Sátántangó (1994)

Ga 'm deze week eens kijken, ben toch wel benieuwd na de vele lovingen van deze film dito regisseur. Onder het mom van de voorbereiding op The Turin Horse

Hij stond volgens mij na een stem of 10, 15 nog op 5 sterren gemiddeld zelfs.

Bizar Maar dat maakt het wel interessanter.

Wat maakt deze film, buiten speelduur om, dan zo bijzonder? Vond het toch vooral redelijk typische, trage Oostblok cinema.

Nou ja, ík vond het een heel bijzondere film . En ik vond het ook geen typische, misschien wat duffe Oostblok-cinema, want daar was ik wel een beetje voor bevreesd. Waarom Sátántangó me zo heeft overrompeld, wéét ik eigenlijk niet eens.

Die onwezenlijke sfeer van dat dorp wist me echt vast te grijpen. Telkens de camera weer eens door dat bijna apocalyptische decor begon te zweven, zat ik al te genieten. En dan de manier waarop die mensen daar leven. Dat gezuip. Die vuiligheid. Ik vond het bij momenten zelfs komisch en wat later weer diep tragisch. En dan die mystieke, symbolische Irimias...

Het feit dat de film mij dan ook nog eens meer dan zéven uur aan het beeld wist vast te kluisteren, maakte de ervaring alleen maar des te intenser.

Als ik nog een ding zou moeten noemen (van de vele): De onwezenlijke humor. Dit is ook de grappigste Tarr die ik zag. Verschillende scenes zijn ook gewoon leuk.

Toch een beetje teleurgesteld. Had het verhaal meer mysterieus voorgesteld en minder vaag. Van mijn part had er niet eens een verhaal gehoeven, gewoon verschillende dorpelingen die met elkaar omgaan in het dagelijkse, beklemmende dorpsleven. De 1e 3 uur waren ook zeer fijn, en er waren ook buiten die 3 uur fenomenale shots (met de uil, de wandelscènes, in de kroeg). Die scène met die kat had dan weer niet van mij gehoeven

Zo zeg, dit was me de zit wel zeg. 435 minuten film! Ik heb al wat lange films gezien, maar deze spant tot nu toe de kroon, al zeg ik gelijk dat ik Sátántangó in twee keer gezien heb, want anders is die bijna niet in te plannen. Maar op zich maakt dat niet zo heel veel uit. Waar ik de eerste keer nogal moeite had om in de film te komen, zat ik er de tweede keer vrij snel in.

Verhaaltechnisch is er niet zo bijster veel te vertellen over Sátántangó. Tenminste, het gaat over twee dagen van een aantal mensen uit een dorpje in Hongarije. Mensen die graag wat drinken, mensen uit alle dag gegrepen en mensen die uiteindelijk wel aanspreken, omdat ze zo van dichtbij gevolgd worden en je ze echt van top tot teen leert kennen.

Visueel ben ik echt onder de indruk. Er zitten een aantal geweldige camerashots in de film en de fraaie zwart-wit fotografie maakt alles daarbij nog veel mooier. Ik heb een zwak voor zwart-wit, maar weet 100% zeker dat deze film in kleur niet mooier zou zijn geweest, want dat bestaat gewoon niet.

Ook de muziek mag er zijn. Die accordeonachtige soundtrack is erg mooi en heeft op momenten een soort van hypnotiserende werking. Als er ergens halverwege het verhaal in het café dan minutenlang gedanst wordt op deze accordeonmuziek, zit ik echt onwijs te genieten. Wat mij betreft echt het absolute hoogtepunt van Sátántangó, waarbij beeld, geluid en de acteurs op geweldige wijze samen komen. Het is trouwens ook nog een leuke scene, want ik moest er af en toe ook om lachen, zoals er trouwens nog wel meer aardige humor door de film heen zit verweven.

