Fellini - Satyricon (1969)

Ik kon dit werkelijk niet helemaal uitzien. En aanzien.

Vreselijk gedrocht van een film. Smerige kleuren, muziek met een enorm hoog keukengerei-trommel gehalte, eindeloos doormekkerende personages, lawaai, lelijke en nog lelijkere mensen (die door moeten gaan als mooi blijkbaar) ...

Visueel vond ik dit echt niks. Zat voortdurend met het gevoel dat ik naar een toneelstuk zat te kijken, uitbundig zwalpend in de meest goedkope decors en kitscherige kleuren. De muziek werkt enkel enerverend, net als de eindeloze stromen nutteloze conversatie. Personages vertellen vaak wat er gebeurd, zwijg dan liever. Dat een verhaal ontbreekt stoort mij niet eens, maar zorg dan wel dat er iets is wat mij verder kan boeiend.

Ik geef royaal toe dat ik de film niet uitgekeken heb, maar stem toch. Na 1 uur irritatie en nog even snel skippen is een 0.5* meer dan gerechtvaardigd. Wat een onding.

Zag hier vantevoren nogal tegenop. Enkele trailers beloofden nou niet gelijk een veelvoud aan boeiende beelden. Maar ja, Fellini is nou eenmaal een van mijn favoriete regisseurs dus moest ik mij maar eens onderwerpen aan deze film.

De film bevat op de 2 hoofdpersonen na, die zich bijna constant gezamenlijk in steeds een andere situatie begeven, nauwelijks een rode draad. Op zich niet erg, maar hier bekroop mij soms ook het gevoel van: wat moet ik hiermee? Lelijke kleuren soms. Vooral rood was niet om aan te zien en de zonnestralen waren te kunstmatig. Het leek wel alsof Fellini een grote bouwlamp zijn decors liet belichten. Soms echter als de aandacht dreigde te verslappen toch wel weer boeiend. Het spel van liefde tussen de hoofdpersonen was allerminst romantisch, maar boeide wel. Al was het maar omdat er soms een triootje uit kwam rollen en een lid daarvan daarna prompt geslachtofferd werd. Misschien een of andere link naar de slavernij? Waar linkte de film eigenlijk niet naar? Meerdere tijdsaspecten kwamen aan bod, zonder deze volgens een duidelijke structuur uit te werken. Wat ik er uit af kon leiden was dat ze telkens op de vlucht waren, ontberingen moesten ondergaan en soms letterlijk moesten kruipen en smeken voor hun leven. Een les in nederigheid of zo.

In ieder geval soms wel degelijk boeiend. Bepaalde beelden blijven beklijven, zoals het collectief nemen van een bad, de voorloper van de schuimparty `s? Of het gevecht met de minotaures en het huwelijk op zee. Echter, Fellini blinkt hier soms uit in lelijkheid en meerdere malen kreeg ik het gevoel alsof hij niet veel te veel hooi op zijn vork genomen heeft. Wel leuk om gezien te hebben, toch op I Vitteloni na de minste Fellini tot dusver. 3*

Mijn tweede Fellini, maar ditmaal (helaas) niet raak. Simpelweg niet boeiend genoeg als geheel.

Satyricon is een van de meest unieke films die ik ooit zag. Eerst vond ik het maar lastig om in te komen, toen had Fellini me heel lang, om me aan het eind weer een heel klein beetje kwijt te raken.

Film is een aaneenschakeling van (behoorlijk) losstaande scènes, maar ik vond het er mooi uit zien, bij vlagen zelfs prachtig. Ik kan die quasi kunstzinnige kitsch hier wel waarderen. Fellini maakt er misschien iets te veel een freakshow van, maar het blijft grotendeels heel bijzonder om naar te kijken. Fellini zei ooit dat hij cast op gezichten. Iemand moet een apart gelaat hebben, anders komt ie er niet in. En dat is hier goed te merken en heeft in samenwerking met de kostuums, decors en make-up een bijzonder effect. Je kunt je ogen niet van het beeld houden en dat terwijl het niet allemaal even prettig is om naar te kijken, met veel viezig geweld, ranzige seksscènes en een hoop decadent gedoe.

Fellini maakt de weg vrij voor filmmakers als Greenaway of zelfs Lynch. Niet zijn beste, wel zijn meest unieke die ik tot nu toe zag. 4 bijzondere sterren.

Mijn tiende Fellini, maar geen reden voor een feestje, want helaas moet ik wel vaststellen, dat ik dit tot nu toe zijn minste film vind.

Satyricon oogt vooral als een soort van experiment, waarbij Fellini er lekker op los gaat en een tweetal acteurs de schakel laat zijn tussen een vijfentwintig vrij op zichzelf staande scènes. De meeste scènes hebben een vrij groot toneel of cabaretachtig gehalte, iets wat mij in ieder geval niet altijd even goed ligt. Soms is het drama, een enkele keer een poging tot humor, soms is het ranzig en soms ook erg bloederig. Dat er geen afwisseling in zit, lijkt Fellini in ieder geval niet te kunnen worden verweten.

