaal.
Eens te meer wordt duidelijk hoe sfeerbepalend het ontbreken van decors en de toneelachtige belichting zijn. Het gevoel van Dogville is onmiddelijk aanwezig, alsof je de films direct achter elkaar ziet. Daarnaast maakt het ook Manderlay universeel: het gaat over de mens, meer dan in Dogville over de mens in Amerika maar uiteindelijk toch over de mens.
Voor mij is dat ook de kracht van de film. De confrontatie met het onderhuidse, de drijfveren die we bij onszelf zo zorgvuldig proberen te verbergen. Grace is zelf het meest interessante karakter, zeker wanneer Von Trier nog een stap verder gaat door haar seksuele gevoelens uit te werken. Tenslotte slaagt hij er ook nu weer in een totale ommekeer teweeg te brengen in haar personage, waardoor Grace degene wordt die ze juist niet wil zijn, het kwaad waartegen ze vecht in eigen persoon.

Filmtechnisch wordt in Manderlay de truckendoos nog eens open gegooid: jump-cuts waarbij tevens de belichting veranderd, schending van de 180-graden lijn en de fade-outs naar wit, die mijns inziens erg sterk zijn. Special-effects zoals de zandstorm doen het juist in zo'n kale omgeving erg goed. De overzicht shots van bovenaf benadrukken hoezeer de camera de verteller is bij Von Trier, de camera die de kijker soms extreem dichtbij laat komen en andere keren op afstand houdt.

Het meest indrukwekkende moment van Manderlay is voor mij de executie van de oude Wilma. Een scene vol zinderende spanning en golvende emotie over het leven van iemand die je nauwelijks kent. Zo moet het. Deze film gaat dan ook niet alleen over de mens in het algemeen maar in de eerste plaats over concrete mensen. En dat stemt tot nadenken.

4,5*

Matiger dan 'deel 1'. Lijkt wel net zo sterk te beginnen als Dogville, maar waar het pamfletterige bij Dogville wel werkte (is daar in mindere mate dan hier aanwezig), doet het dat hier helemaal niet. Wellicht ligt het aan de stijl (de nieuwigheid is eraf natuurlijk), maar ik kreeg naar een uurtje schoon genoeg van dat zeurderig, pamfletterig gezanik.

En dat einde; vreselijk flauw, vreselijk makkelijk en vreselijk...

Lars Von Trier blijft echt de ene goede film na de andere maken, en met elke film die ik van hem zie, word ik meer fan . Zijn films zijn zelden echt meesterwerken (ik geef ze vaak wel hoge cijfers, maar dat komt vooral door het kijkplezier dat ze steeds weer opleveren), maar ze zijn altijd origineel, interessant en vaak ongelooflijk creatief. Met zijn Amerike-trilogie is hij echter op weg om toch nog dat ene meesterwerk te realiseren dat hem echt tot een van de beste regisseurs zou katapulteren: hoewel deze film ietsjes minder indruk maakt dan zijn voorganger, is het opnieuw een zware mokerslag, en een visueel pareltje. De scene is hier minder een gimmick dan in Dogville, en je krijgt ook moeilijker overzicht op de locatie, wat het faux-realisme en de vervreemding van deze manier van filmen ten goede komt. Bryce Hallas Howard vond ik uitstekend acteren overigens, al heb ik haar personage nooit goed kunnen zien als dezelfde persoon als in Dogville.

Lars Von Trier levert met deze film inderdaad zware kritiek op Amerika, en hij blijft daarbij uiteraard zijn arrogante zelf, maar ik vind niet dat dat afbreuk doet aan de film. Delaatste beelden zijn ongelooflijk sterk en je kunt niet ontkennen dat ze een realiteit afbeelden. Het komt wat onverwacht na een film die eigenlijk verbazend genuanceerd is over de hele thematiek, maar het haast demonisch cynisme dat eruit sprak vond ik erg sterk. Ik vind het gewoon heerlijk dat iemand die eigenlijk amper een voet buiten Denemarken gezet heeft (toch ook niet een van de meest breeddenkende landen, dacht ik zo ), toch zo'n film maakt .

Het was wel weer even wennen aan de stijl, maar na een 10 minuten werd ik weer helemaal meegenomen door de stem van John Hurt naar Manderlay.

