De Oost (2020)

Deze film heeft mij echt geen moment kunnen boeien, het is een fictief verhaal in een conflict wat veel beter uitgewerkt had kunnen worden.

Ook het acteerwerk was bedroevend en soms zelfs ronduit irritant, had echt op een gegeven moment de indruk dat ik naar een hele slechte aflevering van Tour of Duty aan t kijken was.

Een gemiste kans deze film

Interessante film. Mocht ik filmmaker zijn, ik zou eengelijkaardige film maken over de expedities in Congo in 1892-1895 of aan hetOostfront in 1942-1944. Het conflict in Indonesië is totaal onbekend inVlaanderen. Ik ben er zeker van dat haast niemand zal kunnen zeggen wie devroegere kolonisator van Indonesië was. Ik heb er wel al eens over gelezen,maar de details zijn me volstrekt onbekend.

De aanloop naar de eerste ontmoeting met Westerling wordt vaak omschreven als saai en langdradig. Ik vond echter de soldatenpraat best vermakelijk. Bovendien wordt je op die manier het best ondergedompeld in het Indonesië van die tijd. 

Het hele NSB-gebeuren is overbodig. Het voegt niets toe aan de film.Anderzijds is het wel leuk om te zien dat niet alle leden de NSB-families worden weggezet als 'slecht van inborst', maar als slachtoffers van hun tijd.

Ik heb er wel een hekel aan wanneer er een loopje genomen wordt met de werkelijk. Daarom eindigt de film wat mij betreft in mineur. Het laatste half uur had volledig anders gemogen. Men had meer de focus mogen leggen op het conflict, in plaats van op het hoofdpersonage.

Goed om te zien dat we eens een keer niet de daden van Nederland / de Nederlandse geschiedenis ‘verbloemen’, maar zien hoe beestachtig en gruwelijk we zijn geweest. Ik vond de film heftig, en ik snap nog niet alles, maar voor mij is deze film een opstap om zelf ook uit te zoeken wat voor geschiedenis hier nog meer achter zit.

Een redelijke film van Nederlandse makelij over een zwarte bladzijde in onze geschiedenis. Mijn vader is daar geweest als dienstplichtig militair. Hij heeft daar wel een tik aan overgehouden. Deze jongens kwamen terug en werden uitgemaakt als moordenaars. Het duurde ook wel even voor dat mijn vader werk vond, want niemand nam hem aan met zijn verleden. De acteur die de bekende kapitein speelt lijkt uiterlijk helemaal niet op de echte Westerling trouwens.

Het NSB gebeuren was overbodig in de film en men kon wel even aangeven dat het een flasback was of dat de hoofdrolspeler al weer thuis in Nederland was.

Helaas was de film niet geheel waarheidsgetrouw met name de SS pakken van de commando's. Er had ook meer verteld kunne worden over de situatie aldaar met de Japanse overloper Soekarno, die had ook niet echt schone handen. Er zijn ook Nederlanders verschrikkelijk gemarteld en omgekomen. Oorlog is dan ook erg wreed aan beide kanten.

Westerling heeft zijn huid in Nederland toch wel altijd weten redden al werd hij door de journalistiek uitgemaakt als oorlogsmisdadiger. De politiek heeft de hand boven zijn hoofd gehouden. Hij heeft altijd geweigerd om huursoldaat elders te worden met zijn ervaring en oorlogsinzicht. In de beruchte Vietnamtijd is hij benaderd door de Amerikanen om advies te geven. Hij gaf het advies: bombardeer met zakken rijst en geen bommen. Zo worden ze je vriend en niet de vijand. De meningen blijven verdeeld over deze kapitein en daar heeft deze film helaas geen oplossing voor.

De film "De Oost" roept veel op in de Socials, waarop er veel over en weer geroepen wordt. Ik ga me niet mengen in die discussie of deze filmhistorisch klopt, ik zie het als een verhaal gezet in een tijd van één van de vele zwarte pagina’s in de Nederlands-Indië zijn geschiedenis. En dus behandel ik deze film als elke film waar ik een review over schrijf.

De film is duidelijk met een budget gemaakt waar menig Nederlandse filmmaker jaloers op zal zijn.

