Tystnaden (1963)

Veel ongrijpbaarder dan de andere twee delen uit de trilogie (Såsom i en Spegel en Nattvardsgästerna) en misschien juist daarom de beste van de drie. Vol symboliek, maar ook poëtisch en intens.

Eigenlijk een best enge film. De onmogelijkheid tot communicatie, je in een soort cocon opgesloten voelen terwijl de wereld buiten doorgaat en je er niet bij kunt, het niet meer snapt. Seks is anoniem en liefdeloos. Iedereen lijkt eenzaam. De onschuldige Johan begint zijn onschuld te verliezen. Waar De Avondmaalsgasten boos was en Als in een donkere spiegel zocht naar verklaringen is dit een intens trieste film.

Ruime 4.0* waarmee de tiplijst weer een Bergman rijker is.

Herzien en wat is de cinematografie van deze film toch fenomenaal! Visueel is De Grote Stilte voor mij niet alleen de mooiste Bergman maar ook een van de mooiste zwart-wit films ooit gemaakt. Vooral de dynamiek van de belichting en het spel met contrasten is pure kunst.

Thematisch zijn er veel parallelen met Geschreeuw en Gefluister (de op één na mooiste Bergman ), zodat, in plaats van het te beschouwen als het laatste deel in een trilogie, deze film net zo goed gezien kan worden als het eerste deel van een tweeluik.

Was het niet vanwege emotionele impact en andere onbenoembare zaken dan beschouwde ik dit zeker als Bergmans beste. Nu in ieder geval als zijn (en Nykvists) filmtechnische meesterwerk.

Een juweeltje is het zeker. Maar je blijft als kijker met ongelooflijk veel vragen over, vooral als je er nog een paar minuten over nadenkt. Bijna alles in de film is namelijk suggestief, en relaties tussen karakters zijn alleen maar te raden. Volgens mij weet alleen Bergman alle antwoorden op zijn film, en de kijkers zelf hebben op deze manier allen een eigen interpretatie. De film is in feite een fragment uit het leven van de karakters, en hoe hun onderlinge relatie is moet je als kijker afleiden uit de beelden. De één zal daarvan houden en de ander die daar geen geduld of moeite voor wil doen niet. Dat is trouwens ook zeer knap aan de film, je weet namelijk niet hoe diep de film gaat en hoeveel lagen de film uiteindelijk heeft.

Hoewel dit pas mijn derde Bergman is, hoop ik dat hij met deze film de grenzen van de kijker heeft opgezocht, en er met andere films niet overheen gaat. Maar dat zal ik in de toekomst wel ontdekken.

Hmf.. erg erg zware film. Misschien wel de lastigste Bergman die ik tot nu toe zag.

Het probleem daarmee is dat je wel behoorlijk in de stemming moet zijn en ik denk niet dat ik dat was.

Probleem van die pakketservice is echter dat je niet eeuwig de tijd hebt. Zal hem later nog wel eens wat uitgebreider analyseren.

Vandaag voor de derde maal deze film gezien. Als er een film is van Bergman die bij mij telkens weer vragen oproept dan is het deze film. Hoe moet ik deze film nu interpreteren?

De tanks die door de straten rijden, de oorlogsvliegtuigen die we horen. Staat dit niet als symbool voor de innerlijke strijd van de twee zussen?

Het vreemde land, waarvan de taal onverstaanbaar is. Staat dit niet als symbool voor het onvermogen van de twee zussen om met elkaar te communiceren?

En de zussen, zijn ze elk niet één stuk van dezelfde persoonlijkheid?

En zo zijn er nog vele vragen.

Interessant detail is dat een van de dwergen, die met de baard en de snor, sprekend lijkt op de dwerg "Sebastian de Mora" uit het gelijknamige schilderij van Diego Velasquez. Toeval kan het haast niet zijn want de dwergen spraken spaans. Je zou haast zeggen dat Bergman bekend was met het werk van de schilder Velasquez.

En zo valt er nog meer te ontdekken in deze magistrale film.

