Werckmeister Harmóniák (2000)

Film voor vaker dan één keer. De muziek is geniaal. de componist verdient een standbeeld.

De film gaat voor mij ook over het kleine draadje dat de maatschappij bij elkaar houdt, moraal, geweten hoe je het ook wil noemen. En dat het misschien wel wonderlijk is dat het niet vaker breekt. Prachtbeelden. De openingsscene was al meteen geniaal, de tweede scene ook.

Ik zie wel Bergman of Tarkovsky, maar ik zie vooral heel veel Tarr en dat bevalt me. Ik zal de dvd zelf ook nog wel een keer gaan bestellen.

4.0*

Mijn eerste Tar film en gelijk is ie goed bevallen. De film zit vol met prachtige, lange shots van meestal iemand (Janos) of meerdere mensen (de groep op weg naarhet ziekenhuis) lopend. Verder zit de film vol met prachtige muziek en enkele zeer indrukwekkende scènes (wanneer het hele ziekenhuis kort en klein is geslagen vinden twee mensen hun vermoedelijke volgende slachtoffer, maar dan blijkt het een heel oud mannetje te zijn. De bevolking druipt langzaam af uit het ziekenhuis. Prachtig!

Rare ervaring met deze film. Ik was natuurlijk al voorbereid op de verrukkelijke traagheid en de mooie beelden, en hoewel het nieuwe er intussen een beetje af was blijft het me toch absoluut boeien, net als die paar prachtige scenes die Tarr er altijd weet tussen te kijken: de twee kinderen van de politieman die helemaal door het lint gaan, de magistrale beginscene met die zonsverduistering, de helicopter die maar blijft cirkels maken, en zo voort Maar wat me in deze film heeft gestoord is het verhaal, voor zover ik doorheb wat ermee bedoeld wordt. Bij Satantango en Damnation kon ik gewoon toekijken en genieten, dat ging hier niet goed: ik stoorde me aan sommige te conventionele wendingen, soms had ik ook het gevoel dat wát er gebeurde ineens zelfs belangrijker werd dan de sfeer en de beelden errond, en dat ben ik bij Tarr niet gewend. Ik had zelfs een beetje het gevoel dat hij teveel wilde zeggen met één film, bijna dat hij er niet genoeg tijd voor wou nemen (dat zal sommige mensen raar in de oren klinken, maar ik had de indruk dat hij zich een beetje overhaastte). Moeilijk uit te leggen eigenlijk, maar gewoon op het gevoel kan ik deze niet meer dan 3.5 sterren geven. Ik vond veel dingen gewoon iets te banaal, en van Tarr verwacht ik intussen gewoon veel meer, misschien is dat het.

Bij vlagen wonderschoon. Bij vlagen strontvervelend. Beide vlagen zijn product van de traagheid van deze film. Dan straalt de film een serene, duistere sfeer uit die ik nog nooit eerder zag (de openingsscène, Janos op straat, het tweemaal volgen van Janos op het plein waarbij de camera zich door de mensenmassa manouvreert). Dit soort scènes zijn boeiend, en kunnen daardoor lang worden gerekt waardoor het alleen maar meer genieten is.

Maar dan is de film soms gewoon ongelofelijk irritant (aankomen van het circus, het dansen en de daaropvolgende kutkoters met trommels, Janos en György tegen een muur). Dat soort scènes vind ik zo lang niet boeiend en zijn het gewoon niet waard om zoveel tijd in beslag te nemen. Vooral omdat er in de scènes die ik wel prachtig vind vooral te genieten valt van het camerawerk, terwijl deze in de scènes die ik afschuwelijk vond juist een vaste plaats had.

Gelukkig laat de film overall een goede indruk achter. Prachtige muziek (die ik wat spaarzaam gebruikt vond worden eigenlijk) en zeer beheerst geacteerd. Qua verhaal heb ik een paar steken gemist, maar ik ben dan ook niet echt (understatement) muzikaal en een langgerekte monoloog over octaven, tonen en zo doet mij niets, hoe erg het de film ook samenvat.

3,5* (neigend naar 4, dat bewaar ik voor een herziening), morgen staat Damnation op het programma.

Oei, wat een trage film zeg. Alsof Tarr bij sommige scenes in slaap was gevallen en vergeten was cut te roepen. Een aparte film is het wel, ik hoop (en neem aan) dat Tarr geen realistisch verhaal neer wilde zetten maar echt duidelijk is dat niet. Alhoewel, een circus met een opgezette walvis en een "prins", feest! .

Het verhaal boeide me verder dan ook voor geen meter en met geen enkel personage had ik ook maar enige vorm van binding. Ook de synchronisatie is om te huilen zo slecht. Schrok er ook van dat deze film uit 2000 kwam, als er 1980 op de hoes had gestaan had ik het ook geloofd.

Het zwart/wit is dan wel weer goed gebruikt. Het levert mooie contrastrijke shots op maar dit alles kan de film niet redden. De film is echt veel te langzaam en mist een doel.

1,5*

Mijn eerste Tarr.

Meer nog dan de beelden is vooral de soundtrack te loven. Wat ook wel verwacht mag worden van een film die een muzikale titel draagt en een volledige monoloog over de valsheid / puurheid van muziek. Kan me in geen betere score indenken die dit beter illustreert.

