Smultronstället (1957)

Mooie film over een oude man em de dood. Mooier sfeertje (de mooie 'droomscene's) als in Het Zevende Zegel (de eerste van Bergman die ik zag),maar toch had ik het gevoel van 'net niet'. Maar goed dit is misschien een film die ik over tien jar nog maar eens moet gaan kijken. Tot nu toe 3,5*.

Mooie blik in het hoofd van een oude man. Had wat uitgebreider gemogen allemaal, helemaal gezien het feit dat er wat mindere verhaallijntjes waren (het echtpaar dat even meeliftte, de problemen van z'n zoon en schoondochter) bleef er een beetje weinig over voor de hoofdpersoon zelf

maar goed, zeker de moeite waard...

Op een dag waarin iedereen hem vereert (briljante scene trouwens, de blik van Isak en en de hele sfeer maken de onderscheiding tot iets ongelofelijk oppervlakkigs in het licht van de film) komt een man tot de conclusie dat zijn zekerheden schijnzekerheden waren. Dat het leven onomkeerbaar is, dat hij kansen heeft laten liggen. En dat als onderdeel van het besef dat hij wel heel sterfelijk is nu.
De eerste droom is pure horror trouwens.
Zo eng goed als de film de eerste tien minuten is blijft het niet, toch vond ik dit weer een heel bijzondere film.

4.0*

In onze relaties bekritiseren we ze voornamelijk. Daarom heb ik mij van vrijwel alle sociale omgang teruggetrokken. Hierdoor is mijn oude dag nogal eenzaam geworden. Mijn hele leven heb ik hard gewerkt en ik ben dankbaar. Eerst werkte ik voor het dagelijks onderhoud en tenslotte uit liefde voor de wetenschap. Ik heb een zoon die ook arts is en in Lund woont. Hij is al jaren getrouwd, maar heeft geen kinderen. Mijn oude moeder leeft nog en is zeer actief. Mijn vrouw Karin is al lang dood. Gelukkig heb ik een goede huishoudster. Laat ik niet vergeten dat ik een oude betweter ben die vaak lastig is voor zichzelf en z'n omgeving. Mijn naam is Isak Borg en ik ben 78 jaar oud. Morgen ontvang ik een eredoctoraat in de kathedraal van Lund.

Als prijsvraag winnaar voel ik mij verplicht om de film enig commentaar te geven. Het is mijn eerste Bergman en ik moet zeggen dat hij mij niet tegenviel. Filmisch prachtig en ook de dromen zijn heel mooi uitgewerkt. De synopsis alleen insinueert zwaar confronterend te zijn, maar niks van dat komt terug in de film zelf. (Alhoewel de eerste droom als enige dit wel is) Het beeld wat had moeten ontstaan was dat van een verschrikkelijke egoístische en nare man. Als dit niet een paar keer in de film gezegd zou worden had ik het er niet uit gehaald. Integendeel de man komt over als zeer aimabel en ook gelukkig met het leven dat hij heeft. (Zelfs in zijn dromen komt hij zo op mij over.) Ook had Isak geen echte spijt van de beslissingen die hij in het verleden genomen heeft. Het 'jammer, maar helaas het is zoals het is gelopen' gevoel overheerst. Ik kon dan ook niet echt medelijden hebben met de man, omdat hij het ook niet met zichzelf had.

Ook zijn er twee zeer belangrijke symbolen die ik mislukt vind. De eerste is bijrijdster Sara de ander is het echtpaar. De kijker had allang door dat de bijrijdster Sara symbool stond voor zijn oude en grote liefde Sara. De kijker wordt alleen niet serieus genomen doordat het blijkbaar uitgelegd moet worden. "Ik ben ooit verliefd geweest op een Sara." "Leek ze op mij?" "Ja, eigenlijk wel." Bovendien had de relatie tussen Sara en de twee jongens wat beter uitgewerkt mogen worden als reflectie op Isak's leven.

Zo wordt ook de kijker bij het echtpaar, als symbool van het huwelijk van Isak, onderschat. Hier is het blijkbaar ook nodig om uitleg te geven. "Het was net als mijn eigen huwelijk."

