Dorp aan de Rivier (1958)

Het verhaal speelt zich af begin 20e eeuw. Dorp aan de Rivier is het rijke verhaal van de excentrieke dorpsdokter Tjerk Van Taeke, die in een klein Brabants dorpje op geheel eigen wijze zijn beroep uitvoert. De dorpelingen kunnen maar aarzelend wennen aan deze eigenzinnige dokter.
De dokter wordt subliem gespeeld door Max Croiset. Zo intens en overtuigend gespeeld, dat het een genot is om naar te kijken. Ik durf te stellen een van de beste acteerprestaties ooit in een Nederlandse film.

Aan de hand van een aantal op zich zelf staande gebeurtenissen, korte verhalen, wordt het leven van de markante dokter in het dorp aan de rivier (de Maas) verteld. Deze verhalen worden smeuig verteld door de stroper Cis (Bernard Droog). Uit de verhalen blijkt dat Van Taeke een mythe is geworden. De voice over leidt de verhalen in en uit, op een geestige manier. Storend is deze voice over absoluut niet, integendeel, want functioneel en gedoseerd.
Bernard Droog is de stroper die als twee druppels water lijkt op Max Croiset; het zou zijn broer geweest kunnen zijn! En een goed acteur is hij ook.

Kijken naar Dorp aan de Rivier is als transporteren met een teletijdmachine naar begin 20e eeuw. Het geheel komt namelijk heel naturel en authentiek over, zelfs bijna documentair. Het zijn stuk voor stuk prachtige verhalen. Absoluut hoogtepunt is het verhaal met de dodenwake.
Zittend naast de kist met het lijk, mijmeren en scheppen de kerels, want dat zijn het, op over zichzelf. Een man zegt alles te durven. Vervolgens gaat een kale man met een markante kop, genaamd Pale Pie, daar nog eens overheen; hij zegt te durven wat niemand durft; namelijk het doek van het hoofd van Mammeke trekken. Mammeke is de vrouw die naar eigen zeggen aan een enge ziekte lijdt en daarom altijd een doek over het hoofd heeft, waardoor niemand haar gezicht kent.

De film zit vol memorabele scenes. Daarbij is de dood een centraal thema in de film. Hoe Van Taeke met het verlies van zijn vrouw omgaat is adembenemend mooi om te zien. Mooi is ook de manier waarop zijn oudste zoon hier mee omgaat, met blikken die boekdelen spreken.
De vergelijking met Ingmar Bergman is hier op zijn plaats. Qua stylering en thematiek doet de film daar zeker aan denken, dien ten verstande dat Dorp aan de Rivier minder filosofisch is dan Bergman films.

Het is onvoorstelbaar dat dit pas Fons Rademakers' eerste film is, want de film benadert de perfectie op meerdere fronten; de setting, casting, de dialogen en de vertelkunst. Het is dus eigenlijk niet zo vreemd dat de film genomineerd werd voor de Oscar voor beste buitenlandse film.

Nog even over de dvd. Allereerst: de beeldkwaliteit is uitstekend! Beter kan niet, zou ik haast zeggen.
Het geluid is goed, waarbij je kunt kiezen uit de originele en de ge-remasterde versie. De optionele Nederlandse ondertiteling kan voor sommige mensen handig zijn. Het oud Nederlands (met accent) dat gesproken wordt, KAN lastig verstaanbaar zijn.
Zoals bij de andere delen uit de box hier ook setfoto's, affiches en de originele bioscooptrailer. Zeer spijtig is het dat Rademakers audiocommentaar hier ontbreekt. Een gemiste kans!

Ik geef Dorp aan de Rivier 4,5* en plaats de film meteen bij mijn Nederlandse film favorieten.

Vond dit zeer goed verteld verhaal, met een eigenaardige sfeer. Tenminste het doet denken aan een bepaalde tijd, maar is eigenlijk op veel fronten tijdloos, zo kwam het over. Een zeer leuke voice over en tal van andere zaken. 4 sterren

Deze film toont een prachtig stukje Nederlandse geschiedenis. Dit is eenvoudigweg een meesterwerk, zeker gezien het feit dat dit Rademakers debuutfilm is. Naturel en sterk geacteerd, mooi verteld en prachtig gefilmd, vaak sober, maar zó mooi.