Daarnaast is er de prachtige zwart/wit fotografie. Ik zie de namen Bergman en Tarkovsky een paar keer opduiken, wat mij betreft kunnen zij enkel dromen van wat Tarr hier laat zien. Heerlijk contrastrijke beelden, mooie camerastandpunten en pans die de beelden vaak tot schilderijtjes maken. De lange shots maken het enkel maar meer sfeervol.

Lars Rudolph speelt z'n rol geweldig. Karakterkop met een paar passionele ogen. Leuk ook hoe alles rond zijn persoontje gebeurt. De arme man raakt maar niet toe aan slaap (enige beetje humor dat ik in de film kon terugvinden) en heeft daarbij ook niet de makkelijkste dag uit z'n leven. Vind daarom de suggestie van kappeuter nog niet zo slecht.

Is de film dan een meesterwerk ? Wat mij betreft niet. Tarr houdt het niveau niet de gehele lengte van de film. De openingsscene is bijvoorbeeld prachtig, maar het stuk daarna waar Janos z'n oom in bed stopt is eigenlijk gewoon slecht. Op zo'n momenten teert de film op voorgaande scenes en de hoop dat de volgende weer goed zal zijn. Ook opvallend is dat de meute die naar het ziekenhuis loop ( en het daarna kort en klein slaat) mij helemaal niks deed. Het toevoegen van muziek toen ze weer afdropen maakte een wereld van verschil, en plots werd het wel prachtig.

En ook mij viel die hoofdenscene van Van Sant op, alleen doet Van Sant er duidelijk meer mee. Tarr houdt ze in harmonie, terwijl Van Sant ze langzaam uit evenwicht laat lopen. Sprak mij persoonlijk meer aan.

Maar erg mooie, sfeervolle film. Prachtige plaatjes, nog mooiere muziek. Alleen verwacht ik bij dit soort films ook nog iets meer fysieke visuele input. Meer walvis, minder boer ... om het zo maar te zeggen .

Dikke 4*

Edit : En wat kreeg ik jeuk bij de link van Ingrid over de motieven van deze film.

Tegenvaller, geen slechte film dat zeker niet, maar het kon me niet echt raken of interesseren.

Muziek is aardig, maar alleen de eerste keer, daarna komt het wat zeurderig over. Sommige shots waren écht te lang, ik houd vaak wel van lange shots, maar dat shot van de menigte duurde echt veel te lang. Die monoloog over muziek was ook vrij dodelijk. Wat misschien dom was van mijzelf, was dat ik de film niet uitzette na een uurtje, aangezien ik eigenlijk niet echt in de stemming was voor een trage film. Toch verder gekeken, dit beinvloed mogelijk de score, maar als volgende films van Tarr me wel bevallen, zal Werckmeister ongetwijfeld nog eens herzien worden. Wie weet dan hoger gewaardeerd. Voorlopig 3.0*, vond het eindshot wel erg mooi trouwens.

Prachtige film.

Een zeer langzame wandeling door een door chaos en anarchie overspoelt dorpje, waar na de komst van een opgezette walvis en een prins de bevolking langzaam vervalt in geweld.

Het tergend langzame camerawerk is werkelijk prachtig en de muziek bezwerend. In tegenstelling tot Satantango wist Tarr me dit keer vanaf het begin te pakken en me mee te sleuren in zijn droom- / nachtmerie-achtige wereld!

4*

Eindelijk kon ik eens in slaap vallen bij een film zonder iets te missen. Het zag er allemaal heel mooi uit, maar vond het verder niet erg boeiend. Ga Damnation nog wel proberen.

3*

Schitterend filmwerk, een erg bijzondere melancholieke sfeer (waarvan de toon wordt gezet door de muziek) en een hoop om over na te denken. Dat is voor mij Werckmeister Harmóniák op dit moment nog, want een herziening is absoluut nodig. Ik kon mateloos genieten van de beelden en de gecreëerde setting, maar enig begrip, of op zijn minst aanknopingspunten om het geheel te duiden missen nog een beetje. Daarom begin ik bij 3,5, omdat ik wel het gevoel heb naar iets moois en pretentierijks te hebben gekeken, maar de 'klik' er nog niet helemaal is.

Zeker in dat opzicht te vergelijken met iets als Stalker, waar de herziening me nog veel meer te bieden had. Dat biedt hopelijk perspectief...

Snel in de herziening dus.