Toch moet ik ook zeggen dat er af en toe wel wat mindere stukjes tussendoor zaten en dat het laatste uur niet het sterkst is. Zoiets is misschien ook net wat teveel gevraagd bij een film van meer dan 7 uur, maar het weerhoudt mij er net van, om meer dan vier sterren te geven.

Sátántangó is echter wel een unieke belevenis. Je moet hem niet zomaar gaan kijken, want de film is lang en je moet er wel voor in de stemming zijn. Ben je dat, dan krijg je gegarandeerd iets moois te zien, dat er op audiovisueel gebied op momenten echt fantastisch uitziet. Werckmeister Harmóniák was een aantal maanden geleden al een meer dan aardige kennismaking met het werk van Tarr en Sátántangó is zelfs nog een stuk beter.

4,0*

Jonathan Rosenbaum on Sátántangó - YouTube

Bedankt! Ineens herinner ik me weer dat accordeonspel in het café. Spellbinding, destijds in de bios.

Jonathan Rosenbaum slaat hier meerdere keren de spijker op zijn kop.

Het is een reis, maar ook een plek waar je naar toe gaat om te verblijven. Het is een makkelijke film, grappig ook. Of je het met meerdere mensen zou moeten bekijken, hm dat weet ik niet. Zelf heb ik dat niet gedaan en het niet als een gemis beschouwd, maar wie weet. De lengte wordt ook treffend als iets gewoons gezien en dat is maar al te waar. De vergelijking met TV series wat de lengte betreft is raak. Spannende series kan ik zelf ook uren achter elkaar bekijken, geen probleem. Het uitzetten is het lastigste deel.

Geen recensie uit de hoogte deze keer, geen elitair gezwam, maar een stem uit het publiek. En de beelden doen mij direct weer verlangen naar een herziening.

Bedankt Beavis voor de link!

De roman van László Krasznahorkai waarop deze film is gebaseerd is nu ook in het Nederlands vertaald en uitgegeven door Wereldbibliotheek.

Ik ben zeer benieuwd. Hier een recensie.

Toen ik voor het eerst van deze film hoorde, dacht ik: zeven uur, dat ga ik never nooit van mijn leven kijken. Vandaag dan toch gekeken na enige voorbereiding. Sowieso wilde ik de film op een zondag zien, zodat ik twee nachten van lang heb kunnen slapen, en gisteren heb ik Werckmeister Harmóniák gekeken om te kijken of de beeldtaal van Tarr me überhaupt bevalt. Was dat slecht bevallen, had ik het denk ik niet aangedurfd.

Ook Sátántangó heeft audiovisueel veel te bieden. Het zwart/wit is meestal contrastrijk, het camerawerk is strak en voelt tegelijkertijd vrij, er wordt vaak prachtig gekadreerd, en voor mijn gevoel is er meer dan in Werckmeister Harmóniák aandacht voor hypnotiserende omgevingsgeluiden zoals een tikkende klok of de wind. Met name is de scène al vroeg in de film waarin Irimias en Petrina over een straat lopen waar de wind flink met het zwerfafval speelt schitterend. Misschien mijn favoriete scène, jammer dat het zo kort duurde.

Een andere scène die ik opvallend vond was met de kat. Ik heb de woorden "het meisje en de kat" van te voren hier al een paar keer voorbij zien komen zonder te weten wat de scène inhield, en ik had er dan ook van te voren wat meer idyllische verwachtingen van. Desondanks bijzonder intrigerend, misschien wel de meest intrigerende scène uit de hele film. Niet alleen vanwege het vertoonde, maar ook omdat het een sleutelscène blijkt te zijn hoewel ik dat op het moment zelf niet besefte. Met de kat schijnt het goed afgelopen te zijn, Tarr beweert dat hij hem als huisdier genomen heeft.

