Borgman (2013)

Het komt er dus op neer dat er allerlei zaken spelen die je niet zo één twee drie doorhebt maar dan wel weer moet weten om zo'n film ergens te kunnen begrijpen en dat dan weer mee moet nemen in je beoordeling en blablabla. Op zich is dat niet echt een erg groot probleem, zo heb je bijvoorbeeld de films van Lynch en een aantal van de Coen brothers en natuurlijk nog vele andere. Hier is er echter meer aan de hand waardoor het bij mij niet goed binnenkomt, de dialogen zijn lachwekkend op een negatieve manier, de handelingen van iedereen op elk moment zijn dom en gaan tegen alle ''wetten'' in. Je voelt met niemand mee en er mag dan wel iets zijn wat je aandacht vasthoudt maar naarmate de film vordert weet je dat het eigenlijk nergens naartoe gaat en dat je soort van voor de gek wordt gehouden.

Het verschil met bijvoorbeeld de films van de eerder genoemde Amerikaanse regisseurs is dat er naast het verhaal nog zoveel andere aspecten zijn om van te genieten, hier is dat voor mij niet het geval, stoorde me meer aan zaken dan dat ik aan het genieten was. De film bevat wel aardige scenes en is af en toe goed voor een glimlach maar zie dan toch liever films als Matterhorn en De Ontmaagding van Eva van End. Ook redelijk absurdistische films van eigen bodem waar naar mijn mening zo goed als alles beter wordt gedaan.

Al met al zeker geen marteling om naar te kijken en misschien bij een herziening (als die er ooit mag komen) een stemverhoging. Eerst nog maar eens een aantal andere van van Warmerdam zien om te bepalen of ik überhaupt wel iets kan met wat deze man maakt, Ober ooit wel gezien maar die maakte weinig indruk.

Zeer intrigerende film van Neerlands absurdistisch grootmeester Van Warmerdam. Zijn op zijn minst raar te noemen gevoel voor humor, voert in Borgman minder de boventoon dan in zijn andere werken. Dit komt de film helaas niet ten goede. Ik kreeg een beetje het gevoel dat de regisseur te veel hooi op zijn vork nam, waardoor het geheel een beetje onaf aandeed.

Desondanks heb ik me prima vermaakt. Het acteerwerk was prima, met een speciale vermelding voor Jan Bijvoet. Hij zet een van de meest indrukwekkende rollen neer, die ik de afgelopen jaren heb gezien in een Nederlandse film. Ook Hadewych Minis wist mij te verassen. Ook in de theatervoorstelling Welkom in het Bos, was ik al zeer te spreken over haar.

Hopelijk keert Van Warmerdam snel terug naar 'pure' komedies, want daar ligt toch echt zijn kracht.

Vreemde film die wel weet te boeien. Je blijft er met kromme tenen naar kijken. Al met al zeer onderhoudend en spannend maar ook wel erg vreemd.

Nogmaals, het gaat de goede kant op met de Nederlandse cinema, en Van Warmerdam doet het altijd goed, al zijn films zijn gewoon genieten geblazen met een brede fiere grijns op je gezicht. Nu is Borgman een behoorlijk internationaal succes geweest, de eerste Nederlandse film op cannes in 38 jaar en word hij aan alle kanten de hemel in geprezen. Eens even kijken wat Alex er van gemaakt heeft.

Van Warmerdam staat bekend om zijn aparte (misschien onbeschrijfelijke) manier van humor, en in Borgman gaat hij daar weer eens flink mee aan de haal. Hier volgen we een sekte, dat leeft onder de grond, dat weer moet vluchten voor hun tegenpartij. Een van de sekteleden is de Belgische Camiel Borgman (geboren in Nederland maar opgegroeid in Belgie, dan weet je al meteen wat er gaande was ) die aanklopt bij een echtpaar in een duur villawijk. Daar word hij niet zo vriendelijk ontvangen door manlief die hem na 3 waarschuwingen helemaal in elkaar timmert (want dingen oplossen met bruut maar cartoonesk geweld is heel gewoon in Warmerdams wereld. Uiteindelijk strijkt vrouw Marina der eigen over het hart en neemt Borgman toch stiekem in huis om hem te laten onderduiken en verzorgen. Het mooie van dit allemaal is dat dit nog allemaar heel gewoon en onschuldig lijkt, en dat je wel lijkt te weten hoe het eindigt, maar ik zeg toch wel: onderhuidser dan de aankomende gevolgen van Marina's beslissing kan haast niet, of nee wacht... het loopt toch even ietsje anders, heeft de helft van het gezin (waaronder zelfs de kinderen en misschien zelfs het Deense kamermeisje) ook gewoon niet zo zijn voorbereidingen gemaakt... of toch weer niet...of toch weer wel?