Weer een hele goede vertelling van von Trier, maar wordt helaas nergens zo sterk als Dogville was. Met dit verhaal kon ik dus en stukje minder.Ook was de nieuwe Grace eventjes wennen. De neerwaatse spiraal die in Dogville zo aanwezig was miste ik hier een beetje. Toch wordt het naarmate de film vorderd beter en beter, maar de echte kracht zit hem wel in het laatste hoofdstuk van de film.Hiervan is het geheel toch net even iets beter geworden.En wat een fantastisch einde ook weer.Themas worden aangesneden die nu nog steeds voor een deel spelen.En wat doe je met de keus die je gekregen hebt en heb ik wel de goede keuze gemaakt, lijken de grootste vragen uit Manderlay.Al ligt de moraal er soms wel heel dik bovenop.

Acteerwerk is schitterend om aan te zien, maar helaas doen ze iets te weinig met de setting waarin het zich afspeelt.Iets wat ik in de eerste wel kon waarderen.En waar ik in Dogville mij geen moment heb verveeld met de lange speelduur, vond ik het aanzienlijk kortere Manderlay af en toe iets te lang uitgesponnen.Het camerawerk was ook weer fantastisch en erg indringend.De muziek was ook weer fijn om weer te horen.

Zonder het laatste hoofdstuk waren het zonder meer 2.5* geworden, maar het einde is zo onzettend krachtig gebracht en zorgt voor een hele ster verhoging.Iets wat ik niet aan had zien komen.

3.5*

Toch iets minder interessant dan Dogville.

Wat ik jammer vond is dat het dorpje zelf nogal op de achtergrond bleef. Dogville zorgde voor de sfeer in het eerste deel maar hier zie je nog al weinig van Manderlay. De voice-over van John Hurt blijft wel hetzelfde, prachtig om naar te luisteren.

En de verhaallijnen zijn net hetzelfde dan in Dogville al vond ik de karakterstudie van de inwoners van Dogville veel interessanter dan die in Manderlay.

3,5*

Wederom net als Dogville weer een goed verpakte moraal, wederom geheel niet storend, maar zelfs scherpzinnig en grijns-verwekkend.

Het grootste minpunt van de film vind ik de mindere cast. Bryce Dallas Howard doet het niet slecht, maar ik vond Kidman echt stukken fijner om naar te kijken/luisteren. Hetzelfde geldt voor de vader, .. heeft toch meer de gangsterlook.

Verhaal en decor zijn ook hier weer prima. Goede film, maar Dogville vind ik beter. 3.5*

Enkele maanden geleden beweerde ik (in een reactie op een bericht bij 'Idioterne') dat Von Trier niet de gewoonte heeft de kijker aan het handje te nemen en hem iets aan te wijzen, om daarna gezellig samen te gniffelen, of 'bah' en 'boeh' te roepen. Maar nu moet ik constateren dat dát nu precies is wat hij in 'Manderlay' doet, en dan zonder ironie (de zelfingenomen betweterij van de verteller noem ik geen ironie), en zonder een spoor van een mogelijkheid tot confrontatie van de kijker met zichzelf.

Werkelijk elke mogelijkheid tot een eigen gedachte van de kijker wordt als gras voor zijn voeten weggemaaid. Niet alleen de clou - je kunt 'vrijheid' en 'democratie' niet zomaar opleggen aan een gemeenschap die generaties lang mentaal getekend is door slavernij en dictatuur - wordt ons ingepeperd, maar ook de gemoedsbewegingen van Grace (een wandelend, tandglazuur teisterend cliché van de politiek-correcte, schuldbewuste 'liberal', die tot haar schrik merkt dat haar hooggestemde idealen niet overeenkomen met haar dieper liggende gevoelens) worden letterlijk voor ons uitgespeld.

Nu kan dit een vorm zijn waarmee je toch iets kan laten zien; maar als het gras is aangeharkt, zijn er ook in de verste verte geen addertjes te bekennen. Ik zie ze in ieder geval niet. Die vorm is kennelijk mede geïnspireerd op het werk van Bertolt Brecht, maar diens socialistische bombast werd vaak omlijst door de muziek van bijvoorbeeld Kurt Weill, in een opera- of musical-achtige setting. Dat zou een loodzwaar maatschappelijk drama als dit misschien ook vleugels hebben gegeven. De musical-vorm van 'Dancer in the Dark' maakte die film wél geslaagd.