De opening van Werckmeister Harmoniak is meesterlijk. Lang geleden dat ik zo'n niveau in film heb gezien. Daarna volgt een adembenemende take waarin Janos door licht en donker naar huis loopt, en de film kan al niet meer stuk. Een van de briljantste zwart-wit shots ooit.
Het middendeel kent ook z'n mindere momenten. Wat Tarr cinematografisch echter allemaal kan doen met een ouwe container en met twee lopend-dansende hoofden, een idee dat later door Van Sant werd geperfectioneerd, zijn slechts twee voorbeelden van bijzondere en mooie scenes. Het plein met daarop de walvis wordt zeer fraai in beeld gebracht en straalt in toenemende mate een sfeer van dreiging uit. Wat mij betreft vormt de walvis dan ook het thematische oog van de film; hij representeert het onbekende en de chaos, het menselijk onderbewust-zijn, dat zomaar opduikt in een middelgrote stad en uitgroeit tot rebellie.
De laatste drie kwartier komt Werckmeister Harmoniak regelmatig terug op het beginniveau. Met name de bekeringsscene in het ziekenhuis is, mede door de muziek, magistraal. Het beeld van de oude man roept associaties op van een concentratiekamp en wanneer de meute zich dit realiseert komt men tot inkeer. Dat de onbevangen en onschuldige Janos, die in verschillende opzichten een soort kind is (merk op hoe hij op het oproerige plein telkens vrijwel direct herkend wordt als buitenstaander), uiteindelijk de dupe wordt van de ontwikkelingen geeft een sterk einde.

Werckmeister Harmoniak mag over de gehele lengte misschien niet altijd even briljant zijn, bij vlagen briljant is voor mij al genoeg. Prachtfilm.

Werckmeister Harmóniák valt te omschrijven als een trage, bloedmooie en onheilspellende trip binnen een gemeenschap die leidt aan destructiedrang. Temidden van een toneel van opkomende anarchie, probeert de hoofdrolspeler ''de ziedende bevolking'' te laten opteren voor de wonderen van deze wereld. Hij lijkt echter een roepende in de woestijn te zijn, aangezien mensenmassa `s blijven samenklonteren op het centrale plein en het slechts een kwestie van tijd lijkt te zijn voordat de vlam in de pan slaat.

Tarr weet feilloos een majesteuze sfeer op te roepen. De opening van de film was een prachtig rollenspel over een zonsverduistering die al het leven even teniet deed, om daarna weer op te bloeien. De opbouw van deze scene was immens machtig, omdat hij je langzaam aan de hand nam door een utopisch landschap, waar de mensen die hun rollen speelden heilig leken te geloven in hun rol en hoopten op het in vervulling komen van hun rol. Vooral de man die de zon speelde ging helemaal op in zijn rol.

Aan de hand van oogverblindende cinematografie weet Tarr zijn kijkers onder te dompelen in zowel dromerige als in grimmige sferen. De buitenscenes ogen geweldig, dankzij Tarr `s oog voor mooie plaatjes: een wandelaar wiens schaduw of gezicht oplicht als hij langs straatlantaarns of huisverlichting manoeuvreert, een wandelaar die recht op een net ontwakende zon afloopt of een vrachtwagen met mysterieuze lading die `s nachts een plaats aandoet, gadegeslagen door het hoofd van een persoon. De scenes met de walvis, op het dampende plein, de kinderen met vogelsinstinct, in de straten en in het ziekenhuis zullen mij meer dan bijblijven.

Kortom: een meeslepende, betoverende film waarbij ik langzaam in een soort van prettige trance verzeild raakte. De muziek was al even subliem als de adembenemende cinematografie. 4,5*

Ik had hoge verwachtingen, die gingen zo ver dat ik de film bleef uitstellen tot 'het goede moment'. Dat moment moest vanavond zijn geweest.

Hele mooie film, die ruwweg op te delen valt in twee delen. In deel 1 vallen vooral de geweldige shots en het fenomenale camerawerk op. Dit deel kenmerkt zich vooral door de sfeersetting, die van een desolate, eenzame dorpssamenleving, gedreven door onvrede van de bewoners. Beetje bekrompenheid, een ouderwetse publiekstrekker (een circus), wat de samenleving op zijn kop zet.
Deel 2 kenmerkt zich door de grote mystieke aantrekkingskracht die de film op me had. De Prins? Wat maakt hem tot prins en wat voegt hij verder toe? Het feit dat je de film uit het oogpunt van de hoofdrolspeler beleeft vergroot dat ongewisse alleen maar, iets wat me in films als The Return al net zo fascineert. In ieder geval werkt deze Prins als katalysator van de oproer, waarmee het sterkste stuk van de film aanbreekt. De scene in het ziekenhuis waar ze de oude man in de badkuip zien staan vond ik persoonlijk de beste scene van de hele film. Erg memorabel. Het einde is al bijna net zo mooi met de walvis op het plein.

Werckmeister Harmoniak is erg stijlvol geschoten, zitten geweldige shots in en hypnotiserende 'achtervolgings'-scenes. De soundtrack is ook al geweldig, zeer passend en onheilspellend vioolspel wat erg sfeerverhogend werkt.

Ben zeker niet teleurgesteld, al begon ik me nog voor de helft wel een klein tikje te vervelen en was ik bang dat het toch wat te traag zou worden. Gelukkig viel het heel erg mee uiteindelijk.

4* voor nu, slechts zou ik bijna willen zeggen, maar had nog wel iets hoger kunnen geven als het middenstuk me beter was bevallen. Aan de andere kant lijkt me dit ook wel typisch zo'n film die na bezinking nog wat opgewaardeerd kan worden, dus er kan hier volgende week ook zomaar 4.5* staan.