Afijn, Borgman wordt hier een erg bizar verhaal waarin rituele moord en doodslag (dat ook erg goed getimed is) in gerant staat en schat de kijker nog vaak verkeerd in, en dat is nog het mooie aan dit verhaal. De film lijkt ook steeds zieker te worden, maar zoals gezegt, met een hele dikke glimlach. Het acteerwerk was ook fenomenaal. Jan Bijvoet weet hier lekker subtiel en gecamofleerd de rol van Camiel Borgman neer te zetten, de man waarin het in de film ook om draait. De neurotische Marina word hier ook overtuigend naargezet, Stine het kamermeisje is een lekker dingetje, en op den duur is zelfs het dochtertje iets om bang van te worden. En uiteraard mag Alex van Warmerdam ook op de achtergrond weer zijn bijrolletje spelen, waarbij hij ook weer bijna de show weet te stelen. De subtiliteit is behoorlijk sterk en het einde is behoorlijk twisted.

Wat mij betreft gewoon inderdaad een groot succes van Warmerdam die dieper gaat dan een anker. Door de zwarte humor valt de shocking-graad soms ook bijna niet meer op, terwijl dit steevast word omschreven als een horrorfilm ipv een komedie. Die Warmerdam blijft een duister geest hebben. Ook de locaties in regio Haarlem en het villawijk zelf waren weer sfeervol. Verder dan die regio lijkt van Warmerdam ook niet te gaan met zijn opnames.

Gewoon weer klassewerk van een van de beste regisseurs van Nederland. Ik kan al niet meer wachten op zijn volgende project die hij in de pijplijn heeft. Schneider vs. Bax (2015) - IMDb

5,0*

Het citaat waarmee deze film opent, zet meteen de toon voor het verhaal. Hiermee krijgt het iets van SF en de manier waarop dit ingericht wordt, mag wel uniek genoemd worden. Zorgvuldige film. De sfeer tegen het eind toe wordt steeds meer bedrukt. Zelf hoef ik hoef hem geen 2e keer te zien.

Opzicht weer een aardige absurde film (neem bijvoorbeeld al de opening en het einde) van één van de beste regisseurs van Nederland, namelijk Alex van Warmerdam.

Het bizarre en eigenlijk ook maffe verhaal (soms lekker grof) zit qua uitvoering goed en leuk in elkaar en weet tevens ook te boeien. Hoewel er best wat zwarte humor inzit, is het verhaal verder vrij sober en speelt het zich ook voornamelijk af op één locatie. De cast (dit keer best veel Vlamingen) deed het overigens goed en met name de beste leuke Hadewych Minis speelde goed. Het is verder ook leuk dat een aantal oude bekenden van regisseur Alex van Warmerdam wederom een rol(letje) hebben zoals uiteraard hijzelf en zijn vrouw Annet Malherbe, Gene Bervoets en Eva van de Wijdeven. De onbekende kunstmatige locatie en het ook best aparte huis (ik vond het net een bunker) is wederom leuk gekozen net zoals in de film "De laatste dagen van Emma Blank". Met die film kun je deze film nog het best vergelijken.

Hoewel ik dit zeker niet de beste film vindt van Alex van Warmerdam, was hij wel weer gewoon goed en keek hij ook lekker weg. Van mij mag Alex van Warmerdam nog lang blijven doorgaan met het maken van Nederlandse films.

P.S. De Deense Sara Hjort Ditlevsen (als het kindermeisje), die ook topless te zien is, vond ik wel een leuke verschijning.

Uitstekende film waarin een zwerver aanbelt bij een villa en om een bad vraagt. De verdere verloop van de film laat zich niet gemakkelijk voorspellen en zit dan ook vol bizarre taferelen. Een hoog originaliteitsgehalte dus en het blijft intrigerend omdat je je blijft afvragen waar het naar toe gaat. Grappig omdat het allemaal bloedserieus gebracht wordt. Typisch Alex van Warmerdam, maar iets donkerder van toon.