Met "Det sjunde inseglet" is "Tystnaden" voor mij Bergman's beste, maar ook tevens zijn moeilijkste film. Om deze juist te kunnen waarderen moet je deze film meerdere malen gezien hebben.

Waardering omhoog van 4,5* naar 5*

Niet alleen geregisseerd, maar ook geschreven door Bergman. En dat laatste doet de film de das om, want veel meer dan een A4tje kan het scenario niet geweest zijn. Tystnaden is niet meer dan een kale registratie van een ketting emotieloze scènes. Apathisch gebracht, zowel door de regie als de acteurs. Wie een beetje z'n best doet zal er nog wat symboliek in vinden over miscommunicatie in de letterlijke en figuurlijke betekenis. Geen onaardig thema maar door Bergman schandalig slecht uitgewerkt.

Mijn tweede Bergman, na Persona, en ik moet zeggen dat ik deze film een heel stuk beter kan waarderen. Het is een moeilijke, erg zware film, die voor meerdere interpretaties vatbaar is. In ieder geval laat de film op een indrukwekkende manier zien hoe een (waarschijnlijk toch al niet zo'n goede) relatie tussen twee zussen in een vreemd land in oorlog, helemaal uiteen valt.

De film is traag, af en toe zeer donker en bevat visueel erg mooie beelden en je blijft na afloop van de film nog wel een tijdje er over nadenken, tenminste ik wel dan .

Zoals sommige users al aanhalen deden de lange gangen in het hotel ook mij erg aan The Shining denken.

Na Persona had ik mijn twijfels over Bergman, maar deze film maakt mij toch wel nieuwsgierig naar ander werk van hem.

4,0*

Mooie film maar weer eens van Bergman. Hij weet als geen ander menselijke interactie in beeld te brengen en onderlinge verhoudingen tot de verbeelding te laten spreken.

Centraal staat voor mij wie van de zussen nu het minst sympathiek is. Op basis van de film zou je natuurlijk zeggen Anna. Zij wenst haar zus dood en verlaagd zichzelf om redelijk onduidelijk blijvende redenen (hoewel daar in een sleutelscene wel iets meer over bekend raakt) tot dubieuze verhoudingen met mannen om haar zus pijn te doen. Ik vermoed echter toch dat Esther de minste sympathie verdient. Ik vraag me dan ook wat zij wel niet gedaan moet hebben om haar zus tot dit gedrag te drijven. Interessant daarnaast ook de (lesbische) affectie die Esther heeft voor haar zus, wat hier natuurlijk mee te maken heeft. Blijf me er over verbazen hoe (ogenschijnlijk) eenvoudig Bergman dergelijke thematiek tot boeiende materie brengt in zijn films. Boeiendst waren zelfs nog de kleine avonturen in het hotel van Johan, die voor hem escapisme aan de weinig menselijke interactie moesten bieden.

Geweldig weer. 4,5 sterren.

Prachtig stukje film.

Een mysterieus, broeierig en gespannen film, wat er precies gaande is, is moeilijk te zeggen. In ieder geval is duidelijk dat de twee vrouwen een gezamelijk verleden hebben. Hoe de synopsis er bij komt dat het zussen zijn weet ik niet, dat kan ik gemist hebben, maar ik voelde zelf meer een liefdesrelatie. Althans een verleden van... tegen het einde versterkt dat idee bij mij heel erg door de monoloog van Esther in bed. Natuurlijk ook omdat Anna wel heel doelbewust op zoek was naar een andere/nieuwe relatie.
En dan nog Johan, wiens kind zou dat zijn? De monoloog van Esther doet toch wat anders vermoeden dan wat de film in het begin suggereert.

In ieder geval heeft Tystnaden al zo'n hele fijne geheimzinnige waas over zich heen van sprekende gezichten, mooi camerawerk, die rare midgets in vreemde lange gangen (had wel wat weg van The Shining). Sowieso eentje die je nog wel even bezighoudt.

4*

Intrigerende film (weer) van Bergman, deze Tystnaden. Inmiddels de 5e die ik zag van deze bijzonder interessante regisseur. Echt overdonderen deed het me nog niet, maar boeiend was het wel.

