Don't Look Now (1973)

Die fantastische jaren '70, toen aan naakt nog geen #metoo kleefde, toen schaam- en okselhaar gekoesterd werd, toen cynisme lang nog niet de haarvaten van de maatschappij bereikt had. Afijn, die jaren 70 dus, waarin de eigenzinnige regisseur Nicolas Roeg geheel ten onrechte niet op een voetstuk werd gehesen, maar eerder afgedaan werd als een filmmaker die nogal geforceerd en gekunsteld een verhaal verknipt uit de doeken deed. Kortom: onbegrepen.

Door schade en schande zijn we allemaal wijzer geworden en zijn de creaties van Roeg meer op waarde geschat. Don't Look Now is vanaf mijn jeugd middels een rood jasje mijn geheugen ingekerfd om nooit meer te verdwijnen. Ik was in die jaren te jong en gewoon te dom om Roegs verbeelding te vatten. Dus toen ik de aankondiging in de TV-gids zag, was er geen ontkomen meer aan. Ik moest deze film na al die jaren opnieuw zien.

Net als met The Man Who Fell To Earth (met 'n geweldige David Bowie) is de sfeer in Don't Look Now niet meteen om je weldadig in om te wentelen; het schuurt, het piept, het kraakt. De scene-overgangen soms abrupt, het acteerwerk alles behalve natuurlijk, soms zelfs wat houterig. Samengevat: bevreemdend. En, dat mag uiteraard geen verrassing zijn, als we de aard van het beest nader beschouwen. De genoemde films doen een beroep op de kijker om er zelf een rode draad doorheen te weven. Roeg schuwt de grote thema's niet en verbindt liefde met de dood - over functioneel naakt gesproken en was met recht zijn tijd ver vooruit door pre-Lynchiaans de belevingswereld binnenstebuiten te keren, waarbij waan en werkelijkheid een hallucinerend geheel vormen.

Als ik het perspectief plaats in een man die een tragisch verlies probeert te dragen, die als restaurateur het oude wil herstellen, die zijn werkzaamheden in dé Stad van het water, Venetië, verricht, die zijn vrouw kwijtraakt in een labyrint van donkere steegjes en kanalen, die er met z'n verstand niet uitkomt, en die uiteindelijk oog in oog komt te staan met wat hij 't meeste vreest, ja dan denk ik dat ik Roeg goed kan volgen en roep ik van de daken: ga dat zien, ga dat zien.

Net niet.

Don't Look Now is typisch een klassieke horrorfilm die ik helemaal over het hoofd heb gezien. Kwam er eigenlijk pas achter dat dit een film was die ik nog nooit eerder had gezien toen de film voorbij schoot op TV. Toen direct maar meegepakt. Helaas moet ik wel zeggen dat het me als resultaat ietwat tegenviel. Het leek gewoon wat te missen.

Maar dat neemt niet weg dat deze film zeker zijn hoogtepunten kent, voornamelijk in de vorm van een aantal stijlvolle scenes. Al vroeg wordt de kijker verrast met een opvallend duistere scene die je tegenwoordig niet heel vaak meer tegenkomt in soortgelijke films. Het feit dat deze film dan uit 1973 komt maakt het net wat specialer, en dat werkt voordelig.

Visueel ziet het er buiten die stijlvolle momenten echter wat kaal uit. Met het camerawerk is weinig mis, maar ik mis toch een wat onveilig gevoel. Soms lukt het, maar regisseur Roeg kan dit alleen niet vasthouden. Hierdoor heb je vooral een film die er maar half uitkomt, en het vooral moet hebben van "die" scenes in plaats van de film als geheel.

Acteerwerk is ook niet perfect ondanks dat Sutherland het altijd wel naar behoren doet. Verder wordt er net wat te snel naar theatraal acteerwerk gegrepen dat het als resultaat soms wat dwaas laat aanvoelen. Niet ieder personage kent de charme die het moet hebben, en dat creëert een aantal onbedoeld ongemakkelijke scenes richting de finale.

Wel zit het verhaal goed in elkaar en maakt de finale zelf de film een beetje af. Tussendoor had ik echter te veel het gevoel dat de film steunt op sterke scenes, maar als geheel toch niet helemaal "af" is. Stijlvol mag het soms zijn, in het algemeen is het gewoon een film waar ik nooit helemaal inkwam en daardoor maar een beperkte indruk achterliet. Ik denk ook niet dat ik de behoefte krijg om dit ooit opnieuw te zien. Helaas.

