Ningen no Jôken (1959)

Ik ga mee met alle hoogstemmers. Ontzettend indrukwekkende oorlogsfilm. Boeiend en wist mijn gevoelige snaar te raken. Hoogstaande cinema. Genoeg ruimte voor (een logisch) deel twee. Dus ben benieuwd. 4,5 sterren en in mijn persoonlijke top 100.

Het eerste deel en tevens het beste deel van de NNJ-trilogie, zo nu en dan erg treurig ook. Wel een lange zit!

Een schitterende meesterlijke film dit eerste deel uit het drieluik The Human Condition.

Hoe blijf je als Japanner trouw aan je humanistische idealen als je door je collega's al gezien wordt als lastpak en je de verantwoording krijgt over een groep van meer dan 600 Chinese krijgsgevangenen achter een hek onder hoogspanning?

Een onmogelijke opgave die het thema is van het eerste deel.

De lange speelduur draagt er aan bij dat je alle personages goed leert kennen. Prachtige beelden van de mijnwerkersstad. En een persoon die met de beste bedoelingen tussen meerdere vuren in komt te staan.

Onlangs heb ik de trilogie voor een mooie prijs kunnen aanschaffen en aangezien ik gisteravond er de tijd voor had, ben ik maar eens begonnen met dit eerste deel. Het is een lange zit, maar bij de echt goede films is dat geen probleem. Dit is er zo een, want de tijd vloog voorbij. De film heeft een kalm, rustig tempo, met mooie camerabeelden en deed me soms enigszins aan Ozu’s Tokyo Story denken. Er zit daarnaast ontzettend veel dialoog in deze film en op de een of andere wijze oogt het allemaal zo natuurlijk en lijkt alles op een vloeiende wijze in elkaar over te lopen.

Tatsuya Nakadai speelt in deze film op sublieme wijze de rol van Kaji, een man die behoorlijk idealistisch is ingesteld en niet snel wijkt voor zijn idealen. Hij zit in deze film echt tussen twee vuren in, aangezien hij bij niemand hoort, maar het is op een gegeven moment echt indrukwekkend om te zien hoe standvastig hij blijft. Doordat de film zo lang is, krijg je een goed beeld van alle personages en daarnaast wordt ook nog eens de tijd genomen voor de verschillen zijverhaaltjes. Richting het einde van de film komt alles op een mooie wijze samen, wat ook gelijk het meest indrukwekkende moment is van de film.

Ja een erg goede film dit en als de andere twee delen van hetzelfde niveau zijn, dan staat mij nog wel wat moois te wachten. Het vereist even wat (kijk)geduld, maar dan heb je ook wat bij deze film. Ik ben best benieuwd hoe het verder gaat en zodra ik er de tijd voor heb, ga ik zeker het tweede deel kijken.

4,5*

Mij eindelijk eens gewaagd aan dit drieluik van Kobayashi. Dat ik het zo lang uitgesteld heb komt vooral door de lengte, die mij ook nu bij het eerste deel behoorlijk tegen zit. Volgens mij werd dit drieluik ooit in zes delen eens op een Duitse TV zender - natuurlijk nagesynchroniseerd -uitgezonden. Dat was in de jaren zestig dacht ik. De executiescène kon ik mij nog zeer goed herinneren.
Over dit drieluik die je het inderdaad het beste in zes delen kan bekijken - anders verslapt je aandacht - kan ik niet helemaal enthousiast zijn. Het duurde erg lang voordat deze film - het 1ste deel dus - mij echt wist te boeien. Veel scènes met nutteloze dialogen voegden helemaal niets toe. Die 200 minuten hadden van mij best teruggebracht kunnen worden tot zo'n 120 a 130 minuten.
Over het verhaal verder; tja, dat de Japanners niet zachtzinnig met de Chinezen omgingen is algemeen bekend. Dat hebben we al gezien in films die gingen over het massacre in Nanking. Niets nieuws dus. Wel knap niettemin dat Kobayashi destijds al een film durfde te maken over een van de meest zwarte bladzijden in de Japanse geschiedenis, waarin de Japanners in een niet bepaald positief daglicht werden gesteld. De Japanners hebben de neiging die zwarte bladzijde nog wel eens te willen verdringen.
Wel opvallend trouwens dat op dit 1ste deel bijna twee keer zo veel gestemd werd als op deel 2 resp. deel 3. Waarschijnlijk konden de meeste filmliefhebbers het niet opbrengen nog eens uren te besteden voor de andere twee delen. Kan mij dat wel enigszins voorstellen. Ik heb daarentegen A gezegd en zal daarom ook B zeggen en heb besloten de overige twee delen deze week nog te bekijken. Want ja, laten we eerlijk zijn, net zoals het drieluik van LotR vormt het drieluik van The Human Condition voor mij één geheel.

3,5*

In tegenstelling tot velen hier vond ik het eigenlijk helemaal geen lange zit. De film verveelt bij wijze van spreken geen seconde ("geen frame is lame, geen seconde is zonde", zoals ik meen tovenaar al eens opmerkte, over een andere film weliswaar maar een kniesoor die daarop let).

The human condition valt vooral op door de schitterende cinematografie. Prachtig zwart-wit, gedurfde cameraposities en nagenoeg perfecte kadrering zijn allemaal kenmerken van deze film van Kobayashi. Ronduit verbluffend voor een film uit 1959, die de tand des tijds dus glansrijk heeft doorstaan.