Hoe wordt een film méér dan zijn vorm, méér dan de vertoonde handeling? Met 'Dogville' wist Von Trier boven het verhaal uit te stijgen, en een verbijsterend mooi, donker sprookje over egoïsme, hypocrisie en machtsmisbruik in menselijke verhoudingen te creëren. 'Manderlay' blijft steken in de vorm, en alles wat op dat gebied in 'Dogville' zo goed werkte, keert zich hier in zijn tegendeel. Niet alleen de verteller en het hoofdpersonage slaan nu de plank mis, maar ook het kale toneel lijkt hier niet meer dan een gimmick, en voegt niets toe.

En die tegenstelling zit ook in het perspectief van de beide films: in 'Dogville' maken de handelingen en motieven van de personages de maatschappij; in 'Manderlay' is het andersom. Ik denk eigenlijk dat daar mijn chagrijn ligt: de mens als product van 'maatschappelijke structuren', daar kan men erg veel over beweren, en daar word ik doorgaans niet vrolijk van (Maar dat is misschien óók een 'philosophical argument'..).

Want wat te denken van de sarcastisch bedoelde 'conclusie' van de verteller over de 'uitgestoken hand van Amerika', die men beter niet kan weigeren? Dat krijg je ervan, als je het gaat hebben over 'maatschappelijke structuren': je gaat ze als het ware tutoyeren. Ja, het is een hufter, die Amerika. Als ik die vent in m'n vingers krijg..

Stond er in 'Riget' niet iemand elke avond op het dak van het ziekenhuis aan de Sont zijn vuist te schudden richting buurland ('Klote-Zweden!')? Dát was leuk, maar hier lijkt het erop dat Von Trier zélf, bloedserieus, vanaf de andere kant van de oceaan zijn vuistje schudt richting de VS.

Dus wat houden we nu dan over? Een paar dunne statements - ongeveer net zo goedkoop als de decors - over de aard van slavernij, maatschappelijke ongelijkheid en de (on)mogelijkheden van verandering, die elke middelmatige columnist op een achternamiddag uit zijn mouw kan schudden.

Lars Von Trier als de Europese Michael Moore: daar zat ik net op te wachten. Lesjes krijgen we, lesjes voor ons en 'Amerika', zo duimendik op onze bammetjes gesmeerd, dat het wat mij betreft echt niet meer te vreten is.

Qua verhaal en stijl is dit even sterk als Dogville. Een film om van te genieten waarin je meegesleept wordt en door de droge setting met de neus op de feiten wordt gedrukt. Toch mis ik hier de interactie tussen de personages, wat deze filmstijl wel nodig heeft. Iets wat in Dogville veel sterker aanwezig was. Maar verder toont de film wel de motieven aan van zowel de gemeenschap als de VS (waar het Von Trier om te doen was) in de verschillen tussen blank en zwart. Zeker in de tijdsgeest waarin de film zich afspeelt. Slavernij was dan wel afgeschaft, maar in praktijk wou dat enkel zeggen dat de ketting verdween.

Bryce Dallas Howard doet het niet slecht, al wordt de druk op haar schouders vrij groot omdat z'n geen echte tegenspeler van dat niveau heeft. Jammer, want dat was in Dogville beter uitgewerkt. Toch een verdienstelijk vervolg dat doet verlangen naar deel 3.

Na Dogville werd ik overrompelt en moest en zal ik natuurlijk Manderlay zien. Hopen dat het niet zou tegenvallen, hopen dat ik nog steeds verbluft zou gaan staren naar de creativiteit van Lars, zijn less-is-more-decor en een weer donker verhaal. Ja. Manderlay weet me weer te pakken.
Het klopt dat Manderlay een andere manier van vertellen kent. Vooral hoofdstuk 1, wat ik memorabel vond in Dogville, de introducties, vond ik nu wat moeilijk te volgen. Dit kwam mede dankzij de manier van filmen. Ik had een gevoel dat Dogville veel rustiger werd gefilmd, maar dit kan natuurlijk komen omdat Dogville op het eerste gezicht schattig en lief eruit moest zien, terwijl Manderlay al een laag stof van slavernij over zich heeft liggen. Iets om aan te wennen. Echter went Bryce van de eerste minuut al, als de nieuwe Grace. Had totaal geen moeite met de wisseling van cast.
Manderlay is puur genieten van prachtige, ruwe dialogen en een mooi en gewoon een goed verhaal. Je kan veel zeggen over Lars, hij is ziek, hij is gestoord of arrogant: hij weet wel wat hij wilt duidelijk maken en weet het zo scherp en hard te verfilmen dat het moeilijk is om de boodschap niet binnen te krijgen. Ben stiekem ook een beetje geshockeerd. Ik vind het altijd al moeilijk om over deze dingen te praten. Ik, als blanken, beschouw donkere mensen natuurlijk ook gewoon als mensen, als mensen met gevoelens, mensen met kinderen, dromen, hoop enzovoort. Maar toch weet Lars een scherp sfeertje neer te zetten zodat je alsnog oordeelt over kleur. Het vraagt wat persoonlijkheid van de kijker, en dat verdient dikke respect.
Manderlay stelt alles behalve teleur. Samen met Dogville wel echt films die je moet gezien hebben. Vermakelijk voor filmliefhebbers dat ook wat persoonlijkheid en diepang bied. 4,5 ster