Buiten de omgevingsgeluiden klinkt er ook muziek in de film (leuk ook dat de componist de rol van Irimias speelt), en met name de kerkklokken zijn fraai. In de tangoscène is de muziek erg repetitief, maar het werkt wel. Uiteindelijk prefereer ik de muziek van Werckmeister Harmóniák, met name omdat hier de strijkers ontbraken in de instrumentatie. Niet alleen daarom vind ik Werckmeister Harmóniák uiteindelijk de betere film; ook heb ik het idee dat de camera daar net wat vrijer is.

De structuur is wel interessanter dan in Werckmeister Harmóniák. Ook hier blijkt dat Van Sant door Tarr is geïnspireerd, want net als in Elephant is hier namelijk sprake van meerdere scènes die een verschillend perspectief op hetzelfde tafereel bieden. Wel een klein foutje ontdekt, in de tangoscène werd er de ene keer wel, en de andere keer geen fles met alcohol over de hoofden van andere aanwezigen uitgegoten. Het einde is enigszins onverwacht, misschien een beetje clichématig, maar het kon mij wel bevredigen.

Extreme cinema vind ik erg interessant, en met name door de lengte is dit extreem. Van te voren had ik niet verwacht de film in zeven uur en tien minuten te zien, maar ik heb hem dus bijna helemaal in één ruk gezien. Zes uur lang heeft Tarr me aan het lijntje weten te houden, het laatste uur brak het lijntje, en werd het moeilijker. Ik wijt dat toch aan dat het audiovisueel wat minder werd. Het camerawerk ervoer ik als statischer, en voor mijn gevoeld werd er ook minder sterk gebruik gemaakt van van omgevingsgeluiden. Op het moment dat de dokter de kerkklokken hoort, komt echter alles weer op de rails, wat ook helpt om de film bevredigend te laten eindigen.

Ik wil het een film nog wel eens aanrekenen als hij te lang is, en hier is de film niet alleen binnen een scène repetitief, maar ook globaal gezien. Meerdere scènes laten taferelen in de regen zien bijvoorbeeld. Omdat dit allemaal hier juist bijdraagt aan de sfeer en de beleving, wil ik er niets voor aftrekken. Sterker nog, ik vind het ook erg sterk als een film je zeven uur lang weet te boeien en was juist van plan er een halfje bij te doen als de film daarin zou slagen. Dat is niet helemaal gelukt, dus geen uiteindelijk noch bonus- noch strafpunten. De interesse in het verdere oeuvre van Tarr is echter groter geworden, net als de zin om een aantal films van Van Sant te herzien. En misschien durf ik het ook aan om eens wat van Lav Diaz te zien, een naam die ik hier langs heb zien komen, en die nog langer films schijnt te maken. Met in het achterhoofd dat ik Werckmeister Harmóniák uiteindelijk iets sterker vond, krijgt Sátántangó uiteindelijk 3,5*.

40 Watt Sun gebruikte op Roadburn de laatste scenes/shots uit deze film als visuele begeleiding van zijn/hun muzikale pracht. Dat was wel even een traktatie! Ik heb altijd nog de droom de films van Tarr op groot doek te zien, tot nu toe enkel Turin Horse, en dat is dus een klein stukje Satantango gelukt Erg goed passend bij de muziek ook, en dat de zanger zo'n gelijkgestemde geest blijkt verklaart meteen waarom de muziek mij zo raakt.

Vond het werkelijk prachtig. De cinematografie, met de tergend trage shots die hypnotiserend werken, de muziek die de trance waarin je zit aanlengt en het verhaal. Het grappige, mooie verhaal. Heerlijk. De scènes met het meisje en de kat (eigenlijk gewoon heel hoofdstuk 5), een van de leukste dansscènes ooit, de beledigende karakterschetsen, de Turken die komen (ingeluid door de bellen), het dicht timmeren van de kamer, diverse scènes waarin mensen eenvoudigweg wandelen door wind en regen en de koeien vormen enkele hoogtepunten. En dan te bedenken dat dit een ordinaire oplichtersfilm is, maar dan wel een met intelligente knipogen naar het geloof en communisme EN met de meest interessante groepsdynamiek ooit.

