Under the Skin (2013)

Wat ik me nu afvraag:
Wat was nou het doel om al die mannen in een puddle of black mud te laten verdwijnen...?

Film staat deels voor wraak, de puddle of mud is een wraakmiddel.

Etenstijd! De kijker heeft het perspectief van het slachtoffer; die zien beide alleen het begerenswaardig doel, en niet het gevaar. De jager doet zich voor als prooi. Zie het als het equivalent van een muizenval, of de bloemkelk van een vleesetende plant. De muis of het insect heeft alleen oog voor het begeerde, loopt de val binnen, en die klapt dicht voordat het slachtoffer onraad ruikt.

Maar wat Left4Dead zegt, kan in zekere zin natuurlijk ook, als je bedenkt dat de alien in de huid gekropen is van een jonge vrouw, die misschien verkracht en vermoord is door een man.

Wordt het ergens duidelijk waarom het eigenlijk mensen eet? In principe is een mens qua voedingsstoffen niet veel verschillend van ieder ander zoogdier op deze aarde...

Tja, dit is natuurlijk geen journalistiek verslag, maar een speelfilm, met eigen doeleinden, waarvan de verschillende onderdelen (beeld, geluid, plot) wat mij betreft dienen om een ‘eigen verhaal’ bij elkaar te associëren, niet om een objectief, aan alle kanten kloppend rapport te presenteren. En, zoals journalisten wel zeggen: je moet een mooi verhaal niet kapotchecken

Je kan ook gewoon stellen: we weten niet wat een buitenaards (of misschien zelfs gewoon een ‘ander’) wezen ten diepste bezielt, en waarom hij handelt zoals hij doet. En dat geldt andersom ook. Daar gaat deze film misschien ook een beetje over, en dan vooral over het besef dát de ander ‘bezield’ is. En in die zin lijkt op jezelf.

Als je per se een verklaring wilt, kun je daar toch lekker over speculeren? Wie weet is voor de aliens deze bepaalde aardse levensvorm precies wat hij nodig heeft, en dan vooral als het a. een mannetje betreft, die b. pas echt smakelijk en gezond is als hij in seksueel opgewonden staat verkeert, vanwege de stoffen die dan door zijn lichaam worden aangemaakt. Ik noem maar wat. Of dat het aardse mensen-mannetje toevallig treffende gelijkenissen vertoont met zijn lievelingsmenu op zijn eigen planeet, etc.

Maar eerlijk gezegd lijkt het me niet een heel erg belangrijk aspect van de film...

Ligt eraan hoe je het bekijkt. Vanuit een 'realistische' interpretatie (daarmee bedoel ik: de filmwereld als een logische coherente wereld zoals onze eigen wereld) is daar moeilijk een antwoord op te geven. Ik zou daarom wat dat betreft met Ferdydurke mee willen gaan door te stellen dat dat eigenlijk 'niet een heel erg belangrijk aspect van de film' is.

Op een ander niveau zou ik echter zeggen dat het van doorslaggevend belang is voor het begrijpen van het eigenlijke thema van de film. Ook daar komt Ferdydurke mij te hulp (zoals het aan ware moviemeter buddy betaamt). Glazer begrijpt de menselijke conditie van buitenaf - letterlijk dus: vanuit het gezichtspunt van een alien. Spike Jonze deed datzelfde al door hem te beschouwen vanuit het perspectief van een kunstmatige intelligentie (AI). Op zich vind ik dit al een fascinerend gegeven dat getuigt van iets als een 'tijdsgeest'.

Hoe dan ook, terug naar Under the Skin. De film gaat over de ander in relatie tot het zelf. En hoe de liefde daar in een rol in kan spelen. Verlangen we ten diepste eigenlijk wat we al kennen; het vertrouwde; het eigene - of willen we iets dat ons aanvult; ons verrijkt; ons transformeert? Kijken we niet verder dan de huid, het oppervlak of de schoonheid, dan consumeren we de ander als ware het een ding (de alien eet eigenlijk geen mensen maar dingen, vanuit haar eigen perspectief). Op het moment dat ze mensen als mensen ziet, is er sprake van een geweten. Dat valt niet toevallig samen met het moment dat ze onderscheid maakt tussen mensen en andere organismen (insecten bijvoorbeeld).

