L'Eclisse (1962)

In hetzelfde jaar dat Jeanne Moreau de hoofden van Jules en Jim op hol liet slaan, ving Alain Delon aan met de al even onweerstaanbare maar tevens moeilijk te peilen Monica Vitti.

Eclisse, L' was voor mij een logisch vervolg geweest na L'avventura en La Notte met wisselend succes doorstaan te hebben. Toch streek ik bij deze film neer vanuit een andere invalshoek. Namelijk via het medium Youtube, waar het geniale nummer: La Femme d'Argent - Air, voorzien is van een videoclip met beelden afkomstig uit, juist!

Na een stijlvolle optiteling ''waar een pikzwart beeld wordt opgevuld door een witte balk aan de linkerkant met witte tekst aan de rechterkant'' en dito muziek die abrupt van stijl veranderd, vangen we aan, waar La Notte thematisch zowat mee afsloot. Vitti besluit om de handdoek in de ring te gooien wat betreft haar relatie, alleen gaat het allemaal niet zo gemakkelijk als vooraf gedacht, getuige de nachtmarathon die het voormalige stel heeft uitgeput.

Vervolgens spitst het eerste gedeelte van de film zich volledig toe op Vitti. Antonioni neemt uitgebreid de tijd om ons impressies te geven hoe Vitti nou precies in het leven staat zonder zich schuldig te maken aan overdramatisering. Dus geen Vitti die constant in bed ligt en nummers in de trant van: I Always Love You....draait. Liever mengt ze zich onder het straatvolk en verzet ze haar zinnen om de nare tijden achter zich te laten.

Vittoria blijkt er een liefde voor reizen en andere culturen op na te houden. Iets wat prachtig tot uitbeelding wordt gebracht in het circuit waarin zij zich begeeft, als ze spontaan een dansact opvoert en met dezelfde vrienden een trip plant naar Verona. In tegenstelling tot haar moeder is Vittoria een dromer, die weigert om een winnend lot uit de loterij binnen te hengelen en maar op de koop toe te nemen dat ze ongelukkig in de liefde is.

De moeder van Vittoria is veelvuldig te vinden op de beurs. Als Vittoria na het uitmaken van haar relatie naar haar toe snelt om haar ei bij haar kwijt te kunnen, zijn we getuige van een eerste korte ontmoeting tussen Vittoria en beursbelegger Piero. Antonioni tart ons geduld door een 2de ontmoeting in het vooruitzicht te stellen, maar werkt vanuit zijn visie dat haastige spoed zelden goed is.

In een tijd van onrust op de beurs, maken we wat meer kennis met Piero. In het begin vroeg ik mij af wat voor een meerwaarde dit nou allemaal had, maar al snel drong het snelle, maar nogal nietszeggende leven van hem zich aan mij op. Het leven in de waan van de dag, had zowel wat aantrekkelijke als melancholische kanten. Hij was als een magneet op ijzer voor het vrouwelijk schoon dankzij zijn hele uiterlijke voorkomen inclusief materieel bezit, daar stond tegenover dat hij moeite had met het aanvoelen van emoties, getuige zijn gebrek aan intuïtief vermogen, tijdens het moment waar Vittoria zich afvroeg waarom hij zoveel vragen nodig had om haar te doorgronden.

Het liefdesspel dat door Vitti en Delon werd opgevoerd deed sierlijk en vanwege de vele weigeringen van Vittoria om te zoenen vertederend aan. Eenmaal beiden hun vingers samenbalden leek niets hun prille geluk in de weg te staan. Het was dan ook zuur dat het lot anders besliste. Wat mij betreft vooral te wijten aan het moment waar ze afspraken dat ze elkaar elke dag zouden zien en ook vanavond, Vittoria nam hier alleen geen genoegen mee. Ze bleef tevergeefs wachten op de trap opdat Piero zou verschijnen en haar gelijk zou beminnen, een fout die haar ex eerder maakte door voor te stellen om alles later nog eens te bezien.