No Way Out

Over Lubbock, Texas, gaat het verhaal dat het land daar zó vlak is, dat, op een heldere dag, men aan de horizon zijn eigen achterhoofd kan zien.

Daarmee wordt gespeeld met de notie van enerzijds het alledaagse realiteitsgevoel/de illusie dat de aarde plat is, en anderzijds de tegen-intuïtieve wetenschap dat zij in werkelijkheid rond is.

Die tweezijdige notie van de ruimte kun je ook toepassen op de tijd; de tijd als rechte lijn met een begin en een eind, versus de tijd als een cirkelgang, een eeuwigdurende terugkeer van hetzelfde.

Sátántangó begint bij minuut één, en eindigt bij minuut vierhonderd en zoveel, maar het lijkt erop alsof we dan weer bij het beginpunt zijn aangekomen. Of dat we zelfs niet van onze plaats zijn geweest. Dat laatste is natuurlijk ook zo; we hebben vanuit de buitenfilmse werkelijkheid – noem het voor het gemak even de eeuwigheid – als het ware naar de om zijn as draaiende tijd zitten kijken. Zeven uur lang; dat dan weer wel.

Er zijn (terecht) al vele bewonderende woorden gewijd aan de kadrering, de belichting, de hypnotiserende kracht van de minutenlang aanhoudende shots van een desolate en vervallen wereld, met daarin inerte, dan wel moeizaam voortsjokkende personen en wat dies meer zij, maar het echt bijzondere van deze film is natuurlijk de duur, en de inventieve structuur.

Die opbouw, die structuur, is niet alleen een esthetisch spel; het is de vorm die tegelijkertijd een enorme inhoudelijke zeggingskracht heeft, en de lengte van de film is daarbij meer dan functioneel. Men zegt wel eens dat de eeuwigheid lang duurt, maar dat is juist een eigenschap die de eeuwigheid niet zal hebben; het is de tijd die langdurig is, althans de indruk wekt dat te zijn.

Er is menige scène waar later op wordt teruggegrepen, die herhaald wordt, vanuit een ander perspectief getoond, of waaraan anderszins gerefereerd wordt. Het web dat Tarr met en over zijn film gesponnen heeft, begint dan ergens anders te trillen; bijvoorbeeld op de plaats waar het meisje haar laatste adem uitblaast, als Irimiás op zijn knieën valt voor de plotseling opkomende en weer verdwijnende mist, later in de film.

Je zou haast zeggen dat de scène met de kat – omdat die op zichzelf lijkt te staan – de exemplarische steen in de vijver is van waaruit de concentrische cirkels zich verspreiden. Misschien is dat zo, maar het zijn de scènes in het dranklokaal - met de maar doormalende koetsier die steeds weer dezelfde tekst oplepelt, de dronken dansenden, met steeds weer dezelfde bewegingen, en het van buitenaf door het raam toekijkende kind – die een geconcentreerde afspiegeling van de film lijken te vormen.

Zien we telkens hetzelfde vanuit een ander perspectief, of herhalen gebeurtenissen zich in wezen steeds weer opnieuw? Of komt dat op hetzelfde neer? Vormen tijd en ruimte tezamen een web waarin we gevangen zitten? Zijn we gedoemd tot steeds weer hetzelfde, in een eeuwigdurende kringloop?

De klokken luiden: de Turk komt eraan. Maar was dat voor Hongarije niet eeuwen geleden? Nee hoor, steeds blijft hij maar weer komen. Net zoals de strijd tegen de kruisvaarders opnieuw – of nog steeds - gestreden moet worden, en net zoals de horden fascisten opnieuw – of nog steeds – Moedertje Rusland bedreigen. En Irimiás naait de dorpelingen steeds weer op grandioze wijze in het pak.

No way out?