Een Hongaarse Jim Carrey-look-a-like struint door een dorpje dat in rep en roer is, nadat een circus met een stinkende walvis is neergestreken. Ondertussen komt de hoofdpersoon in contact met een oudere intellectueel die meent dat de manier waarop instrumenten gestemd zijn, niet kloppend is. Tsja... . Vreemd verhaal dus en echt vatten wil het niet. De zwart-wit beelden daarentegen waren soms fabelachtig mooi met weliswaar tergend traag camerawerk. Mooie simpele muziek had het ook. Anyway, ik ben niet helemaal weggeblazen door deze film, maar vervelend is dit allerminst.

Prachtige zwartwit fotografie (nog mooier als van Haneke in zijn laatste film), schitterende beelden en camerastandpunten en prachtige, beklijvende muziek. Voorlopig is dit de Tarr die mij het beste bevalt, maar ............ksnapperniksvan!

Bij filmmakers als Tarr heb ik het idee dat ze wat dromen, deze droom niet begrijpen, de droom verfilmen en dan vervolgens hopen dat iemand op een site als moviemeter de droom helpt te verklaren.

Helaas ben ik te nuchter en teveel botte boer om dit te kunnen waarderen en aan het einde van de film bij het zien van de hoofdpersoon in het gesticht kan ik dan alleen maar denken: "ja, je zit daar terecht!"

Intrigerende film met enorm sterk camerawerk, die uiterst sterk begint. Ook het moment daarna, als hoofdrolspeler Janos naar huis loopt, ziet er schitterend uit.

Toch had ik daarna enorm moeite om in de film te komen. Verhaaltechnisch was er niet altijd een touw aan vast te knopen en daarnaast bleef het allemaal nogal afstandelijk. Toch kwam ik halverwege nog behoorlijk goed in de film terecht. De beelden blijven regelmatig erg goed en de combinatie met de erg fijne soundtrack werkt erg goed.

Er zitten zeker momenten in dat de film erg intrigeert, maar ook momenten dat de film minder is en oogt. Daarom krijgt de film ook zeker geen topscore van mij, maar ik moet zeggen dat de film grotendeels toch wel geboeid heeft. Het fantastische camerawerk en de mooie soundtrack zijn voldoende voor een bovengemiddelde beoordeling.

3,5*

Bijzonder. De naam Tarr was mij niet onbekend, vooral omdat ik weet dat hij een film van 7 uur geschoten heeft. Omdat ik over niet al te lange tijd naar Hongarije ga, leek het me aardig om een film van de man te kijken. Sátántangó, de film van 7 uur, leek me iets te veel van het goede als kennismaking, vandaar de keuze voor Werckmeister Harmóniák.

Op het eerste gezicht past het vertoonde prima in het rijtje Tarkovsky, Bergman en Sokurov, regisseurs waar met de nadruk op filosofie en overdenking. Toegegeven, ik heb van deze heren niet veel gezien, en wat ik heb gezien vond ik over het algemeen niet geweldig, maar hun films bevatten wel interessante elementen. Maar Tarr gaat wel verder, en dat ligt vooral aan het camerawerk. De kadrering is vaak subliem, met veel oog voor symmetrie. Maar tegelijkertijd voelt de camera bijzonder vrij aan. Als een waarnemer die ongezien vrij rondloopt. Ik snap het dan ook volledig als ik lees dat Gus Van Sant door Tarr beïnvloed is, want in Elephant had ik eenzelfde gevoel bij het camerawerk. En ook ik moest denken aan Gerry bij de close-up van twee hoofden tijdens het lopen. En die film heeft ook z'n lange takes.

Een scène waarin het camerawerk essentieel was, is de beginscène met de zonnestelseldans. Leuk idee, maar zonder goede uitvoering kan zoiets hopeloos falen. Zoals het hier gedaan is, was het echter prachtig. Verder is er slechts spaarzaam muziek, maar als ze klinkt, is het werkelijk schitterend. Zeker in combinatie met de contrastrijke zwart-wit beelden kan dat voor prachtige momenten zorgen, met als absoluut hoogtepunt de oude naakte man. Wat zag dat er prachtig uit, met die lichtval, terwijl je dat niet verwacht bij de woorden "oude naakte man". En dan wordt ineens de muziek bruut afgekapt. Onbegrijpelijk.

Het verhaal is behoorlijk symbolisch en kon ik niet helemaal volgen. Dat is niet erg, de film bovenaan in mijn top 10 is ook onbegrijpelijk, en als de beelden en muziek mooi genoeg zijn kan je dan heerlijk weg dromen. In dit geval dwalen mijn gedachten af naar een walvis die ooit aan de Nederlandse kust is aangespoeld, en die in de kustplaats waar ik ben opgegroeid van zijn vlees ontdaan is, om vervolgens het skelet in een museum in die stad tentoon te stellen. Het vlees verwijderen gebeurde in een voormalig Duitse bunker dicht bij mijn ouderlijk huis. Wat stonk dat als je er langs fietste! En later in het museum stonk het skelet nog een lange tijd. De laatste keer dat ik dat skelet zag was de stank voorbij, maar ik moest er wel aan denken toen in de film naar de geur van de walvis werd gerefereerd.