Zat trouwens te wachten op een aap-slachting. Dacht te horen dat Lars in deze film een aap mishandelt en echt vermoord. Maar dat heb ik niet voorbij zien komen.

Een soort van Dogville 2 en dat is aan de stijl goed te zien. Ik had bij Manderlay gelukkig veel minder tijd nodig om aan de decors en de rest van de film te wennen.

Hoewel ik het laatste half uur van Manderlay behoorlijk sterk vond, is de film in zijn geheel toch een stukje minder sterk dan Dogville. Bryce Dallas Howard is een goede vervangster van Kidman en doet het bijna net zo goed. Ook de fijne vertelstem van John Hurt is weer aanwezig en ook Manderlay barst weer van de sterke dialogen en prima acteerwerk van de hele cast. En ondanks dat het tempo laag is, vliegt de tijd weer voorbij. De film zelf heeft echter een iets minder grote impact op me als zijn voorganger. Dat komt vooral door het eerste gedeelte van de film, dat toch allemaal wat minder krachtig is. Het laatste gedeelte van de film is wel erg sterk en vooral het moment dat Grace de oude vrouw in haar slaap doodschiet, is behoorlijk indrukwekkend.

Iets minder dan deel 1 dus, maar Von Trier van van mij nog best een derde deel maken.

3,5*

Bij lange na niet zo overtuigend als Dogville.

Bryce overtuigt niet als opvolger van Nicole Kidman. De hoofdstukken zijn een stuk slordiger opgesteld dan in Dogville, zo wordt het verhaal erg onevenwichtig. Daarnaast vind ik het thema slavernij veel minder origineel en interessant, al is het met de frisse blik van von Trier bekeken en dat maakt wel veel goed.

De decors en de soundtrack waren als vanouds goed en de bijrollen waren allemaal ook prima uitgewerkt al had ik niet de identificatie met noch was ik emotioneel geraakt door de personages.

Buiten vergelijking met Dogville een bovengemiddelde film maar als sequel zeker een tegenvallertje. 3*

Een redelijk drama film...

Redelijk verhaal...

Redelijk acteerwerk...

Bekende acteur Danny Glover...

Mooi HD (grijze tinten kleur) kwaliteit breedbeeld...

Prima achtergrond geluid

(Dolby Digital)...

Te snel camerabeweging...

Eenvoudig, doch geniaal.
Een goed voorbeeld van het feit dat geen dure decors en bekende acteurs nodig zijn om een retegoede film te produceren. Het draait om visie en skills. Werkelijk geweldig hoe je met een kale vloer, hopen zand, stukken hout, lappen en stro, belichting en camerahoeken een geweldige sfeer en suggestie kunt creëren.
De vormgeving van het verhaal lijkt op het voorlezen van een boek met de bijbehorende plaatjes en geluiden.

Een onderwerp als honger wordt vormgegeven door een oudere vrouw in de groep, die het voedsel van een kind opeet en daarmee het sterven van het kind veroorzaakt. En zo worden begrippen als honger, lust, leiderschap, rituelen, geloof, geboorte en dood naar een verschijnsel binnen een kleine groep mensen gebracht, in schaal verkleind, zodat oorzaak en gevolg meteen zichtbaar en voelbaar zijn. En veel uitgebreider in detail kan het uitbeelden van een cultuur en de menselijke beschaving bijna niet.
Ik vind deze bijzondere film heel boeiend en geweldig met de gegeven middelen tot stand gebracht.

Door het lied Young Americans van David Bowie tijdens de aftiteling, in een stijl die door hemzelf plastic soul genoemd werd, kreeg ik het idee dat de hele film over het ontginnen van Amerika door de eerste immigranten ging.