Ik vond het jammer hoe ze de Nederlandse ondertiteling op de dvd hebben gedaan. "Hij schoot vlak langs m'n pet" wordt 'vertaald' met "Hij raakte me bijna". Waarom niet gewoon letterlijk ondertiteld? Juist dat bloemrijke taalgebruik past zo goed bij de film.

Meesterlijk stukje cinema en ongetwijfeld één van de beste Nederlandse films.

Rademaker gaat op erg slimme wijze om met het Nederlandse landschap, haar cultuur maar vooral met de nostalgie die daaraan verbonden is. Rademaker zet ook een facinerend beeld neer van de Nederlander. De uitgesproken mening, gebruik van taal en de vaak nuchtere kijk op zware zaken. Dit alles zet hij neer met een geweldige mise-en-scene (zo was de belichting meesterlijk) en met enkele schitterende verhalen. Dorp Aan De Rivier schetst een erg mooi en uitgebreid portret van een dorp anno het begin van de 20ste eeuw. Erg sfeervol en ook zeer vermakelijk.

Mooie verfilming van de fragmentarische streekroman van Anton Coolen over het leven in een klein dorpje —waar iedereen iedereen kent— in het begin van de 20e eeuw. Leuke verhaaltjes die door Cis den Dove aan elkaar gepraat worden. Naast het fraaie camerawerk vallen ook de prima acteerprestaties op, in het bijzonder van Max Croiset als de dokter, volgens de trailer “een eigenaardig man”. Dat kun je wel zeggen, ja. Zonder twijfel een van de betere Nederlandse films, die ondanks zijn ouderdom nog steeds boeit. En Lou Geels heeft volgens mij aan deze film zijn rol van Bromsnor in de Swiebertje-serie overgehouden.

Eén van mijn lievelingsboeken, vele malen gelezen in de uitgave die nog bij mijn vader (eveneens een huisarts) in de boekenkast stond en waarin Cis den Dove nog “den Doove” heet. Maar o o o, wat is deze verfilming een teleurstelling. Aan “de legenden en verhalen die sedert eeuwen aan de volksmond ontsproten” is niet veel legendarisch meer aangezien alle schilderachtige en bijna groteske personages zijn verworden tot platte en toneelmatige mensjes (met uitzondering van Huib Orizand die er geweldig uitziet als Pale Pie), de verhalen worden achter elkaar door verteld in plaats van in fragmenten door elkaar heen zodat het hele effect van een vlechtwerk verdwijnt, de pointes ontbreken soms (waar is de “hersenoperatie” van Pale Pie gebleven?), het spel is vaak ouderwets toneelmatig en de dialogen te traag en geaffecteerd (“Ja ja, we hebben de slag geheurd!”). Max Croiset doet z’n best als de titelfiguur maar overtuigt me niet (misschien is Tjerk van Taeke wel zó larger than life dat elke uitbeelding van vlees en bloed tekort schiet), en Mary Dresselhuys is hier een waarlijk lustremmende verschijning.
        Kwaliteiten zijn de fraaie fotografie (en de fraaie DVD-transfer), het feit dat de film niet sentimenteel wordt (zodat van de dokter gelukkig geen kerkganger wordt gemaakt) en een paar kleinere rollen, zoals die van Servaes Wildschut in zijn enige verschijning op het witte doek als Van Taeke’s oudste zoon Hendrik (hun onuitgesproken begrip omtrent de laatste rustplaats van de moeder is ontroerend) en van Jan Teulings als de onkreukbare burgemeester. En de doodswake is wel aardig, maar ook weer geen hemelbestormende scène.
        O, ik weet het wel, ik moet deze film op zichzelf beoordelen en niet steeds met het boek gaan zitten vergelijken, en ik zal me dan ook niet beklagen over het feit dat ongeveer de helft van de verhaallijntjes is gesneuveld bij de vertaling van boek naar film, maar ook dán zie ik hier niet meer dan een brave film die een vlak verhaal zonder sjeu vertelt. Misschien moet ik wat milder in mijn oordeel zijn omdat de Nederlandse cinema in 1958 nog enigszins in de kinderschoenen stond, maar wat zou het mooi zijn wanneer iemand als Jean-Pierre Jeunet zich over een remake zou ontfermen...
        Overigens had ik dit boek vroeger ook in zo’n zwartgekafte Nijgh & Van Ditmar-uitgave met voorop een filmfoto van dokter Van Taeke die, naast Willem op de bok van zijn rijtuig gezeten, zijn dubbelloops jachtgeweer op een kwaadsprekende boer richt, maar IMDb en andere sites vermelden voor deze film een lengte van 92 minuten, dus deze DVD lijkt de volledige versie van de film te bevatten; ik denk dat de scènes waarin Van Taeke die man op de korrel neemt misschien wel zijn gefilmd maar uiteindelijk op de cutting room floor zijn geëindigd.