Ten eerste deed deze film me (net als ook eerder vermeldt) een paar keer érg denken aan Kubrick's 'The Shining', met dat jochie in die gangen daar. Eén van die scénes kent ook het sterkste shot uit de hele film; waar-ie van bovenaf gefilmd wordt. Sowieso is deze film bijzonder fraai geschoten en kent ook deze Bergman weer een beklemmende sfeer. Tsja, en dan nog het mysterieuze verhaal.

Heb net in ieder geval al wel besloten (na het één en ander gelezen te hebben) om een halfje bij de score op te doen. De film spookt nog érg door m'n hoofd. Wie is nu eigenlijk de ''boosdoener''? Is het Anna, wier gedrag vreselijk is tegenover haar zus (ze wenst haar dood), of is het Esther, die misschien / waarschijnlijk iets vreselijks heeft gedaan in het verleden, om haar zus tot dit gedrag te drijven? En dan is er nog Johan - geweldige prestatie van dat jochie overigens. Zoveel scénes die vragen opwekken.

Erg interessant. Voor de rest is dit op audiovisueel vlak gewoon een érg sterk geheel. Prachtig, die scénes in de trein bijv. met dat geluid en die beelden. Bergman flikt het weer, op naar de volgende.

Buitengewoon fascinerende film met een broeierige sfeer, die mij in meerdere opzichten deed denken aan Antonioni's l'Avventura en La Notte, die enkele jaren voor Tystnaden het licht zagen. En wat ik bij Sasom i en Spegel al vond, geldt hier in nog sterkere mate: Persona werpt zijn schaduw vooruit.

De camera zit weer dicht op de huid (gezichten vooral) en de belichting is groots. Met name de scènes in het hotel zijn soms ware schilderijen. Het nadrukkelijk inzoomen op details suggereert dat zo'n beetje alles zwanger gaat van betekenis, en dat geldt ook voor de dialogen, en voor het verhaal als geheel. Ook hier is het zoals Tomas zei in Nattvardgästerna: Ik sprak vervreemd van God, maar elk woord leek vol van betekenis.

Betekenis? Dat is hier de stiel van de stervende Ester, die haar gevecht met Anna, die wil leven zonder consequenties, verliest. Ester erkent in haar doodsstrijd uiteindelijk haar failliet; ze heeft in haar leven geen 'opvattingen' gevonden die stand hebben gehouden. Een hartverscheurend trieste scène. Het roemloze einde van het Grote Verhaal.

En toch... Ester slaagt er wel in om Johan nog iets van 'betekenis' mee te geven. Maar voor Anna breekt de grote stilte aan. Geen gezeur meer aan haar kop, over dat alles zo vreselijk belangrijk is. Allemaal eigendunk. Vrijheid! De regen is een weldaad na al die benauwenis in dat vreemde land, waar zij voorgoed afscheid van neemt, en waar Ester voor altijd achterblijft.

Johan zal er misschien nog wel eens naar terugkeren, ondanks dat hij het onbegrijpelijke verleden letterlijk onder het tapijt heeft geschoven. Hij kent de taal nu al een beetje...

De ontoereikendheid van de taal, vooral als betekenissen niet meer gedeeld, of niet (meer) begrepen worden. Dit in tegenstelling kennelijk tot bijvoorbeeld de muziek. Sebastian Bach verstaan Ester, Anna en de hotelbediende allemaal. Net zoals ze allen, ieder op hun eigen wijze, gek zijn op Johan. Het is het enige waar Anna en Ester het over eens zijn. Slechte communicatie? Nou, volgens mij slagen beiden er prima in om elkaar duidelijk te maken waar ze staan. Recht tegenover elkaar.

Als je Tystnaden louter beschouwt als een 'realistisch' verhaal, stuit je op de wel erg merkwaardige verhouding tussen de twee zusters, waarbij de gedachten onwillekeurig richting het scandaleuze gaan. Maar dat is niet erg overtuigend - niet erg 'realistisch' zou ik haast zeggen - al was het alleen maar omdat het sensationele en tegelijkertijd banale feit van een incestueuze relatie niet past in de tendens van de film. Ook de totale desinteresse van de man als Anna Ester getuige laat zijn van hun vrijpartij, spreekt boekdelen.