In de eerste helft van de 2 ½ uur durende film gaat het om de opbouw van het verhaal en om de sfeer neer te zetten. Iets wat in mijn ogen erg goed gedaan is. Er wordt ook soms heen en weer gesprongen qua tijd, zodat je ook weet hoe het Johan vergaat als hij weer terug is in Nederland en moeite heeft om het gewone leven weer op te pakken. Ook voelde de eerste helft ook aan als doelloos waarom die Nederlandse soldaten daar waren, wat ook door de maker zo bedoeld was. In het tweede helft gaat het met de grofheid en bloederigheid aardig los. Ook het verhaal wordt dan naargeestig, ruw en hard. Raymond Westerling die door zijn mannen “De Turk” wordt genoemd speelt daarin een belangrijke rol. Er wordt redelijk goed in geacteerd en dat zegt wel iets over deze productie. (Nederlandse films willen nog wel eens tenenkrommend slecht daarin zijn) Uiteindelijk is het verhaal aardig voorspelbaar zo ook de subplots. Het is geen film om met een bak chips en biertje lekker onderuit te gaan zitten kijken. Is het een aanrader? In mijn ogen wel. En te zien op Amazon Prime…

Weer een typische Nederlandse slechte film. De filmmakers en scenarioschrijvers weten werkelijk niet waar ze het over hebben. De plaatselijke bevolking worden door de Nederlanders 'apen' genoemd en zeer minderwaardig en onbeschoft behandeld. Net als altijd gaan ze weer naar de hoeren en komt er nauwelijks iets zinnigs aan conversatie of gesprekken in de gehele film uit naar voren. Hun opdracht om de bevolking te "beschermen" tegen de Jappen en later de aanhangers van Soekarno is een diep beschamende aanfluiting. De lieden van het KNIL waren bij de de inlanders bijna net zo hard gehaat als de Jappen. Een werkelijk beschamende en waardeloze film. Geen wonder dat er zoveel kritiek is op deze wanvertoning. Het laat weer overduidelijk zien dat veel Nederlandse filmmakers totaal niet weten waar ze het over hebben. IK ken en weet de échte verhalen van overlevenden hoe het daar is toegegaan. Lees het boek eens: "De onschuld voorbij" van Mirjam van Raalte. Misschien dat dan jullie ogen eens echt zien wat er is gebeurd. Een groot schandaal dat pas tientallen jaren na de oorlog door de Nederlandse regering excuses is aangeboden voor wat daar toen gebeurd is. Net of dát alles weer goed maakt en de toenmalige ellende teniet doet! De film ligt bij mij al in de vuilcontainer!!!

On-Nederlands goede film. Echt onder de indruk. Natuurlijk zijn er wat schoonheidsfoutjes zoals bijv het taalgebruik in het begin (wat niet echt strookt met het jaartal waarin deze film zich zou afspelen) en sommige settingen zien er wat nep uit.

De acteerprestaties van Lakemeier en Kenzari vond ik geweldig. Net zo meer het scenario en einde van de film. Voorspelbaar en toch ook weer niet. Al met al genoten van deze, met gedeeltes ook aangrijpende, film waarin de sfeer ook meer dan goed is.

En dat binnen het uur. Dat vind ik dan weer grappig.

Ruim 70 jaar later ontstaat nog steeds ophef als er iets nieuws uitgebracht wordt over het onstaan van de staat Indonesie. Dat is op zich al wel een signaal dat er wel wat van de werkelijkheid weggedrukt is - toen, en ook nu nog. Bij toeval heb ik net een paar weken geleden het boek Revolusi van David van Reybrouck gelezen. Wel even een paar weekjes voor rekenen, want het is best een dik boek, maar ook wel erg interessant - en voor zover ik dat kan bepalen een heel stuk neutraler in de beschouwingen dan wat ik daarvoor tegen gekomen ben. Wellicht dat het helpt dat Van Reybrouck als Belg wat meer afstand van de materie houden kan.

En toen dus deze film. Nou had ik gehoopt een vergelijkbaar neutraal en feitelijk verhaal als basis te zien - en dan vrede genomen met het dramatiseren, romantiseren en anderszins opleuken wat helaas kennelijk als noodzaak wordt gezien. Maar Taihuttu vliegt daar wel wat hard mee uit de bocht, en zoals eigenlijk altijd vraag ik me dan vooral af waarom dat nou nodig was. De bekende en onweerlegbare feiten zijn zonder enige twijfel hard, controversieel, en verhalend genoeg om een erg sterke film mee te maken, met misschien nog wel meer controversie dan er nu opgeroepen wordt - wat ik dan maar heel oneerbiedig wat gedoe over de kleur uniform en een snor noem. Zeker over Westerling was toch echt wel een beter verhaal te vertellen geweest, en hoewel de scenes in de kampong op zich echt wel hardhandig genoeg zijn, komt dat nog lang niet in de buurt van de volle lengte en breedte van de Zuid-Celebes affaire.