Ik zie hierboven dat er veel refereert wordt naar de film "Dogville" maar ik moet van te voren wel even melden dat ik deze film nog nooit gezien heb en dus geen vergelijking kan maken. Wat betreft deze film heeft deze mij zeker wel aangesproken wat betreft originaliteit. Het lijkt een soort verfilming van een theaterstuk. Het verhaal speelt zich ook echt af tussen de decorstukken en ik vond dat erg apart en ook verfrissend. Een keer iets heel anders. Ik kon dat wel waarderen.

De verfilming van het verhaal is simplistisch en eenvoudig maar af en toe zat je toch bij sommige scènes met kippenvel op je armen. Vooral het gedeelte waarin het kleine meisje overlijdt en de oude vrouw die haar eten had gestolen moest sterven vond ik verschrikkelijk emotioneel. Het werd ook visueel zo confronterend gebracht met dat meisje in haar kist. Huiveringwekkend gewoon.

Het verhaal zelf was ook erg interessant. Je ziet hoe een groepsverband eigenlijk werkt en welke verhoudingen en rollen daarin kunnen ontstaan. Opvallend vond ik wel dat het acteerwerk soms houterig over kwam van de mensen uit de groep en dat is volgens mij ook expres zo gedaan maar ik werd toch echt wel meegesleept door hetgeen wat er gebeurde.

Alles bij elkaar vond ik het zeker een heel indrukwekkende film.

Gisteren Dogville, vandaag Manderlay. Is dat een goede beslissing geweest? Mwah, misschien had er beter wat meer tijd tussen kunnen zitten.

Nu valt vooral op dat het allemaal net was minder scherp, strak en noodzakelijk is dan deel 1. Ook nu was het fijn om weer het Nisi Dominus van Vivaldi te horen, en wat het decor betreft was vooral de verbeelde rivier top. Verder is het plaatje toneelachtiger door de vele halve decors. De voice-over John Hurt was ook gewoon weer lekker op dreef, maar de opbouw van de hoofdstukken en de dreigende spanning van de soundtrack was nèt een tandje minder indringend dan in Dogville.

Desalniettemin is ook dit een boeiend document. Hier worden de ethische dilemma's, in tegenstelling tot in Dogville, meteen vrij duidelijk geschetst aan het begin van de film, maar de uitwerking kent veel goede momenten, die ook je eigen moraal op de proef stellen.

Grace en haar vader zijn zeker waardig vervangen, al zag ik Grace toch als een ander karakter nu. Nicole Kidman test van ieder woord dat ze zegt de reactie in de ogen van haar tegenspelers, moet zich bewijzen, maar Grace is wat veranderd na Dogville. Bryce Dallas Howard neemt een andere positie in in de samenleving die ze aantreft. Ik vond het nèt wat interessanter toen Grace onderaan de ladder stond en ze voorzichtiger moest zijn.

De eerste film draait uiteindelijk om cultureel relativisme, deze meer om teleologie, ik kan alleen maar benieuwd zijn wat een deel 3 in petto heeft...

3,5* of toch 4? Laten we het voorlopig maar bij de eerste houden, maar tot nu toe zijn alle Von Trier-films achteraf nog zonder herziening bij mij in waardering gestegen...

Een bijzonder vileine film, meer nog dan Dogville.

De overeenkomsten tussen beide films zijn groot. Ook hier zijn de decors niet veel meer dan lijntjes, de soundtrack is volgens mij nagenoeg hetzelfde. De vertelstructuur is weer in hoofdstukken, en er is wederom een verteller. Verder ook hier een moraalles die in je gezicht (of in ieder geval dat van het hoofdpersonage) spat. En ook nu weer Young Americans van David Bowie tijdens de aftiteling waar je wederom een sequentie foto's te zien krijgt die behoorlijk cynisch aandoet.

Toch wat verschillen. Allereerst natuurlijk het hoofdpersonage. Niet alleen door een andere actrice ingevuld, maar voor mijn gevoel is het niet alleen daarom niet helemaal hetzelfde personage. In Dogville draaide het om de vergevingsgezindheid van Grace, die eerder in daad dan door woord tot uiting kwamen. In Manderlay draait het om haar ideeën over vrijheid en slavernij, maar die worden veel meer uitgesproken, waardoor ze wat minder mysterieuzer is, en daardoor ook wat minder verleidelijk.