En natuurlijk heeft die man geen enkele interesse in zoiets als de 'ziel' van Anna. En Anna vind dat ook prima: 'Goed dat we elkaar niet kunnen verstaan', zegt ze tegen hem, nadat ze tot zichzelf haar grieven tegen Ester heeft uitgesproken.

Ester en Anna vertegenwoordigen voor mij twee verschillende houdingen tegenover het leven, in strijd met elkaar: Ester rationeel, beschouwend, zoekend naar betekenis, en Anna zinnelijk, impulsief, op zoek naar vrijheid.
Anna wint, ze bevrijdt zich van Ester...of verliest ze haar?

Bergman schijnt Tystnaden beschouwd te hebben als de laatste film waarin hij zich bezighield met grote, religieuze vragen. In verband daarmee was ik overigens tamelijk onthutst om in het Nederlandse Wikipedia-lemma over Bergman te lezen dat 'na de secularisatiegolf van de laatste decennia dergelijke onderwerpen [de grote levensvragen, de zin van het geloof, en schuld en boete] nog slechts van kunsthistorisch belang' zijn.

Kunsthistorisch belang. Dus van géén belang, proef ik daar uit. Met zulke statements geeft Wikipedia in ieder geval wel aardig de tijdgeest weer. En de geest van Anna.

Dit is het eerste wat ik van Bergman zie en het is in ieder geval een fraaie aftrapper. Deze man weet hoe hij iets moet uitvoeren; erg smooth gefilmd en de acteurs zitten geheel op hun plaats. Ik heb trouwens nog nooit zo'n goede ober gezien die op een dergelijke manier voor zijn gasten klaar staat. Toen Ester ziek op bed lag kwam hij naar haar toe met onder andere een kam en een spiegeltje (zonder dat ze hier om vroeg). Dit geeft aan dat hij zich verplaatst in zijn medemens en dat reflecteert op zijn beurt weer de grondige werkwijze van Ingmar. Zo is er eigenlijk in iedere scène veel aandacht besteed aan het hoe en waarom. Ik wist niet direct wat het probleem nu was; de relatie tussen de twee vrouwen stond op een of andere manier onder druk maar ik kon niet zeggen wat er in hun hoofd om ging. Dit werd ongeveer duidelijk vanaf de scène bij het bed (wanneer Anna met die vent ligt te rotzooien en Ester bedroefd binnen komt lopen). Knap uitgespeeld en ook chapeau voor het jonge kereltje.

Had het niet van tevoren gedacht en heb al een hoop films van die beste man gezien, maar dit moet toch wel de meest vervreemdende Bergman zijn? Wat een tof werk is dit weer! Twee zussen, een zoon van hen brengen hun vakantie door in een vreemd land. Onderhuidse spanningen spelen op en ondertussen probeert de zoon zich te vermaken met de meest simpele dingen in een groot hotel. Kubrick heeft vast inspiratie opgedaan bij deze film voor The Shining. Trouwens dat is ook al zo'n beklemmende nare film zoals deze...

Maar daarbij houdt het rijtje filmmakers die goed gekeken hebben naar de film niet op. Een stel weirde dwergen die zich ook in het hotel bevinden, deed me denken aan Werner Herzogs debuurt Auch Zwerge haben klein angefangen. De sfeer in dat hotel en dan met name een weirde hotelbediende deed me denken aan Veit Helmers Tuvalu. Tot slot is er ook nog swingende jazz-muziek te horen, die rechtstreeks afkomstig is uit Bassie's walkman.