Daarbuiten heb ik dan wel weer vrede met het plotje rond Johan en zijn familie. Er waren best een heleboel NSB-ers in Nederland, en het kan geen kwaad om daar af en toe even een herinnering aan op te roepen. Als je de verhalen tegenwoordig hoort, lijkt het wel alsof er indertijd alleen maar verzetshelden waren - maar, volgens het bekende citaat, pas na de oorlog zat iedereen in het verzet. Best aannemelijk dat een zoon van een NSB-familie zijn toevlucht zocht in 'de Oost', gelijk aan dat het Franse Vreemdelingenlegioen een bekend toevluchtsoord was voor SS-ers.

Beide onderdelen op zich hadden wel tot een behoorlijke film kunnen leiden misschien, en het lijkt er wat op dat Taihuttu gewoon wat teveel hooi op zijn vork genomen heeft door allebei in combinatie te proberen. Jammer, want het begin is zonder meer sterk, het is vooral de tweede helft die dan echt teleur stelt.

Voor een Nederlandse film wordt er overigens wel buitengewoon goed gespeeld. Lakemeier overtuigt zeker, en Kenzari zet een onaangenaam sinistere Westerling neer - al is het wel jammer dat hij op geen enkele manier op de 'echte' Westerling lijkt. Misschien eigenlijk maar goed ook.

Ondertussen voegt de film, behalve dan het oprakelen van deze moeilijke hoofdstukken van de Nederlandse en Indonesische geschiedenis, eigenlijk maar weinig toe. Wie geïnteresseerd is in wat er in die periode gebeurd is krijgt wat beelden, maar geen historische werkelijkheid te zien - waar ik al naar verwees, je bent beter af als je Revolusi leest. En ik vond daarnaast Orlow Seunke's film Gordel van Smaragd (1997) een meer persoonlijk en daardoor beter invoelbaar beeld van die tijd geven.

En breder dan dat, wellicht is het ook gewoon nog te vroeg om een echt neutraal beeld van het ontstaan van de Indonesische staat te verwachten - kom daar over een jaar of honderd nog eens om. Zo ingewikkeld ligt dat wel.

Ik schrok er best wel van, dat deze film mij toch zo erg kon tegenvallen. ‘De Oost’ is onwijs veel geadverteerd door onze vrienden van ‘Amazon (Prime)’ en nu ik in bezit ben van een abonnement bij hen kon ik deze film ook niet laten liggen vond ik vooral zelf. Goede woorden waren er echter over gesproken en het leek mij zeker leuk eens een informatieve duik terug in de Nederlandse geschiedenis te nemen. Iedereen weet denk ik wel dat er wat heeft afgespeeld in ‘Indonesië’ rond de tweede wereldoorlog maar ook hier (net zoals bij de eerste wereldoorlog) schort de informatie toch wel erg rond deze tijd, ik zelf weet er namelijk bijna niks van af. Dit zorgt er wel voor dat er een tweestrijd ontstaat, naast het gene dat ik erg geïnteresseerd ben meer informatie op te doen over deze tijd is de film gewoon niet goed genoeg.

Één van de boosdoeners in deze film is toch wel de tijdsduur waar we mee opgescheept zitten. De film probeert in twee en een halfuur te veel te vertellen aan ons, wat soms zelfs ook gewoon niet nuttige of overbodige informatie was. Dit zorgde ervoor dat de film onwijs traag is, en dat ik na een uur dacht klaar te zijn en eigenlijk een beetje in kakte wat er weer voor zorgde dat ik de dag erna de film maar had afgekeken. Best zonde eigenlijk, want ik had er zo’n goed gevoel bij. Ook die ander halfuur daarna kon niet veel redden, de film heeft alleen al veertig minuten nodig voordat er eens wat actie gebeurt, te lang. Dat kan in mijn optiek een film maken maar ook breken, en dat deed hij als tweede.

