Meningen

Ik dacht lange tijd dat het lied van Damaru en Jan Smit 'tuitje in mijn hart' was. Zodat de ander het alleenrecht heeft om liefde bij jou af te tappen. Deze weinig romantische beeldspraak zegt overigens ook iets over mij als een notoire plantenmoordenaar, die gelukkig een balkonnetje heeft waardoor mijn tuintje nimmer overwoekerd zal raken met onkruid. Mijn devies: zowel in de liefde als bij je huis moet je geen tuin willen, of in ieder geval meteen alles betegelen uit praktisch oogpunt. Of misschien hebben Hollanders gewoon écht niet zo'n romantische inborst? Je zou het haast denken met al die Johan Nijenhuis-vehikels waar komedie noch romantiek goed vertegenwoordigd zijn in het genre van de romantische komedie. 'Tuintje in Mijn Hart' (2017) is er niet eentje van Nijenhuis, maar het is dezelfde soort lompe polderromantiek met een exotisch tintje. Meer reclamepropaganda om Nederlandse toeristen richting Suriname te krijgen dan iets anders. Al is 'de Surinaamse man' weer lekker vertegenwoordigd in een bizar subplot, waarin een witte soapie als Pip Pellens op zoek gaat naar welke zwarte man haar heeft bezwangerd. Dan wordt er eens iets gedaan met de gemeenschappelijke band tussen onze naties en krijg je dit soort virulente stereotypen. Misschien een idee om onkruid te wieden in de vaderlandse cinema!?

Ik voel me gerepresenteerd als geboren Zeeuws-Vlaming. Niet per se door de Zeeuwse accenten, want die zijn niet om aan te horen.Maar verder is 'Tulipani: Liefde, Eer en een Fiets' (2017) een merkwaardig sprookje over een botte Zeeuw in een Italiaanse idylle. Je hebt nooit helemaal door of de mierzoete genreclichés oprecht bedoeld zijn, of dat ze juist in de zeik worden genomen. Toch maakt die spanning tussen oprechte emotie en een mogelijke ironische knipoog dat 'Tulipani: Liefde, Eer en een Fiets' (2017) best aardig speelt met het idee van een oerhollandse held. Gauke (Gijs Naber) als de boertige figuur die de dingen precies op zijn eigen manier doet, zelfs als dat vloekt met de Italianen om hem heen. Als een olifant in een porseleinkast, maar met het hart op de goede plek.

De combinatie van regisseur Jason Reitman en scenarioschrijfster Diablo Cody heeft de eigenaardige neiging om beloftevol te knetteren, maar nooit tot een explosieve dreun te komen. 'Tully' (2018) belooft een heleboel met een spervuur aan spitsvondige dialogen en een heerlijk absurdistische opzet. Bij huismoeder Marlo (Charlize Theron) bekruipt het gevoel dat er met de geboorte van haar derde kind iets van het leven aan haar voorbij is gegaan. De stressvolle monotonie van alledag: een oneindige stroom poepluiers en huilsituaties, een probleemzoontje met verschillende etiketjes en een echtgenoot die beduidend meer tijd besteedt aan zijn Xbox dan aan de kinderen. Haar vermogende broer ziet hoe Marlo lijdt aan het moederschap en doet hen een zogenaamde 'night nanny' cadeau, dat is een kindermeisje speciaal voor in de late uurtjes. Tegen haar gevoel in gaat Marlo overstag en belt een nachthulp.

Het aardige aan 'Tully' (2018) is dat het in grote lijnen het patroon volgt van erotische thrillers over een nachtelijke indringer in een gezin. Of hoe de feeërieke Tully (Mackenzie Davis) wel erg gewillig is om dingen uit handen te nemen die ver buiten haar takenpakket liggen. Ze mengt zich met haar jeugdige enthousiasme steeds explicieter in de huwelijkse spanningen van haar nieuwe werkgevers. Een baby is makkelijk stil te krijgen, maar uit elkaar gegroeide volwassenen zijn toch moeilijker te voorzien in hun emotionele behoeftes. Misschien is het geestigste van alles dat de inmenging van dit nachtkindermeisje weinig reuring of ophef veroorzaakt, terwijl het vrij snel duidelijk is dat er 'iets' niet klopt aan het geheel. Wat wil die nachtelijke aanwezigheid eigenlijk? Heeft ze voyeuristische of exhibitionistische motieven, of ontvouwt er zich een rechtlijniger wraakplot?