Daarvan kan men op zich natuurlijk het zijne vinden, het is maar de vraag of de mens nou werkelijk zo anders is dan de rest van de natuur. Maar dat soort opvattingen kunnen altijd pas in het spel komen na een vorm van immanente kritiek - vind ik.

Liefde is de ander bezield te weten. Het is het overstijgen van de eigen lichamelijke en geestelijke grenzen door op te gaan in een nieuwe twee-eenheid (of een meervoud daarvan, laat ik niet al te bekrompen Westers-bourgeois denken).

Om kort te gaan: de alien eet mensen omdat haar eten een metafoor is. Liefde gaat door de maag, dat wisten wij mannen natuurlijk al.

Wat een verschrikkelijke film. Dit was echt zeldzaam slecht. Nul verhaal, trager dan de allertraagste slak en maar dan ook werkelijk geen ene seconden maar enigszins iets zinnigs te zien. Waarom ik hem uitgekeken heb is een groot raadsel.

Fascinerende beelden? Hypnotiserende soundtrack? Scarlett Johansson?

Maar ook de huid heeft natuurlijk – niet alleen in deze film, maar ook ‘in werkelijkheid’ - dat metaforische karakter. Het is uiteraard een fysiek orgaan met bepaalde functies, die tevens het vlees, de spieren en de botten ‘verbergt’, maar het is voor anderen vooral een projectiescherm, waarop men zowel ‘de ander’ als zichzelf weerspiegeld kan zien *). Oftewel, je eigen (voor-)oordelen.

De vergelijking met een bioscoopscherm ligt voor de hand; het is de ‘techniek’ die de ‘beleving’ mogelijk maakt, maar die techniek is natuurlijk niet de essentie, niet de ‘achterliggende waarheid’. Het gaat om dat wat op het scherm wordt geprojecteerd. Daar speelt alles zich af.

Tegelijkertijd is het zo dat die ‘beleving’ zonder die ‘techniek’ niet mogelijk is, en dat als de twee gescheiden worden en als op zichzelf staand worden geïdentificeerd, ze tot niets worden gereduceerd. Je kent dat verhaal wel van die persoon die tijdens een bioscoopvoorstelling van 2001: A Space Odyssey – onder kennelijke invloed – onder het uitroepen van ‘It is God, it is God!’, dóór het projectiescherm sprong, daarmee in feite ‘de beleving’ ontmaskerend als illusie én ‘de techniek’ vernietigend.

In Under the Skin zien we in wezen hetzelfde gebeuren als de menselijke huid van de alien na haar aanranding als slechts een vermomming wordt blootgelegd; en dat is niet een ‘onthulling’ van ‘de waarheid’, nee, dat is de vernietiging ervan. Er is een natuurlijke menselijke afkeer en angst voor enerzijds ‘geesten’, en anderzijds ‘dode lichamen’...

Die ‘onthulling’ zien we wél in de scène waarin de alien een roos aangeboden krijgt, haar huid tot bloedens toe daaraan openhaalt, en dan ziet dat ook de rozenverkoper een bloedende hand heeft... Ik zag laatst toevallig Godards werkelijk magnifieke Je Vous Salue Marie, dat haast een meditatie is over de verhouding tussen ‘lichaam’ en ‘ziel’, en waarin Marie zelfs ergens poneert: de ziel is een lichaam.

*)Zie ook de verwijzing van jtsterkenburg naar Emmanuel Levinas...

Zag gister de trailer en was erg gefascineerd; van de verhaalloze pastiche aan beelden kon ik me geen voorstelling van het geheel maken ...verheug me erg op deze film. Intrigerend.

