Tirez sur le Pianiste (1960)

Een erg charmante film, met karikaturale maar interessante personages. De humor is soms erg leuk, maar niet altijd even gepast. De film kan de keuze tussen tragiek en humor nergens maken, en dat maakt hem vluchtig en oppervlakkig.

Het verhaal lijkt totaal onbelangrijk. Maar Truffaut en zijn cast hadden wel zichtbaar lol in het maken van deze film. Tirez Sur La Pianiste werkt dan ook het beste als een komische film. Vol geïmproviseerde scenes en stijlcitaten. Niet erg evenwichtig, maar als het leuk wordt is het ook echt leuk. Met een van de geniaal-flauwste momenten uit de filmgeschiedenis: als een van de boeven zegt "Ik zweer dat ik de waarheid spreek op het leven van mijn moeder"en in een volgend shot valt zien we haar dood neervallen. Ook het liedje aan het begin is Monty-Python achtig idioot en erg leuk.

3.5*

Framboise!

Sinds lange tijd weer eens een Truffaut geprobeerd en het heeft weer goed uitgepakt. Marie Dubois is gewoon perfect geknipt voor een hoop improvisatiewerk, zie ook haar geweldige losse voorkomen in Jules et Jim. Tel daarbij op: een fijn dolkomisch misdaadverhaal dat van de hak op de tak springt + leuke liedjes + mooie muziek van Georges Delerue en sfeervol camerawerk.

De ontknoping liet mij ook zeker niet koud, een prachtig staaltje drama op de valreep. Een dikke 3,5*

Truffaut heeft wel betere films gemaakt, maar dit oudje mag er nog best zijn. Romantiek, misdaad en komedie in één, wat wil je nog meer.

Daarnaast prima geacteerd door Charles Aznavour en Marie Dubois, met haar betoverend mooie ogen. Klein, maar niettemin indrukmakend rolletje voor Michèle Mercier ("Angélique") als prostituée.

Eigenlijk is niets ernstig in deze film tenzij het nietig mannetje dat in een drukke café op zijn piano tokkelt en niemand luistert.

Truffaut en co moeten zich bij het maken van deze film wel hebben geamuseerd want de absurde humor en de satirische toon op het misdaadgenre gaan hand in hand.

Feit is wel dat het grote publiek niet zo voldaan de zaal uitkwam.

Hoewel Tirez sur le Pianiste zeker niet de allerbeste film is van Truffaut, is het wel een erg vermakelijk werkje geworden.

Dat Truffaut graag iets uitprobeert, was mij na het zien van La Nuit Américaine al duidelijk, waarbij hij het maken van een film op een leuke manier belicht. Tirez sur le Pianiste lijkt op sommige momenten een soort van parodie op de toenmalige gangsterfilms te zijn. Er zitten in ieder geval een aantal erg droogkomische momenten in. Charles Aznavour zet een prima hoofdrol neer als Charlie, de man die graag op de piano speelt in een barretje in Parijs. Naarmate het verhaal vordert komen we meer over hem te weten, waarbij zijn verleden, zijn problemen en zijn liefdesleven duidelijk aan bod komen. Hierbij speelt Marie Dubois een sterke rol, een mooie vrouw die haar rol vlotjes neerzet.

Er gebeurt op een gegeven moment van alles. Er zijn gangsters er wordt gemoord en iedere keer zit Charlie weer achter de piano, waarbij hij het allemaal doet voorkomen alsof er niets gebeurd is en het leven weer rustig verder gaat. Op die manier speelt de piano telkens een belangrijke rol hier. Het deuntje dat Charlie erop speelt is overigens best aanstekelijk. Truffaut vertelt het verhaal niet op rechtlijnige wijze, maar aan de hand van flashbacks. Qua stijl en cameragebruik, gebruikt hij net als Godard jump-cuts, al zijn deze wel iets minder sterk aanwezig.

Het levert uiteindelijk een vermakelijke film op, met veel humor, al is het soms ook wel erg flauw, maar ook het drama wordt redelijk goed uitgewerkt, waarbij het dramatische einde, mij toch wel pakte. Leuk, origineel, een hoog tempo, en een prima voorbeeld van de Franse New Wave cinema van die tijd.

3,5*

Truffaut op zijn Godards. Of niet, want als deze film een succes was geworden had Truffaut waarschijnlijk deze stijl doorgezet, maar omdat het een commerciële teleurstelling was besloot Truffaut zich verder toch op wat meer narratieve films te richten. Daardoor is Tirez sur le Pianiste de enige echt experimenteel aanvoelende film van Truffaut. Dat voelt als een gemis, want Truffaut blijkt dit minstens zo goed te kunnen als Godard. De enige reden om het geen gemis te noemen is doordat Truffauts andere werk ook gewoon uitstekend is.