Na het zien van deze film durf ik het aan om morgen Sátántangó te kijken. Nog steeds een beetje bevreesd, maar Werckmeister Harmóniák biedt voldoende hoop dat ik er doorheen kom. 4*.

Haunting, contemplatief, meditatief, traag, saai, te lang, hypnotiserend, pretentieus, prachtig...

Bovenstaande uiteenlopende woorden of hun equivalenten vind je veelvuldig in de voorgaande commentaren terug. En het bizarre is, ze zijn eigenlijk allemaal van toepassing op mijn eerste Bela Tarr ervaring, die hoewel niet vlekkeloos, toch op zijn minst bijzonder was.

Hij lag al even op stapel, Werckmeister Harmóniák, jaren zelfs. Bij discussies met andere Cinefielen na een filmquiz, was Tarr al regelmatig voorbij gekomen. Ik zag er een beetje tegenop, met name tegen Sátántangó, dus dit zou de eerste worden. Maar het liet alsnog een paar jaar op zich wachten.

De muziek en de beelden waren beiden vrij geweldig. Ik ga dan ook meteen na deze review op zoek naar de soundtrack. Ik ben een sucker voor long takes, maar de eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik toch nog even een omslag moet maken waar het op slow cinema aankomt. Het idee staat me erg aan en ook het intellectuele aspect ervan, de reflectie en contemplatie die erbij komt kijken, maar in de praktijk merk ik dat ik er toch nog niet aan gewend ben.

Maar hoezeer ik ook afdwaalde af en toe, Ik zou deze dolgraag eens op een groot scherm zien, zonder afleiding van goedbedoelende vriendinnen, lege drankglazen die lonken gevuld te worden of andere zaken die zo'n bijzondere filmervaring kunnen verstoren. Werckmeister Harmóniák gaf Black Math hierboven de moed om Sátántangó te gaan kijken. Laat ik voorzichtig zeggen dat ik nog iets meer geprikkeld ben om dat te doen dan voorheen, maar dan moet ik echt een vrije dag hebben zonder verstoringen en ook echt de tijd.

4* voor de eerste viewing

Als we eens een rijtje zouden maken van de belangrijkste regisseurs van dit moment: Reygadas, Zvyagintsev, Sokurov en Tarr zouden het worden waarschijnlijk.
Derde Tarr achter elkaar die het volle pond scoort: een hattrick in voetbaltermen.
Circus komt aan in een dorp, bestaande uit twee hoofdattracties: een in staat van ontbinding verkerende walvis en een geheimzinnige freak genaamd de prins en het nieuws is het circus al vooruit gesneld, in voorgaande dorpen bracht de prins rampspoed, klokken die spontaan weer gingen lopen en bomen die subiet uit de grond vielen.
Hoofdpersoon wordt door allerlei ooms en tantes het dorp doorgestuurd en zoals we weten houdt Tarr er van om achter lopende personages aan te zitten.
Redelijk behapbare tijdsduur dit keer al blijft Tarr soms minutenlang op één en hetzelfde gefocust, met als dat resultaat dat we bij die kutkinderen zo haast wel de film in willen stappen om ze op te laten houden!!
Meesterwerk!

Ooit heb ik een cursus kunstgeschiedenis van de twintigste eeuw gevolgd. Daarin werd een schilderij van Yves Klein getoond dat volledig blauw was. Vervolgens legde de professor uit waarom dat een meesterwerk was. Klein begreep dat een schilderij slechts verf op een doek was en niet een landschap of een mythologisch tafereel. Het probleem met dat soort kunst is dat het kunstwerk zelf weinig voorstelt, dat het volledig rond de esthetische theorie draait en de uitleg die critici eraan geven.

Hetzelfde probleem heb ik met Tarr. Ik zie een acteur met een vervelende kop die rondwandelt en het is traag en het is in zwart-wit. Een plot zit er niet in. Vervolgens lees ik dat het een weergaloos meesterwerk is, want Tarr is op het geniale idee gekomen dat een film niet dient om een verhaal te vertellen. Met die theorie boort hij 99% van de filmgeschiedenis de grond in.

Het idee waar de titel naar verwijst boort dan ook nog eens een paar eeuwen muziekgeschiedenis de grond in. Zonder de "onnatuurlijke" stemming van Werckmeister waren Bach, Chopin etc. niet mogelijk geweest.

Kortom, een excentriekeling met interessante theorieën wiens werk mij voor geen meter weet te boeien.

Voor mij de eerste contemplative cinema die werkt. En Tevens mijn eerste Tarr. Dit is natuurlijk gewoon een meesterwerk. Bloedserieus en politiek geladen drama, dat niet schuw is voor bijtend cynisme. Dat de hoofdpersoon een uiterst zachtaardige jongen is, maakt de vele contrasten die de film uitspeelt nog effectiever. Evenals de uiterst esthetische, poëtische vormgeving, die een bikkelharde weergave van de werkelijkheid verhult. Ja, als dit geen kunst is, wat dan wel..