Prachtige beelden, beklemmende sfeer, hele subtiele onderhuidse spanningsopbouw totdat de explosie komt. Met als resultaat dat je in het begin, ondanks dat je weet dat er iets in de lucht hangt je toch betrokken voelt met de twee zussen, maar gaandeweg alleen maar meer van ze vervreemd raakt. Knap ook hoe het onuitgesproken verleden zo nadrukkelijk aanwezig is zonder dat er ook maar iets onthuld wordt. De rol van Johan, hoe geniaal en vertederend op zichzelf ook, zal uiteindelijk voornamelijk kracht zetten bij bovengenoemde punten.
Toch heb ik de eerste drie kwartier een beetje door moeten bijten. Ik ervoer het als een wel hele lange introductie tot de personages.
Wat ik jammer vind is dat de synopsis in het geval van deze film toch teveel weggeeft. Overigens zie ik dat bij veel films. Nu zal dat vast komen doordat de meeste synopsissen nou eenmaal een internationale officiële standaard hebben, maar ik vraag me toch af of daar op MM wel eens over gedacht is om dat aan te passen.
Hoe dan ook, dit was mijn tweede speelfilm van Bergman. En weer kan ik niet anders dan zijn kunstenaars-vakmanschap erkennen. 4*
En toch, ondanks dit alles ben ik niet weggeblazen. Maar misschien hoort dat ook wel helemaal niet bij Bergman.

Ik heb deze film eerder gezien en ik vond er toen niks aan. Dat is na deze herziening niet anders. Het is zo’n typische Bergman film met een uitermate neerslachtig verhaal vol symboliek over twee zusters, die elkaar (om onduidelijke redenen) het leven zuur maken. Ik heb als doodgewone filmconsument geen zin om de diepere betekenis van al die metaforen te achterhalen.

De cinematografie en het acteerwerk zijn weliswaar uitstekend, maar het verhaal is in mijn ogen veel te somber en zwaar op de hand om tot een positief eindoordeel te kunnen komen.

Op zich is dit niet moeilijk te volgen, maar de angel zit in wat niet gezegd wordt. Bepaalde zaken uit het verleden van de twee zussen zullen voor eeuwig in stilte gehuld blijven. Ester (Ingrid Thulin) is het geweten. Ze beantwoordt aan de strenge, traditionele normen en waarden van hun puriteinse opvoeding. Van lichamelijkheid heeft ze een afkeer. Gelukkig is ze niet, want ze heeft zelfdestructieve neigingen met haar overmatige gebruik van drank en sigaretten. Anna (Gunnel Lindblom) is haar tegenpool. Zij zoekt het lichamelijke op, volgt haar instinct, is hedonistisch. Om haar oudere zus te chocqueren overdrijft ze de promiscuïteit van haar escapades.

Isolement en vervreemding staan centraal: het koeterwaals van het personeel, de tank die om onbekende reden het stadje binnen rijdt, de onmogelijkheid om te communiceren, de gesloten deur, eenzaam sterven... Het gelaat van Ingrid Thulin drukt wanhoop en machteloosheid uit. Het jongetje is het meest hoopvolle personage. Met verwondering schippert het tussen de twee vrouwen, steekt van beiden wat op en weet enig contact te leggen met z'n omgeving.

Schaduwen en spiegels werken een beklemmende sfeer in de hand. We zien veel close-ups van gezichten. De camera beweegt langzaam en horizontaal. Snellere beweging krijgen de personages door een raam te zien. Zij staan stil terwijl de onbegrijpelijke wereld beweegt.

Lichamelijke en seksuele taboes werden doorbroken: urineren, zelfbevrediging... Een paar weken tevoren waren in de V.S. de censuurregels versoepeld. Veel Amerikanen gingen hiernaar kijken om de verkeerde reden.

Wederom een interessante Bergman, wederom deed het me allemaal weer erg weinig.

Interessant is Tystnaden zeker. Het onderwerp en het verhaal sprak me heel erg aan, zoals bij elke Bergman film wel het geval is. Er zitten zeker boeiende ontwikkelingen in deze film en Bergman was zijn tijd ver vooruit door met zo'n gedurfde film te komen. Al is het meeste natuurlijk weer heel erg suggestief. Je moet voor jezelf uitmaken wat je er van vind en wat je er achter zoekt. Veel van de achtergrond van de personages wordt er niet verteld. Er zit ontzettend veel symboliek in de film en veel om uit te gaan zoeken. Maar alles wordt dan weer op zo'n droge manier verteld. Het weet me gewoonweg niet te raken of over te halen om mee te denken in de film. Ik weet niet wat het is, maar Bergman weet me er nooit toe te zetten om echt iets bij zijn films te voelen. En dan houd het al snel op.