Voor de rest zat er wel voldoende symboliek in. Zoals bijvoorbeeld de eerste droom waar hij voelt dat er geen tijd is en de dood er aan komt. Hij wil nog niet weg/afgevoerd worden, de dood grijpt naar het leven. Hij weet dat hij nog tijd heeft en neemt de auto, in plaats van het vliegtuig, om in Lund te komen. Hij wil zijn leven overdenken en nog een aantal plaatsen bezoeken eer hij dood gaat. De liefde tussen Sara en Sigfrid waar hij alleen maar door het raam kan toekijken. Het incompetent in het werk zijn als grote angst, terwijl hij altijd hard gewerkt heeft om dit juist te verkomen. Omdat hij wist dat zijn vrouw vreemd ging vergrootte hij juist zijn eenzaamheid. En meer...


Al met al 3,5 ster, niet hoger. Er is naar mijn gevoel niet uitgehaald wat er in had kunnen zitten. Wel geboeid gekeken.

Tja, toen deze hier verloot werd op MM kwam ik te film ook per toeval tegen. M'n eerste Bergman dan maar. Heeft een tijd geduurd voordat ik hem gezien heb, maar vanavond was het dan toch maar zover.

Wild Strawberries is een oude film over een oude man die vooral terugdenkt aan vroegere tijden. Veel aandacht dus over levensvragen en heel wat overpeinzingen. Waar ik bij een Kurosawa en Tarkovsky nog af en toe mooie plaatjes kan zien, vind ik bij Bergman niks. Hij mag dan wel belangrijke themas aanhalen, de uitwerking vind ik zo banaal en simpel, dat het niet veel verder komt dan het gewouwel van een gemiddeld soap opera personage. De dromen (met name dan vooral die eerste) waren leuk, de rest leidt mij enkel naar plaatsen die ik al lang bezocht heb en voor dood heb achtergelaten.

Geen seconde geraakt, 1 leuke scene gezien (helemaal in het begin dan nog), en verder wat gekeken naar het gezaag van een oude man. 0.5*, met excuses vooraf voor al die hoogstemmers die ik weer op de tenen zal trappen.

Maandagavond, Bergmanavond.

Deze keer dus Wild Strawberries gezien. Ik sluit me wel redelijk aan bij fractalis: een van de mindere meesterwerken van Bergman. Niettemin een meesterwerk. De film komt traag op gang (hoewel die eerste droomscene natuurlijk fantastisch is) en kent enkele minder interessante gedeelten. Toch werd ik langzamerhand steeds meer gegrepen door de vertrouwde spanning die Bergman films altijd weten op te roepen.

Centraal in de thematiek staat doctor Borg als een 'levende dode', in de relatie met zijn omgeving in heden en verleden. Dit komt meerdere keren expliciet terug, met name in wat ik de mooiste scene uit de film vond: de droom over zijn eredoctoraat die verandert in een aanklacht. Het leuke is dat de kille, koude harteloosheid van Borg slechts naar voren komt door de woorden van andere personages, terwijl je er als kijker eigenlijk niets van merkt. De ontwikkeling die het hoofdpersonage tijdens de film doormaakt is daardoor heel subtiel.

Prekerig is de film dus zeker niet. Het typische Bergman-thema van God en geloof komt slechts in de marges van de film ter sprake. Daar tegenover staat de man-vrouw relatie die hier de volle nadruk krijgt.

Het dialogen zijn prachtig, het acteerwerk is formidabel. En was het nu toeval of leek Victor Sjostrom echt een beetje op Hitler?

4*

Magistraal psychologisch drama over een oude man die de balans opmaakt van zijn leven. Een diepgravende, warm-menselijke film die op een rustig tempo voortkabbelt en bijwijlen erg ontroerend is. Mooi acteerwerk ook van de hele cast en een sublieme vertolking van Victor Sjöström. ****1/2-*****

Soms kan een filmverhaal opgebouwd zijn door middel van een compositie die varieert op een bepaald thema zoals dat o.a. ook weleens gedaan wordt bij muziekstukken.
"Wilde Aardbeien" geeft hiervan een pracht voorbeeld. Het grondthema wordt onmiddellijk bij de eerste beelden in het geluid neergezet met de openingszin in een monoloog intèrieur: “In onze relatie met andere mensen bekritiseren we ze voornamelijk”..