Doordat Satyricon geen verhaalstructuur heeft, probeer je als kijker andere mooie zaken in de film te ontdekken. Tenminste zo benader ik het in dit geval. Ik moet zeggen dat er zeker elementen in zaten, die het op momenten de moeite waard maakten. Maar daaromheen was het soms ook vaak lastig om naar te kijken. Visueel is het ook erg wisselend van niveau. Soms mooi, soms ook zeker niet. In ieder geval is het een film, die veel aandacht van je vergt om alles goed te kunnen volgen. Het is abstract en in feite een soort van ruwe voorganger van Fellini’s Roma, omdat Satyricon in feite ook over deze stad gaat.

Satyricon is in vele opzichten een unieke film. Een echte “love it or hate it” film. Het heeft zijn momenten, maar net te weinig om te overtuigen, waar een kleine onvoldoende resteert.

2,5*

Heb me door het laatste half uur heengeworsteld, want dan is deze brij toch echt langdradig. Lastig om tegen die tijd je aandacht bij de beeldenstroom te houden, zo zonder helder narratief, maar ook omdat het tempo dan veel lager ligt dan het tempo van de vlot gemonteerde scènes in de eerste helft. Wel prettig om achteraf te lezen hoe de vork van het verhaal in de steel zit. Overigens zou het boek Satyricon mede geprezen worden om de accurate beschrijvingen over het leven van de gewone Romein, iets waar ik aan het begin van de film ook aan moest denken. De adaptatie van Fellini is absoluut niet accuraat, eerder surreëel en bizar, maar niettemin raakt hij blijkbaar toch een goede snaar in de art direction.

Verder visueel prachtig, vooral die groteske decors zijn wonderbaarlijk. Een moeilijke film, maar zeker de moeite waard. Overigens gewoon op 35mm gezien in EYE! Ik kan me niet voorstellen dat dit ooit tot zijn recht komt op een televisiescherm.

Altijd moeilijk om bij een droomachtige film als deze aan te geven wat er precies zo boeiend aan is en waar de raakvlakken met mijn eigen associaties, obsessies en fascinaties precies zitten, net zoals ik het moeilijk vind om iets te schrijven over Nosferatu, The mummy en Eraserhead zonder uit te komen op een complete autopsychografie van vijftig kantjes. Voor een mogelijke "objectieve" interpretatie van hoe je de film kan zien, wat Fellini's bedoeling zou kunnen zijn en hoe je de film via een nog min of meer orthodoxe verhaalstructuur zou kunnen verklaren zou ik willen verwijzen naar de twee recensies van Roger Ebert (uit 1970 en 2001) die via de external reviews-pagina van IMDb te vinden zijn; voor mezelf denk ik dat Fellini in het raamwerk van Petronius' vertelling een mooie aanleiding heeft gezien om al zijn eigen associaties, obsessies en fascinaties op definitieve wijze vorm te geven zoals nog nooit iemand vóór (of ná) hem heeft gedaan. Een meesterwerk van een uniek regisseur, één van de allergrootsten.

Groteske film van Fellini, die wel vaker uitzinnig is in zijn films, maar hier toch iets te veel leunt op bizarre koppen, vettige vunzigheid en absurditeiten. Sommige scenes hadden nog wel iets grappigs- het enorme varken dat gevuld is met gebraden kippetjes en worsten bijvoorbeeld, het vierkante design van de schepen- maar het was verder wel een vermoeiende zit. Erg aparte atonale muziek, ook Rota was volop aan het experimenteren.

Dat de film geïnspireerd is op overblijfselen van Romeinse geschriften is interessant maar maakt de film niet beter, hooguit snap ik nu beter waarom de film zo van de hak op de tak sprong. Wel lef om dit uberhaupt te verfilmen.

Heb het geprobeerd, maar eigenlijk heb ik er weinig aan gehad.

Fellini voert bizarre figuren in een eigenaardig verhaal ten tonele, op de wijze zoals hij het graag doet en dit is op zijn minst gezegd schokerend.

Ik onthou een film die het heeft over een decadent Rome (of omgeving) waarbij allerlei menselijke praktijken en "ondeugden" worden geschetst.

Ik onthou ook dat ik van een paar andere films van Fellini een betere indruk heb overgehouden.

Bijna niet doorheen te komen.

Waar het op 'klassiekers' aankomt (ik weet niet of Fellini - Satyricon die accolade verdient) ben ik het niet vaak eens met Onderhonds lage waarderingen. Maar deze snap ik. Bij Amarcord (1973) moest ik ook al enigszins ontluisterd verzuchten: "Ik wil niemand tegen het hoofd stoten, maar: wat kunnen ze toch schreeuwen, die Italianen."