Is Borgman een weerbarstig meesterwerk om maar eens een cliche te noemen, "een beklemmende, ongrijpbare studie naar het kwaad in al zijn vormen, een minutieus gecomponeerde thriller" zoals een filmsite aangeeft? Ik ben met een vriend naar de film gegaan omdat een Van Warmerdam de moeite waard is om te gaan zien en vanwege de 5 sterren recensie in De Volkskrant. Ik kan kort zijn. Borgman is geen 'must see'. Het is een film waarbij regisseur en publiek langs elkaar heen lijken te 'blikken'. Je ziet een Van Warmerdam die af wil van de humor (whatever that objectively may be) die veel van zijn films kenmerken, maar toch nog wat van het 'absurdisme' waar alleen 'Ollanders en Vlaemingen patent op lijken te hebben erin heeft gestopt. Begrijp me niet verkeerd, ik vind Van Warmerdam Neerlands grootste cineast. Dit, vanwege zijn gevatte kijk op situaties, de unieke 'high definition' manier van dingen in beeld brengen (denk alleen al aan de slingerende tram in Ober), de melancholie en zeg maar de lulligheid die hij blootlegt in dingen, situeringen, hoe mensen wonen, interacteren e.d. Maar die ontbreken nagenoeg in Borgman. Weg de 'onbearable emptiness', het onmenselijke en tezelfdertijd menselijke van een galerijflat of rijtjeshuis. Borgman is gesitueerd in een villa. Een betonnen weliswaar. Dat geeft de regisseur meer vrijheid van doen, maar werpt ook beperkingen op. Borgman maakt weer eens duidelijk dat juist vanwege "een beeld zegt meer dan een 1000 woorden" het medium film meer beperkingen kent dan zeg de schilderkunst en musiceren. Juist omdat film zo'n expliciet medium is (wat wel, wat niet in beeld, en waarom), ben je het aan jezelf en aan het publiek verschuldigd om aan te geven wat je wilt overbrengen, wilt 'vertellen'. Knap, moedig, origineel, abstract, of toch ook een beetje het ontbreken van een narratief - Van Warmerdam rekent met Borgman af met twee filmwetten. Een: de film moet een verhaal willen brengen, een 'morele vertelling' volgens de (inderdaad tot vervelens toe) Hollywood supermarkt-voorschriften. Twee: de kijker moet zich met minstens 1 van de hoofdpersonen kunnen identificeren. Wat betreft het verhaal zou je kunnen zeggen dat er alleen een narratieve kop en staart aan zit, omdat de onvermijdelijke uitkomst een verklaring is voor de openingsscene. Wat betreft de identificering: met geen van de personen kun je je als kijker identifieren. Veel van de 'character traits' worden simpelweg als een gegeven gepresenteerd. Ambivalentie, gelaagdheid ontbreekt, misschien nog wel het ergst in 'modern film making'. De acteurs lijken alleen maar pionnen in een groter geheel, hebben geen keus, ontberen reflectie. Roering, maar geen ontroering. Het zogenaamde geregelde comfie leven van een gezin in een villa als een uitgangs- of contrapunt voor het ontregelende dat erna komt is matig uitgewerkt. Het 'erin betrekken' van kinderen zal door menigeen ronduit als 'better be left unsaid' worden ervaren op z'n zachtst gezegd. Ja, ik begrijp dat er een interessante paradox is die tot nadenken stemt. Aan de ene kant een aan de buitenkant modelgezin, compleet met au pair en een vrouw des huizes met (cliche) artistieke pretenties, maar dat als een langs elkaar heen levend zooitje aan elkaar vastzit. Aan de andere kant de natuurlijke vanzelfsprekendheid, het hechte verband en de gedisciplineerde modus operandi van een stelletje maatschappelijke outcasts. Maar dat is toch wat magertjes. Dat is eenzelfde 'format' of paradox als zeggen dat social media mensen minder sociaal maakt. Altijd goed om je ogen de kost te geven als een film is afgelopen. Het publiek in Eye zat erbij alsof het wilde zeggen: waar hebben we in godsnaam naar zitten kijken? Die vriend van mij had al van een collega te horen gekregen dat zij niet kon lachen om de humor in de film. En daar zit 'm nou juist de kneep. Van Warmerdam zal niet (meer) willen dat het om humor gaat die zowel gemakkelijk is (in de zin van publieks'pleaser') als ongemakkeljk artistiek gezien voor de regisseur. Absurdisme (for lack of a better word)?... Ja. Maar dat is al beter gecovered in films als De Noordelingen en Ober. Als laatste zou ik willen zeggen dat er hoognodig wat gedaan moet worden aan de Engelse ondertiteling. Te vaak grammaticaal fout, ook al probeert de regisseur in het Engels te vatten wat nu eenmaal in het Nederlands zo gefraseerd wordt. "Who by?" Kom op, zeg.

De eeuwige 3.5*

Ook deze film wist me wel weer te bekoren, maar schiet net iets tekort om écht goed te worden. Op bepaalde plaatsen net té, op andere net niet té genoeg.

Visueel is het aardig maar weinig opvallend. Strak camerawerk maar daar blijft het ook wel zo'n beetje bij. Weinig visueel opvallende momenten of scenes/shots die er echt bovenuitsteken. Hier kan Van Warmerdam best nog wat inhalen. Ook de soundtrack is iets te afwezig. Op zich niet slecht, maar iets gedurfder had een film als deze wel goed gedaan.

Grootste probleem vind ik het acteerwerk. Minis en Perceval zijn gewoon te zwak, Bijvoet is wel een positieve uitzondering. Vooral de dialogen zijn veel te hoekig en geforceerd. Het hoort bij Van Warmerdam's stijl, maar ik kan het maar matig appreciëren. Zeker als er dan nog iemand als Perceval bijloopt, die de hele tijd twijfelt of hij nu met Nederlands accent moet acteren, of toch gewoon z'n Vlaamse tongval de overhand moet laten nemen.

Verhaaltje is leuk om volgen, vooral ook omdat er maar een beperkte verklaring gegeven wordt. Einde mist misschien een echte climax, maar het gebrek aan informatie daar geeft de film absoluut wat extras. Niet dat ik een échte meerwaarde zie in een mogelijke dubbel laag, het verstrekt wat mij betreft vooral het mysterie.