Kaleem Aftab van The Independent noemt Johanssons personage ook een 'blank canvas', maar niet in de positieve zin. De analyse die jij geeft is een ijzersterke verdediging van Glazers keuze en Johanssons performace. Nu denk ik hoe dan ook dat al te uitgesproken emoties van de dame in kwestie het 'andere' aspect (of hebben we het over De Beauvoirs 'Ander'? Zou, zeker met de eindscène in het achterhoofd, nog wel wat bodem voor discussie bieden...) nogal teniet zou doen; hoe vervreemdend is het om iemand verbaasd te zien reageren op een voor hem of haar vreemde wereld als wij de emotie als 'verbaasd' herkennen en ons daarmee automatisch, en daarmee is de cirkel rond, herkennen in haar lichaamstaal?

En Glazers keuze voor Johansson. Erg knap hoe hij 'Johansson' (haar 'beeld' zoals dat bij veel filmkijkers bestaat) tot haar naakte (intentionele toespeling, jawel) waarheid reduceert: een mollig, klein, gewoon meisje. En niet op een manier van 'ze is zo lekker gewoon gebleven', voor alle duidelijkheid.

Maar is de film dan niet hopeloos romantisch, Ferdydurke? In de zin dat de film wel degelijk een poging doet tot de ontmaskering of onthulling van oppervlakkige vormen van liefde als zelf-projectie? Of beter gezegd, hopeloos metafysisch is, in de zin dat het nog zoiets als liefde veronderstelt? Jouw lezing dat de onthulling eigenlijk tegelijk een vernietiging is, spreekt mij wel aan, maar ik vraag me af of dat niet vooral jouw projectie is, in plaats van dat de film zelf dat standpunt deelt (in overdrachtelijke zin).

Ik zie ook het probleem niet met de ‘performance’ van Johansson. Het lijkt me redelijk duidelijk dat de alien alleen goed geïnstrueerd is m.b.t. het oppikken en verleiden van mannen, maar daarbuiten – dat was voor haar missie ook helemaal niet nodig - weinig kaas gegeten heeft van het menselijk leven. En dat zelf ook weet, en daarom, in de onzekerheid daarover, een passieve en verstrooide indruk maakt. Da’s geen handige houding voor een vrouw alleen, zoals mag blijken...

Ik begrijp eigenlijk niet zo goed waarom dit alles te weinig empathie zou genereren. Het lijkt me inderdaad dat een meer expressieve performance, met direct ‘herkenbare’ menselijke emoties, niet passend zou zijn geweest, gezien de gegeven situatie.

Ik ben niet erg thuis in het oeuvre van De Beauvoir (helemaal niet, eigenlijk ), dus ik heb even gegoogled, en ik stuitte op haar notie van de vrouw als Absolute Ander, de vrouw als object in relatie tot mannen, en ‘vrouwelijkheid’ als projectie en produkt van mannen. En daarnaast de gedachte dat de mens de ander alleen kan zien als object, of andersom, altijd een object is in de ogen van de ander.

Hoe passend bij deze film wil je het hebben, zou ik zeggen...

Haha, natúúrlijk is het mijn ‘projectie’! Maar de film biedt daar ruimte voor, zoals alle goede films dat doen. Ik bouw een betoog gebaseerd op de gegevens die de film mij biedt; dat de film zelf een ‘standpunt’ heeft, of dat mijn betoog leidt tot de conclusie dat de film ‘hopeloos romantisch’ dan wel ‘metafysisch’ is, of zelfs ‘liefde veronderstelt’, lijkt me voor jouw rekening, oftewel: jouw ‘projectie’; ik haal dat er in ieder geval niet uit.

Misschien begrijp ik je verkeerd, en moet je jouw gebruik, in dit verband, van de termen ‘romantisch’ en ‘metafysisch’ even nader toelichten.

Daarom

ja, koren op de feministische molen , natuurlijk

Metafysisch/romantisch alleen al omdat de formele structuur van de film mensen opeten als een problematische begintoestand voorstelt en de protagonist vervolgens een 'ontwikkeling' (god helpe me) laat doormaken om tot inzicht te komen. De film doet zo een ethische uitspraak; als het ware ontmaskert het zo de illusie van relaties die vooral bestaan uit projectie/huid als zodanig. Lees: echte menselijke liefde is die waarbij je de ander niet ziet als ding, als extensie van het zelf - maar als een ander waar je je aan durft over te geven of in op durft te gaan. De film heeft zo een bepaalde voorstelling van wat menselijk en liefde en ziel enzovoorts is - dat zijn voor mij allemaal tamelijk idealistische/metafysische begrippen.