Het is een slome maar geen saaie film: er gebeurt net genoeg om de aandacht vast te houden maar geeft wel alle ruimte om na te denken over wat je ziet (en de grauwe beelden van een armoedig en ouderwets Oost-Europa zijn op zichzelf in zekere zin intrigerend). Het is ook een erg filosofische film in mijn optiek: het lijkt erover te gaan dat de mens heeft geprobeerd God te worden door een kunstmatige orde en harmonie te scheppen, maar die orde en harmonie is in werkelijkheid vals (hetgeen zeker geldt voor de communistische maatschappij waarin het verhaal zich afspeelt). Zoals de Prins van het circus weet is alles gebaseerd op illusie en leugen (zoals de walvis die het circus meezeult dat ook is); er is slechts leegte en duisternis en het dorp bereikt zijn ‘zonsverduistering’ – het moment dat men zich bewust wordt van de valse, kunstmatige harmonie – in een climax van misdaad, woede en vernietiging. Zoals na elke zonsverduistering de Zon weer terugkomt, wordt ook de (kunstmatige) vrede en harmonie in het dorp weer snel hersteld; alleen de hoofdpersoon lijkt niet meer wakker te worden uit zijn persoonlijke zonsverduistering. Al met al ervoer ik zo beschouwd de filosofie achter de film als erg Nietzscheaans met de Dionysische ontregelende werkelijkheid die elke illusoire ordening vernietigt (maar waarna we toch weer een nieuwe ordening moeten verzinnen).

Naar inhoud en verhaal ben ik op mijn honger blijven zitten. De ganse film komt me voor als één metafoor maar daar heb ik al veel uiteenlopende meningen over gelezen, zodat een uiteindelijk besluit even broos blijft.

Sfeerscheppend, cinematografisch, beeldvorming met lange real-time shots én met een indringende soundtrack is dit wel top en als ik scène per scène beoordeel, bijwijlen indrukwekkend van uitbeeldingskracht. Expressieve personages bevolken de film en de houterige filmstijl bij de inval in het ziekenhuis deden me denken aan een pioniersfilm, van Russische makelij bijvoorbeeld. Merkwaardig.

Heel bijzondere film waar ik niet volledig bijkon.

Tweede Tarr na vorig jaar overdonderd te zijn door Satantango. Waarom er ruim een jaar tussen de films zit- geen idee maar time sure flies.

Misschien oneerbiedig maar ik start met de muziek. Vig heeft namelijk weer een geweldige soundtrack afgeleverd- misschien niet zo indrukwekkend als die voor Satantango maar de films van Tarr zouden toch wel heel wat aan sfeer inboeten als er willekeurig welke componist zou zijn gebruikt voor de longtakes of soms tergend trage tracking shots.

Werckmeister Harmoniak doet ook in andere opzichten aan eerdergenoemd meesterwerk denken maar heeft toch ook wel een heel eigen smoel. Letterlijk, met de koboldachtige Janós als hoofdpersoon. Overigens een perfecte buitenstaander, pluim voor de casting. Waar de film nu precies over gaat, wat ermee wordt gezegd- er zit iets in van de intrigant die het volk opstookt tot geweld en dan met name tegen de zwakkeren (het zal niet voor niets zijn dat juist een ziekenhuis wordt aangevallen) maar ik weet het verder ook niet en eerlijk gezegd vind ik het niet eens het meest boeiend. En dat terwijl ik normaal gesproken vind dat een goede film begint met een goed verhaal. Maar de beelden, ondersteund dus door de -niet overmatig gebruikte- muziek, zijn van een haast onwereldse schoonheid, dreigend en geruststellend tegelijkertijd, net als de helikopter op het eind: kwam die redding brengen of was het juist het gevaar (ik neig naar het tweede, vooral na de lusteloos voor zich uitkijkende Janós in het volgende shot)? De scènes met de walvis zijn ook bijzonder, met ook hier weer die dubbelzinnigheid- de "monstervis" is weinig dreigend -eerder extreem kwetsbaar- in zijn dode, afgebladderde toestand maar toch raakt het dorp in rep en roer na zijn komst. Een metafoor voor de afleiding van het groteske wellicht?

Moet nu toch wel snel meer van Tarr gaan zien, en niet weer een jaar wachten. Jammer toch dat hij met vervroegd pensioen is gegaan.

Waar te beginnen bij een film als deze? Bij het begin dan maar, wat een magisch begin de eerste scène waarin ons hoofdpersonage gebruik maakt van de lokale karakterkoppen / dronkaards om een wetenschappelijk concept uit te leggen op een bijna kinderlijk eenvoudige manier en toch ben je méé meteen, je voelt dat dit misschien wel gaat zijn waarover de film gaat gaan, niet letterlijk maar figuurlijk gaan we beetje bij beetje richting totale verduistering waarna er opeens toch een moment komt dat het licht terug schijnt, inclusief nieuwe inzichten het moment met de oude naakte man waarna de vernielers op hun stappen terugkomen past behoorlijk bij de zonsverduistering .