Had er lang naar uitgekeken om deze film een keer te zien, eindelijk is het er van gekomen, maar ik vond het een tegenvaller. Alles kwam saai en traag voorbij, en de sfeer vond ik zeker niet mysterieus maar eerder depressief. Ook geen reclame voor Venetië, ik ben er nooit geweest, maar in de film lijkt het in ieder geval een vieze, vuile afgetakelde stad waar geen mens woont, enkel de acteurs liepen er door de straten. Dat op zich was dan wel creepy. Het einde was absurt en snel in elkaar gestoken. Had meer verwacht met deze acteurs in de hoofdrol.

Niet best.

Enigszins sfeervol geschoten, dat is zowat het enige positieve wat ik over Don't Look Now kan zeggen. Het is een film die ik al geruime tijd wilde zien. Dat is nu gebeurd en bij die ene kijkbeurt zal het blijven.

Horror is dit hoegenaamd niet. Ik ben geen fan van horror, maar ik stel me daar toch iets anders bij voor dan mysterieuze personages en sporadisch dubbelzinnig camerawerk. Want veel meer schotelt Nicolas Roeg niet voor. Uiteindelijk is ook hier weer het begin het interessantst, wanneer alles nog open ligt. Naar het einde toe zakt het helemaal in - met de stuntelige moord, inclusief amateuristisch nepbloed, als dieptepunt. Ergens is het wel grappig een Roodkapje-met-dwerggroei als moordenaar te hebben, maar voor een film die toch vrij serieus is, valt dit uit de toon.

Maar er zitten zo wel meerdere stuntelige zaken in. De film is vrij gedateerd en de ietwat stoffige sfeer - o.m. ingegeven door de immer gedetailleerde decors - is eigenlijk het enige wat overeind blijft. Donald Sutherland en Julie Christie bakken er niet al te veel van. Hun seksscène was mij reeds bekend, maar daar herken ik de toegevoegde waarde niet in.

1,5

Denk meer dan 40 jaar geleden eens gezien

En wat ik me er nog van kon herinneren was dat meisje met de rode jas en de rest niet echt veel meer.

Maar de nieuwe kijk beurt viel toch vies tegen zeg een gerend hot naar her en een dun en saai verhaal en vreselijk montage

Waarom sommige mensen dit een meesterwerk vinden en een hoogte waarderingen is mij een raadsel maar dat is iedere zijn eigen smaak

De seksscène daar herken ik de toegevoegde waarde ook niet van hoor

Ik was blij dat de aftiteling kwam gelukkig einde

Bij momenten een beklemmende film die vooral in de tweede helft erg goed is, en bovendien optimaal gebruik maakt van het Venetiaans decorum. Een verwarrende mix van psychologie, spiritisme en bijgeloof. Het is koffiedik kijken waar het naartoe gaat. De film was destijds ook heel controversieel voor de verregaande sex-scène tussen Sutherland en Christie. Nu is Roeg niet bepaald de meest toegankelijke regisseur. Hij brengt het gevoel over dat er zichtbare tekens en signalen zijn rondom ons die de dood aankondigen. De meest markante is dat John zijn vrouw en de twee oude dames in rouwkleding ziet op een boot . Griezelig. Naar een kortverhaal van Daphné du Maurier.

Ach ja, deze klassieker al vaker gezien en hij blijft spannend, beklemmend en cult.

Misverstand dat de zeventiger jaren zó tof waren, het hangt bijzonder veel af van wie je het vraagt.

Het beeld van hippies, bevrijding en demonstraties is slechts een beeld. Een subjectief beeld.

Horror zou ik deze film niet noemen, meer bovennatuurlijk.

Bij Sutherland moet ik soms denken aan die fascistische kindermolesteerder/griezelrol uit Novecento.

Een film die verschillende gevoelens bij me heeft opgeroepen. Het is in eerste plaats toch een film over een koppel dat een kind verliest en dat onvoorstelbare verlies een plaats moet kunnen geven. Het zet een relatie onder druk en dat is ook het geval in deze film. Het bovennatuurlijke aspect en het mogelijke contact met de doden lijkt Julie Christie een therapeutisch houvast te bieden. Ironisch genoeg zet Donald Sutherland zich in eerste instantie af tegen dit idee maar naderhand keert hij zijn kar en moet dit ultiem met de dood bekopen. Die finale (geweld)scene kwam als een complete verrassing en daardoor misschien des te schokkender. De sfeer en opzet deed me denken aan giallo (dan ook nog gefilmd in Venetië).