Acteerwerk is zeer goed. Toch geweldig om te zien dat de acteurs en actrices met deze behoorlijk moeilijke stof zo goed uit de voeten kunnen. Vooral het werk wat de twee leads laten zien is fantastisch.

Visueel wel de mooiste Bergman die ik zag. Er komen een aantal zeer mooie shots voorbij en alles is op een prachtige manier belicht. De mis-en-scène is geweldig.

Na Cries and Whispers had ik Bergman eigenlijk al opgegeven, maar wilde hem toch nog een kans geven. Helaas is het voor de zevende keer uitgelopen op een teleurstelling. Dit is dan ook echt de laatste film van Bergman voor mij.

Twee zussen stranden in een hotel. De ernstige ziekte van Ester (Ingrid Thulin) zorgt ervoor dat Anna (Gunnel Lindblom) geen kant meer op kan. Zoals vaker bij Bergman verwordt de wereld tot een microkosmos. Het grote daarbuiten is een enigma. Beroemd is het moment waarop Anna’s zoon Johan (Jorgen Lindstrom) een tank ziet passeren in het vreemde land met haar vreemde taal. Komen we ergens in Tystnaden dichterbij de wil om te begrijpen? In de leegte van het hotel wint het conflict het van de toenadering.

Tystnaden is het zwaarmoedige sluitstuk van Bergmans zogeheten God-trilogie. Ontdaan van enige context is dat label hier nogal misleidend: in deze desolate filmwereld is God vooral een abstractie, een vervlogen kracht die je constant ontglipt. Roger Ebert verwoordde dat heel treffend. Voor hem verwijst alleen Nattvardsgästerna (1962) direct naar de stilte van God. Såsom i en spegel (1961) beperkt zich tot implicaties, waarop Tystnaden dan de staat van de wereld voorbij de theologie laat zien. Stilte verwordt tot afwezigheid, de eenzaamheid is tastbaar. Het mysterie van Bergmans beste film kent geen simpele oplossingen. Misschien zijn er überhaupt geen antwoorden, aangezien zelfs haar vragen zich niet gemakkelijk laten ontsluiten. Tystnaden is daarmee een interessante tegenhanger van Persona (1966). Beide titels hullen zich in meerdere dikke betekenislagen, maar Persona is gerichter geanalyseerd en spreekt nog een stuk directer tot de verbeelding. Het raam waardoor Johan de wereld bekijkt is een spiegel geworden.

Bron beschouwing

Een minimum aan plot, een maximum aan suggestie en onderhuidse spanning, en een mijnenveld van haat en liefde, aantrekking en afstoting, frustratie en woede. Ik ben nooit op zoek geweest naar verklaringen voor mogelijke symboliek in deze film: het onidentificeerbare Timoka met zijn onverstaanbare taal en zijn oorlogsdreiging is een probaat decor om de miscommunicatie en het gebrek aan wezenlijk contact des te duidelijker te laten uitkomen, de circusdwergen benadrukken de magische en mysterieuze werkelijkheid zoals Johan die waarneemt, en verder is alles geconcentreerd op het tot in die diepste diepten uitdiepen van de relatie tussen de twee zusters. De profundis – "vanuit de diepte roep ik tot u, Heer" – kijk, daar is dan toch een religieuze invalshoek.

        De zieke en "verfijnde" Esther lijkt misschien de meeste sympathie op te wekken, maar haar bemoeizucht gaat mij zó tegenstaan dat ik uiteindelijk met geen van beide zusters echte affiniteit kan voelen. Anna ligt met een man op een kamer, en Esther gaat haar daar opzoeken – waar bemóéit ze zich mee?! (Ook in het "echte leven" ben ik overgevoelig voor mensen die mij vertellen hoe ik moet leven.) Gelukkig zijn daar dan nog Johan en de lieve en guitige hotelbediende; bij de eerste moest ik vaak denken aan G.K. van het Reve's Werther Nieland die ook steeds de mysterieuze gedragingen der volwassenen probeert te duiden, en de tweede deed Roger Ebert denken aan Jacques Tati's monsieur Hulot.