Aangename film, misschien iets te lang, iets te droog in het acteerwerk en iets te vlak op het eind, maar er zitten genoeg leuke momenten in om de film een dikke voldoende te geven. Toch blijf ik wachten tot Van Warmerdam eens voluit durft te gaan. Dat kan misschien misgaan, maar het kan ook zo maar eens een écht goede film opleveren.

3.5*

Intrigerende, goed opgebouwde film, met een surrealistische en vervreemdende sfeer. Van Warmerdam wil niet zozeer 'n werkelijkheid verbeelden, maar meer 'n droomwerkelijkheid, het produkt van iemands verbeelding. Dit is volgens mij wel belangrijk om te beseffen, wil je hem vanuit het juiste perspectief bekijken.

Het eindigt dan weer ietwat teleurstellend, maar in z'n geheel steekt deze film wat mij betreft met kop en schouders uit boven de middelmatigheid van de Nederlandse films van de laatste jaren.

Aparte film, hoe bizar en onbegrijpelijk het allemaal ook is, je blijft kijken. Dat is op zich al een knappe prestatie van de regisseur en voor mij de voornaamste reden om het 2,5* (en niet lager) te geven. Ik kan me wel voorstellen dat het een tikkeltje surrealistisch aanvoelt, al ontbreekt de uitleg van wat we precies erin moeten zien, en dat is wat mij betreft wel een minpunt. De humor in de film ging helaas grotendeels aan mij voorbij, het was wel erg banaal allemaal.

Op wikipedia staat dat dit een plotloze film is, daar ben ik het totaal niet mee eens. De film heeft een duidelijke plot, en voortgang, alleen de personages in de film reageren op onbegrijpelijke wijze en we weten niet waar het over gaat. En ook al weten we dat niet, er is wel een duidelijke structuur, en de (onbegrijpelijke) gebeurtenissen hebben daarin een duidelijke plaats, onsamenhangend is het zeker niet. Daarmee vind ik het een stuk beter dan de film Lost Highway (1997) van Lynch.

Ik ben er niet over uit of de film een geniaal moment mist, waarin alles samenkomt en opeens duidelijk wordt. Dat zou de film hoger kunnen tillen, maar tegelijk wordt het dan van het mysterie ontdaan, wat nu juist het bestaansrecht is van deze film.

Interessant en origineel, maar lastig om een waardering aan toe te kennen, ergens halverwege dan maar: 2,5*. Misschien moet Alex van Warmerdam eens overwegen om een vervolgfilm hierop te maken, waar hij het tipje van de sluier kan oplichten en ons wat meer kan laten zien van de bizarre wereld waarin deze film zich afspeelt, de interesse is gewekt.

Lastig te plaatsen film. De film bevat spanning, humor en mysterie. Er is een verhaal maar zonder een echt begin en eind. Veel zaken worden niet verklaard of gebeuren zomaar. De film zal daarom niet voor iedereen even toegankelijk zijn. Het acteerwerk is sterk. Iedereen zit op niveau of daarboven. Beetje raar maar wel lekker. 3.5/4.0

Geweldige film. Absoluut hilarisch. W.m.b. mag thriller weg en komedie bij de genre-aanduiding (misschien aangevuld door mysterie). Een van de betere van Warmerdams. 4 dikke sterren.

Dat was me een surrealistische kijkervaring zeg! Een en al bevreemding maar ik bleef geboeid kijken hoe het ogenschijnlijk ideale gezinnetje met de komst van Borgman uiteen spat. Wat mij betreft heeft deze film een hoog hoezo en waarom gehalte maar ondanks de bizarre wendingen heb ik me prima vermaakt met deze film.

Vaag verhaal, geen touw aan vast te knopen, en ook geen een plot te ontdekken (misschien recruiten van nieuwe leden voor hun vage kliek?). Zoals in eerdere reacties al aangegeven zit er behoorlijk wat willekeurigheid in de scenes.

''What the hell heb ik zojuist gezien''... dacht ik toen het scherm zwart werd. Ik kan het zeker waarderen dat deze regisseur gewoon zijn eigen ding doet en je met een hoop vraagtekens achterlaat. Ik vond de onbrekende uitleg niet storend en er wordt zo juist een boeiend mysterie in stand gehouden. Wat wil men precies bereiken, hoe zal alles gaan verlopen en wie zal er het loodje leggen? De acteurs zijn goed gecast en de setting met het landhuis en de tuin hebben ze uitstekend weten te benutten. De opening in het bos met die geheime luikjes in de grond wekte al direct mijn interesse (waarom lagen zij daar; vluchtelingen, zwervers of criminelen?). Verder ook een geniaal idee om de lijken met hun hoofd in een bak cement te stoppen en ze in het water te gooien (levert een apart plaatje op). Door de willekeurigheid van sommige voorvallen was ik niet bij iedere scène volledig betrokken maar over het algemeen wist het mijn aandacht vast te houden. Het lijkt of zulke fratsen altijd uit Denemarken komen; dit land scoort dan ook hoog bij mij.