Hoewel de wijze waarop een moraal overgebracht wordt overeenkomt met Dogville, is de impact anders. De methode die Von Trier hanteert is cynisch. De gedachten van de hoofdpersoon over goed en kwaad lijken behoorlijk overeen te komen met die van de gemiddelde toeschouwer van de films, maar als de hoofdpersoon volgens die gedachten probeert te leven gaat alles mis. Ik vind deze film behoorlijk vilein omdat de impact hier groter is. Waar het in Dogville ergens een abstractie lijkt, waardoor ik het langs me heen kan laten glijden, voelen de gebeurtenissen in deze film veel realistischer aan, en voelt het aan alsof ik ook stelling moet kiezen. Voor mijn gevoel dwingt deze film me veel meer een keuze te maken tussen idealisme en realisme. In veel gevallen lijkt me dat een vals dilemma, er zijn meerdere grijstinten tussen beide uitgangspunten, maar er zijn ook ongetwijfeld situaties waar een combinatie van idealisme en onwetendheid over de toestand desastreus zijn. Wellicht vergezocht, maar ik denk bijvoorbeeld aan de inval in Irak.

Hoewel ik de uitwerking van het morele dilemma in Manderlay interessanter vind, is Dogville voor mij wel de betere film, deels omdat de verrassing er hier al wat vanaf is, deels omdat Grace in Dogville een wat mysterieuzer persoon is, maar ook omdat de verlichting hier minder is. Sommige beelden in Manderlay zijn echt iets teveel aan de donkere kant voor mijn smaak.

Met zoveel overeenkomsten in structuur zou je Manderlay als een overbodige kopie van Dogville kunnen beschouwen. Zeker tot aan de helft had ik een beetje die gedachte, maar de afhandeling van de zaak Wilma en het einde maken dat ik deze film toch zeker niet had willen missen. 3,5*, een halfje minder dan Dogville.

Ik moest ergens ook wel denken aan Django Unchained

Slechtere belichting

Goed vervolg, maar sprak me minder aan dan Dogville.

Komt vooral omdat deze film nog meer dan Dogville een maatschappijkritische film is. Zeker interessant om te volgen, daar niet van, maar het mysterieuze en abstracte van Dogville, wat me zo aansprak, is er nu wel grotendeels uit. Manderlay neemt veel meer echt een standpunt in.

Visueel is het vaak wel mooi en gestileerd, maar ook op dat gebied iets minder dan zijn voorganger. Zoals hierboven al gezegd zijn de belichting wat minder, en is deze film qua look wat duisterder en eentoniger, wat wel wat jammer was.

Tot zover de negatieve punten, want voor de rest lijkt de film heel veel op Dogville, die ik 5* gaf, en daarme zitten veel dingen die Dogville voor mij zo goed maakte hier ook in, alleen al bij al gewoon wat minder. 3,5*.

Dogville heb ik jaren geleden gezien en vond ik door de unieke stijl eigenlijk wel okee. Manderlay zet diezelfde toneelachtige stijl precies voort en opnieuw vond ik het in het begin ietwat onwennig maar vond het ook wel weer wat hebben. Daarbij kaart Lars von Trier onderwerpen aan op een nogal radicale wijze en stellingname. Dat moet je wel trekken en er niet teveel aanstoot geven. Het geeft hoe dan ook wel wat te denken.

Anyway, Grace heeft in gedachten dat een gemeenschap maakbaar is en heeft het nobele streven om een plantage waar in de praktijk slavernij nog heerst, naar een hoger plan te brengen. Na een tijdje moeten de zwarte arbeiders die daar wonen en werken een vrij leven kunnen leiden in Amerika. Dat gaat niet zonder of slag of stoot en het is ook best ontluisterend voor haar, hoe dat allemaal loopt. Dat hele proces hoe Grace dat aanpakt en wat ze tegenkomt, wordt vrij goed uit de doeken gedaan gedurende de film. Solide ruime voldoende voor deze film .

Na de lofzang op Dogville gisteren had ik eigenlijk even een adempauze moeten nemen, achteraf gezien. Ik wilde echter dit vervolg ook erg graag zien, dus ik ben de dag erna toch doorgegaan met Manderlay.

En die viel, om uiteenlopende redenen, toch wat tegen. Waar von Trier in Dogville de tijd neemt om de setting te introduceren en zijn verhaal op te bouwen, vallen we hier vrij snel in de thematiek omtrent slavernij. Begrijpelijk ergens, want Manderlay gaat in theorie direct door op de gebeurtenissen uit Dogville; anderzijds geeft de raciale factor het verhaal wel een cruciale, geladen (historische) dimensie mee. En waar von Trier in Dogville alle urgentie in het sluitstuk stopte, smeert hij hier zijn visie meer uit over het geheel. Voor subtiele opbouw is dus minder ruimte. En dat brengt toch wat problemen met zich mee.