De finale is groots omdat je hoopt dat ze op komen dagen, en dat terwijl de moed der wanhoop zich meester van je maakt, als de tijd maar blijft verstrijken en je jezelf beseft dat het koppel dat je hart heeft gestolen nooit meer herenigd met elkaar zal worden. Kortom, een uitmuntende film van Antonioni waarvan ik altijd wel heb gedacht dat hij iets gemaakt zou hebben wat mij echt kon beroeren. Magistraal acteerwerk en prachtig camerawerk bij dag en bij nacht dragen ook veel bij aan de niet mis te verstane sfeer hier! 4,5*

Met het zien van L’Eclisse heb ik dan Antonioni’s trilogie voltooid. Een mooie trilogie moet ik zeggen, waarbij deze film iets beter is dan L’Aventura en iets minder dan La Notte, maar de verschillen zijn niet heel groot.

L’Eclisse draait vooral om personages, want veel verhaal zit er in eerste instantie niet in, wat op zich totaal niet erg is. Monica Vitti speelt de vertaalster Vittoria, die geen geluk heeft in de liefde. Dit straalt ze ook vol overtuiging uit in de film. Alain Delon is haar tegenspeler, een effectenhandelaar op de beurs, die een druk maar liefdeloos leven leidt.

De manier waarop Delon wordt neergezet is best goed. Er wordt stil gestaan bij zijn drukke leven en ik heb nog nooit iemand zo vaak het woordje pronto horen zeggen als Delon in deze film, als hij weer eens een zakelijk telefoontje aanneemt.

Vitti en Delon hebben overigens maar weinig chemie met elkaar. Normaal gesproken vind ik dat een minpunt, maar hier lijkt het erop dat dit precies Antonioni’s bedoeling was. Hun leven was al redelijk liefdeloos en ze lijken beiden niet de wil en overtuiging te hebben om met elkaar verder te gaan. Een punt wat goed naar voren komt aan het einde van de film, waarbij Antonioni afsluit met mooie beelden, waarvan Delon en Vitti echter geen deel meer uitmaken. Erg mooi gedaan moet ik zeggen.

Sowieso is het niveau van de film verder hoog. Prima acteerwerk, boeiende personages en een fijne cinematografie, zoals Antonioni dat eigenlijk altijd wel heeft.

4,0*

De afsluiting van Antonioni's trilogie en ook gelijk de eerste drie Antonioni's die ik gezien heb. Het resultaat is er ook naar want hij heeft tot drie maal toe de volle mep weten te bewerkstelligen.

Erg character driven deze L'Eclisse waar Vitti het leidend/lijdend voorwerp is. De subtiliteiten van Antonioni d.m.v. zijn vlekkeloze cinematografische regie die een significante rol speelt in de narratieve structuur blijven een verademing. Vittoria is zo'n boeiend individu, mede door de manier hoe ze in het leven staat (op een briljante wijze geïllustreerd door Antonioni). De pogingen van Vitti en Delon, met allerlei goede bedoelingen van dien maar het onvermogen om te communiceren, en als je als kijker daar je eigen machteloosheid tegenover moet stellen is zo sterk. Het gebrek aan chemie versterkt dit alleen maar.

Onmogelijke liefde, nooit zo mooi vertolkt als Antonioni heeft gedaan in zijn trilogie. De ervaring van deze trilogie zijn persoonlijke hoogtepunten in mijn cinemaleven en denk dat Antonioni hier ook niet meer overheen gaat. Maar dat me nog veel moois te wachten staat lijkt me duidelijk. Nu Zabriskie Point, Deserto Rosso en Blow-up.

Klokkijken voor gevorderden,

Ik heb het voor het gemak maar even opgezocht, want de Italiaanse definitie van romantiek was me niet helemaal duidelijk. Thefreedictionary zegt over de difinitie van romanze het volgende: Ardente attaccamento emotivo o coinvolgimento tra persone; amore. Voor de Nederlanders onder ons: Iets met betrokkenheid en het verbonden zijn met elkaar, hoe vaag dat ook mag klinken.