En ja, laten we de auteur vooral in zijn door de (post)structuralisten gegraven graf liggen. Lang leve de rijke, eigenzinnige interpretatie-projecties!

Maar, het is wel zo duidelijk om desalniettemin onderscheid te maken tussen een veronderstelde 'intentie' (van de film zelf, of van de auteur, afhankelijk van hoe Deleuziaans je denkt) of 'dominante boodschap' enerzijds - en de lossere, associatieve, idiosyncratische gedachten anderzijds (waartoe de film weliswaar ook aanleiding kan geven bij specifieke kijkers). Geen goed-fout onderscheid natuurlijk, maar eerder dichtbij en ver(der)-af van de tekst.

Jouw idee van vernietiging door onthulling past niet in het idee van de 'filmintentie', zoals ik het geschetst heb. Jij ziet immers liefde, begrepen in termen van film als metafoor, niet meer is dan de projectie? Daarmee breek je juist de metafysica van de film af. Dat is je goed recht en ik juich dat hartgrondig toe, maar het is wel een ver-af perspectief op de film bedoelde ik maar te zeggen. Maar goed, misschien onderschat ik het belang van de post-aanrandingsscene wel voor een zinvolle interpretatie van de film en begrijp en projecteer ik hier weer vooral? Nou ja, eindeloze zelfreferentiele regressie. We zijn allen simulacra van de film.

Alweer een heldere uiteenzetting van jou, die mij nochtans opnieuw confronteert met mijn theoretisch-filosofisch dilettantisme; bij begrippen als (post-) structuralisme ga ik altijd een beetje glazig kijken, en ook de ideeën van Deleuze staan mij niet bepaald helder voor de geest.

Niettemin verschaf je voor mij voldoende duidelijkheid om te constateren dat ikzelf misschien niet ... voldoende duidelijk ben geweest:

Ik zie ‘projectie’ niet als illusie; integendeel, het is het enige (medium) wat een mens heeft om in relatie te treden met de ‘werkelijkheid’ (uiteraard zijn de mogelijkheden eindeloos om zeer diverse, en uiteenlopende, conclusies te trekken uit een ‘projectie’).

Het is volgens mij juist de ‘onthulling’, zoals die aan het einde van de film plaatsvindt, die een illusie is: onder de huid bevindt zich geen ‘waarheid’, net zoals een nieuwsgierige blik achter het bioscoopscherm niets zal opleveren; de ‘ziel’ zich niet bevindt in de pijnappelklier, en ‘God’ niet te vinden is tussen de sterren.

De ‘onthulling’ in deze zin leidt tot niets, omdat de huid en wat daaronder ligt, niet gescheiden kunnen worden, zonder beide te vernietigen. De reactie van de aanrander op zijn ‘ontmaskering’ van de alien doet denken aan die van de meute theaterbezoekers die bij de artiestenuitgang de schurk van het stuk met hooivorken en knuppels opwacht.

Het mag duidelijk zijn dat ik mij hiermee wel degelijk in het kamp van de ‘metafysische’ en ‘romantische’ idealisten schaar, en dus ook ‘idealistisch/metafysische begrippen’ gebruik, die meer vragen oproepen dan beantwoorden. Het 'woord' is weer eens geen 'vlees' geworden

Jonathan Glazers Under the Skin is in veel opzichten een opmerkelijke film, maar de grootste prestatie in mijn ogen was het gebruik van Glasgow als de locatie. Het is in principe een gewone westerse stad en Glazer focust zich in veel tussenstukken op alledaagse taferelen op straat. Gewone mensen die met elkaar praten en winkelen. Het interessante is dat deze momenten vreemd aanvoelen. Niet zo vreemd als het meeste in de film, maar niettemin wordt het gevoel overgebracht dat je Glasgow door buitenaardse ogen ziet. Hoe dat precies gedaan is vind ik moeilijk te zeggen, zeker als je bedenkt dat veel stiekem gefilmd is met verborgen camera's. Misschien is het de soundtrack of misschien is het juist omdat deze momenten in een film geplaatst zijn die vol zit met wat meer abstracte momenten, waarbij de vreemde segmenten hun buitenaardse gevoel laten overdragen op het alledaagse.