Mijn verdict: meer nodeloze dialogen, een wat saaier verloop en een voice-over die minder meerwaarde biedt dan in Dogville. Daarnaast is nu juist die visie van von Trier in Manderley écht te simplistisch en m.i. zwaar overtrokken. Beweer dat slaven niet om kunnen gaan met vrijheid en in feite zelfs slaaf wíllen zijn, en je plaatst een directe aanval op (bijv.) de Civil Rights Movement, en op alle andere bewegingen van slaven die juist opkwamen voor hun eigen vrijheid. Überhaupt nogal controversieel, als je slaven zo eenzijdig durft te representeren. In Dogville had ik met von Trier's visie minder moeite, omdat dat eerder betrekking had op een persoonlijk mensbeeld. Hier ga je echter een stuk verder, door, naar mijn mening, inbreuk te doen op de geschiedenis. Als von Trier nu Amerika wel eens bezocht had of gedegen research had gedaan, so be it. Daarvan is echter geen sprake. Vanwege z'n vliegangst heeft hij nog nooit een stap op Amerikaanse bodem gezet, en de even cynische als ironische ondertoon van de trilogie-titel (America: land of opportunities) getuigt vooral van een groots ontwikkelde aversie voor de VS.

Als film is Manderlay verder wel sterk. Het verhaal biedt stof tot nadenken en getuigt wel van durf, en de eigenzinnige setting doet wederom goed dienst. Het is wel erg jammer dat Nicole Kidman uit dit project heeft moeten stappen. Bryce Dallas Howard doet haar best, maar mist echt de emotionele overtuigingskracht die Kidman had. Ik druk me dan misschien nog mild uit, want Kidman was écht stukken beter in Dogville.

Een voldoende wel, want Manderlay is visionair, gelaagd en gedurfd. Toch had ik hier een flink bittere nasmaak, en die had ik bij Dogville niet.

3*

Een deukje gekregen.

Maar dat was wel enigszins te verwachten. 't Was m'n laatst gerankte 4.5* film, Dogville had ook al een halfje verloren bij herziening en ook bij de eerste keer had ik al opgemerkt dat het een redelijk strakke kopie was van Dogville.

En daar bij Dogville het magistrale er ook al een beetje af was had ik mijn verwachtingen al wat bijgeschroefd. En terecht, want hoewel Manderlay zeker niet slecht is, is het toch in alles wat minder dan z'n voorganger en had ik zelfs af en toe wat moeite om de aandacht er volledig bij te houden.

Howard is iets minder dan Kidman, de structuur is te doorzichtig na Dogville, het einde mist wat minder punch en het hele rassengebeuren was toen nog wel redelijk vernieuwend, maar dat liedje begin ik ondertussen ook wel beu te raken.

Toch ook nog veel goeds te melden. Acteerwerk blijft wel sterk, de visuele opzet redelijk uniek, voor een plot- en karaktergedreven film die de 120 minuten vlot overschrijdt is het zelden saai en het einde mag dan wat aan kracht ingeboet hebben, het blijft nog wel steeds een stevige kentering.

Maar broertje Dogville zit deze film jammer genoeg wat in de weg. Alles iets beter daar, volledig punt eraf voor deze dus. Als von Trier ooit nog z'n derde deel maakt zal het toch iets frisser moeten.

3.5*

Dogville vond ik een geweldige film die ik dan ook uitzonderlijk met de maximumscore hebt beloond. Ook Manderlay heeft het nodige potentieel, maar heeft toch om diverse redenen een beperktere impact op mij gehad. Wederom schetst von Trier een vrij pessimistisch beeld van de samenleving waarbij weinig hoop en troost aanwezig is.

Zoals zovele vervolgfilm lijdt ook Manderlay eronder dat het vleugje originaliteit weggeëbd is. Het opzet/decor van de film met zijn studio's en ingebeelde muren creëert niet langer een verrassend gevoel bij de kijker waardoor het te gewoon wordt. Ook de onderliggende moraal vond ik net minder aantrekkelijk. In Dogville staat hypocrisie centraal, in Manderlay iets als vrijheid. En vrijheid is een vrij abstract loos begrip. Het opzet is echter wel mooi gebracht en het doet je nadenken of "gedwongen" vrijheid impliceert of je wel vrij bent? De vader van Grace bracht de passende metafoor van het kanariepietje. Ondanks de goede intenties en het beoogde doel, bekom je soms het tegenovergestelde en berokken je soms meer schade dan wanneer je niets veranderd had. Mensen die niet beter weten gedragen zich volgens een bepaald patroon. Wanneer je die houvast wegneemt, kan nog meer hulpeloosheid ontstaan. Uiteraard wil ik hiermee niet zeggen dat slavernij in stand gehouden dient te worden, maar het is te simplistisch om te denken dat het met een vingerknip op lossen is zonder rekening te houden met de neveneffecten. Mensen "anders" laten denken, voor zichzelf laten opkomen is niet zo evident als het tegenovergestelde eeuwenlang als vanzelfsprekend werd beschouwd. Niet voor de blanken, maar ook al helemaal niet als zwarte (en dat wordt vaak onderschat).