Enfin, pronto per il romanticismo! (laat zien die romantiek) Nouja je moet even geduld hebben maar na precies 1 uur, 28 minuten, en 28 seconden had ik enig gevoel van romantische speelsheid (de sproeier). Daarvoor was het bij elkaar zo'n 37 minuten schreeuwende Italianen op de beurs, en de rest was waarschijnlijk de build-up van het verhaal. Ik moet toegeven dat ik niet wist dat dit onderdeel was van een trilogie, dus echt zeker weten doe ik het niet.

Maakt ook verder weinig uit want zoals het op mij overkomt is de romatiek in Italië puur zakelijk; ik mis vuur, passie en onbegrip. Ik mis speelsheid, en non-verbaal gewostel. Iets wat in de laatste 15 minuten nog enigszinds te zien valt. Het gebrek van een soundtrack was ook een behoorlijk gemis, simpelweg met de reden dat ik nogal lastig vaar zonder geluid.

Wat rest zijn de af en toe wat mooie shots en de belichting. (Lampen, lanterenpalen, koplampen) , maar verder dan opnieuw de bevestiging dat Italianen gewoon fucking druktemakers zijn, dat rtl Z op mute toch een fijne uitvinding is, en dat Italiaanse romantiek puur zakelijk lijkt, kom ik niet. Met als gevolg dat ik van mezelf zo om de 6 minuten op de klok mocht kijken, iets wat moeilijk bleek, maar ik durf mezelf na 127 minuten toch wel een gevorderd klokkijker te noemen.

Leuk natuurlijk, maar had graag de film goed gevonden zonder die titel, nu zal ik het er echter mee moeten doen.

1*

Ja, was will das Weib nu eigenlijk, voor den drommel?

Het is een vraag waar in ieder geval de mannen, die Antonioni laat opdraven in zijn trilogie, geen antwoord op weten. En vrouwen, communicerende vaten die ze nu eenmaal zijn, weten het dan van de weeromstuit zelf ook niet meer.

In l' Eclisse voelen Vittoria en Piero zich tegenover elkaar als vreemdelingen in een ver buitenland. De moderniteit, is de suggestie, heeft de oude vormen vernietigd waarbinnen mannen en vrouwen tot elkaar in relatie stonden, en nu ontdekken zij dat ze vreemden voor elkaar zijn; ze weten niet wat ze met elkaar aan moeten. Misschien zijn mannen en vrouwen eeuwig en altijd al vreemden voor elkaar geweest, maar verhinderde het - nu verdwenen - culturele weefsel waarin ze ingesponnen waren, dat de vraag naar de zin in hun hoofden opkwam. Een soort tweede zondeval.

Dat hele vervreemdingsvraagstuk is natuurlijk niet door Antonioni bedacht, en was in de loop van de twintigste eeuw in Europa tamelijk modieus geworden, om niet te zeggen verworden tot een cliché.

Op het eerste gezicht zou je ook zeggen dat dat vraagstuk niet uitnodigt tot filmische vergezichten, maar Antonioni weet met zijn trilogie juist de ongrijpbaarheid van dat thema en de machteloosheid van zijn personages daartegenover, toch wel op fascinerende wijze in beelden te vangen.

En dan blijkt eigenlijk dat het moeilijk onder woorden te brengen is waaròm de films van Antonioni zo boeiend zijn. Natuurlijk zijn er wel wat concrete aanknopingspunten, zoals in l' Eclisse de hectiek van de beursvloer als mogelijke metafoor van de moderne tijd, waarvan de doelgerichtheid en passie van de 'deelnemers' die van 'de liefde' en 'de menselijkheid' in de weg lijkt te staan, en de referentie aan de 'primitiviteit' van Afrika, waar Vittoria en haar vriendinnen misschien wel naar verlangen, maar er alleen met neerbuigendheid (om het nog zacht uit te drukken) op kunnen reageren.

