O Thiasos (1975)

Een waar feest voor het oog, deze film. Lange majestueuze shots met schitterende cinematografie geven een verbluffend mooi beeld van het Griekenland van de jaren '39-'52.

Wij zien dit door de ogen van een reizend toneelgezelschap dat niet zozeer als protagonist als wel als toeschouwer de oorlog en zijn nasleep meemaakt.

Angelopoulos brengt zijn verhaal in de vorm van een Griekse tragedie, met als hoofdthema verraad. De film is dan ook gebaseerd op Aeschylus' 'Oresteia'.

Als je eenmaal in Angelopoulos' (trage) ritme zit, laat de film je niet meer los en zijn de vier uur voorbij voor je er erg in hebt.

Angelopoulos wordt met recht beschouwd als een van de grootste regisseurs van de voorbije eeuw.

Uiterst bijzondere film, niet in de laatste plaats door de ingenieuze maar niet bepaald eenvoudige vertelstijl.

Eigenlijk met geen enkele andere film te vergelijken.

Het is ook briljant de film voor een deel te laten draaien om een groep acteurs, die als enige zich nog redelijk kunnen aanpassen aan de krankzinnige veranderende tijden.

Naast het uit elkaar houden van de verschillende verhaallijnen zit de film ook nog zo vol details, metaforen en talloze verwijzingen naar de geschiedenis en cultuur dat het volgens mij volstrekt nutteloos is de film te bekijken zonder enige voorkennis.

Dan weet je aan het einde nog net zo veel als aan het begin aangezien je de verwijzingen alleen maar kunt opmerken als je weet waar het om gaat.

Laat ik het zo zeggen, ook voor veruit de meeste Grieken, en de jongere al helemaal, is deze film nauwelijks zomaar te bevatten. Laat staan voor Nederlanders die er logischerwijs al helemaal niets vanaf weten.

Paar zaken die me van een voorlopig hogere waardering afhouden:

Ten eerste omdat ook ik veel niet heb meegekregen. Genoeg zaken waar ik het verband niet helemaal kan leggen.

Verder vooral het (bewust) toneelmatige aspect dat me niet helemaal zint. In bepaalde opzichten slaagt het natuurlijk uitstekend, mede omdat we ook naar een toneelgezelschap kijken zodat het allemaal redelijk vloeiend in elkaar overloopt.

Maar (en dat ben ik dan ook erg oneens met dit essay wat Paalhaas al aanhaalde): bij de politiek gekleurde stukken wordt dat toneelmatige toch al redelijk snel zwart-wit en als er met vlaggen gezwaaid wordt en liederen gezongen krijgt het geregeld iets karikaturaals waar ik niet zo goed tegen kan. Wat ze in dat essay juist tegenovergesteld beweren vreemd genoeg.

Soms lijkt vergeleken met die gedeeltes Bertolucci nog een toonbeeld van politieke subtiliteit. .

Kan bij herziening alleen maar beter worden vermoed ik.

Ook ik heb niet alles meegekregen en er zijn best een aantal scenes die ik niet kan verklaren, vooral omdat Griekse mythologie echt een gat in mijn kennis is (daar moet ik eens iets aan doen). Ik kan me daar nooit zo druk om maken. De kern van de film was goed te volgen en het is een film waarbij het sowieso al meer om de gehele sfeer gaat dan om wie wat op welk moment doet. Het essay van Paalhaas heb ik wel vooraf gelezen en vooral die korte puntsgewijze samenvatting van de Griekse geschiedenis in deze periode was handig om je achterhoofd te houden.

Ik heb al een paar jaar niets meer van Angelopoulos gezien (na er eerst drie in relatief korte tijd te hebben gezien). En hoewel het cinematografisch eigenlijk altijd tegen het geniale aan zit (en ik daardoor nooit een echt laag punt zal geven denk ik), balanceert zijn manier van vertellen voor mij een beetje op een dun draadje. Zijn laatstverschenen film (Eleni) faalde waar de andere twee films die ik van 'm zag en ook deze wel slagen: Meer te worden dan de constructie en een gevoel over te brengen. Amgelopoulos is niet geinteresseerd in realisme en soms zelfs niet echt in personages.

Zijn films gaan over historische gebeurtenissen die worden teruggebracht tot een klein niveau en tegelijkertijd in het perspectief van de geschiedenis worden geplaatst en aan mythologie worden gespiegeld. Het is sferische cinema.