Maar ook deze Reitman/Cody blijft een smeulend niemendalletje dat de eigen potentie niet waar kan maken. Zonder weg te geven hoe of wat, maar een symbolisch geladen plotwending geeft hoegenaamd gestalte aan het fenomeen postnatale depressie. Eigenlijk had de film tot op dat punt zulke geforceerde spielerei niet nodig, want op zichzelf zet Charlize Theron een prima performance neer als getormenteerde hoofdpersoon die een karaktertransformatie doormaakt. Hier had echter zoveel meer ingezeten als het bij de kern was gebleven en niet een magisch-realistisch pad was ingeslagen.

Grappig hoe Uwe Boll zijn middelvinger opsteekt naar bekende clichés van de oorlogsfilm door de Amerikanen als barbaarse beesten te tonen en de vietnamezen als nobele rebellen. Het is meer de logica van de exploitation flick dan dat het een serieus oorlogsdrama probeert te zijn. De kracht van Uwe Boll ligt hem hier in het overbrengen van de claustrofobie en de terreur in de tunnels. Helaas kan niet hetzelfde gezegd worden over een script dat aan alle kanten rammelt en niet in staat is om enige band te helpen opbouwen met de voornaamste karakters. Het mooi gevonden slotstuk zou zoveel beter tot zijn recht gekomen zijn als het in dienst had gestaan van een plot dat wel weet te raken.

Het hangt mij echt een tikkeltje teveel aan de sentimentele kant, al zijn er zeker een aantal aangrijpende scenes.

Het is een beetje flauw om hier een score aan te geven omdat ik alleen de eerste en dit deel gezien heb. Maar ik doe het lekker toch (beat that, tienermeisjes!). Ik begrijp nu namelijk zowel de cultstatus als waarom het gehaat wordt.

In positieve zin is het heerlijke campy onzin die zichzelf overdreven serieus neemt en aan alle kanten uit zijn voegen barst van de absurde dingen. Het is dan ook flink lachen om de getergde blikken en dat overdreven melodrama, alsof je een soort soapserie in overdrive zit te kijken. En dan heb ik het nog niet eens over de geflipte, chaotische vechtscenes die kant noch wal raken. Tegelijkertijd zit hem daar mijn voornaamste kritiek: er is nul respect voor de doelgroep. Alles oogt en voelt onafgemaakt, voornamelijk door spuuglelijke speciale effecten die niet meer bij deze tijd passen. Met die green screen en overdreven gebruik van CGI wordt het een statisch gedoe dat er vooral verschrikkelijk levenloos en doods uitziet.

Misschien mis ik iets wat door zou kunnen gaan voor 'stijl' (ben ook niet meer een hippe jongeling), maar ik ben vooral geneigd om te denken dat deze franchise toch vooral makkelijk scoren is bij grote groepen jonge mensen die deze meuk toch wel lusten. Oudere kijkers komen e ruiteindelijk ook wel of af, want als je het niet leuk vindt dan valt er nog meer dan genoeg te lachen. Het meest irritante is misschien nog wel dat hele groepen wel toegang krijgen tot deze bewust gefabriceerde middelmaat, terwijl een heleboel echte pareltjes ongezien blijven.

Grappig hoe veranderlijk smaak is met de loop der jaren. Jaren geleden vond ik dit een absoluut meesterwerk, maar bij de laatste herziening begon me toch wel op te vallen dat de film zeker niet foutloos is. Wat nog sterk overeind blijft is de surrealistische sfeer van een liefdesgeschiedenis tussen een Siamese tweeling en een hoertje; over hoe liefde kunnen delen met iemand soms ook een kwestie is van het opgeven van jezelf wegcijferen voor een ander.