Maar wat te denken dan van Futaki? Van hem wordt gezegd dat hij de grootste... verwachtingen heeft; hij is de eerste die zijn geld op tafel legt, de anderen volgen; hij is de enige die zijn eigen weg gaat, en zich die niet laat wijzen door Irimiás; hij wordt in het politie-rapport door diezelfde Irimiás ‘gevaarlijk’ genoemd... een individu die de ‘heilsboodschap’ zó serieus neemt, dat hij een gevaar wordt voor... de orde der dingen?

Wat is dit weer een mooi stukje Ferdydurke, volgens mij heb je je roeping gemist

Wat de film betreft, heb ik het gevoel dat ik ergens de draad ben kwijt geraakt en daarmee ook een beetje de aandacht en de beleving..... wellicht ooit nog een keer herzien.

Mijn carrière als redacteur van het maandelijkse bulletin van Jongerencentrum SmoeS te Sloten (NH) was niet mis hoor...

Ik heb er bijna twee jaar tegen aan lopen hikken, maar eenmaal begonnen had de film mij binnen 3 uur in z’n greep

En nu ik weet dat hoe meer deze film vordert, hoe meer je ‘beloond’ wordt, zal een herziening er sneller van komen.... bovendien, hij is opgebouwd uit maar liefst twaalf delen, en persoonlijk heb ik er geen problemen mee om een film af en toe stop te zetten (om dan even een sigaretje te roken, of een gehaktbal te eten ).

Maar inderdaad, je moet er hoe dan ook een behoorlijk stuk tijd voor kunnen vrijmaken, want over meer dan twee dagen zou ik het kijken niet uitsmeren.

Nog niet gezien deze 435 minuten durende film van Béla Tarr. Maar...daar gaat binnenkort verandering in komen. De DVD van deze film lag voor slechts € 19,95 bij Velvet Rotterdam en voor die prijs kon ik hem niet laten liggen.

Een jarenlange droom in vervulling...kaartje voor de vertoning in zaal 1 van Eye op 8 april...wow, nu al sprakeloos. En ook tickets voor de andere Tarr films (behalve Turin Horse, afgelopen weekend door IFFR gemist maar eerder ook al in bios gezien gelukkig). Altijd gedroom dat eens mee te maken, en dat gaat gebeuren. O joy.

Straks is Tarr er zelf ook voor Q&A, gaaf! Gisteren vond ik dit artikel nog erg verhelderend. Prachtig hoe (b)lijkt dat de film in voorleestijd van het boek is uitgevoerd. Zoiets maakt Tarr mij zó blij mee.

Maanden, járen (sinds ontdekking) naar uitgekeken en vandaag gaat het gebeuren, in een volle Eye 1 mét Tarr nog wel, o jolly!

Ben niks jaloers

Eender welke Tarr op het grote doek lijkt me een belevenis trouwens.......

Was het ook! En Tarr is een toffe gast mooi m over het filmmaken te horen praten. Voor mij onvergetelijke dag!

Moet trouwens wel bekennen dat ik Werckmeister en Turin toch beter of mooier vindt, elk op eigen manier raken ze me meer. Maar vlijt en schoonheid van dit monster zijn tuurlijk niet te ontkennen.

Een hele belevenis was het om een dag in Cinema 1 te vertoeven in het mistroostige plattelandswereldje van Satantango. Ik had de film al twee maal eerder gezien (thuis op DVD), maar deze maal op het grote doek in 35 mm was toch een gans andere beleving.

Ik kwam erachter dat ik me minder van de film herinnerde dan ik dacht. Waarschijnlijk omdat het onvermijdelijk is bij een film van deze lengte dat het concentratievermogen danig verslapt. Sommige scenes stonden me echter nog heel helder voor de geest: de opening met de koeien, de scene met de kat, de barscene, de doktor achter zijn bureau met zijn brandewijn. Veel memorabele beelden eigenlijk. Waanzinnig en betoverend zijn de lange rijders en de stadige camerabewegingen, eindeloos fascinerend zijn de karakters die Tarrs universum bewonen, alles is in mooi monochroom beeld gevangen.