In deze film kon ik meegaan en ik heb genoten van een heleboel geniale scenes en briljant camerawerk en ik werd geraakt door het uiteenvallen van een land en een groep toneelspelers, maar vooral door het feit dat niemand aan de gebeurtenissen kon ontsnappen.

Bijzonder mooie film die ik beslist vaker wil zien. Ben blij dat ik de DVD (al tijden trouwens ) heb.

4.0*

O Thiasos is moeilijk te beoordelen. In feite is dit vergelijkbaar met het verhaal. Ook ik kan niet ontkennen dat een groot aantal gebeurtenissen/verwijzingen etc. mij ontgaan zijn. Maar dit heb neem ik dan ook niet mee in mijn beoordeling. Ik beoordeel de film puur op wat ik heb waargenomen en wat mijn gevoel daarbij is.

Voor O Thiasos heb ik grote bewondering voor een aantal aspecten. Met name het camerawerk en de structuur waarin het verhaal verteld wordt is bijzonder. Hoewel dat niet wil zeggen dat ik het eens ben met al zijn structuurkeuzes.

De film kent voor mij twee overwegende minpunten. Dat is allereerst het tempo dat voor mij soms te traag werd door een te groot aantal schijnbaar herhalende momenten. Daarnaast had ik niet voldoende gevoel bij de karakters. Iets dat er na 3,5 uur wel had moeten zijn. Dit zorgt ervoor dat enige emotie bij mij relatief gezien achterwege blijft waardoor soms alleen het genieten van de beelden overblijft. Niettemin een bijzondere filmervaring die mij nog lang zal bijblijven.

Een groot fan van Angelopoulos zal ik niet worden. Helaas, want zijn stijl spreekt me aan en ook verder is zijn aanpak (in ieder geval theoretisch) buitengewoon interessant.

O Thiasos wordt gekenmerkt door prachtige cinematografie in 4:3 formaat (waar ik sowieso een zwak voor heb). De dwalende, circelende camera roept ruimte tot leven en bewaart tegelijk een toneelafstand tot de personages. Verhalend laat Angelopoulos meerdere tijdlijnen vervloeien, hij combineert mythologie en recente historie en het resultaat is een soort tijdloze aanklacht die verder reikt dan politiek. Allemaal mooi, allemaal knap.

Toch werkt de film voor mij niet echt. Het geheel is te geconstrueerd. Met name door het gebrek aan personage-gerichte scenes en niet-toneelmatige dialogen mist O Thiasos intensiteit. Daartegenover staat dat Angelopoulos niet kan kiezen als het gaat om scenes waarin een groep mensen loopt of muziek maakt. Bijna de helft van vier uur film lijkt hieruit te bestaan, en dat is echt teveel van het goede.

O Thiasos is beter dan Eleni maar heeft in wezen dezelfde zwakten. Angelopoulos maakt zijn films te nadrukkelijk abstract en vergeet er een beetje vlees en bloed in te stoppen. Jammer.

Die Angelopoulos toch. Meneer maakt zomaar een vier uur durende kroniek van een land waarin hij in slechts 80 shots in zeer traag tempo een complex verhaal verteld waarin geschiedenis en mythologie door elkaar verweven worden. En meneer denkt dat er mensen naar gaan kijken. En ook nog dat mensen de film gaan waarderen. Nou ja, gelijk heeft ie. Al verbaast het me niets dat Hollywood nog altijd niet in de startblokken staat voor een blockbusterremake.

Genoeg onzin. O Thiassos is een opmerkelijke film, dat ziet iedereen. Een lange, taaie zit die echter zwaar beloond wordt. Een recensie schrijven voor zo'n immens werk (op meerdere fronten) vind ik erg lastig. Moeilijk om eer te doen aan een film die zo vol zit en dat niet alleen bereikt door zijn lengte. Iedere scène, nee bijna ieder shot, is een soort microcosmos op zich, compleet met eigen verhaal. Wellicht is het voor sommige moeilijk om de connectie tussen al die scènes te vinden en ik zal ook zeker niet alles meegekregen hebben, maar de kern van iedere scène op zichzelf kreeg ik denk ik wel aardig mee. Wel moet ik Paalhaas bedanken voor de twee links die hij aanraadde bij de Pakketservice. Dat hielp wel. Dat Oresteia verhaal bleek ik al te kennen uit De Odyssee, die ik toevallig net een aantal maanden geleden gelezen. Met die mythe in het achterhoofd kom je toch al een aardig eind met het volgen van het algehele verhaal.