Niet de enige mooi gefilmde scène, ook de eerste keer dat ons hoofdpersonage Janos op het plein terechtkomt, en doorheen de mensenmassa kuiert is fantastisch. Diezelfde mensenmassa die al van in het begin allerlei verhalen verteld, gehoord van ergens, over de wonderbaarlijke walvis en prins, de ene nog straffer dan de andere, beslist dan wel en masse om niet in die vrachtwagen te stappen om te gaan kijken. Dacht men toch reeds alles al gehoord te hebben over het circus? Heeft men angst voor het onbekende? Heeft men zich angst onnodig laten aanpraten? Is het fantaseren over altijd leuker dan de realiteit zelf? Kuddegedrag dat enkel doorbroken wordt door een enkeling? Zelfs niet door de intellectueel van de stad? Alles van dit een beetje en tegelijk misschien ook niks van dit alles, opvaallend is het echter zeker en stof tot nadenken idem.

Ook het tergend traag aankomen van het circus, zou snel saai kunnen worden maar hier straalt er zo'n rust en sereniteit en tegelijk opwinding en onheil, vanaf dat die gewoon sterk genoeg is om je aan je beeldscherm te kluistere .

Over wat gaat deze film nu? Ik weet het niet zeker maar ik haal er wel vanalles uit, hoewel iemand anders er vast en zeker andere dingen uithaalt of misschien wel gewoon nog aanzienlijk meer.

De mens die zich als God gedraagt/probeert te gedragen en dingen probeert te veranderen en te verklaren die niet te veranderen of te verklaren zijn, zoals bv in de muziek bepaalde zaken onjuist gaan spelen of aanpassen om zo betere muziek te verkrijgen. Zoals bv de vele rodelaars die proberen te verklaren hoe alles in mekaar steekt maar onwetend zijn en op de momenten waarop ze wel echt kunnen weten hoe iets in mekaar steekt dan toch terug vervallen in kuddegedrag, angst voor het onbekende en angst om misschien wel ongelijk te krijgen. De angstigheid van de mens met andere woorden die zich uit in het proberen te verklaren van alles wat er in de wereld gebeurt: "They think because they are afraid and he who is afraid knows nothing".

Overduidelijk ligt er ook een politieke saus over deze film, wie bang is weet niks en de gewone mens wordt bang gehouden en doet dingen die hem, door de intellectueel van de film, die de bevolking toespreekt uit puur eigen belang, worden opgedragen. Kritiek op hoe de maatschappij op vlak van (politieke) macht in mekaar zit. Op een bepaald moment wordt ook duidelijk gemaakt dat men wel in staat kan zijn om dit om te draaien, geld gaat hen niet redden wordt letterlijk gezegd ergens rond de periode dat men het ziekenhuis binnengaat en dat blijkt ook zo, het volk is krachtig genoeg om alles kort en klein te slaan en daarnaast komen ze tot inkeer en beseffen dat de manier waarop men bezig is in het ziekenhuis niet ok is, de mens is dus van nature wel fatsoenlijk, als je hem te ver drijft kan dit fatsoen even stoppen maar in de kern weet de mens wat juist is en heeft die daar geen intellectueel of God voor nodig. Een oude zieke man, die laat men met rust. Durf ik uit de scène die de ommekeer inleidt in het ziekenhuis ook een voorzichtige poging afleiden om aan te geven dat ook het kapitalisme en de manier waarop we leven ook weer niet geheel fout is? En dat revolutie niet werkt of pas ten hoogste wanneer ze juist gericht is? Ik durf dat, al kan het prima dat ik het nu te ver zoek. "Geld redt hen niet"

Verder zie ik duidelijk een pleidooi voor kunstenaars, een pleidooi dan nog vooral voor kunstenaars om zichzelf te zijn en blijven en om géén toegevingen te doen, of zo weinig mogelijk. Ga je daarom een perfect gelukkig leven hebben en is er de zekerheid dat dit altijd goed gaat? Nee. Maar de ene keer dat onze musicus een toegeving doet, uit eigenbelang weliswaar, heeft dit enorme gevolgen. Ik denk ook aan "You will hang for it Janos".

Tegelijkertijd kun je je dan ook weer gaan afvragen in welke mate het een goed idee is om anders te zijn dan de norm, je vrouw kwijt, een enkeltje richting gekkenhuis/ziekenhuis, is jaknikken en zwijgen dan toch beter? Of zoekt men te moeilijke oplossingen op simpele problemen? Is de curiositeit van de mens een vloek of een zegen? Voor zichzelf of de mensheid? Ik twijfel nog steeds, fantastisch leuk.

Dit alles wordt dan vormgegeven door middel van (tracking) shots die zo'n rust uitstralen en tegelijk zo onwaarschijnlijk veel sfeer brengen. En ondersteund door perfect gekozen en gecomponeerde muziek en prachtig passende zwart-wit beelden dat ik absoluut van een kunstwerk durf spreken. Geen hapklare brok, en misschien zit ik zelf wel ronduit fout, maar ik heb kippenvel gehad en enorme pupillen tijdens het kijken, en dat vind ik al ruim voldoende.

5* meesterlijk wat mij betreft, welkom in de top 250

Béla Tarr is het soort regisseur waarbij een film als 2001: A Space Odyssey een vlotte blockbuster lijkt. Daarin zit voor mij dan ook het pijnpunt. Misschien ben ik te veel een kind van deze tijd, maar prachtige beelden worden afgewisseld met slaapverwekkende shots waarin je tien minuten kijkt naar twee mannen over straat lopen, waarbij het shot ook nog eens zo gekozen is dat er werkelijk niets te zien valt. Het zal voor sommigen de charme zijn, maar het is mij iets te veel 'slow cinema'.