Maar dat zijn slechts hulplijnen, en ongetwijfeld had Antonioni allerlei politiek-maatschappelijke opvattingen, maar dat is denk ik niet het punt van zijn films. Maatschappijkritiek en 'boodschappen' in die geest blijven niet zo lang goed. Het lijkt te gaan om schetsen van een existentiële situatie waarin zijn personages zich bevinden. Wel ligt Antonioni's sympathie in zijn vervreemdingsdrama's duidelijk bij de vrouw, die van de kant van de man voornamelijk wordt getracteerd op lompheid, egoïsme en onverschilligheid.

Het personage van Delon in l' Eclisse is misschien wat te dik aangezet met zijn gladheid, zijn telefoons en zijn autootje, maar Monica Vitti is uitstekend als dolende en twijfelende vrouw, die haar levendige en opgewekte blik in een oogwenk kan laten verstarren tot een doffe, sombere leegte. En Rabal zit prachtig als een ondoordringbaar blok beton in zijn leunstoel.

Het zijn echter de kaders (een huiselijk interieur, of een desolate buitenwijk) waarin die personages worden geplaatst, en hoe dat in beeld wordt gebracht, met het nadrukkelijk inzoomen op gebouwen, voorwerpen, maar ook bomen en ruisend struikgewas, die daardoor iets vreemds en buitenaards (ik meende zelfs een vliegende schotel op een betonnen paal te zien) krijgen, waarmee Antonioni de vergeefs naar zin zoekende moderne blik lijkt te verbeelden, met een allure van een Tarkovski, avant la lettre. En de hier al terecht veelgeroemde eindsequentie tlit wat mij betreft l'Eclisse zelfs nog boven l 'Avventura en La Notte uit.

Een lantaarnpaal is een mooie uitvinding, is mijn persoonlijke mening, maar in l 'Eclisse laat Antonioni het schijnsel daarvan het licht van de maan verduisteren. En misschien is dat, in al zijn compactheid, wel het voorbeeld bij uitstek van wat Antonioni met zijn beeldtaal vermag. Zonder die lantaarnpaal, of wie dan ook, in het beklaagdenbankje te zetten.

Het begint vrij conventioneel, met een relatiebreuk, al krijg je meteen die lethargische sfeer, dat ondoordringbare van Monica Vitti. Daarna krijgen we een politiek incorrecte scène waarin een Afrikaanse vrouw geparodieerd wordt en grove opmerkingen volgen over de Afrikaanse "wilden". Ik vraag me af wat de mensen daarvan zouden vinden die protesteren tegen Kuifje in Afrika. Een visueel hoogtepunt is de scène waarin ze door een wolk vliegen. Een contrast daarmee vormen de scènes op de beurs, die voorgesteld wordt als een groot casino. Daarmee is het contrast aangegeven tussen Vittoria en Piero (Alain Delon): zij is een gevoelsmens, hij een materialist. Wanneer die dronkaard verongelukt in die gestolen auto, denkt Piero aan de blikschade. Het dialoogloze einde is bevreemdend, alsof Antonioni aanhanger is van de stelling "Een beeld zegt meer dan duizend woorden."

Het is meer poëzie dan plot. Bij momenten is hij me wat te langzaam om van een echte klassieker te spreken. De titel ("De eclips") is me niet helemaal duidelijk, wellicht een metafoor voor het uitdoven van een relatie?

Bijzondere film met vaste Antonioni-thema's als de emotionele afstand tussen man en vrouw, eenzaamheid en de kilheid van de moderne maatschappij. Vitti wandelt door Rome, meestal in de vroege ochtend, waarbij bizarre bouwsels en lege straten een gevoel van vervreemding, exclusiviteit oproepen. Vitti staat bekend om haar knappe koele gelaat, af en toe breekt er wel een lach door en lijkt ze meteen 10 jaar jonger. Erg fijne actrice is het toch. Haar tegenspeler Delon speelt een nerveuze, springerige beurshandelaar die valt voor haar charmes, maar niet echt het geduld kan opbrengen- treffend is de scene waarbij Vitti hem opbelt, twijfelt wat ze zal zeggen, maar dan heeft Delon al in haar oor gebruld en de hoorn er op gegooid.