In de loop van de film volgen verschillende varianten op deze uitgesproken stelling. Mensen dus die steeds maar op elkaar zitten te hakketakken. Het echtpaar dat mee mag rijden en later uit de auto gezet wordt is het meest extreme voorbeeld hiervan. Zeer armoedig om alleen nog maar bezig te kunnen zijn met zulke valse en zwartmakende uitingen in een intieme relatie. Het enkel nog maar hufterig beklag kunnen maken over een partner in de aanwezigheid van andere mensen. Geen greintje sociaal schaamtegevoel meer. Enkel nog maar een monomane genoegdoening nastreven met de vrolijke of droevige parmantigheid van een dader/slachtoffer.

In "Wilde Aardbeien" gaat het dus niet om karakterontwikkeling maar om de uitwerking van een thema. Als compensatie is er wel een zekere ontwikkeling aanwezig in de stemmingsfeer die de karakters oproepen met hun af en toe negatief klinkende noten. Richting einde van de film komt er steeds meer iets van een mildheid en mededogen om het hoekje kijken naast de soms wat verbitterd klinkende toon uit de relaties tussen de filmpersonages.

Een van de meeliftende jongeren wil theoloog worden. In het geloof kan door sommige mensen een onzekere troost gevonden worden door een zelfgeschapen bovenmenselijk ideaalbeeld. Een God die niet bekritiseerd mag worden.
Zijn vriend denkt die troost weer te kunnen vinden in het creëren van poëzie. En dat levert weer het nodige gekibbel tussen twee vrienden op. De behoefte aan bekritiseren is soms onuitstaanbaar maar lijkt onuitroeibaar en onverzadigbaar te zijn.

Ook prachtig gecomponeerd is o.a de humoristische ondertoon als een soort contrapunt van het wederzijds gefit tussen de oude man en zijn dienstbode. Ze willen ergens wel zonder elkaar maar kunnen dat eigenlijk ook weer niet echt vanwege hun toch stiekem gegroeide wederzijdse afhankelijkheid. Een prachtige afspiegeling van het paradoxale in veel menselijke relaties.

Als je nog niet teveel doorgeïndividualiseerd bent en als het kijken in de letterlijke en figuurlijke betekenis nog niet te beperkt is geworden of gebleven door een gefrustreerde binnenkant van de eigen gevoelscocon dan kan de film "Wilde Aardbeien" een mooie sterke visuele ervaring opleveren die in de buurt van een zeer wild florerend aardbeienveldje uit het verleden veel prachtige muzikale noten op zijn Zweedse nachtegalenzang heeft. "Strawberryfields Forever"!

Ik heb eigenlijk nooit gelezen waar deze film over ging, en op de een of andere manier had ik mij er een totaal ander beeld van gevormd dan wat de film eigenlijk was. Zo erg zelf dat ik me in het begin afvroeg of het wel de juiste film was, louter gebaseerd op mijn ongefundeerde verwachting .

Maar goed, dat doet er eigenlijk weinig toe, de film is immers geweldig goed. Een Bergman van het hoogste niveau, en het valt me trouwens op dat hij voor mij altijd dat trapje hoger komt zodra er een mystieke, onvatbare dimensie aan zijn films wordt toegevoegd. Dat is zo in Persona, in Tystnaden, en hier ook, met die weergaloze droomscene in het begin, en de hele eigenlijk vrij absurde, verstilde sfeer die in de film hangt. Het is een mooi verhaal (deed me wat denken aan Morte a Venezia trouwens) met interessante personages (leuke gastrol ook van Max von Sydow als pompbediende), maar het is vooral de combinatie van de dromerige sfeer, de absurde relaties tussen de personages onderling en de manier waarop je alles beleeft vanuit de gedachte van het hoofdpersonage die de film echt goed maken. Mooi gedaan alweer, en Bergman bewijst dat hij stiekem toch wel veelzijdig genoemd kan worden, ook al lijken zijn films op het eerste zicht vrij eenvormig.

Mooie film van Bergman, die prima weergeeft hoe individualisme vaak ontaart in egoïsme. Kritiek op een veranderende samenleving (Zweden liep hierin ongetwijfeld wat voor op Nederland), waar traditionele waarden als een gelukkig gezinsleven en religie steeds minder belangrijk worden en men slechts de eigen ambities/dromen najaagt. Dit individualisme leidt volgens Bergman tot ongeluk en eenzaamheid. De film sluit echter wel positief af waarmee Bergman aangeeft dat er altijd de hoop is dat mensen bijdraaien en ontdekken dat ze niet alleen op de wereld zijn. Mooi, prachtig uitgewerkt thema levert 4**** op.