Daartegenover zet Tarr een intrigerende openingsscène en rond de hele film hangt een air van mysterie, niet in het minst vanwege het eigenzinnige verhaal. Toch is film bovenal een audiovisueel medium en de vele erg fraaie shots kunnen niet voorkomen dat het als geheel toch een vermoeiende zit is. Het is mij te contemplatief. Wellicht dat een film als deze over een jaar of 20 beter op haar plek valt.

Sterk.

Eerste Tarr-film, en meteen een goede binnenkomer. Deze film kan zich direct meten met een Andrey Rublev, maar Rublev krijgt net wat meer voorkeur vanuit mij. Niettemin is Werckmeister voor een heel groot deel intrigerend en laat enkel in de laatste 20 minuten los. De rest boeit namelijk erg goed, en zeker de opening is meesterlijk.

Tarr regisseert traag, maar ook erg precies. Je zal je tijdens deze film in ieder geval niet vervelen, want elke scene heeft iets aparts. De eerste 10 minuten zetten eigenlijk meteen al een geweldige toon. Geweldig in beeld gebracht met erg veel gevoel voor het visuele aspect. Het ziet er regelmatig echt overweldigend uit, en de trage tracking shots weten op een vreemde manier te boeien.

Het beste element van Werckmeister is echter de soundtrack. Schitterend stukje muziek, trok me als kijker direct mee in het verhaal. Het geeft op een gekke manier een emotionele lading mee. Alhoewel de muziekovergangen regelmatig wat knullig zijn, is het de film deels snel te vergeven en neemt echter maar een klein kritiekpunt in. Ergens jammer, maar ach.

Camerawerk en acteerwerk zijn verder ook erg solide. Niet elk shot is even knap en enkele tracking shots gaan net wat te lang door, maar verder weinig te klagen op dit gebied. Pas tijdens de laatste 20 minuten begon ik mijn geduld een beetje te verliezen, maar alles daarvoor wist uitstekend te boeien. Ik weet niet hoe Tarr het doet, maar de film voelt compleet en precies aan. Ontstijgt de modernere pogingen tot arthouse in ieder geval volledig.

Een beetje jammer dat de timing niet altijd goed is en de muziekovergangen ook matig zijn. Tegen het einde aan gaat de film ook iets minder intrigeren, 145 minuten was misschien net wat te veel lang. Boodschap van het verhaal zelf vond ik overigens sterk. Misschien duurt het even voordat je erachter komt, maar uiteindelijk lijkt het toch aardig duidelijk gegeven te worden. Klasse film, zeer sterke arthouse.

Een heuse beproeving. Het is de eerste film van Béla Tarr die ik heb gezien en waarschijnlijk ook de laatste. Het eerste half uur valt nog enigszins door te komen, maar daarna valt het echt niet te doen. De zwart-witbeelden en muziek zorgen nog voor een beetje sfeer. Een (interessant) plot heb ik er niet echt in kunnen ontdekken en een dieperliggende boodschap ook nauwelijks. De hoofdpersoon is in het geheel niet interessant en boeiende bijrollen zijn er evenmin. De film wordt gevuld met eindeloze shots van personen die, regelmatig ook nogal doelloos, door een dorpje heen lopen. De synchronisatie tussen beeld en geluid is ook nogal belabberd. Voor een film uit 2000 mag je op dat gebied toch zeker wel iets beters verwachten. Niet eenvoudig om deze film überhaupt uit te zitten, laat staan om er verder iets positiefs uit te kunnen halen.

Weinig toegankelijke en zelfs moeilijk te doorgronden film. Ik wist al een beetje waar me aan te verwachten met Tarr, maar je moet toch wat in de stemming zijn, lijkt me. Werckmeister harmonies is cinema gebaseerd op ervaringen en gevoel dat zich hoegenaamd niet laat vertalen in plots of duidelijke verhaalstructuren.

Cinematografisch top en de manier waarop de scènes zijn ingeblikt en hoe de camera zweeft over het decor is knap. Inhoudelijk daarentegen is het wat zoeken naar een verklaring wat je allemaal te zien krijgt, of misschien net niet te zien krijgt. Ellenlange scènes, geruisloos, maar dan ook af en toe onderstreept door een stevige (doch sublieme) soundtrack. Scènes van de wandelende Janos die op niets te lijken uitdraaien ...

En dan toch, chaos, alsof de mensheid om de zoveel tijd alle rede verliest en op emotie de brandtoortsen aansteekt en een spoor van vernieling achterlaat op zoek naar genoegdoening en recht(vaardigheid). Bijzonder, maar met één kijkbeurt kom ik blijkbaar niet toe. Toch gaat deze opnieuw even de kast in ...

Van dit soort films kan ik geen genoeg krijgen, zoveel magistrale scenes in deze film.. De opening, het moment dat het circus arriveert in de stad, de wandelingen door de lege straten, loeren naar niks en toch de volle aandacht trekken, een meesterwerk van Bela Tarr.