Als contrast met de trage ochtendwandelingen zijn er scenes van de Romeinse beurs, handel in lucht en speculatie- Vitti is echter niet geïnteresseerd in de dynamiek van deze lawaaierige omgeving, maar meer in persoonlijke drama's: ze volgt stiekem een verliezer, slachtoffer van wat een beurskrach lijkt te zijn, om te kijken wat het verlies met hem doet.

Zowel Delon als Vitti spelen zeer sterk, maar de film draait meer om beeldtaal dan dialogen of acteerprestaties. Antonioni gebruikt opvallende kadrering, bijzondere locaties, en hij neemt de tijd. Dat is niet erg want er zijn genoeg prachtige shots om je aan te vergapen. Daarbij zijn de laatste minuten een gedurfd experiment: minutenlang shots van leegte, afwezigheid. Even komt een blonde vrouw in beeld, maar het blijkt Vitti niet te zijn. Antonioni zette me wel meer op het verkeerde been: tegen het eind dacht ik zelfs even een echte eclips te zien, en een sterrenkijker, maar dat bleek bij nader inzien een waterwolk en een spuit.

Nou ja er zal mij wellicht het een en ander zijn ontgaan maar ik vind dit wel de minste van de trilogie.

Veel van de filmerij is een lust voor het oog en ook de personages zijn interessant maar echt ondersteboven ben ik hier niet van. Monica Vitti wel weer geweldig trouwens.

Het einde? Tja het zal wel.

Sterke film weer van Antonioni, die zeker het eerste uur in mijn straatje ligt en veel meer van doen heeft met La Notte dan die andere films L'Avventura of Red Desert. Hij lijkt ook een soort vervolg op La Notte te maken en zegt zoiets als: het leven is zinloos, blijf bij elkaar, dan heb je nog iets en beter wordt het toch niet. Misschien iets te pessimistisch en leven zonder doel maar voor hedone kan ook best leuk zijn. Het leven is immers zinloos, probeer je dan maar te plezieren. Maar soms smaakt me dit best en ik stoor me er niet aan.

Enfin, de sterke Vitti houdt constant de aandacht erbij en de losse scènes stuk voor stuk zijn om te smullen. Zo zit je 10 minuten te kijken naar emotionele Italianen op de beursvloer, en dat blijft boeiend. Het tempo en ritme zijn constant gewoon uitstekend met lange scènes die geen moment langdradig worden. Iets over de helft, als de aandacht minder op Vitti ligt, wordt de film ook een stuk minder interessant. Nog steeds fijn kijkvoer, maar op alle vlakken minder. Pas tegen het einde, zeker de laatste lege vijf minuten met enorm veel zeggingskracht komen in niveau weer in de buurt. Als geheel meer dan goed, maar het had een echte topper kunnen zijn, 4,0*.

Ik ging aan de gang met Antonioni omdat er zo weinig gezien had en omdat ik telkens zijn naam tegenkwam als referentie bij films die ik goed vond. Nergens was dat zo duidelijk als hier. Uit mijn bestaande top 10 kan ik zo al bij vijf a zes films die invloed aanwijzen. Ik vind het een groots meesterwerk. Waar L'Avventura nog grote gebeurtenissen nodig had en La Notte veel dialoog, L'Eclisse heeft geen van beide. De film is abstracter. ongrijpbaarder maar voor mij ook genuanceerder en ontroerender met het mooiste einde dat ik in tijden in een film zag en ga ruimte in mijn top 10 maken, zowel die voor films als die voor regisseurs

De beste film uit deze 'trilogie' blijft nog altijd La Notte, maar dat maakt van L'Eclisse geen slechte film. We volgen 2 mensen die toch wel wat verschillen van elkaar en naast elkaar lijken te praten en te leven, zodat hun liefde als een eclipse komt en meteen ook gaat. Enkele fascinerende scènes en vooral mooie shots maken van deze film weer een heerlijke rit.