Ik mag de stijl van de film wel. Veel tergend lange shots waarin veel gebeurt en waarin een soort rust zit die je genoeg de tijd geeft om er zowel goed over na te kunnen denken en er wat bij te voelen. Er zit opvallend weinig dialoog in. Het grootste deel van het verhaal wordt vertelt met alleen camerawerk en opvallend veel volksliederen. Qua teksten vallen vooral drie monologen op die plotseling vanuit het niets op de kijker gericht worden. Bovenalles zit O Thiassos gewoon vol met ontzettend veel gedenkwaardige momenten, die ik hier allemaal kan opsommen. Een aantal favorieten: het dansje met de Engelse soldaten, Orestes' moord op zijn moeder en haar minnaar (erg sterk dat ze zo theatraal doodvallen), de vader van Orestes die in uniform voor zijn vrouw verschijnt, een symbolisch moment na WOII waarin een groep mensen de vrijheid viert met een lied terwijl ze zowel communistische als Amerikaanse vlaggen bij zich dragen (wat het conflict dat zeer snel zal volgen al aankondigt) en gewoon alle momenten waarop we de acteurs met hun koffers zien rondtrekken. Dat heeft toch wat.

Ja, er zijn ook wat zwakke punten. De lengte is uitendelijk misschien toch net iets teveel van het goede. Na 3 uur is de film toch wel duidelijk over zijn hoogtepunt heen en daarna begint het wat te slepen, met nog maar sporadisch sterke momenten. Ook is met name die dikke verader uit de groep, met die snor, wel een erg flauw karikatuur. Als laatste zitten er iets teveel momenten in waarop er iets vredigs gebeurt (meestal het zingen van een lied), wat verstoord wordt door een harde knal op geschiet waarna er paniek uitbreekt. Na de vierde of vijfde keer is het effect daarvan wel weg.

Maar op een bepaalde manier lijken bij een film die zo groots en zo rijk is zo'n minpunten niet zo zwaar mee te tellen. Een verdiende Europese klassieker in ieder geval.
4*

Deze maar liefst bijna 4 uur durende film leek mij nu echt geschikt om op de donkere dagen voor kerst te bekijken. Ik heb het wel over 2 dagen moeten verspreiden want deze film vereist door zijn extreme traagheid een groot uithoudingsvermogen van de kijker. Niettemin ben ik zeer te spreken over dit epos van Angelopoulos waarin een rondreizend toneelgezelschap een reis maakt door de zeer woelige geschiedenis van het moderne Griekenland in de periode van 1936 tot 1952. De beelden van Griekenland waren prachtig maar oogden ook zeer depri. De dorpen en steden zagen er doorgaans erg vervallen uit, maar eigenlijk kon dat ook niet anders in een Griekenland verscheurd door oorlogen. Eerst de bezetting door Nazi Duitsland en vervolgens een burgeroorlog tussen communisten aan de ene kant en royalisten en fascisten aan de andere kant. Moeilijk eigenlijk voor te stellen dat de democratie een uitvinding is van de Grieken, want de Grieken zijn doorgaans allesbehalve democratisch. De scène tijdens de jaarwisseling van 1945/'46 liet dat duidelijk zien. Aan de ene kant zaten de communisten, aan de andere kant de fascisten en royalisten. Andere stromingen waren niet vertegenwoordigd. Om deze film te kunnen waarderen is kennis of belangstelling voor de moderne Griekse geschiedenis dus onontbeerlijk. Aan mij ontbrak het daar gelukkig niet aan, anders zou de kans groot geweest zijn dat ik net zoals Reinbo na 40 minuten de pijp aan Maarten zou hebben gegeven, want 4 uur lang naar alleen maar mooie beelden kijken is natuurlijk moeilijk vol te houden.

4,0*

O Thiasos is een film waar je even goed voor moet gaan zitten. Je moet je voorbereiden op een uiterst langzame film, van een kleine vier uur, met zeer lange shots. Het verhaal is ook behoorlijk complex en ik heb er dan ook lang niet alles van begrepen.