Het is eigenlijk een beetje wat je verwacht als je de term "nouvelle vague" hoort. Erg los en goedkoop geschoten, vol filmverwijzingen, met een zelfbewuste stijl en een wat vaag verhaal dat er nauwelijks toe doet. Dit vind ik echter één van de meest frisse en ook meest vermakelijke films van de stroming. De speelduur is erg kort, maar Truffaut wilde dat iedere scènes iets te bieden had dat hem boeide, zodat er geen tussenscènes of zoiets waren. Dat werkt hier uitstekend. Als totaal is het misschien een wat wazig rommeltje, maar er is zoveel te genieten dat dit niet uitmaakt. Soms werkt een idee niet, maar meestal is het erg sterk.

Erg interessant ook om de invloed op latere films te zien. Tarantino zei ooit niet door Truffaut geïnspireerd te zijn, maar het zou me verbazen als hij deze niet gezien heeft. Toen ik jaren geleden Pulp Fiction voor het eerst zag had het een enorme impact op me om gangsters te zien die luchtige, onzinnige onderwerpen met elkaar bespreken. Sinds Pulp Fiction is het een cliché geworden, maar het bleek toch niet Tarantino's uitvinding te zijn, want hier zit het al in. Leukste opmerking is als een gangster opmerkt dat hij altijd de deur op slot doet en als er iemand aanklopt hij zich indenkt dat het een moordenaar is, want als het dan een dief blijkt te zijn is dat een meevaller. De film en zijn script zitten vol met dat soort ideeën.

Het meest bizarre hier wel de toon, wellicht dat de film daardoor hier niet zo gewaardeerd wordt. De wisseling van bloedserieus naar compleet absurd (en terug) is hier vaak enorm abrupt en het rijmt zelden met elkaar. Niettemin kwamen bij mij zowel de humor als de tragedie aan. Truffaut was kennelijk zo goed in vorm toen dat hij iedere scène z'n eigen kracht kon geven. Naast de vele grappen rond de gangsters, werkt ook gewoon zo'n hartverscheurende scène met Nicole Berger's monoloog voordat ze zelfmoord pleegt.

Knappe film dus. Ik zou het één van de beste van Truffaut noemen, maar bijna alles wat ik van hem zag valt onder die noemer.
4*

Avanie et Framboise sont les mamelles du destin

Na het succes van zijn debuutfilm Les Quatre Cents Coups (wat ik dan eigenlijk zijn slechtste film tot nu toe vind) was Truffaut op zoek naar materiaal om een tweede film te maken, maar dan wel liefst iets waarmee hij zich niet zou herhalen. Opnieuw met kinderen werken was dus uit den boze en via zijn vrouw Madeleine Morgenstern kwam hij terecht bij een boek van David Goodis, genaamd Down There over een aan lager wal geraakte pianist die tegen wil en dank bij een aantal duistere zaakjes betrokken geraakt.

Truffaut veranderde de titel naar Tirez sur le Pianiste en probeerde om Charles Aznavour voor de hoofdrol te strikken, iets wat hij eigenlijk al wou voor Les Quatre Cents Coups. Tirez sur le Pianiste is dus een vroege film in de carrière van Truffaut (zijn debuut kwam maar een jaar eerder uit) en het voelt vooral aan als een atypische Truffaut. Een erg korte speelduur, mijn DVD uit de A-Film boxset klokte af op nog geen 80 minuten, en een film waar op zich weinig coherentie in zit. Is dat erg? Neen, aangezien Truffaut hier een aantal betoverende dingen op het scherm tovert (die climax in de sneeuw is toch wederom weer prachtig, iets wat hij in La Sirène du Mississipi ook al zo fantastisch deed) en bovendien maakt hij er een leuke mix van allerlei elementen van. Zo zijn de gangsters nogal klungelig, maar hebben ze ook de eer om de droogste scène (ik zweer op het hoofd van mijn moeder dat.. en in een flits zien we een oud vrouwtje sterven) in Truffaut's oeuvre op hun te nemen. Oh ja, Bobby Lapointe's "Framboise" is niets minder dan geniaal.

De hoofdrol is dus weggelegd voor Charles Aznavour en die doet het erg goed eigenlijk. De ondertussen 91-jarige (!) chansonnier lijkt in het begin de lakens compleet naar zich toe te trekken als de neerslachtige pianist, maar eenmaal Lena op de proppen komt (een glansrol van Marie Dubois) wordt het netjes verdeeld. Had het niet meteen verwacht dat Aznavour zo overtuigend ging zijn. In de flashback is er nog een flinke portie van het verhaal weggelegd voor Nicole Berger (die monoloog voor ze zelfmoord pleegt!) en ook Michèle Mercier is nog eventjes in al haar glorie te zien. Grappig eigenlijk dat Truffaut al in 1960 met het idee kwam om de vrouwen sterk te maken terwijl het het mannelijke hoofdpersonage de zwakkere van de twee is. Hollywood lijkt dat nog altijd niet even goed te beseffen.

Gangsters die keuvelen over koetjes en kalfjes, Truffaut was zijn tijd al ver vooruit. De keuze om Aznavour de rol van de pianist te geven lijkt voor de hand te liggen, maar Aznavour overtuigt ook gewoon over de gehele lijn. Tel daarbij nog eens de mooie Marie Dubois die een geslaagde chemie heeft met Aznavour en je hebt gewoon één van de beste films van Truffaut. Al kun je dat bijna over de helft van zijn oeuvre zeggen.