Hoe dan ook, het plot kan voor een groot deel vergeten worden, want dit is op de eerste plaats een film die het gevoel van een andere blik op de wereld probeert over te dragen. Niet alleen is de hoofdfiguur een alien, maar alles hier moet enigszins dat gevoel hebben. Het gaat om uiterlijkheden, wat we zien, maar ook wat we niet zien (zie de titel) en over hoe dingen in een bepaalde context vreemd worden. In dat opzicht is het een geniaal idee om Scarlett Johansson met een verborgen camera te volgen, terwijl ze Schotse mannen oppikt in een vrachtwagen (grappige beschrijving ook). Dat ze niet herkend wordt past mooi bij het thema, dat veel mannen graag meegaan ook.

Er zit weinig dialoog in en Glazer overspoelt ons met schitterende, koele beelden, begeleid door één van de meest intrigerende muzikale scores die ik de afgelopen jaren gehoord heb, met dank aan Mica Levi. Het is een film om te ondergaan. Het verhaal is best aardig, maar draagt de film. Niettemin vond ik het constant boeiend, want de dragende factoren zijn een gevoel van vervreemding en , ja, onderhuidse spanning. Met recht één van de meest "alien" aanvoelende alienfilms die er is.

4*

Een leuk detail is dat het Schotse referendum vermeld wordt in het radionieuws. Het speelt zich dus zeker in deze tijd af.

Interessant aan het verhaal op zich is dat ze een lage plaats inneemt in de hiërarchie van haar planeet. Je kunt haar vergelijken met een arme steurvisser in de Kaspische zee, die zich uitslooft voor een bovenklasse die kaviaar wil eten.

dat had ik niet gezien. Heb ik ook nauwelijks naar het verhaal gekeken maar voornamelijk naar het filmwerk....

Mooie vergelijking, maar de film gaat niet echt in op de hiërarchie van deze buitenaardse wezens of wel? Het enige wat ik begreep is dat die motorrijder haar collega was, maar haar kennelijk onder controle moest houden aan het einde.

Mooi, had ook al het idee dat de motorrijder een hogere functie uitoefend bij de ontdekking van de aarde.

De motorrijder was toch gewoon de opruimploeg?

Ja, ik moet toegeven dat ik dat meer uit het boek gehaald heb. In de film wordt dat niet echt uitgelegd.

Mica Levi best componist op de European movie awards.

Hypnotiserend en geen moment saai, maar wat we nou eigenlijk gezien hebben...

Het deed me een beetje aan Borgman denken: veel suspense maar geen clue.

Jullie hebben beiden een punt.
Left4Dead:
Bedoel je dat Scarlett eerst een mens was die vroeger verkracht was door die man op de motor? Waarom bleef hij haar dan constant zoeken..?

Nou de vrouw staat hier in mijn visie centraal waar alleen naar de buitenkant (skin) wordt gekeken. Niet naar de binnenkant die ook schoonheid kan bevatten wat haar irriteert. Daarnaast, meen ik er uit te halen, wil ze daarom wraak nemen en waarom precies is mij niet geheel duidelijk. Wellicht is ze onbeschoft en als lustobject behandeld en draagt ze daarom enorme wrok.
Natuurlijk zijn er andere versies te bedenken en dezen zijn ook al de revue gepasseerd.
De man op de motor is een puinruimer, deze zorgt ervoor dat losse eindje opgelost worden zodat al het bewijsmateriaal verdwijnt. Wellicht dat hij ook de opdracht had om haar in toom te houden en haar rooftocht te stoppen.

Nogmaals, dat is wat ik eruit gehaald heb en misschien moet ik de prent nog eens gaan bekijken. Misschien zie ik dan andere punten.