O Thiasos bestrijkt een tijdsperiode van 1939 tot 1952, maar lijkt wel terug te gaan in de tijd. Het openingsshot en het eindshot zijn namelijk hetzelfde, al staat er bij de opening 1952, en bij het einde juist 1939. Ik vond het door de eerder genoemde punten een behoorlijk zware film. Daarnaast is het lastig om de samenhang tussen sommige scenes te ontdekken. Ook kreeg ik gedurende de totale speelduur nooit feeling met de personages. Het blijft allemaal net wat te afstandelijk.

Maar de cinematografie en de stijl is gelukkig niet verkeerd. Het registeren van het toneelgezelschap deed me soms aan het werk van Kenji Mizoguchi denken. Daar leek het qua stijl soms heel veel op. Inhoudelijk helpt het blijkbaar veel om enige kennis van de Griekse geschiedenis te hebben. Daar ontbreekt het bij mij blijkbaar nog wel enigszins aan.

Er zitten een aantal mooie momenten in, maar dat waren vooral de momenten waarin er muziek voorkomt of er liederen gezongen worden. Daaromheen hoopte ik telkens dat ik er een beetje ingezogen zou worden, maar dat gebeurde niet echt.

Deze tweede film, die ik van Theodoros Angelopoulos zag, is me net wat minder bevallen dan zijn eerste. Het is zeker geen slechte film, maar soms net wat te abstract om me er echt goed in te kunnen in leven. Angelopoulos is echter een regisseur waar ik nog wel meer van wil zien. Daarvoor zijn de ideeën van hem, en zijn stijl in ieder geval interessant en boeiend genoeg.

3,0*

Geweldige film met misschien wel het beste camerawerk dat ik ooit zag. De fijn bewegende camera maakt het publiek deel van het reisgezelschap. Het is niet zozeer voortreffelijk omdat de shots ontzettend lang aangehouden worden, al vind ik dat uiteindelijk wel een belangrijk onderdeel, maar het zijn meer de personages, gebeurtenissen en geschiedenis die door het beeld heem glijden. De camera volgt in onafgebroken shots verschillende personages door de meest effectieve cameraposities ooit. Arvanitis volgt een personage, komt een ander personage tegen en volgt die verder. Ik moest denken aan het openingsshot in Touch of Evil (Angelopoulos is groot fan van Welles), maar dan de hele film door.

Het is een markante vertelling van een geschiedenis. Die geschiedenis is het onderwerp, de personages van het toneelgezelschap leidend voorwerp. Af en toe werkt het nogal verwarrend allemaal door de vele literaire verwijzingen en het heen en weer gespring in de tijd. Ook leren we de karakters alleen echt kennen als er op een aantal momenten de vierde muur wordt doorbroken. En dan nog alleen maar door hun lot in die geschiedenis.

Ik wilde de film in delen kijken, hij duurt immers 4 uur, maar kon mijn ogen er niet van af houden. De film kent vele prachtige scenes. Te veel om hier nu even snel op te sommen. Het is een prachtig meesterwerk. 4,5 sterren.

Indrukwekkende politiek-historische vertelling, waarbij het de ingenieuze vorm is die dit doet uitstijgen boven het zuiver politieke pamflettisme. De kennelijke eenzijdigheid, partijdigheid, is gewoon een integraal onderdeel van de noodzaak, de urgentie van deze strijdbare film, die inhoudelijk, in de context van begin jaren zeventig, natuurlijk brisant was.

Met de verbinding van dit stukje geschiedenis met de Oresteia (althans een beetje met het eerste, maar met name met het tweede deel van die trilogie), en de uitbeelding daarvan aan de hand van de lotgevallen van een rondreizend toneelgezelschap, weet Angelopoulos een mooie balans te creëren tussen het persoonlijke en het politieke, het toneelmatige en het realistische. Wat dat betreft zit het wat strakker in elkaar dan Novecento, dat hier wel een beetje aan doet denken.

De theatraliteit wordt nog aangezet met meerdere zang-, dans- en massascènes, die ook het politieke antagonisme steeds benadrukken. Voeg daarbij dan nog het herhaaldelijk doorbreken van de vierde wand, waarbij de personages uit hun rol lijken te stappen en met een monoloog gaan fungeren als een koor in, inderdaad, een Griekse tragedie, en je hebt alles bij elkaar een meerlagige vorm die echt geramd zit.

Die scène waarin Elektra, na een brute verkrachting, opstaat, zich kalmpjes fatsoeneert en een monoloog over de politieke ontwikkelingen begint af te steken, is wat dat betreft fabuleus. Van het realistische moment naar de afstand van de geschiedenis in één beweging.