        Loodzwaar, gitzwart, prachtig gespeeld en gefotografeerd, maar aan het bezwaar van intellectuele geconstrueerdheid en daardoor gekunsteldheid –iets waar je wel meer Bergmanfilms van kan betichten– ontkomt Tystnaden voor mij niet helemaal, en gedurende anderhalf uur mijn aandacht erbij houden lukt me niet.

        Voetnoot: in veel berichten hierboven wordt gespeculeerd over de mogelijkheid dat Johan niet de zoon van Anna is maar van Esther. In de gebundelde scenario's van de trilogie (ook in het Nederlands verschenen als de Ingmar Bergman filmtrilogie, Bruna 1965) heeft Bergman het al in het begin van het script van De grote stilte over Anna en "haar zoontje Johan", maar je kunt natuurlijk ook weer tegenwerpen dat Bergman in de uiteindelijke verfilming het ouderschap niet voor niets in het midden laat.

Ik heb nu al een aantal films gezien van Bergman en kan zijn films voorlopig maar moeilijk vatten. Ook deze Tystnaden valt daaronder. Een film die wellicht bol staat van de symboliek, maar die ik bij een eerste kijkbeurt voorlopig niet kan plaatsen.

Intrigerend is de film wel. En bovendien mooi en sfeervol gemaakt waarbij de relatie tussen beide zussen centraal staat. Prima geacteerd ook. De film straalt een zekere klasse uit, maar komt voorlopig voor me onvoldoende tot zijn recht. Ook hier en daar mooie camerastandpunten zoals bijvoorbeeld het moment dat de bediende binnenkomt en de camera op de spiegel gericht staat.

Daar waar ik Persona wel betekenis kon geven, kan ik hier Tystnaden weinig verklaren. Toch bevat de film voldoende elementen (op technisch vlak) om hem zeker te waarderen.

Ik had het eigenlijk al opgegeven met Bergman. The Seventh Seal ging nog wel, maar de overige films die ik van hem heb gezien vielen niet in de smaak. Vanwege de goede beoordeling deze toch maar eens gekeken, maar ik denk dat dit echt mijn laatste Bergman is. Kennelijk valt hier heel veel uit te halen, maar dat is dan toch grotendeels langs mij heen gegaan. Het is een nogal zwaarmoedig verhaal over twee zussen die elkaar (om voor de kijker niet al te duidelijke redenen) niet kunnen uitstaan. Het raakte mij nergens en kon mij ook niet boeien. Er zal vast een hoop symboliek achter zitten, maar dat haal ik er toch echt niet uit en de film nodigde ook niet uit om nog eens uitgebreid naar de betekenis van een en ander te gaan zoeken.

Vroeger, toen ik nog een kleine jongen was, had het begrip ‘Zweedse film’ een merkwaardige aantrekkingskracht. In Zweedse films, zo wist je, werd nog wel eens aan seks gedaan en zag je wel eens een verdwaalde tiet opduiken. Het was ook het begin van Woody Allen’s fascinatie voor films van Ingmar Bergman bijvoorbeeld.

Op dat gebied komt de kijker bij ‘Tystnaden’ uit 1963 ruim voldoende aan zijn trekken. De seks dient hier vooral om het verschil tussen twee zussen te schetsen in scènes die voorbij komen als flarden uit een droom. De vraag kan worden opgeworpen of datgene dat we in ‘Tystnaden’ zien niet helemaal voortkomt uit de door koortsdromen aangejaagde fantasie van één van de hoofdrolspelers en of de twee zussen niet twee kanten van hetzelfde personage laten zien. Een theorie die ik niet zelf heb verzonnen, maar door de reeds genoemde Woody Allen is beschreven.

Hoe dan ook: Bergman trakteert de kijker op schitterende beelden en haalt het beste naar boven in Ingrid Thulin en Gunnel Lindblom, de twee actrices die de film dragen.