Erg mooie film.

Zeer apart, absurd, duister, af en toe komisch, spannend, mysterieus. Alleen het einde is een tegenvaller. Je verwacht dat de puzzelstukjes op een bepaald moment samenvallen, maar in plaats daarvan komen er steeds meer stukjes bij... En da's jammer, want de hele speelduur lang weet de film te boeien met een origineel verhaal dat de ene nog gekkere wending na de andere neemt maar finaal blijf je als kijker met heel veel vragen zitten. En daar gruw ik persoonlijk van. Voor mij is dat een zwaktebod van de regisseur. Zo lijkt het namelijk allemaal nogal willekeurig en doet het ook afbreuk aan alles wat er daarvoor gebeurd is.

Vandaar slechts drie sterren, waar het er lang minimum 4 hadden geweest.

Een goede thriller film...
Prima verhaal...
Makkelijk zo vermoorden en niemand achter te komen...
Prima acteerwerk...
Mooi HD kwaliteit breedbeeld...
Perfect achtergrond geluid/muziek
(Dolby Digital)...

Het mag duidelijk zijn dat Van Warmerdam niet zomaar wat doet of aanrommelt; er zit een "waarom," een idee, achter. Hij laat het aan de kijker om uit te vogelen wat dat idee is. Wie een antwoord gevonden denkt te hebben kan "zijn idee" vervolgens eens toetsen aan de hand van de macabere gebeurtenis met de "patiënten" van de dokter.

Een beetje creativiteit en gevoel voor abstractie is wel gewenst uiteraard. Prachtige en fascinerende film overigens, zowel in stijl, sfeer als de unieke mengeling van abstractie en alledaagsheid.

Hm, dit was een speciale film. 'k vond het wel een boeiende en mysterieuze film. Ook het acteerwerk was erg goed, alleen de film had toch wel één minpunt, nl het einde. 'k had al gelezen dat het een open einde was, maar 'k vond het desondanks dat 'k het al wist, toch een beetje een "bummer". 'k had toch liever gehad dat er toch wat meer uitleg ging geweest zijn.
Ondanks het einde vond 'k hem toch de moeite waard om eens gezien te hebben.

Hier word ik nou chagrijnig van.

Van Warmerdam wilde een suggestieve film maken, zo beweerde hij. Als hij daarmee het totaal niet uitwerken van een rudimentair basisideetje – een soort variant op Invasion of the Bodysnatchers - bedoelde, dan is hij daarin geslaagd.

Maar wat mij betreft is de enige suggestie die van deze film uitgaat, dat hij zich beter bij het theater kan houden. Daarin is hij toch een stuk leuker. Denk dat zijn opgelegd droogkomische, absurdistische aanpak daar veel beter werkt.

Grootste zwakte ligt toch wel in de uitwerking van het scenario. Er zit niet of nauwelijks spanning in deze confrontatie, omdat het gezinnetje – een stelletje leden poppen en een soort huisrobot - de hele film door totaal geen partij is voor de (on)genode gast.

Je kunt nog opwerpen dat dat ook niet de bedoeling is, en dat de boel in wezen naar de ratsmodee gaat door interne spanningen en karakterzwakte, maar die mogelijke lijn is wel erg gemakzuchtig en goedkoop uitgewerkt. Bovendien heeft Van Warmerdam daarvoor dan toch nog een hele reeks magische dan wel bovennatuurlijke ingrepen nodig.

Misschien is dat de grap, ik weet het niet; en wie weet geldt dat ook voor het gebrek aan interne logica – de wanverhouding tussen de kennelijk magische krachten van de invallers en hun bij wijlen nogal vermoeiend omslachtige aanpak.

Achterliggend probleem is misschien ook wel dat als je absurdisme, surrealisme, of zelfs humor wilt laten werken, je een goed beeld moet hebben van wat alledaags of gewoon is. Ik heb niet het idee dat Van Warmerdam daar erg in is geïnteresseerd. Het alledaagse op voorhand niet serieus nemen of zelfs maar respecteren, wekt geen enkele spanning op. Dit is gewoon een gezinnetje van niks.

Het helpt wat dat betreft ook niet dat totaal charismaloze figuren als Minis en Perceval hier centrale rollen krijgen toebedeeld. Wel wat merkwaardig overigens, als je mensen als Bokma, Malherbe en Schluter tot je beschikking hebt.

Kortom, ik heb er weer eens geen reet van begrepen.

Te kinderachtig.Hopelijk heeft van Warmerdam ooit nog eens wél iets verheffends te melden. Dankzij kleren des keizers effect toch nog een hele kermis. Gezellig!

Leuke film, tevens mijn eerste Van Warmerdam.

Al is het vooral het eerste gedeelte van de film dat de verwachtingen moeiteloos inlost. Zodra het tweede uur intrede doet lijkt de ideeënkan weldra geledigd te zijn, waarna ik vervolgens de indruk kreeg dat Van Warmerdam er fluks maar even een afgeraffeld einde aan wilde breien.