Toch weet de film het laatste uur toch wel wat meer de oren te spitsen, dat gebeurt zeker wanneer wij aankomen op het moment dat ‘Raymond Westerling’ eigenlijk zijn eigen eenheid in elkaar mag zetten en opleiden en daar mee op missies mag gaan terroristen te vermoorden, dat is toch wel het moment dat de film meer pit kreeg en dat had van mij eerder moeten beginnen en langer mogen door gaan, daar had ik veel meer mee gehad met dat beetje lullen en wandelen door de bossen.

De film verteld eigenlijk het verhaal over de jonge ‘Johan’ die zich vrijwillig heeft opgegeven voor de vredesmissie (meende ik) in ‘Indonesië’. Eenmaal aangekomen leert hij zijn groep kennen maar ook de stoere soldaat ‘Raymond Westerling’ waar hij eigenlijk al vanaf de eerste ontmoeting tegen op kijkt. Hij zorgt er beetje voor beetje voor dat hij dichter bij de man komt te staan die hem duidelijk omarmt. Het is na een tijdje ook duidelijk dat ‘Johan’ zijn vader een kopstuk was van de NSB en daardoor andere ideeën had in de oorlog. Overigens dat stukje van de 'NSB' was wel een beetje overbodig. Dat maakte na een tijdje zijn band met ‘Raymond Westerling’ steeds zwakker waarna hij eigenlijk werd weggestuurd uit de groep en op overleving uit moest, hij zoekt na een tijdje ‘Raymond Westerling’ op en schiet hem neer waarna hij zelfmoord pleegt.

Zoals je ziet zijn veel scenes eigenlijk best hak op de tak gemaakt en is het verhaal erg rommelig, geen idee hoe je dat voor elkaar krijgt met zo’n tijdsduur trouwens. Het concept vond ik goed, ik heb nog nooit een film gezien die dit als onderwerp mee droeg en het liet je wel even aan het denken zetten, althans de realiteit is dan best hard.

Maar toch blijft de film op veel fronten erg zwak, echter waar de film op andere momenten toch wel weer uitschieters weet te maken en interessanter wist te worden. Het dubio effect was daardoor best hoog, ik wou door kijken maar de film gaf daarvoor vaak te weinig energie, en dat miste ik vooral.

Helaas is het dus niet zoals ik had verwacht van deze film. Overigens waar de cast het prima deed pakte het niet goed genoeg uit, volgende keer beter, mocht er een volgende keer komen.

2.5*

Veel expliciet bloedvergieten in een exploitatiefilm over een jonge soldaat die zich opwerkt in het Nederlandse leger dat gestationeerd is in Indonesië. Het warrige script springt regelmatig vooruit naar de periode kort na de terugkeer van hoofdpersoon Johan de Vries [Martijn Lakemeier] zonder ook maar één keer iets zinnigs toe te voegen, ook al is het fraai gefilmd en verdient de score een duimpje omhoog. Karikaturale personages en teveel zwakke acteerprestaties (vooral Kenzari is een aanfluiting) bevestigen dat Taihuttu zich duidelijk meer liet inspireren door Missing In Action dan door - om maar een voorbeeld te noemen - Saving Private Ryan. Ideetje voor een vervolg: DutchBatman Forever?

Ik begrijp dat smaken nu eenmaal verschillen en dat iedereen een eigen voorkeur heeft. Maar 1 ster? Laat ik dan eens even zijn stem geschiedenis bekijken, dacht ik. En als ik dan zie welke films jij 0,5 ster stemt (met alle respect zullen we dan maar zeggen), dan snap ik die 1 ster, en vind ik het nog best veel voor jou.

De Oost is een bekende Nederlandse guerrilla campagne die bezoekers van websites kapot spamt met beelden van gezonde Hollandse jongens die op ongewapende meisjes schieten. Dat de makers ongezien de t krijgen: er is geen haar op mijn hoofd die eraan denkt naar hun troep te kijken.

Je blijft lachen hier

Aardig.

Zeker geen slechte film. Je merkt dat Taihuttu graag de typische Nederlandse filmergernissen wil vermijden. Zo zijn de dialogen wat losser, men praat niet alsof we naar het polygoon journaal kijken. Deze oorlog is ook zeker een welkome verandering tov de tweede wereldoorlog. Helaas merk je ook dat Taihuttu vast zit in het oorlogsgenre. Waardoor de film nimmer echt veel indruk maakt waar de maker wel erg op hoopt. Het mag dan wel over Nederland gaan in Indonesië maar wat de protagonist doormaakt is op erg veel oorlogsfilms toepasbaar, als de makers dan ook een Generaal introduceren met bombastische klassieke muziek dan is het soms lastig om het los te zien van de Vietnam counterparts.