Vanmorgen vroeg iemand me wat ik gisteravond had gedaan, waarop ik antwoordde dat ik een Zweedse film uit 1957 had gezien. En hoewel ik aan zijn mimiek kon zien dat hij het maar raar vond ik naar zo’n films keek besefte ik daardoor dat ik dankzij MM de laatste maanden een omslag heb gemaakt in mijn filmvoorkeur. Keek ik voorheen enkel en alleen maar films als entertainment, gaat mijn voorkeur de laatste maanden juist uit naar films met wat meer inhoud. Films zoals ‘Spring, Summer, Fall, Winter... and Spring’, ‘Ikiru’ en natuurlijk ‘Wilde Aardbeien’.

Gisteravond deze film voor de tweede keer gezien en sindsdien blijft hij maar door mijn hoofd spoken. Zijn er in de geschiedenis van de
cinemagrafie ooit films geweest die zoveel zeggen in zo weinig tijd?

Bij het zien van deze film kon ik het niet laten om de film te vergelijken met Ikiru. Een stervende man overdenkt zijn leven en de fouten die hij daarin heeft gemaakt. En hoewel ik Ikiru al ‘vol’ vond qua verhaal geeft ‘Wilde Aardbeien’ toch meer stof om na te denken. De katalysators tot het nadenken over zijn levensloop zijn gevarieerder en geloofwaardiger dan in Ikiru. Natuurlijk zeg ik dit vanuit Westerns perfectief, maar aangezien ik zelf een Europeaan ben, vind ik dit niet meer dan logisch. In plaats van één gebeurtenis (het ontdekken van maagkanker, zijn het bij Wilde Aardbeien juist toevallige ontmoetingen, herinneringen en dromen die het hoofdpersonage doen reflecteren over zijn eigen leven).
De film behandeld zoveel zaken, maar tochvervalt het niet in een prekerige film.

De opbouw van de film is geweldig. Voordat de hoofdmoot van de film eraan komt het personage Isak Borg door zeer komische gesprekken met zijn ‘hulp’ en in het begin van de autorit (‘sigaar is een mannelijke ondeugd’) aan bod en leer je hem op een onvervalste manier kennen, waarna de diepgang van de film zeer makkelijk te verdragen is doordat je al zoveel sympathie hebt met Isak en met Marianne. Wat een heldin. Haar scherpe analyserende geest en confronterende gesprekken die ze voert met Isak maken van haar een geweldig personage. Dat Marianne na het zien van de moeder van Isak dan ook zo bezorgd was dat het koude, lege egoïstische dat de Borgen zo kenmerkt zich zou voortzetten in haar eigen (ongeboren) kind. was dan ook zeer ontroerend.

De beelden waren ook een genot om te zien. Mooi gebruik van contrasten, schitterende belichting. De typische klassieke achtergrond in de auto vind ik altijd sfeerverhogend en dan heb ik het nog niet eens gehad over de prachtige droomscènes waarvan ik de tweede de beste vond. Prachtige symboliek .

Enkele zaken die me tegenstaan om het (alvast) in mijn top tien te zetten:
Het overdreven acteren van Sara: Toch ben ik hier steeds meer over aan het twijfelen omdat we het gesprek van Sara met Sifrid en het gesprek dat Sara heeft op de trap eigenlijk volgen vanuit de invulling die Isak er pak en beet 60 jaar na dato aan geeft. Heeft het echt zo afgespeeld? Ik denk het niet. Als Isak het gesprek met Sigfrid al had gevolgd, zou hij dan niet ingegrepen hebben op het moment suprème? Ook de ophemelende manier waarop Sara over Isak praat: “Hij is zo aardig, zo goed etc…” en hoe Sara over Sigfrid praat: “Je stinkt….” Doet me denken dat Isak zijn eigen beeld aan het scheppen is over de gebeurtenissen met Sara. Heeft Ingmar Bergman eigenlijk in zijn andere films zo’n actrices rondlopen?

Het einde: Toen ik het voor de eerste keer zag dacht ik: “Is dit het nauw?” Gisteren was vond ik het einde echter mooi, maar nog steeds abrupt. Het vrede hebben met het verleden is mooi, maar toch wou ik dat de film langer duurde. Kun je dit echter als een negatief punt beschouwen?