Ik vind de acteerprestaties heel goed. De interactie tussen Christie en Sutherland is top, tot en met de formidabele bedscene toe. Vooral ademt de film één een al mysterie uit op de rand van noir en giallo. De twee zussen die hier en daar opduiken, het taalaspect dat leidt tot moeilijke communicatie, het zijdelingse politiewerk … En natuurlijk de fantastische locatie die Venetië hier is (en altijd is). Het is een labyrint van steegjes, bruggen, waterwegen … waarin Christie en Sutherland zichzelf bij momenten verliezen en vastlopen. Prachtige metafoor voor hun innerlijke verwarring. We zien Venetië toch ook wel van haar meest duistere kant, gezien door de filter van dit verhaal.
Regie en camerawerk zijn uitmuntend. Het viel me daarbij op dat er heel wat gebruikt werd gemaakt van parallelmontages als middel om de spanning te verhogen.

Flinke tegenvaller. Keek hier erg naar uit, maar maakt het niet waar.

Ik vond de film vooral heel saai. Heel sloom. Onduidelijke motieven van een hoop karakters. Onbegrijpelijk ook hoe simpel Britse echtparen in de 70s hun kinderen uit handen geven.

Venetië in de winter, zonder toeristen, met lege straten en kronkelende stegen was wel een lust voor het oog. Niks uit een vakantiebrochure, maar een smerig doolhof. Een goede setting voor een verhaal als dit. Helaas vond ik de uitwerking behoorlijk underwhelming.

Edit: Julie Christie [hartjeshanden]

Gewoon over een paar jaar nog eems de kans geven. Film wordt iedere keer beter.,ik was de eerste keer ook minder enthousiast.

Ik zat al wat recensies te lezen en was begonnen aan een podcast toen ik dacht: ik wou dat ik die ervaring ook had. Er is vast nog wel wat ruimte 'naar boven', maar wellicht in de toekomst.

Zoals de gewoonte betaamd op de de late zaterdagavond nog even aan de griezel met het psyschologische gekante Don't Look Now, en daarmee een film waar ik best wel zin in had en die eerder bij de BBC op een deceptie uitliep omdat er iets anders werd uitgezonden. Mede door het prima cijfergemiddelde ging ik hier met veel zin voorzitten, maar een homerun werd dit toch zeker niet, sterker nog het geheel viel jammer genoeg best een beetje tegen.

Aan de opening zal het zeker niet liggen met de waanzinnige en kippenvel waardige opbouw met het ronduit hallicunante gebeuren in de tuin, de teerling is geworpen, de toon is gezet waarop de switch gaat naar Venetie. Het geheel vervolgt zich met het geval rond de dametjes en is op zijn minst weer apart en vooral verontrustend, de invloed die het heeft op Laura laat zich gemakkelijk raden, mooie vrouw trouwens die Julie Christie. Maar dan...? De twee karakters, John en Laura, konden in het vervolg niet verder uitelkaar staan, iets dat wellicht de bedoeling is maar vervolgens gebeurt er voor mijn gevoel erg weinig. Het tijdsbeeld en de sfeer van het grauwe Venetie is op zijn minst mooi te noemen en zo lijkt er met de dwaaltocht in het donker en de onheilspellende kreet die klinkt, en iets dat John ziet, de volgende stap gezet richting een toename van griezel en spanning. Overigens is de link naar Argento wat sommige momenten van sfeer betreft snel gemaakt niet in de laatste plaats door de soundtrack van Pino Donnagio.

Maar jammer genoeg stagneert Don't Look Now daar voor mij en blijft vooral hangen in wat random gebeurtenissen, de nodige omgang met de oude dames en een stijgend soort paranoia bij John. De film zou psyschologisch zijn qua inslag wat dan ook wel ten dele zo is, toch doet het mij best wel weinig en zit ik maar te wachten op iets meer spanning en dingen die dit veroorzaken. Er is weliswaar een air van geheimzinnigheid, ook met een soort van seances door de blinde van de twee dames, bevreemdende momenten trouwens, en er zijn zat terugekerende elementen waarvan er enkele op hun plek vallen samen met de ontknoping. Toch doet het mij in eerste instantie helaas bitter weinig, maar ik moet zeggen dat de eerste Argento ook niet bepaald aan mij besteedt was. Maar misschien dat daar nog verandering in komt omtrent deze film met een herkijk en rond deze regisseur Nicholas Roeg die de psychologische thriller toch als kenmerk heeft.

Afijn, het is duidelijk, Don't Look Now viel behoorlijk tegen, maar wat niet is kan nog komen. Voor nu een veilige drie.

Een labyrintische stad als Venetië vormt uiteraard het geschikte decor voor een hallucinaire horror als deze. John (Sutherland) en Laura (Christie) rouwen om het verlies van hun dochter die in de vijver achter hun huis in Engeland verdronk. John is architect en voor een opdracht verkast het echtpaar voor even naar Venetië.