Dan het verhaal, daar wringt voor mij een beetje de schoen. The human condition is als de romans van Charles Dickens; zwart-witte, moraliserende vertellingen vol pathos en sentiment, maar tegelijkertijd bol staand van betrokken maatschappijkritiek, immer pleitend voor menselijkheid. Puur rationeel vind ik het teveel van het goede, bijvoorbeeld als de verliefde prostituee in de laatste scene Kaji nog maar eens belasterd, maar aan de andere kant vind ik de bedoeling sympathiek. En er zijn ook genoeg zaken die subtieler worden gebracht, of momenten die echt indruk maken. Maar het had iets minder bombastisch gemogen (ook in de muziek), iets ingetogener.

De combinatie van de thematiek en de fraaie fotografie geven The humon condition de allure van een klassiek epos. Ik ben absoluut benieuwd naar de volgende delen. Een meesterwerk is deel één mijns inziens echter niet.

Wat een zit.

Achteraf bekeken misschien niet ideaal getimed. Net voor deze één van de meest energieke films van de laatste jaren gezien, daar steekt dit 3+ uur durend oorlogsdrama dan wel schril tegen af. Al leert het verleden dat het waarschijnlijk toch niet zo heel veel had uitgemaakt.

Ik las eerder dat het acteerwerk niet erg houterig, eerder natural zou zijn ... dan kan ik in ieder geval niet beamen. Stoort me toch vaak bij wat oudere Japanse films, er wordt veel met grote gebaren geacteerd, erg theatraal. Iets wat in recente Japanse dramas toch 180° gekeerd is, iets waar ik vooral erg dankbaar voor ben, want in de context van een drama werkt het gewoon niet.

Ook de soundtrack ondersteunt vaak die grote gebaren. Het is allemaal dik aangezet en erg leidend, waardoor het nooit erg naturel of geloofwaardig overkomt. Visueel ook niet onder de indruk, maar dat verwachtte ik ook niet. Saai qua cinematografie en ook met het zwart/wit wordt niet veel bijster boeiends gedaan.

Rest enkel de figuur Kaji (waarrond dit hele epos opgezet is). Ondanks een aantal interessante puntjes, is het toch vooral het verhaal van een koppige vent die voor z'n idealen vecht. Enig medeleven is vereist om de 3 uur ongeschonden door te komen, maar door de voorgenoemde redenen is me dat nergens gelukt. De afstand tussen kijker en personages was erg groot, waardoor het hele gebeuren me echt voor geen meter wist te raken.

En als het dan 208 minuten moet duren ... sowieso zelden een pluspunt wat mij betreft, al is het maar omdat het vaak dezelfde soort films zijn die met zulke speelduren op de proppen komen.

De vervolgen laat ik nog maar even rusten denk ik. Komt ooit wel, maar heb er niet meteen zin in.

1.0*

Ik ben het meteen eens met de meeste reacties hier: wat een lange zit! En ik heb hier nog 6 uren die op mij zitten te wachten. Vraag is of ik er op zit te wachten, want je kon in dit eerste deel er makkelijk een uurtje afprutsen ...

Ningen no Jôken is een anti-oorlogsfilm die op zich wel staat als een huis. De werkomstandigheden van de arbeiders en specifiek de krijgsgevangenen worden knap uit de doeken gedaan. Centraal staat de pacifist en idealist Kaji die de oorlogsdienst ontloopt door aan de slag te gaan als een soort vakbondsmilitant in een ertsmijn waar het niet zo nauw genomen wordt met de arbeidsomstandigheden. Zijn ideeën krijgen veel tegenkantingen en stuiten vaak op verzet, worden weggelachen of gewoonweg genegeerd. Zijn inspanningen zijn legio, zijn verwezenlijkingen beperkt of onvoldoende, zelfs in die mate dat zelfs de krijgsgevangenen voor wie hij het opneemt erg sceptisch zijn (én blijven), no mather what.

De schending van de arbeidsrechten (als die al iets zouden voorstellen) worden vergoeilijkt omdat het gulzige oorlogsmonster dit nu eenmaal verwacht. Het doel heiligt de middelen, nietwaar? Deze mensonterende omstandigheden zijn een algemene aanvaardbare regel geworden en de strijd die Kaji voert, is hopeloos vechten tegen de geldende ethiek.

Het einde is meer dan bevredigend, mocht ook wel en meteen wordt ook de toon gezet voor het vervolg. Wederom zal ellende de toon slagen, hopelijk iets meer to the point zoals nu. Het thema en verhaal die regisseur Kobayashi bracht in de jaren 50 en 60 is bewonderings- en lovenswaardig. Op naar deel II en III, ik heb geen andere keuze ...

Afgeschrikt door de lange speelduur heb ik deze sociaalpsychologische oorlogstrilogie jaren links laten liggen tot ik eindelijk de moed vond om de drie delen —eigenlijk zijn het zes delen— verspreid over twee dagen nagenoeg naadloos te bekijken. Er komt in de bijna tien uur, dat de trilogie duurt, zoveel ellende voorbij dat ik aan mezelf merkte dat ik dat daar tijdens het laatste deel een beetje immuun voor begon te worden. Daar komt bij dat ik sommige scènes niet erg geloofwaardig vond, al wordt dat meer dan afdoende gecompenseerd door de indringende close-ups, die veelvuldig ingelast worden. Het is een hele zit, die zonder meer de moeite waard is. Wel vermoed ik dat het lezen van de boeken mij meer voldoening gegeven zou hebben., maar ik weet nog niet of ik daar ooit aan begin.

Deel 1: ****

Deel 2: ***

Deel 3: ***½