In memoriam : Monica Vitti

Mijn DVD is een uitgave in de Franse reeks 'Legendarische acteurs' (Alain Delon dus) maar het is Monica Vitti die de show steelt met haar eens dromerige eens opgewekte personage Vittoria. De scene waarin ze in een appartement met vriendinnen speels de Afrikaanse (voor haar onbekende) cultuur in een stereotiep gedrag nabootst, blijft mede dankzij een perfecte zwart wit fotografie voor eeuwig op mijn netvlies gebrand.

Schitterende film. Moet het nog gezegd worden ? De visie die Antonioni etaleert is een voortreffelijk brokje cinematografie. Het begint al bij de credits. Een score die begint als een typisch Italiaans deuntje maar omslaat in dreigende anti ritmische klanken. 'Ceci n'est pas une pipe' lijkt Antonioni te zeggen.

Magistrale opening. Daar ligt alles wat Antonioni definieert. Een crisis bij het koppel wordt vooral zonder woorden geuit. Staren, wanhoop, vastklampen … het zijn de emoties die Antonioni toont

Kader binnen het kader : steeds aanwezig in het beeld en in de beginscene zie je hoe Vitti een kader zelfs verandert door met objecten te schuiven.

Modern vs traditie : decor van het huis nl moderne schilderijen, oude beelden.

Rome en Italië zitten in een spanningsveld tussen moderniteit, urbanisatie (gordijn gaat open en een gebouw ‘paddenstoel’ – verwijzing naar de nucleaire dreiging atoomwolk) en traditie (beursgebouw)/ De scene in de beurs is al even significant : de chaos, geschreeuw, agressie is het nieuwe Italië dat wel in de oudheid heerst = gebouw is een soort tempel, Colosseum

Delon is symbool voor jong en dynamisch = matrialisme ten top. Tijdens de ondergang van de beursnotering is hij onverschillig, ook als zijn sportwagen gestolen wordt

De titel (zonsverduistering) is symbolisch voor het wegtrekken/stilstaan van gevoelens. Bij de eerste crisis reageren de personages apathisch, dan opnieuw vindt het koppel liefde maar op het einde verdwijnt (letterlijk) de geliefde ... en de liefde ... en het verhaal. Enkel een docu registratie van hun ontmoetingsplaats met de waarschuwing( krantenkop) : vrede is zwak. En daarmee, zo maar uit het niets, wordt de film L'éclisse razend weer actueel.

Antonioni behoort tot die grote invloedrijke cineasten uit de jaren 60-70. Zijn films zijn niet altijd even behappelijk voor het grote publiek. Menig cinefiel daarentegen smaakt zijn oeuvre wel, zeker toch wat La notte of l'Avventura betreft. Ik weet het niet zo goed, behoudens La notte dan, die was geweldig.

L'Eclisse gaat over relaties en de verwachtingen daarvan. Daar waar de film start met een observatie van een stukgesprongen relatie waarbij het "beeld" de "klank" overheerst, dan weet je dat het voorbij is. Ander en beter moet Vittoria gedacht hebben. Anders was het wel, "beter", dat valt nog te bezien. Passioneel, maar niet amoureus. Een relatie zonder klik, een tussendoortje, maar tegelijk wel verloren lopen en tot de conclusie komen dat men niet wil investeren in de andere. De wil om voor elkaar te gaan is er nooit geweest. Men blinkt dan ook uit in afwezigheid. Antonioni maakt er iets eigen van met metaforen en symboliek. Daarnaast prachtig gestileerde beelden en cameragebruik.

Maar de afstandelijkheid overheerst, niet alleen tussen de personages, maar ook bij mij als kijker. Niet eenvoudig dus.