John is de nuchterheid zelve, de rationalist die niets wil afweten van bovennatuurlijke zaken, voortekenen, helderziendheid en sowieso niet gelooft in leven na de dood, terwijl zijn vrouw daar op zich wel voor open staat: ze zoekt contact met twee geheimzinnige zussen die ook in Venetië verblijven, waarvan een paragnost en blind en ze brandt kaarsen voor haar overleden dochter in de kerk. De analytische geest van de man tegenover de vrouwelijke intuïtie (drie vrouwen in dit geval zelfs). Een grappig moment als zij John in de kerk laat schrikken en hij van schrik uitroept: "Jesus!", waarop zij zegt: "Hyprocrite."

In een andere scène vraagt de bisschop haar: "Are you a Christian?" en antwoordt ze: "Mm.. don't know. I'm kind to animals and children." Vond ik zo'n goed antwoord.

Don't Look Now is in feite niet meer dan een huiveringwekkende weergave van intens verdriet. Venetië herinnert John en Laura voortdurend aan het drama dat hen is overkomen. Ook hier bevinden we ons weer midden in de herfst: de bomen kaal, grauwe tinten... De stad werd toen nog niet overspoeld door toeristen en oogde op veel plekken zelfs verpauperd en leeg, wat absoluut bijdroeg aan de spookachtige sfeer. De kleur rood duikt telkens weer op en verwijst naar de rode glimmende regenjas die hun dochter droeg toen ze verdronk. John echter draagt de helft van de tijd een kobaltblauwe jas, om de herinnering aan die tragische gebeurtenis mee af te wenden?

Veel spiegels. Ook het water is een constante factor in een stad die als bijnaam 'Stad van het Water' heeft, maar het gaat veel verder nog; het geluid van stromend kraanwater op het damestoilet als de blinde vrouw Laura vertelt dat ze haar dochtertje naast haar zag zitten in het restaurant of John die ziet hoe het lijk van een vrouw uit een kanaal wordt gevist (het slachtoffer van een seriemoordenaar die in Venetië ronddwaalt) en meteen beelden ziet van zijn dochtertje dat hij uit het water trekt.

Overigens is dat een hartverscheurende scène: het moment dat Sutherland het huis uit rent en zijn dochter ziet drijven in het water, waarbij nog even op zijn gezicht valt af te lezen 'ik ben al te laat', maar zonder enige aarzeling zich in het water laat vallen, zonder iets uit te trekken of wat dan ook. Ook geen muziek erbij. Zéér overtuigend acteerwerk.

De film doet ook af en toe aan Carrie denken, maar dat komt natuurlijk door de muziek van Pino Donaggio, die ook de muziek voor Carrie schreef. Prachtige muziek als John op zoek is naar Laura: Searching for Laura (pt2). En let eens op die scène helemaal aan het begin: het broertje dat door de bomen zigzagt. Dat heeft De Palma mooi nagebootst.

Het verhaal gaat over het stel John en Laura dat hun dochter is verloren en dat in Venetië waar John een kerk restaureert in contact komt met twee zussen waarvan de blinde vrouw paranormaal begaafd zou zijn en niet alleen de verloren dochter maar ook onheil voor John ziet. John zelf is ook paranormaal begaafd: hij voelde dat zijn dochter in de meer was gevallen maar kwam te laat bij haar en de clue van het verhaal is dat hij zijn eigen dood (begrafenis) ziet in Venetië maar dit misinterpreteert als dat Laura toch niet naar huis is teruggekeerd waarna een zoektocht van het stel naar elkaar begint met noodlottig einde.

Zoals het een goed spook- of horrorverhaal betaamt, staat dit alles voor een emotioneel trauma, in dit geval rouwverwerking. Waar Laura het verlies van hun dochter niet onderdrukt en open staat voor de paranormale zusters, onderdrukt John het verdriet (zijn dochter is dood en that’s it) en gelooft hij niet in paranormale verschijnselen waardoor het trauma bij hem in onderbewuste en destructieve vorm openbaart terwijl ze uit elkaar groeien en ze in Venetië elkaar letterlijk niet meer kunnen vinden. Onbewust restaureert John niet alleen de kerk maar ook de herinnering aan de dood van zijn dochter waardoor verleden, heden en toekomst door elkaar lopen en hij een moordenaar verwart met zijn dochter. Die moordenaar is zo bizar dat het in feite zijn schuldgevoel is voor de dood van zijn dochter die hem de dood in jaagt en de profetie van de helderziende waarmaakt.