Maar goed, het eerste uur weet het prima te dragen, mede dankzij Bijvoet's lichtelijk geweldige rol. Het langzaam opensplijtende gezinnetje acteerde op een convenabel niveau mee, maar kunnen zich niet meten met Bijvoet. Het eerste uur zit dan ook boordevol met vrij hilarische scenes en snedige vondsten, die onder andere uit Bijvoet's aanwezigheid voortvloeien. Goede keuze om het drama in te kleden met een lekkere portie zwarte humor. Zo houden Bijvoet en kornuiten er een markante maar uiterst grappige manier om met hun slachtoffers af te rekenen op na, om maar een voorbeeldje te noemen.

Genoeg om een kleine 2 uur aan amusant vermaak te verschaffen dus, al is het jammer dat het gaspedaal nergens écht volledig ingetrapt werd, en dat het tegen het einde aan een klein beetje in de soep loopt. Wel nog 3,0*.

What the fuck heb ik gekeken?

Ik kon voorafgaand aan het kijken eigenlijk nergens een goede omschrijving vinden waar deze film precies over zou gaan. Nadien snap ik waarom: deze film is ook niet te omschrijven. De plotse liquidaties vond ik wel interessant, maar voor de rest ging het he-le-maal nergens over. Geen verklaring, geen logica; niets. Zelfs 2001: A Space Odyssey is nog beter te volgen dan deze film. Ik vraag me af wat Van Warmerdam geslikt heeft, of wat ik moet nemen om hier iets van logica in te kunnen zien.

Je reinste tijdverspilling.

In het kader van de gouden kalveren-week ook maar eens flink aan de Nederlandse films de komende week. Beginnend met deze van van Warmerdam...was ik nooit zo'n hele grote fan van, maar met Grimm keerde het toch een beetje ten goede.

Borgman zit daar net ietsje onder omdat hij een iets langere aanloop nodig heeft, maar het blijft intrigerend, soms een beetje sadistisch, film noir in Nederland in de 21e eeuw.

De toneelafkomst qua Nederlands acteertalent zit een hogere waardering net weer in de weg en laat ze eens een paar van die Hollanders eens goede overtuigende dialogen leren schrijven, de Belgen kunnen het inmiddels!!!

Desalniettemin fantastisch bedacht, misschien binnenkort nog maar eens wat van Warmerdam-emissies rechtzetten.

Borgman begint alvast boeiend met interessante figuren die je meteen meesleuren in het verhaal. Stuk voor stuk karakters waar je meer van wil weten. Het wordt nog beter als de zwarte humor boven komt. De film kent wel wat symboliek. Alex van Warmerdam wil de uitleg daarvan vooral bij de kijker leggen, dus het is niet helemaal duidelijk wat er achter die symboliek zit. Kwestie van wat je er als verklaring aan wil geven. Het heeft wel iets mythologisch of religieus. Al ging het bij mij vooral om de sfeer en dat mysterieuze.

Langs de andere kant verwacht je toch een beetje zicht op wat er achter het figuurlijke gordijn schuilt, maar van Warmerdam laat wel zeer veel aan de suggestie over. Dat merk je ook wel aan de geknipte scènes die je nog meer sturen. Misschien wel goed dat die scènes geknipt zijn. En toch is het open einde zeer fragiel en iets waar velen hier (duidelijk) geen blijf mee weten. Ikzelf ook niet helemaal. En los van dat open einde had ik toch een climax verwacht. Op dat vlak is het einde minder verrassend gezien de loop van het verhaal. Ik had meer WTF-momenten eerder in de film. Jammer, want dat haalde de film iets naar beneden. verder sterk gepresteerd, sfeervol en vooral boeiend script. Dat het einde open is, mag gerust van mij. Maar ook dan moet het goed zijn.

Trage vertelling die m.i. nooit echt helemaal van de grond komt. De rol van Hadewych Minis is m.i. de enige interessante, de overige spelers zijn figuranten in haar nachtmerrie.

Aanzetten tot een analyse en interpretatie van Van Warmerdams Borgman

‘Wij zijn geboren in het westen; in het westen heerst nou eenmaal welvaart. Kunnen we niks aan doen’

Een mise-en-abyme of spiegeltekst is een klein verhaal in een groter verhaal, een ingebed narratief, waarin het grotere verhaal a.h.w. gespiegeld wordt; zonder hier uitputtend te betogen dat het toneelstuk dat Borgmans bentgenoten opvoeren in de film Borgman, formeel volledig aan deze verhaaltechnische structuur voldoet, vermoed ik dat in het toneelstuk op z'n minst een aanwijzing zit om één van de thematische aspecten van deze film – het is de vraag of een dergelijk postmodern angehauchte film tot een een enkelvoudige thematiek teruggebracht dient te worden - te kunnen duiden.

