Melancholia (2008)

Als je het plotje hierboven leest, kun je inderdaad stukken missen. Indien niet gelezen, wordt het toch verrekte moeilijk de film te volgen als je nicotine-verslaafd bent of aan de diarree bent. Gelukkig heb ik van beide problemen geen last, en had ik het plotje niet bestudeerd en heb ik de 7,5 uur (met toch 2 pauzes van een kwartier) geheel uitgezeten. Geen straf, alhoewel er van een verwacht 'meesterwerk' of 'onbeschrijflijke ervaring' geen sprake was.

De traagheid leidt zelden tot verveling, wel de zogenaamde experimentele tussenstukjes die naar mijn mening niks toevoegden. Wellicht dat deze een mijmerende zit wisten te doorbreken, 'wakker blijven' waarschuwingen. Ik kon er niks mee.

Angeli Bayani speelt overigens de sterren van de hemel.

Melancholia bevat momenten die je raken, maar de film in z'n totaliteit heeft toch missers.

Emotionele armoede:

Zojuist terug van m'n eerste film van het IFFR in Groningen en ik dacht: laat ik het spits afbijten met die regisseur met z'n lange films. Eerdere ervaringen met lange films zijn over het algemeen positief gevallen, dus de verwachtingen waren enigszins hoog. En voor dat ik verder ga: eerlijk is eerlijk, ik heb een kleine 2 uur gemist vanwege eten koken en belangrijke andere zaken die, omdat de film tegenviel, ik maar tijdens de film geregeld heb.

Kort samengevat was dit een flinke tegenvaller. En daarbij kan ik weinig punten aanleveren die mij positief stemden. Het meest irritante vond ik de geluidsband, die veel te hard was, waardoor menig geluid overstuurde, wat pijn deed aan m'n oren. Daarbij kwam dat de geluiden in de jungle me deden denken aan m'n eigen wake-up light met vogelgeluidjes. Het camerawerk was buitengewoon saai en ongeïnspireerd. De positionering was weinig boeiend, de camera is vooral statisch, wat bij mij het gevoel geeft van een regisseur en/of cameraman die niet goed weet wat hij met het apparaat aan moet. De kadrering van de shots was ook jammerlijk amateuristisch. Veelal totaalbeelden en een paar keer een onbegrijpelijke close-up van bijvoorbeeld wat dansende mensen. De rijders, voor zover ze erin zaten zijn volgens mij in een dronken periode gefilmd. De film is geschoten met een digitale camera, wat op zich niet erg is, ware het niet dat de lichtman z'n werk niet goed heeft uitgevoerd. Het acteerwerk was zo-zo, maar het lijkt me lastig normaal te blijven doen als er minutenlang een camera op je gericht staat. Het verhaal en de ontwikkeling daarvan hebben me geen moment geboeid en de montage wou ik maar laten voor wat het vooral niet is. De hele film door had ik het idee dat de filmmaker - verstoken van welk talent ook - zijn plekje wil vestigen door een eigen stijl te laten zien, lees: beelden onnodig lang aanhouden. Daarbij was het ook nog slechts zelden een mooi beeld. De eerste 4 uur heb ik welgeteld 3 mooie scènes gezien, veel te pover. En het ging me uiteindelijk irriteren, die nodeloze traagte die werkelijk niets toevoegd. Geen enkele bezieling opgemerkt, in welk beeld ook. Daarbij het fletse acteerwerk, die personages neerzetten waar ik echt 0,0 binding of invoeling mee kreeg, wederom door het gebrek aan emotie in de film.

Ik denk dat met een beetje montage het verhaal makkelijk in 90 minuten had kunnen worden vertelt. Wellicht dat het dan nog enigszins een enerverend drama had kunnen zijn.

Wat was dan wel positief vraag je je misschien af? Wel, het feit dat ik in de statische shots in de jungle allerlei gezichten meende te zien in de tropische planten. Dit maakte het tweede deel van de film een stuk draaglijker.

Melancholia heeft momenteel het record voor mij om de langste film te zijn die ik zag, al tel ik dan van serie naar film omgezette dingen als Berlin-Alexanderplatz niet mee. Zag deze in één zit (met korte pauzes tussen iedere disc). Het was te doen, maar je wordt er toch wat murw van na een tijdje.

Gelukkig was het wel een boeiende film, ondanks dat het tempo nauwelijks lager had kunnen zijn. In feite is het een verhaal over revolutionairen lang nadat de revolutie gefaald heeft. Best een interessant uitgangspunt en het verlangen van een tijd waarin de passie voor verandering nog leefden, evenals de herinneringen en blijvende schade van het verleden worden ontroerend verteld, soms zelfs aangrijpend. Ik zou niet zeggen dat dit een film is waar je zomaar even weg kunt gaan om te eten of iets dergelijks, want er wordt wel degelijk iets opgebouwd en er zit veel nuance en detail in de vertelling. Dit is meer narratieve cinema dan ik verwacht had zelfs. Het is alleen slechts enorm lange en langzame cinema. Het effect doet wat aan roman denken wellicht, al lees ik nooit een boek 7 en een half uur aan een stuk.

Lav Diaz beweegt de camera nauwelijks en bijna iedere scène bestaat uit slechts één shot, die dus meestal geheel statisch is en ver op afstand staat. Dat er weinig beweging in zit is op zich jammer (bij Satantango hielp het om steeds iets te zien te hebben), maar aangezien Lav Diaz, die zelf het camerawerk verrichte), allesbehalve een vaste hand heeft is het misschien maar beter dat de camera meestal vast op statief staat. De momenten met camerabeweging waren namelijk de zwakste, door het irritante geschud ervan. Hij heeft wel een oog voor compositie, dus de statische shots zijn wel boeiend genoeg. Het geluid was ook slecht. Duidelijk voornamelijk alleen met de camera opgenomen zonder nabewerking, zodat alles wat dicht bij de camera staat het meest hoorbaar is. Aangezien de acteurs zich vaak juist op een grote afstand bevinden zijn ze moeilijk te verstaan. Het merendeel is ondertiteld, dus het is te volgen, maar zodra de personages ineens even Engels spreken is het nauwelijks te doen.

Deze moet het vooral van het sterke verhaal en gewoon erg goede scènes hebben, evenals het enorm sterke spel van hoofdactrice Angeli Bayani. Vooral het eerste deel, waarin het hoofdtrio een ander rol aanneemt zijn boeiend. Helaas wordt het uiteindelijk ook hier net niet briljant. De junglescènes moeten waarschijnlijk de langzame tocht naar een onvermijdelijk eind uitbeelden, waarbij de sloomheid zowel verveling als angst moeten overbrengen. Kan zijn, het blijft toch een herhaling van dezelfde soort shots en momenten voor bijna twee uur lang en aangezien wat er gebeurt allang eerder verteld was voegde het maar weinig toe. Als een vijf uur durende film gefocust op de personages die de revolutie hebben overleefd vond ik het sterker en origineler. De laatste twee uur hadden zelfs geschrapt kunnen worden. Dat schrijf ik ook niet vaak, overigens.

Een meesterwerk is dit niet en gezien de lengte is dit eigenlijk extra jammer. Je wil haast een beloning hebben voor zo'n zit, maar Lav Diaz levert dat niet. Sterk en gedenkwaardig is het wel, dus ik hoop dat een andere film van hem wel echt levert.
3,5*

Wat een afgrijselijke plotbeschrijving overigens, met ook nog veel spoilers. Even aanpassen.