Vooral het laatste deel van de film verliest de film zich ook wat teveel. Marwan Kenzari die achter zijn tafeltje iedereen neerknalt en wanneer onze protagonist als een ware Rambo opgejaagd wordt. Het is daar net iets te Tarantino waardoor de indruk die de laatste scene op de kijker zou moeten hebben totaal afwezig is.

3 sterren.

Indrukwekkend.

De film maakt in elk geval wel wat los!

Ja dat is waar, daar ontbreekt het in ieder geval niet aan nee

Vrij reëel relaas over het optreden van militairen in Nederlands-Indië kort na de Tweede Wereldoorlog, uitmondend in het bloedbad van Zuid-Celebes door de standrechtelijke executies van kapitein Westerling (“de Turk”). Opmerkelijk dat voor deze misdaden tegen de menselijkheid nooit iemand vervolgd of aangeklaagd is.

Deze film van Jim Taihuttu schetst een redelijk waarheidsgetrouw beeld van die inktzwarte bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis, inclusief de aanloop daarnaartoe. Hoewel er hier en daar best wat aan te merken valt, is het mede dankzij de fraaie cinematografie van Lennart Verstegen een boeiende film geworden, die een beetje rekenschap probeert af te leggen voor wat er in onze voormalige kolonie uit naam van de Nederlandse regering gebeurd is. Erg laat, maar toch.

Bij nader inzien zeer sterke film.

Niet feitelijk waar. Nou en? De schofterigheid van de bende Westerling is heel duidelijk weergegeven. Hoe Nederland na 5 jaar onder het juk van het nazi-regime zelf even de nazi ging uithangen aan de andere kant van de wereld.

Westerling had zijn naam zeldzaam goed getroffen.

Met De Oost maakt filmmaker en scenarist Jim Taihuttu (Rabat ; Wolf ) een on-Nederlandse film over een heet hangijzer uit de Nederlandse geschiedenis. On-Nederlands, omdat De Oost met zijn ontsporende junglepatrouilles en soldaten die tegen zichzelf vechten onmiskenbaar gemodelleerd is naar Amerikaanse filmbeelden van Vietnam. Een grove veertig jaar nadat Amerikaanse filmmakers voor het eerst fictie inzetten om pertinente oorlogstrauma’s het hoofd te bieden, heeft Nederland zijn eigen Platoon.

De negentienjarige Johan de Vries (Martijn Lakemeier) sluit zich in 1945 aan bij een van de militaire eenheden die orde moet scheppen in de chaos van de dan nog Nederlands-Indische archipel. De aartsvijand heet Soekarno, weten Johan en zijn militaire kameraden al snel, en de jungle is een vermeend broeinest van guerrilla’s en rebellen. In de chaos van suggesties en beschuldigingen die je niet kunt controleren is ‘berechten’ een relatief begrip. Vlakbij Johans kamp woont een huurling (Marwan Kenzari) die de vieze spelletjes van de jungle slinkser en venijniger speelt dan de Nederlandse oversten. Chaos is een ladder, en dus werkt deze Raymond Westerling zich geleidelijk op, tot hij uiteindelijk zelf als overste aantreedt. Johan volgt en leert in zijn kielzog, maar raakt steeds verder vervreemd van het mensbeeld dat zijn meester in hun onderlinge gesprekken uit de doeken doet.

Lees het volledige stuk (CINE)