Sara, Anders en Victor vond ik wel erg kinderlijk overkomen. Op zich is dat logisch aangezien het ook kinderen waren maar ze lijken een jaar of tien te oud, waardoor ik ze al snel ga zien als volwassenen.

Nou,

Op filosofisch vlak stelt de film eigenlijk niet bijzonder veel voor. Geen nieuwe theorieen of oude op een bijzondere manier gebracht. Maar Bergman is wél duidelijk een filosoof. En hij weet alle observaties naadloos in zijn verhaal te stoppen. Hierdoor betreden we een wereld die het platte van het allerdaagse verlaat en een nieuwe wereld op literiar niveau schetst zonder pretenties. We kunnen het hoofdpersonage op ons gemak observeren evenals alle interresante figuren om hem heen. Er zit lekkere symboliek in. Tel daar het regietechnische vakmanschap en de schitterende cinematografie bij op en je hebt een heerlijke film die op briljante wijze contact maakt met de kijker.

Ingmar is totaal wel mijn regisseur en ik kan mijn geluk ook niet op met het Bergmania-festival hier ter plaatse en in het hele land. Gisteren Wilde aardbeien herzien op het grote scherm, en het was alweer een bijzondere ervaring.

Ik was stiekem een beetje bang dat ik Bergman's zware thematiek een keer zat zou zijn. Keer op keer wist hij tot nog toe te raken met zijn diepgravende dialogen, emotionele beschuldigingen en dramatische zoektochten, maar ik verwachtte dat het mij op termijn minder zou doen. Buiten de vele luchtige scenes om bleven de gesprekken me echter raken. Dat is natuurlijk ook toevallig het argument uit Wilde aardbeien, dat de mens onder bepaalde vragen niet uit kan in het leven. Ik heb het dan niet alleen over vragen over bestaan van God, maar ook over reflectie op je eigen leven. Veel keuzes die je hebt gemaakt lijken onaantastbaar, omdat je op dat moment een voluit rationele afweging hebt (of lijkt te hebben) gemaakt, maar eigen kilheid, zoals die van de dokter, neem je nu eenmaal niet mee in die afwegingen. Daarop val je wel degelijk af te rekenen.

Zoals Bergman dit voornamelijk door middel van die dromen weet weer te geven is werkelijk onnavolgbaar, het maakte opnieuw een diepe indruk op me.

Daarom vond ik het ook enigszins verbazend hoe makkelijk Bergman's antwoord in deze film is op de gestelde vragen. Ik geloof dat het na afloop van de 'aanklachtsdroom' is als hij constateert dat hem alleen de eenzaamheid wacht. Een klap in je gezicht, maar de luchtige scenes op het einde zijn dan allerminst bevredigend. De manier waarop de dokter verandert gaat wat mij betreft te makkelijk, en ik vond het allemaal iets te lievig. Zeker wanneer je dit vergelijkt met die andere grootse film die hij dat jaar maakte, Het zevende zegel, is dit een erg luchtige film. Vandaar ook mijn verschil in beoordeling.

Desondanks gewoon weer een geweldige film natuurlijk.

Wow, dit moet je zien! De film duurt anderhalf uur, maar voelde aan als drie uur (positief bedoeld!) Wat een ontzettende diepte brengt Bergman in deze film . De dromen waren vooral een genot om te kijken en hadden voor mij herkenbare punten. Dan heb ik het niet over de onderwerpen zelf, maar meer over de 'vorm' over hoe de dromen zich afspelen: onlogische stappen in de droom, die je als 'dromer' gewoonweg accepteert bijvoorbeeld. Erg boeiend allemaal . Je moet wel enigszins in de stemming zijn om deze film te zien, dat dan weer wel, maar het is wel een genot, dat zeker!

Mijn vierde Bergman en ik kan na vier films van hem wel concluderen dat ik een haat liefde verhouding heb met deze regisseur. Daar waar ik Persona en The Seventh Seal echt mindere films vind, kon Tystnaden mij juist erg bekoren en gelukkig Wild Strawberries ook.

Het is de meeste luchtigste film van de vier en ook de warmste. Deze film is erg goed te volgen en de droomscene's en afwisselingen naar het verleden geven een hoop duidelijkheid over het hoofdpersonage. Tijdens zijn "roadtrip" en dromen ondekt hij zeer interessante zaken over zichzelf en na afloop kun je eigenlijk wel concluderen dat hij er een beter mens door is geworden, of er in ieder geval een hoop van heeft geleerd.