Hier begint het al in de openingsscène, en ze tetteren maar door, al dan niet begeleid door 'muziek met een enorm hoog keukengerei-trommel gehalte', zoals OH het noemt. Ik doe het met gepast plezier wanneer het volgens mij op zijn plaats is, maar ik kan hem werkelijk geen ongelijk geven, al klinkt het wat cru naar een grote naam als Fellini, waar ook ik een paar deftige uitgaves van in de filmboeken kast heb staan. Er zal gerust moois te halen zijn wanneer je verder kan kijken dan dat, maar mij lukt het niet.

Mijn Fellini gemiddelde staat met 3,15 gemiddeld over 7 films nog steeds op een voldoende. Maar dat duurt niet langs als er nog een paar van deze schifting bijkomen. Le Notti di Cabiria (1957) is tot nog toe de enige acht in het rijtje.

En dit (gelukkig) de enige 1,5*

Losjes gebaseerd op de Latijnse roman van Petronius verbindt Fellini een reeks groteske en scabreuze episodes met een rode draad. Encolpius en Ascyltus zijn eerst rivalen in hun liefde voor dezelfde knaap, maar beleven later samen avonturen. Het genre van de satire hield in dat de draak gestoken werd met de zeden van die tijd. De nieuwe keizer wordt niet bij naam genoemd, maar wellicht is het geïnspireerd door Nero. Het verval van normen en waarden in politiek, religie, kunst en cultuur wordt op de korrel genomen. Brood en spelen waren er om het volk dom te houden. Het banket van de nouveau riche Trimalchio loopt uit op een orgie. Het orakel met de hermafrodiet is een freakshow. De seksuele uitspattingen gaan ver; soms lijkt het meer Pasolini dan Fellini. De meest immorele scène is kannibalistisch. Het kan ook vermomde kritiek zijn op de eigen tijd.

Het is geen authentieke reconstructie van het Oude Rome, wel een uitvergroting van z'n decadente eigenschappen. Archeologische resten worden gecombineerd met primaire kleuren, fresco's en reliëfs. Water en vuur zijn afwisselend aanwezig. De monoliet kort voor het einde staat symbool voor de herwonnen potentie. De muziek klinkt antiek, middeleeuws, Indonesisch of sciencefictionachtig.

Ik kon eerlijk gezegd niet zo heel veel met Fellini's Satyricon. Het is een droomachtige film, en ook zo bedoeld, maar niet op een plezierige manier. Er is sowieso geen lijn in te ontdekken, waarbij we vaak van rare scene naar rare scene gaan, met opzettelijk vreemde overgangen en (schijnbaar) ook een opzettelijk slechte synchronisatie. Veel van de scenes komen campy en kitscherig over, het lijkt een soort van opzettelijke freakshow te zijn. Soms is het best fraai, maar vaker zijn de scenes gewoon storend luid en lelijk, met een campy en decadente esthetiek waar ik niet heel gelukkig van word. Het is verbazend hoe een film die zo druk, luid en over the top is toch saai kan worden, maar op deze fragmentarische manier blijkt het toch te kunnen.

Fellini’s Satyricon is losjes gebaseerd op Petronius’ novelle Satyricon uit de 1ste eeuw na Christus waarin de bizarre (veelal seksuele) avonturen van een jongeman aan de onderkant van Rome ten tijde van Nero’s keizerschap worden verteld en waarin de decadentie van de rijken wordt bespot. De historische reconstuctie van dat decadente Rome door Fellini heeft natuurlijk hedendaagse resonanties in de vorm van het eroticisme (de seksuele revolutie van 1968) en het hedonisme van de moderne maatschappij, maar Fellini beoogde in artistiek opzicht met de film vooral een vervreemdende droom- of fantasiewereld tot werkelijkheid te verheffen, resulterend in een even schilderachtige als bizarre Dantesque reis door een soort onderwereld. De film is zelf ook decadent in dat het bewust stijl boven inhoud kiest: het verhaal doet er in wezen niet toe maar elke volgende scene is als het ware weer een nieuwe droom waarin Fellini z’n fantasie heeft kunnen uitleven in een carnaval van groteske figuren en kleuren. In feite werd Fellini tot de surrealistische film geïnspireerd doordat er slechts fragmenten zijn overgebleven van Petronius’ Satyricon: dat geeft het verhaal onlogische overgangen, kenmerkend voor de droom, en het gaf Fellini de mogelijkheid zelf nieuwe fragmenten te bedenken en toe te voegen zoals het avontuur met de semigoddelijke hermafrodiet en het gevecht met de minotaurus. In die zin beoogt de film een Romeins fresco te zijn die deels is verweerd en die daardoor de verbeelding prikkelt om het verbleekte in te kleuren.

De lengte van de film laat zien hoe rijk Fellini’s fantasie is maar is ook vermoeiend omdat het telkens meer van hetzelfde is maar dat lijkt me het idee ervan: de film is een ode aan de pure zintuiglijkheid – de visuele overdaad – die net als de erotiek als de kern ervan telkens alleen maar meer van hetzelfde is maar elke keer opnieuw een hoogtepunt vormt. Zo beschouwd is het een tot kunst verheven pornofilm die je ook niet om het verhaal of zelfs maar van begin tot eind kijkt.