In het toneelstuk dat het collectief rondom Camiel opvoert, worden, na enige potsierlijke nabootsingen van wat voor ballet door zou kunnen gaan, twee borden het toneel opgetrokken met de tekst “Ich bin” en “Wir sind”. Het is deze tegenstelling, individu tegenover collectief, die veelbetekenend lijkt in de film.

Het geprivilegieerde stel dat de opulente villa bewoont waar Borgman aanbelt, wordt van meet af aan als weinig harmonieus weggezet. De man, Richard, heeft slechts de geringste aanleiding nodig om in agressieve achterdocht te ontvlammen en de vreemdeling, die enkel de suggestie wekt zijn vrouw te kennen, als een genadeloze kopschopper in elkaar te beuken. De ochtend na dit voorval wijst zijn vrouw, Marina, een lichamelijke toenaderingspoging van Richard resoluut af.

Het stel heeft geheimen voor elkaar. Richard heeft problemen op zijn werk, waar hij weinig openheid over betracht. Marina geeft Borgman onderdak zonder dat Richard er weet van mag hebben. De opvoeding van de kinderen laten zij over aan de au-pair, Stine, die met name Marina met weinig warme mede-menselijkheid bejegent (‘I’m warning you, Stine, there are ten others to take your place.’). Ruzies over wie de kinderen naar school moet brengen, worden beslecht door dit aan wildvreemden over te laten – die overigens de kinderen drogeren en met een fallische scalpel in een muf ondergronds hol binnendringen; met name het Belgische deel van het filmhuispubliek moet dit met onbehagen bekeken hebben. Dat de kinderen uiteindelijk nog gedrogeerd worden binnengedragen wordt niet of amper opgemerkt. Welbeschouwd is er buiten de formele aanwezigheid van een kroost (en een vermoedelijk torenhoge hypotheek) weinig dat de echtgenoten aan elkaar bindt.

Wanneer Marina al een uiting van genegenheid doet: ‘Wij moeten elkaar vertrouwen … en liefhebben’, werpt de context waarin zij dit doet, een ironiserend licht op de waarachtigheid van haar woorden: ze liegt Richard op dat moment voor dat de tuinman ontslag heeft genomen en is daarnaast juist bezig de sporen uit te wissen van de moord die Camiel op hun tuinman heeft gepleegd. Daar weet zij weliswaar vermoedelijk het fijne niet van, maar na het gesprek met Camiel (‘Die tuinman, heb je daar een band mee?’) moet zij op z’n minst het vermoeden van onzuivere koffie hebben.

De echtelieden worden neergezet als egocentrische, weinig (waarachtig) empathische (Marina houdt de schijn van empathie op) individuen die een bevoorrechte positie bekleden in een samenleving waarin dergelijke eigenschappen, met enig cynisme, een voordeel bieden voor het behalen van maatschappelijk succes. Twee tamelijk decadente exponenten van de in individualisering en zelfverwezenlijking doorgeslagen Westerse beschaving. Kortom als exegeten van het credo: ‘Ich bin’.

Richard is een nauwelijks verholen racist, die een blanke huidskleur de voornaamste kwalificatie vindt bij de aanname van een nieuwe tuinman, terwijl Marina’s aanvallen van white guilt, weinig overtuigend overkomen; ze doen ofwel in hun gemeenplaatsigheid nogal geveinsd aan: ‘Ik voel me zo schuldig. Wij hebben het zo goed. Wij hebben geluk en de gelukkigen moeten worden gestraft.’, of ze worden door de absurde omkeringen haast hilarisch van hypocrisie en opvoedkundig onvermogen, zoals haar tirade na het vinden van Isoldes kapotte beer: ‘Die beer is met liefde door mensenhanden in elkaar gezet. Misschien wel door kinderhanden. Van kinderen die het lang niet zo goed hebben als jij. Kinderen die honger hebben, die niet naar school kunnen.’ Op die beer wil ik aan het eind overigens nog even terugkomen.

Tegenover de ‘Ich bin’ van deze ‘beschaafde’ eenlingen staat het ‘Wir sind’ van de zonderlingen rondom Camiel. Deze a- of immorele nomaden werken samen aan hun ontwrichtende ‘projecten’. Tegenover de oppervlakkige civilisatie van de echtelieden worden zij gepresenteerd in de context van het natuurlijke. Zo slapen ze in holen, doen ze zich voor als tuinmannen, schieten ze als Amazone-indianen met blaasbuizen pijltjes gedrenkt in gif, dat qua substantie het midden houden tussen oorsmeer en marmiet, en lijken zij de gedaante van honden aan te kunnen nemen.

Dat laatste doet vermoeden dat we met mythologische of anderszins bovenmenselijke wezens te maken hebben. Een ander element dat in deze richting wijst, is de gehurkte pose die een naakte Camiel aanneemt bovenop het slapende lichaam van Marina. Deze pose is een haast exacte kopie van de iconografie rondom de ‘Alp’, een wezen uit de Germaanse folklore. Het feit dat Marina op die momenten gewelddadige nachtmerries ervaart, strookt met deze specifieke mythologie, waar ook het Duitse Alptraum (= nachtmerrie) van is afgeleid.