Maar het is niet alleen een knappe horrorfilm: de film is baanbrekend voor de minstens zo knappe visuele stijl die van elkaar verwijderde zaken verbindt hetgeen de paranormaliteit als het ware visualiseert (bv. het breken van een glas in huis met het door glas fietsen van de jongen buiten) en de film meteen vanaf het begin in een boeiende flow brengt. Met de passende muziek eronder is de film aldoor dreigend of spannend. Daarbij keren enkele motieven aldoor terug: het water (dat de verdrinkingsdood van de dochter verbindt met onder meer Venetië als de stad van het water), het glas (dat aldoor breekt en staat voor het onheil), het vallen (dat kan staan voor de aankondiging van de dood) en de kopie (restauratie, foto, spiegeling, etc) die de werkelijkheid verdubbelt en verwart.

Het is een welhaast volmaakte horrorfilm en sowieso een invloedrijke klassieker vanwege z’n krachtige visuele stijl. De film zou vooral door Hitchcocks werk zijn beïnvloed maar me dunkt dat op z’n minst het verhaal van Daphne du Maurier waarop de film is gebaseerd door Thomas Manns klassieke novelle Der Tod in Venedig is geïnspireerd: niet alleen komt het thema overeen van de geleerde man die z’n ziekelijkheid onderdrukt door een sterke zelfbeheersing maar in een onguur Venetië z’n beheersing verliest en als een dwaas sterft met allerlei aankondigingen van zijn dood, zelfs sommige details komen overeen zoals een mislukte poging om Venetië op tijd te verlaten (en in het boek is het stel – net als de man in Manns verhaal – op vakantie in Venetië). Hoe dan ook is ook de vervallen, oude stad die dreigt in het water te verzinken en waar overal de geur van verderf en dood heerst – hetgeen me direct naar Manns novelle bracht – heel overtuigend verfilmd en een wezenlijk aspect van de film.

Don’t look now is misschien wel de bekendste en de hoogst gewaardeerde film van Nicolas Roeg. Reden ? Het is zijn toegankelijkste film qua verhaal. Zijn meest transparante qua thema’s. Verdriet en rouw. We kunnen Dont’ look now in beelden samenvatten : water (verdrinking/Venetië), rood (gevaar en verdriet), glas (onheil en gebroken gezin), kerk (gevaar van spiritualiteit). Inhoudelijk is het naar oude gewoonte zeer vaag maar hier een dramatische poging. De schuld van Sutherland is wat verdoken vertelt. Zijn weg naar de boete is dan ook het plot. De rode dwerg die hij als zijn dochter aanziet (onschuld dat zijn ondergang wordt), zijn gave om de toekomst te zien (wordt letterlijk gezegd) maar door zijn rationaliteit wordt genegeerd (Christina is dead, dead, dead).

Maar Don’t look now is ook een paranormale thriller, met een vormgeving dat aansluit bij de Giallo, Venetië als een bedreiging en labyrint, het kleur rood als leidmotiv, de barokke decor, de score van Pino Donaggio die een lyrisch en macabere sfeer creert, waarin het leggen van mozaiken door Sutherland in de film een symboliek is hoe we de film moeten zien nl stukjes van de film als een puzzel in elkaar leggen tot we het geheel zien.

Tijdens het Internationaal Film Fest Gent wordt er een retrospectieve gehouden (het classics programma) van Roeg als cineast én als Dop (Director of Photographie). Met Theresa Russel als voorzitter van de jury van de officiële competitie op het 52 ste editie van het festival en die als actrice in 6 films van Roeg te zien was. Van 8 tot 19 october in Gent. Meer info : filmfestgent.be

In het voorwoord bij het programma boekje schrijft Patrick Duynslaehger het volgende :

Roeg schept met zijn gefragmenteerde vertelling, subliminale beelden,,non-lineaire mozaïek montage een cinema die elke vorm van realisme en literaire traditie ver achter zich laat.

U bent gewaarschuwd

aangezien het een werkelijk gigantische verrassing was denk ik dat dat inderdaad het enige is... Meesterwerk.

Het mag dan wel over hoe letterlijke en figuurlijke spoken je achtervolgen gaan, uiteindelijk is toch niets enger dan een gammele steiger. Serieus: ik heb in geen tijden zo een zenuwslopende scene gezien.

Goede mix van een melancholiek Engels spookverhaal en Italiaanse visuele extravagantie. Met net die kleine details, zoals die rare rechercheur, die de beklijvende horror kenmerken.

Gezien in Filmhallen.