Er is een mooie wisselwerking tussen haar vader (en diens trawanten), passieve ex-slaven en de blanke familie die opeens niet langer aangewezen is op hun slaven. Voor Grace is dit uiteindelijk onhoudbaar en zij zal opnieuw het slachtoffer worden van haar eigen naïviteit en goedheid. Hoewel ik Nicole Kidman in Dogville geweldig vond doet ook Bryce Dallas Howard het lang niet slecht. Beetje aanpassen in het begin, maar ze haalt het maximale uit haar personage. Manderlay is een sterke film die je verder doet denken dan je neus lang is. Controversieel en gewaagd, waarheid of niet laat ik in het midden, maar von Trier heeft zich opnieuw doen spreken!

En verder met Van Trier waar ik afgelopen week nog Dancer in the Dark van zag, niet echt een succes overigens, en eerder terug Dogville die naar het schijnt deel 1 van een soort van Amerikaanse trilogie waar Manderlay onderdeel van is. Ook Dogville vond ik niet super maar was op zijn minst een film die nog wel eens kans wilde geven. En met Antichrist ook al afgestreept als gezien heb ik tot nu toe weinig van deze regisseur gezien dat mij raakt, iets dat ik ook al vreesde met Manderlay en helaas uitkwam.

Het concept is bekend met het less is more principe, nu dus ook weer het weinige aan decor, halve wandjes en meubels en lijnen als afscheiding. Een simpele spotlight is de leidraad net als het geluid van een gebeurtenis waar de fantasie verder de rest doet. Het is apart, anders en ingenieus. Kidman is vervangen door de altijd mooie Bryce Dallas Howard en verder is er een voldoende sterke cast met Glover, Kier, Dafoe en blijkt Jeremy Davies ook iets anders te kunnen spelen dat klierige en onzekere ventjes.

Maar daar houdt het dan toch al snel op voor mij. Hoewel Van Trier met Manderlay het slavernijverleden onder de aandacht wil brengen en dit ook wel van alle mogelijke kanten weet te belichten en zelfs met de suggestie speelt dat deze mensen niet vrij willen of kunnen zijn, niet zelf kunnen denken en aan hun lot overgelaten worden, boeit het me allemaal geen moment en voltrekt de ene dialoog zich nog trager dan de andere. Wil ik een snelle film of spektakel? Nee totaal niet. Ik hou heus van een trage film met de nodige dialoog, maar Manderlay is wel een slag apart wat dat betreft en voltrekt eigenlijk spanningsloos of dat ik het idee heb dat het ergens naar toe opbouwt.

Het mag duidelijk zijn dat deze film niet bepaald mijn kopje thee is en ik überhaupt de film heb uitgezeten vanwege de sprookjesachtige Bryce Dallas Howard, maar dat was dan ook de enige reden om door te zetten. Of deel 3 er nu inmiddels is of niet, mijn interesse vervalt bij deze in alles wat van Trier heet de zijn.

Minder dan Dogville. Het eerste deel wist mij te verrassen met verschillende invalshoeken en setting, maar dit lijkt meer een herhaling van zetten, maar dan minder goed uitgewerkt. Er wordt weinig met de locatie gedaan en ook het onderwerp trekt mij niet zo. Ook de beweegreden van de slaven oftewel twist in de film wat deel 1 ook zo'n beetje had deed mij nu minder. Dat kwam vooral, omdat je het ziet aankomen.

Ook Kidman ontbreekt helaas, Grace wordt hier heel anders neergezet. Niet slecht, maar gewoon anders waardoor het eerder een ander personage lijkt. Het enige wat eruit sprong was de oudere dame die doodgeschoten werd en de prikkelingen eromheen die interessant waren. Voor de rest kabbelt de film voort, niet echt saai, maar nergens indrukwekkend.