De gebroeders Polish zijn uiterst aandoenlijk als de twee Siamese broers die liefde en leed delen, maar hun acteerwerk is toch een tikkeltje aan de vlakke kant. Ook Michele Hicks is aandoenlijk maar weet de film niet naar een hoger plan te tillen. Het grootste mankement is echter dat de film gevaarlijk dicht tegen het platte sentiment aanschurkt. Toch is het dermate sfeervol en emotioneel dat het de moeite loont om hem ook eens uit een budgetbak te vissen en je erover te verbazen dat goedkoop echt niet altijd duurkoop hoeft te zijn.

De oeroude journalistieke truc van interviewers die dommetje spelen om bij bedrijven reacties te ontlokken over maatschappelijk relevante onderwerpen. Hier gaat het om twee oude vrouwtjes die even kritiek komen leveren op hoe het concept van economische groei misbruikt wordt om ons uit de crisis te helpen. Ze gaan actief op zoek naar antwoorden en komen daarbij steevast terecht bij economen die afwijzend zijn naar hun logisch lijkende redenatie. De kijkers vinden de twee kloeke oudjes sympathieker door hun underdog-positie, terwijl de dames ook daadwerkelijk op plekken terecht komen omdat niemand hen ergens van verdenkt. Dat is meteen ook de zwakte van deze documentaire. Het suggereert een aandoenlijke persoonlijke kruistocht van de twee charmante oude besjes, maar uit alles blijkt dat hier een vooropgezette strategie wordt gebruikt om een linkse politieke boodschap weer te geven.

Bij elke bekentenis verder weg van de waarheid. In 'Shadow of Truth' (2016) geen bevredigende antwoorden op het moordmysterie rond de dertienjarige Tair Rada, maar deze documentaire werkt hypnotiserend door het zogenaamde Rashōmon-effect. Op klaarlichte dag werd de dertienjarige Israëlische vermoord in het toilet van haar middelbare school. Het lijkt klip en klaar dat de Oekraïense klusjesman Roman Zadorov er iets mee van doen heeft. Dat vermoeden wordt bevestigd als de verdachte kinderporno op zijn harde schijf heeft staan en zelfs meerdere bekentenissen aflegt. Maar net als in Kurosawa's meesterwerk zijn recht en rechtvaardigheid een glibberig pad vol subjectieve posities. Want als je het ondervragingsmateriaal kritisch tegen het licht houdt, dan komt er toch vooral naar voren dat de verhoren weinig rekening hielden met Zadorov's kwetsbare positie als illegale migrant met weinig manieren om zich te verweren. De perfecte dader om deze moord op af te schuiven.

Maar naarmate het steeds onwaarschijnlijker lijkt dat Zadorov betrokken is bij de moord, worden de moordtheorieën buitenissiger en vreemder. Misschien is wel het engste aan 'Shadow of Truth' (2016) dat het makkelijke monster waar je de schuld op af kan schuiven, helemaal niet bestaat. Zou het bijvoorbeeld kunnen dat een leeftijdsgenoot van Tair Rada betrokken is bij deze gruweldaad? Een ander meisje? Het forensisch materiaal lijkt op iets in die richting te wijzen, maar geeft geen uitsluitsel. In de laatste aflevering krijgt het mysterie nog een grimmige wending zoals je die in de betere detectives kunt verwachten. Alles valt op z'n plek en er is opnieuw een perfecte dader gevonden. Of toch niet? Want 'Shadow of Truth' (2016) laat weeral zien dat valse aannames en vooroordelen raderen in werking zetten die misschien ook niet tot de waarheid leiden. Een nieuw dwaalspoor wat het pijnlijke besef versterkt dat de naasten van Tair Rada nog altijd niet weten waarom hun dierbare die dag stierf.