Het is natuurlijk mooi dat er recent twee films uit komen die worden gepromoot met het echte, onbekende verhaal. Met de werkelijkheid heeft ook De Oost minder te maken. Die andere film is ook fictie. Die slag heeft plaatsgevonden, maar op een andere manier en met andere mensen. Het deel waar de held van het verhaal weer terug in Nederland is, is fictief en je kunt jezelf afvragen of het in de film ook 'echt' gebeurt. Er is weinig schokkends aan de film. Kennelijk is wat er door Nederlanders op Zuid-Celebes is gedaan een verrassing. Het gebeurt tot op de dag van vandaag en we laten het ook gewoon gebeuren. Het staat niet op onderwijsprogramma, maar is dat een legitieme reden om het niet te weten? Dat geldt voor heel veel dingen, maar dat we het niet op school leren, wordt te pas en onpas gebruikt als reden dat Nederland dit kennelijk in een doofpot wil stoppen. Dat geldt ook voor ons slavernijverleden en nog meer van dat soort dingen. Als je wilt, kun je het weten. Dat maakt de film voor mij niet schokkend of een verrassing. De bedoeling van de film is me dan ook een raadsel. Westerling heeft zelf er nooit iets van ontkent. Het blijft de vraag of hij op eigen houtje dingen deed of in opdracht van de Nederlandse regering. Daar komt in deze film geen antwoord op. Het is jammer dat het in de film aan enige context ontbreekt. De beelden van de eilanden zijn wel erg fraai.

In een interview verteld de maker van deze film. Dat Nederland tijdens de bezetting door de Duitsers al aan het broeden was op deze beestachtige zwarte bladzijde in hun geschiedenis. Hoe dom en hypocriet volk moet je dan niet zijn. Ben je net bevreid en verlost van je bezetter en dan ga je dood leuk een ander land terroriseren. Te triest voor woorden die VOC tokkies mentaliteit

De sloom en langdradig en ook de mentale strijd van Johan kwam er niet echt. De dialogen waren weer eens geschreven door mensen die niet normaal praten helaas. Zo onnatuurlijk. Dan valt het matige acteren met de turk voorop dubbel op.

De vergeten oorlog

De Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog wordt ook wel de vergeten oorlog genoemd, waarvoor door de jaren heen steeds meer aandacht gekomen is. Toch heeft het tot maart 2020 geduurd voordat Nederland haar excuses aangeboden heeft voor het Nederlands geweld tussen 1945 en 1949. En zelfs tot 2021 voor de eerste (naar mijn weten) speelfilm over dit onderwerp verscheen. Naar mijn bescheiden mening hoop ik alleen toch echt dat er in de toekomst een nieuwe en betere poging gedaan zal worden. Ik had namelijk liever een focus gezien op het conflict in plaats van een focus op het personage van Johan de Vries en dat van Raymond "De Turk" Westerling.

Naast het liever zien van een andere focus schort er helaas nog wel meer aan De Oost. Van de lange speelduur en het lang niet altijd overtuigende acteerwerk, tot zaken die niet overeen komen met de cultuur (ook voor die tijd). Zoals het accent van de Indonesiërs in Semarang en een typische Balinese dans die helemaal niet gebruikelijk is om buiten het eiland te zien. Zelf waren de zaken met betrekking tot de Indonesische cultuur mij niet opgevallen, maar mijn vriendin die zelf Indonesische is, viel dit onmiddellijk op. Ook oogde de sets soms behoorlijk goedkoop, en kreeg ik het gevoel dat de regisseur het idee had dat het niet op zou vallen wanneer je als kijker meermaals naar een bordkartonnen wand staat te koekeloeren.

Voor een eerste poging had het weliswaar nog dramatischer uit kunnen pakken. Het slot vond ik bijvoorbeeld wel sterk en voor een Nederlandse productie ziet het er, ondanks de soms goedkoop ogende sets, over het algemeen goed verzorgd uit. Het onderwerp verdient alleen zoveel beter dan dit eindresultaat.

2,5*

Een filmpje waar ik toch wel erg nieuwsgierig naar was vanwege verschillende dingen. Zo zijn er praktisch geen films over deze episode uit de Nederlandse geschiedenis, is er wel een serie half jaren '90 uitgekomen waar in een Oost-Indie ganger zelfmoord pleegde dat ik me afvroeg wat daar dan gebeurt was, heeft de film nogal wat stof doen opwaaien, maar ja wanneer men in stront roert begint het altijd te stinken, en niet in de laatste plaats het verhaal rond de illustere Kapitein Raymond Westerling. Mede mogelijk gemaakt door de Amazone login van een collega zette ik mij gisteren met veel interesse tot deze film met als andere geïnteresseerde spectator mijn vader die van 1940 is en de nasleep van dit conflict nog goed kon herinneren, de verhalen van kennissen en collega's die er dienst deden en zich de omstreden kapitein uit de nieuwsberichten kon herinneren.