Goeie film over een wat excentrieke dokter in een klein dorpje aan de Maas die iedereen kent. De film begint wat fragmentarisch, maar het geheel wordt mooi aan elkaar gepraat via een prima voice-over. Een aantal goeie scenes (licht komisch/licht dramatisch van toon). Vanuit historisch oogpunt is dit regiedebuut van Fons Rademakers, en tevens de eerste Nederlandse film die voor een Oscar genomineerd is, wel een interessante film.

Een mooie, wat oubollige en (voor die tijd) een goeie film. Met goeie acteurs.

De film start met enkele pagina’s uit het gelijknamige boek van Antoon Coolen waarop het gebaseerd is, althans zo lijkt het mij. Het boek (dat ik niet gelezen heb) werd reeds gepubliceerd in 1934, dus al een oudje op het moment dat de film werd geproduceerd. In het voorgestelde fragment uit het boek wordt grappig genoeg een sneer gegeven naar de ‘modernisatie’ van de samenleving. Auteur Antoon Coolen vertrok in zijn werk van 1934 dus al vanuit een soort nostalgie naar een geïdealiseerd verleden, wat helemaal aansluit bij wat er in die tijd leefde aan radicale en minder radicale politieke stromingen in Europa. De film van 1958 - in een nog modernere tijd - vertolkt op zijn beurt diezelfde nostalgie. Hadden Antoon Coolen en de jonge Fons Rademakers reeds een blik kunnen werpen op de wereld van vandaag, waren ze wellicht steil achterover gevallen. Maar dit terzijde.

Het scenario van Hugo Claus voor deze film kon me niet zo boeien. Gefragmenteerde verhaallijn waar ik me niet betrokken voelde, noch bij Max Croiset (die wel prima acteert), noch bij verteller Bernard Droog die er maar wat tussendoor komt fietsen. Waarbij ik me afvraag of het wel een goede keuze was om nu net dit boek van Coolen als basis van de film te nemen. Enkele potentieel spannende momenten worden verder helemaal niet benut - het is inderdaad geen thriller en waarschijnlijk bedoeld als familiefilm? - wat ook al niet voor compensatie zorgt.

Wat ik wel top vind, is de fotografie. Mooi hoe men de landschappen integreert en ook de binnenfotografie is om van te smullen. De compositie en belichting bij de scène aan de doodskist is een parel, ongeacht de flauwiteiten die gedebiteerd worden, en er zijn nog wel meer voorbeelden. Rademakers en co wisten duidelijk hoe de camera gehanteerd moest worden en waren wél volledig mee met de moderniteit. En om die reden raak ik toch aan een voldoende voor deze debuutfilm van Rademakers.

Naar de gelijknamige roman van Antoon Coolen met scenario en dialogen door Hugo Claus.

Wat een rust komt over je heen bij het zien van deze heerlijke film.

Filmgenot met dit klein meesterwerkje dat je meetroont in volksverhalen, dorpstypetjes en de kunst het gewoon en gevat te vertellen.

En filmisch ook best in orde, waardoor ge onvermijdelijk tot het besluit moet komen dat Rademakers hier toch met deze "Dorp aan de Rivier" ons een te koesteren werk heeft nagelaten.

Heel goede vertolkingen van vooral Max Croiset en Bernard Droog. En ook Jan Teulings is sterk in de rol van de hypocriete burgemeester.

Debuutfilm van Fons Rademakers leverde hem een nominatie op voor een Oscar en een Gouden Beer, maar behoort zeker niet tot zijn beste werk. Hugo Claus en Fons Rademakers bewerkten de dorpskroniek van Antoon Coolen over een Brabants dorpje aan de Maas aan de hand van de nieuwe Friese dorpsarts dr. Van Taeke [Max Croiset]. Traag, onvermijdelijk episodisch en onevenwichtig, maar Croiset is uitstekend, het camerawerk van Eduard van der Enden is prachtig en de ontknoping is sterk.

Film die ik al best een tijdje wilde zien, blijkt hij 'gewoon' op Prime te staan.