Maar het is met name ook de technische klasse van Angelopoulos die deze film zo goed maakt, met zijn lange shots, de regelmatig om zijn as draaiende camera, en, opnieuw, het verspringen van de tijd binnen scènes.

Of de Oresteia hier uiteindelijk echt overtuigend over de moderne Griekse geschiedenis wordt gelegd, daarover heb ik mijn twijfels. Ik denk niet dat hier een nieuwe dimensie wordt gegeven aan de Oresteia, maar dat integendeel veel van de nuance, de morele ambiguïteit van dat werk verloren gaat.

Angelopoulos laat hier weinig twijfel bestaan over hoe de grens tussen goed en kwaad loopt; maar zoals gezegd, die houding, dat standpunt, is een integraal onderdeel van dit bitter noodzakelijke, luidruchtig politieke epos van een nog steeds niet afgesloten geschiedenis. Wie weet is het wel daarom dat Angelopoulos het laatste deel van de trilogie buiten beschouwing heeft gelaten.

wat dadelijk in het oog springt is hoe Angelopoulos het vertelt. Een schitterende symbiose van woord en beeld. Hij begint met het einde (aankomst in 1952) en eindigt met het begin (aankomst in 1939) – het zijn dus 2 verschillende shots en niet dezelfde, mijn beste Spetie maar de cineast kiest wel bewust voor hetzelfde camerastandpunt met dezelfde situatie in een bijna identieke plaats opstelling van de personages - want bij Angelopoulos is de tijd een circel. Meermaals cut hij haast onmerkbaar naar een andere periode (bv het begin waar de groep van station door de straat loopt, zien we de personages frontaal en wanneer hij cut zien we een personage van achteren naar een plein lopen. Dit is dus het moment waarin tijd verandert.) Ook is de grens tussen theater en film flinterdun. De film begint als een toneelvoorstelling (de kloppen van de hamer incluis) en zo kan het dat personages naar de camera toe stappen en vertellen wat hun is overkomen of wat er verder gebeurd. Een personage dat na een verkrachting gewoon rechtstaat, de make up van rood en stof wegveegt en zeer nuchter verder uitleg geeft als een vertelster is daar een briljant vb van. Andere meesterlijke scene : personages beginnen te applaudisseren bij een begrafenis alsof ze zeggen : dank voor een schitterende vertolking, het ga je goed – surrealisme bij Angelopoulos is nooit vreemd. Ondanks dat de film traag voortschrijd, moet je elke seconde op je 'qui vive' zijn om niks te missen. Verwarring is immers wat Angelopoulos bewust creëert. Onzichtbare tijdssprongen, soms zelf in eenzelfde shot (auto uit beeld, lege straat, komt een andere auto voorgereden en we zitten in een andere tijd - waarlijk klasse !) of hoe film en de toneelvoorstelling door elkaar lopen bv de moord op stiefvader en moeder op het toneel, het publiek denkt dat dit erbij hoort, ze applaudisseren bij de moord, het doek gaat omlaag, blijven applaudisseren. Het toneelstuk in de film is de rode draad maar wordt altijd onderbroken door de oorlog (bombardementen, aanval, ontvoering). We zien dus een geschiedenis van Griekenland voorbij glijden waarin de komedianten (toneelspelers) de gebeurtenissen ondergaan, ze zijn ook maar personages in een geschiedenisboek. Hun lot staat vast, hun bestemming is uitgetekend. De liederen vormen een verhaal, een dialoog : schitterend in de zaal waar rebel gezinden tegen de rechtse regeringsgezinden duelleren in de vorm van muziek en dans. De swing voor links en de traditionele muziek voor rechts tot rechts een pistool bovenhaalt en de anderen verplichten de zaal te verlaten. Zonder echte dialoog en in 1 sublieme take die strijd visualiseren. De cineast gebruikt camera beweging als een choreografie. Er wordt niet gemonteerd, alles in een shot bv dat fantastisch moment waarin de komedianten vluchten en op de achtergrond het gevecht tussen rebellen en regering vlak na bevrijding van nazi bezetting. Het is ongelooflijke cinema, adembenemende beheersing van camera techniek. Het mag dan wat uitgesponnen zijn en misschien te lang (daardoor sputtert de film net voor de eindstreep) maar Angelopoulos krijgt vandaag wegens de 1 mei viering in België het laatste woord : de tijd is immers onmeetbaar.