Wat aan De Oost binnen tien minuten opvalt is het ontvangst thuis die Vietnam-achtige proportie heeft, en het idealistische beeld waar de jongens uit de Polder mee aankomen in Indië. De voorspelde kruising tussen de esthetische schoonheid en onschuldige en filosofische inslag van The Thin Red Line en de nachtmerrie achtige afdaling in de hel en verlies van normen en waarden vergelijkbaar met Apocalypse Now, is dan al te zien. En laat die twee oorlogsfilms nu in mijn top tien staan en helemaal geen verkeerde rolmodellen zijn wat dat betreft. Het gebruikelijke verhaal aan frustraties en onmacht in een dergelijke guerrilla oorlog als deze komt voorbij, een situatie waarin men sneller dan gebruikelijk het hoofd verliest en verkeerde keuzes kan maken. Temidden van Johan's pogingen de bevolking te begrijpen en zelfs te verbroederen, druipt bij de rest de weerzin tegen het land en neerbuigendheid tegen 'de aapjes' eraf, de bekendere synoniem 'Ploppers' wordt ook gewoon gebruikt. Het is zo dom mogelijk maar volgens mij gebruikelijk voor die tijd. Iedere vorm van kleurling of buitenlander was destijds minderwaardig, net als de leefomstandigheden en daarbij gebruikelijke weerzin. Een houding die 20 jaar later in Vietnam nog steeds gebruikelijk was onder Amerikaanse troepen.

Toch vind De Oost zijn essentie pas echt wanneer Johan zich bij de DST onder leiding van kapitein Westerling voegt. Het verlies aan normen en waarden, de wil om op te offeren en doortastendheid te tonen, Westerling als kruising tussen Colonel Kurtz, sergeant Barnes en man met een missie, en werkelijk weerzinwekkende taferelen van executies, vernietiging en mensonterend gedrag. Ja, de bom valt, dit is controversieel en wellicht iets dat velen liever vergeten zijn. Veteranen die klagen over dat de uniformen, Gotische letters en het snorretje een hoog Nazi gehalte hebben, de dochter van Westerling die met open brieven kort na uitkomst van de film beweerde dat haar vader geen oorlogsmisdadiger was. Tja...niet alles zal correct zijn uiteraard, maar dat de zuiveringen op Zuid-Celebes echt zo gegaan zijn onder leiding van Westerling staat vast, dat zijn gedrag onderzocht is staat vast, net als enkele jaren Belgie waar hij in ballingschap verbleef, sterker nog er is breed gedragen kritiek geweest op Westerlings handelen, zelfs onderzoek, en de beste man heeft gewoon zelf toegeven dat hij deed wat nodig was onder die omstandigheden. Mijn vader kon zich nog verhalen herinneren van oud-collega's die daar gestationeerd waren en beweerden spionnen of rebellen zonder proces te hebben afgeschoten, zelfs mensen waarvan ze het niet zeker wisten kregen een kogel onder het motto; daar hebben we geen last meer van. Het bewijst niets natuurlijk zulke verhalen, zeker niet over Westerling, maar dergelijke verhalen van gewone dienstplichtigen daar zetten toch te denken wat de DST uitvrat. Eén ding staat voor mij wel boven water, Westerling is absoluut niet zonder zonde, en het beeld dat we te zien krijgen ligt niet ver naast de waarheid volgens de beschikbare documentatie.

Maar De Oost heeft meer dan deze controverse. De cinematografie is oogstrelend, de spanning en sfeer geweldig, de muziek goed, alle bekende gezichten leuk en er wordt meer dan prima geacteerd door Lakemeijer en Kenzari. Prima wordt er heen en weer gemonteerd tussen de onschuld vooraf en het trauma achteraf en het blijkt maar weer wat voor rekening een mens met geweten moet betalen voor een dergelijke gebeurtenis. De Oost is wat mij betreft dan ook een uitstekende film, on-Nederlands mooi en uitermate boeiend. Had Nederland een Vietnam? Ja luidt het antwoord. Een antwoord waar veel mensen die er negatief bij betrokken waren uiteraard niet blij mee zijn.

Dat je er nog serieus op in gaat. Sowieso kansloos. Ik lach er dan ook maar om net als het verhaal van Pompidoe hier ergens boven met zijn halve ster. Die heeft zich aangemeld om kennelijk alleen deze film te bashen en is na dat ene bericht hier niet meer geweest. Tja...

Ja ik weet het maar ik kon het gewoon weg niet laten om er ff iets van te zeggen, vandaar

De Oost