Ben niet bekend met het boek, maar de film kon mij wel bekoren. Prima hoofdrol voor Max Croiset, al zit hij niet in de beste scène, de nachtwake bij Lange Lent. Goeie koppen hebben de acteurs ook.

Het is wat fragmentarisch, en een enkele episode vond ik wat minder geslaagd. En toch even mierenneuken, de accenten zijn all over the place, het vrij duidelijk herkenbare Oost-Brabants hoor je slechts een enkele keer. Maar over het geheel een meer dan verdienstelijk debuut van Rademakers.

PS ik moet toch ook de scène met de zigeunerin even benoemen, kan me voorstellen dat dat ongehoord was in het spruitjes-Nederland van de jaren 50. Nu zou die scène in onze tijd ook voor ophef zorgen, maar dan niet door de seksuele lading maar door de weinig vleiende portrettering van de zigeunerin.

Ik zag van Rademakers eerder De Aanslag, Makkers Staakt Uw Wild Geraas, Als Twee Druppels Water en Mira en op de middelbare school ook nog Max Havelaar. Allemaal lang geleden en op Max Havelaar heb ik niet eens gestemd. Maar ik vond Dorp aan de Rivier verreweg de beste. Vooral een bijna terloops en fragmentarisch verteld verhaal over botsende levensopvattingen. Niet alleen van de dokter maar ook van de verteller. En in die zin een aanval op de katholieke, Brabantse burgerlijkheid.

Qua beelden verrassend poëtisch en expressief. Met veel aandacht voor blikken, schaduwen, licht en gezichten. En de manier van verhaal vertellen is niet traditioneel. De film wisselt feitelijk tussen twee hoofdpersonen en verteld over de dokter als een serie herinneringen. Naar een boek van Anton Coolen. Met een script van Hugo Claus en rollen van Max Croiset en Mary Dresselhuijs die ik geloof ik nog nooit zo jong zag..

Rademakers was ambitieus geweest. Hij was assistent geweest bij Vittorio de Sica, Jean Renoir en Joris Ivens en dat was zijn opleiding. Hij had de film toen hij af was vertoond aan Ingmar Bergman. Nog voor anderen hem hadden gezien. Rademakers was een van de eersten die een redelijk consistente carriere van lange speelfilms wist op te bouwen die uiteindelijk ruim 30 jaar zou duren. Alleen zou hij pas met zijn een na laatste film De Aanslag weer vergelijkbare Buitenlandse aandacht krijgen. En qua naam is het niet "onze" Ingmar Bergman geworden.

Maar dit is voor mij eredivisie Nederlandse film.

En met deze Dorp aan de Rivier het regiedebuut van Fons Rademakers, naar men zegt genomineerd voor de Oscar beste buitenlandse film en in een mooie Quality film collection uitvoering. Meenemen en gewoon proberen denk ik dan maar, hoewel ik verder geen idee van de inhoud had. Wel begrijp ik dat het verhaal gebaseerd is op het gevierde boek van Antoon Coolen, en net als in het geval van Toon Kortooms en diens 'Help de dokter verzuipt', de lading in die zin niet dekt als ik andere gebruikers zo mag lezen.

Zonder de kennis van het boek kijkt de film aanvankelijk prima weg met de excentrieke dokter, de fraaie cinematografie qua belichting en contrast en niet te vergeten de typische Hollandse plaatjes, is de zwart wit stijl altijd mooi, en wordt het dorp verder gevuld met bijzondere karakters, want zo de waard zo zijn gasten en dat geld net zo voor de excentrieke dokter en zijn aparte clientèle. In die zin is het een optelsom van mooie plaatjes en rare karakters en hebben we een typerende beeld omtrent de sokkel waar de wijze dokter opstaat, zijn zaken en werk een kwestie van leven of dood kunnen zijn, en hij weinig tegenspraak duld van het onwetende volk.

Resultaat zijn enkele bijzondere gebeurtenissen, dialogen en ruzies waar de gemiddelde dorpsbewoner een God vrezend en verder een dommig iemand is in een harde tijd, hebben we een aantal bijzondere gebeurtenissen zoals de oversteek van de rivier en weer terug, ademt het geheel nostalgie uit, zijn de sneeuwbeelden prachtig, en heeft dokter Max Croiset toch maar een erg bekende stem zonder dat ik die kan plaatsen. Het geheel is op zijn minst bijzonder te noemen, maar verder heb ik er niets mee. Een drie voor de moeite.