Toch was het niet perfect. Ik vind The Turin Horse toch zijn magnum opus, het meest rigoureus en verfijnd in zijn minimalisme. Moeilijk te zeggen waarom. Met name gister vond ik dat de film het laatste derde deel zich teveel voortsleept (of was ik gewoon moe?). Het wordt allemaal wat oninteressant afgewerkt naar mijn idee, nadat het begin met al zijm intrige en mysterie zo veel belooft. Tarr zei zelf na afloop niet zo geinteresseerd te zijn in het verhaal. Hij denkt in beelden, in de betekenis die de omgeving kan hebben, in de waardigheid van de mensen en de dingen die hij probeert over te brengen. Maar misschien is het gebrekkige script voor deze film, met zijn behoorlijke lengte, misschien toch juist een zwakte, doet het juist afbreuk aan de essentie van beeld en geluid?

Hoe dan ook, een bijzondere filmervaring was het zeker.

Herkenbaar, het vergeten zijn van scènes. Ook het minder boeiend zijn van het laatste derde, tot de het eindhoofdstuk, die kippenvel was op groot scherm. Ik denk dat, omdat we uit de schulp vam het dorpsleven gehaald worden, er wat mystiek verdwijnt en meer nadruk op maatschappelijk-filosofische betekenis, en er minder kans is om mooie beelden/sferen te creëren.

Wat mij betreft is Turin Horse zijn meesterwerk vanwege...alles. Het spat er vanaf dat het Tarr zijn eigen film is. Script met al zijn favo elementen volop de diepte in. Visueel geperfectioneerd en alle moeite en vakmanschap in gestopt. En 15 jaar ontwikkeling later dan Satantango, die voor mij opde 3e plek komt, met Werckmeister Harmonies er nog voor. Die vind ik filmtechnisch van hoger niveau, qua sfeer nog een tik...duisterder.

Alledrie de films zijn voor mij wel volle 5* waard, want iets als dit...zoals Tarr zei kan dat nu niet meer gemaakt worden, in het Oostblok althans. En de moeite die erin gestopt is...Het opzwelgen en meeslepen dat het doet...De personages en het spelen met/vernietigen van perspectief (zie door mij eerder gelinkte artikel), en dan die legio onvergetelijke scènes en shots...

Mij klonk zijn antwoord op de vraag over symboliek in de film als hij eerder al verklaarde: hij vertaalt een woordverhaal in beeld, meer niet. Alles wat erin zit komt van de schrijver, hij verbeeldt enkel sec wat er staat, de rest is aan de kijker.

Toch echt mn nr. 1 favo regisseur dit, voor Tarkovsky en Angelopoulos.

Het is ook niet eens in mijn hoofd opgekomen tijdens de vakantie, maar ik heb het er deze week nog wel over gehad. Het gebeurt wel, maar het heeft geen haast. Wat je zegt, juiste state of mind.

Afgelopen weekend heb ik hem eindelijk gekeken.

In één dag, met 2 korte pauzes. OK, een van die twee was iets langer. Erg indrukwekkend, maar het was evenmin zo dat de tijd voorbij vloog. De eerste twee uur waren rap voorbij, maar dan mag je er dus nog 5. Voor mij als relatief oningewijde in dit soort cinema, was het vooral genieten van de cinematografie, muziek en vreemde humor. Al viel het wat tegen dat mijn non-anamorphic AE dvd zowel verticale als horizontale zwarte balken had. Een van de twee vind ik nooit een issue, maar allebei? Beetje jammer.

De scène met de kattenmishandeling was overigens wél een drama, en moeilijk om doorheen te komen. Dat moet je niet willen om de ideeën van je film wat te verduidelijken, of je die kat erna nou adopteert of niet.

Toch, echt een ervaring om eens gezien te hebben, en wellicht dat ik hem ook nog wel eens op het grote doek wil zien als die gelegenheid zich nogmaals voordoet.

4*