Over de exacte aard van Camiel en de zijnen blijft de kijker in het ongewisse. Of het nu om mensen gaat, pre-christelijke natuurgoden, True-Bloodachtige shapeshifters, gevallen engelen, waar het faux-Bijbelmotto en Camiels naam op alluderen, of een rondtrekkend absurdistisch toneelgezelschap (een soort letterlijke Dogtroep)*, de exacte aard van hun wezen is van weinig belang, van belang is dat het om een gezelschap gaat, een gemeenschap. Een gemeenschap die er, indien we het motto inderdaad op hen moeten betrekken, op uit is om hun ‘gelederen te versterken’, waarbij ze handig gebruik maken van het egocentrisme dat onder het huiddiepe laagje beschaving schuilgaat van de cultuur die zij de rug toekeren.

Veelzeggend is hoe zij na hun kortstondige verblijf in de ‘bewoonde wereld’ met inderdaad versterkte gelederen weer in de natuur terugkeren, die overigens, amper duidelijk begrensd, begint waar de tuin van Richard en Marina ophoudt. Dit motief van natuurlijkheid wordt versterkt door het uitblijven van muziek tijdens de eindcredits; we horen enkel natuurgeluiden en insectengezoem.

De verbondenheid met de aarde en de thematiek van een verziekte beschaving echoot ook in de merkwaardige ‘beerscene’ waar ik nog op terug zou komen. Isolde haalt het stro of hooi uit haar beer (nou weet ik weinig van de vulling van knuffeldieren, maar ik vermoed dat hooi ongebruikelijk is) en vervangt dit met aarde. De beer heeft zij opengemaakt op de rug, een plek die op een pregnante manier doet denken aan de littekens die Camiel, de anderen, en na de amateurchirurgische ingrepen van Ludwig ook de kinderen en Stine, op hun rug hebben. Hooi is gedroogd gras, verdord, uitgebloeid. Dit vervangt Isolde, die van alle kinderen het meest ontvankelijk blijkt voor de verlokkingen van Camiel, door aarde, grond, vruchtbare bodem. De grond waarin de verdorde stromannen van de geïndividualiseerde beschaving begraven worden en waarop de tuinmannen vlak voordat zij vertrekken nieuw gras zaaien.

** Interessant binnen deze context is evenwel dat in veel reviews van de film en in interviews met Van Warmerdam de generieke context van de film ter sprake komt, namelijk het genre van de home invasion. Parallellen met Haneke (Funny Games) en Pasolini (Teorema) worden getrokken, maar leiden niet echt tot opvallende interpretatieve inzichten; in interviews wuift Van Warmerdam bovendien elke beïnvloeding nonchalant weg met de opmerking dat hij de film niet gezien heeft. Behalve als filmgenre doet het narratief, of liever het fenomeen, van de home invasion zich echter ook voor als non-fictie, dat wil zeggen in de ‘echte’ wereld.

De meest beruchte huisinvasie is allicht gepleegd door de Manson-adepten die eind jaren ’60 op gruwelijke wijze een eind maakten aan het leven van actrice Sharon Tate (en haar ongeboren kind). Enige parallellen met Borgman zijn wel te trekken. De bent van Borgman vertoont bijvoorbeeld sektarische trekken: centraal staat een charismatische leider, die in naam enkele fonologische overeenkomsten met Charlie Manson vertoont (Camiel en Charlie/ Borgman en Manson) – overigens zijn er ook overeenkomsten in haardracht; in de groep heerst een normatief stelsel dat afwijkt van het gangbare maatschappelijke model en zowel bij de Manson-aanhangers als bij Borgmans bende zijn anti-burgerlijke tendensen te onderscheiden. Ten slotte is er een analogie in de gewelddadige rol die vrouwen spelen in beide commune-achtige gemeenschappen.

Een film die ik al eens eerder had gezien. Het stond me vooral bij dat er nogal wat geweld in zat voor van Warmerdam begrippen. En dat bleek ook wel te kloppen. Toch is het wel nog steeds een goede film. Een absurde thriller over een man die een heel gezin overneemt. De film bouwt mooi op, heeft uiteraard weer regelmatig heerlijke dialogen en is ook best spannend. Je blijft benieuwd hoe dit af gaat lopen. En daarom is het einde eigenlijk een beetje een afknapper. Maar toch een prima film.

Heerlijk die humor.

Bijzonder droge voortkabbelende komedie. En dat spreekt mij bijzonder aan. Pas mijn eerste van Warmerdam, al had ik natuurlijk al wel het een en ander vernomen wat betreft zijn films. Gelukkig niet zo allerdaags als het gros van de NL film. Dan is dit toch een heerlijke verademing. Verwacht geen thriller en een helder plot, maar wel een geweldige gortdroge prent. Al mag het uiteindelijk nog wel wat consistenter.

3,5*