Dikke 4*

Erg leuke Truffaut met een prima Charles Aznavour in een vroege hoofdrol. De film heeft opvallend veel humor en grappige dialogen, en de vergelijking met Tarantino gaat dan ook zeker op. Criminelen die slap ouwehoeren, onderonsjes die volledig buiten het verhaal staan -de filmt opent daar zelfs mee- het maakt van Tirez sur le Pianiste een vlotte vertelling die geen moment verveelt. Behalve de laconiek ogende Aznavour schittert de naturel acterende Marie Dubois en ook de mooie Michele Mercier mag niet onvermeld blijven. Grappig hoe Truffaut in de scène met Mercier de preutse cinema van die tijd becommentarieert (alhoewel, het is nauwelijks veranderd wat mainstream Hollywood betreft).

Naast de hoofdlijn rond de perikelen van de pianist en de criminelen zijn er kleine, geslaagde uitstapjes zoals de cafébaas die heimelijk verliefd is op Lena. En de lange flashback naar de gloriedagen van Edward/ Charlie mag er ook zijn.

Elke keer als ik een Truffaut heb gezien denk ik hetzelfde: ik moet snel meer van de man zien.

Wat een tuttige, onuitstaanbare beproeving. Een onbegrijpelijke misser van Truffaut. Hij heeft de reputatie naar het einde van zijn carrière verburgerlijkt te zijn - beetje ironisch gelet op zijn tirade tegen de Tradition de la Qualité waar hij zijn eerste faam mee verwierf - en het hoeft dan ook geen betoog dat ik onvoorwaardelijk bewonderaar ben van 80's Truffaut. Maar ook Les 400 Coups vind ik gewoon een prachtige film. La Peau Douce maakte hij in 1963, slechts drie jaar na Tirez sur le Pianiste, en dat is een film van een classicistische schoonheid, die je onderdompelt in wel duizend verschillende atmosferen en die je laat proeven van ontelbare geneugtes. La Peau Douce is zowat het equivalent van een 1000 pagina tellend compendium dat mensen van de toekomst zou moeten leren hoe men in 1963 leefde. Maar Tirez sur le Pianiste? Dit lijkt verdorie net een Godard film! Woord- en beeldgrapjes, het totaal miskennen van de magie van pulpromans, irritant gemijmer over man-vrouw relaties, kauwgomse opmerkingen over de geamerikaniseerde pop cultuur van een Franse 16-jarige wijsneus (Godard dus).

Wat me ook opviel, is hoe lelijk de mensen in Tirez sur le Pianiste zijn. Waar is die sublieme Truffaut touch die net insisteert op menselijke waardigheid? De bewoners van Tirez sur la Pianiste zijn allen afschuwelijke gedrochten, vervormd tot monsters door allerlei rare camerahoeken en belichting. Of hoe het modernisme het laatste greintje van aardse schoonheid zal vernietigen.

Herziening. Voor de gelegenheid heb ik eerst het boek gelezen waarop de film gebaseerd is m.n. Down There van Amerikaans misdaadauteur David Goodis. Het boek kan wat mij betreft niet hard genoeg geprezen worden binnen het noir genre. Het is genieten van de niet aflatende innerlijke monoloog van het hoofdpersonage waar we het in de film logischerwijs vooral moeten doen met beelden en de sporadische voice over van Charles Aznavour. Toch is het een fijne adaptatie wanneer ik het vergelijk met het boek. Truffaut is erin geslaagd de sfeer van het boek te capteren binnen een Franse setting. De verhaallijn wordt daarbij echt wel getrouw gevolg. Met uitzondering van het Fido personage, broertje van Charlie, die verzonnen is voor de film.
Ik denk dat ik nu nog meer heb kunnen genieten van de film na lezing van het boek. Sommige dialogen zijn rechtstreeks overgenomen, andere zijn nieuw gecreëerd, zoals de heerlijke dialoog over de ‘essentie’ van vrouwen. Als ik dan toch een minpuntje moet bedenken dan wil ik het hebben over het gevecht tussen Charlie en Plyne dat echt wel een makke bedoening is vergeleken met de het geweld in het boek waar alle remmen losgaan.
Misschien ook typerend in deze Franse film is de scene waarin Charles uiteindelijk in bed belandt met Marie Dubois. In het boek wordt de relatie nooit geconsumeerd.

Een fijne film blijft het. En het mag een halfje omhoog aangezien ik hem nu blijkbaar beter weet te waarderen dan bij mijn eerste kijkbeurt.

Echt omvergeblazen was ik niet door deze vroege Trufffaut film. Maar je ziet hier en daar wel enkele mooie shots die je doen genieten. En in het vrij eenvoudige verhaal wonen kleurrijke figuren en heerlijke dialogen. Geen memorabele Truffaut dus, maar liefhebbers gaan hier ook van genieten.