Een interessant verhaal, gecombineerd met leuke droomscene's, leuke personages en ook zeker mooie vrouwen zorgen voor een fijne film en eigenlijk nog meer onduidelijkheid voor mij over hoe ik andere Bergman's zal ervaren. Maar dit is een hele goede, zoveel is wel zeker voor mij.

4,0*

Edit: wel raar trouwens dat de rol van zijn moeder werd gespeeld door iemand die in het echt ruim 10 jaar jonger dan hijzelf was.

Spaanse aardbeien!

Een verademing, nadat ik bijna 3 jaar geleden de afgrijselijk, onlevendige schreeuwfilm Viskningar och Rop zag, die Bergman prompt voor bijna 3 jaar op non - actief stelde. Aangezien ik de toplijsten aan het doorspitten ben, ving ik enigzins verontrustend aan voor deze film.....

De eerste droomscene is prachtig in beeld gebracht. Daarbij bevat de film genoeg interessante ontmoetingen en vraagstukken. Ik was vooral blij toen die 3 jongeren hun intrede in de film deden omdat ze zorgden voor de broodnodige pit en relativering door de film heen. De momenten dat de hoofdrolspeler terugdacht aan zijn eigen jeugd vond ik ook wel goed getroffen.

Ik zou Spaanse aardbeien zeker niet afslaan, maar de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat Nederlandse aardbeien gewoon veel lekkerder zijn. Een 3*

Het gaat bergafwaarts met Bergman. Nou ja, helaas heb ik na mijn 1e twee films die ik zag van de regisseur ('Det Sjunde Inseglet' & 'Persona') niet meer een film van de man gezien die zó goed was als één van die twee. Maar daarom was deze ook goed.

Vooral de 1e helft van deze Smultronstället (de 4e film die ik van Bergman zag) is érg sterk, met o.a. de schitterende droom / nachtmerrie in het begin; kippenvelscéne. Daarna vliegt de film nog wel eens uit de bocht, met bijv. wat overdreven scénes met die lifters (vooral dat echtpaar), maar de dromen waar onze oude vriend (sterke rol van Victor Sjöström) zelf doorheen loopt zijn bijzonder fraai en visueel prima in orde.

Bergman geeft o.a. door de sterke (vertel)structuur op een mooie manier een prima lading diepgang over het hoofdpersonage mee, maar of de dromen ook daarwerkelijk een reden zijn dat-ie een beter mens lijkt te zijn geworden op het eind, is twijfelachtig. Door ''echte'' ontmoetingen met mensen kan dit gebeuren, dromen zijn niet in staat om dit te doen, lijkt me. Misschien heb ik het mis; ze zorgen in ieder geval voor een mooie sfeer.

Belangrijkste is dat ik me (voor het grootste deel) weer heb kunnen laten meeslepen met een Bergman. Hopelijk volgt er nu weer een stijgende lijn in de films die ik nog van de beste man moet zien. Ik heb er in ieder geval nog veel te gaan. Voldoende.

Mijn 2de film van Bergman en deze was alvast makkelijker te doorgronden dan The Seventh Seal, maar dat maakt 'm er niet minder op. Filosofische ideeën worden rond geslingerd in interessante dialogen en het camerawerk maakt er een soepel geheel van. Erg mooi. De eenzaamheid van de man is mooi om te zien, en u ik deze film heb gekeken word mij ineens duidelijk waar vele regisseurs hun inspiratie vandaan hebben voor de velen films over een man die zijn leven als het ware overdenkt. Erg mooie droomscenes en het is prachtig om te zien hoe de 3 generaties zo kil zijn, en dan is het mooi om te zien de de 3e generatie iets lijkt te veranderen als zijn zoon toegeeft niet zonder zijn vrouw te kunnen. Erg fijne film van Bergman dus.

Een aantal dagen geleden zag ik al mijn tweede Bergman. Na Det Sjunde Inseglet was mijn interesse gewekt in de man. Deze film heeft me altijd al getrokken, niet vanwege de omschrijving of de poster, maar vanwege de naam. De originele titel wel te verstaan. Toen ik de film afgelopen donderdag had gekeken, wist ik niet zo goed wat ik ervan moest denken. Enerzijds een prachtige film, anderzijds geen film die me echt geraakt heeft. Ik heb me geen seconde verveeld en voor ik het wist, was de film afgelopen. Leuke personages, mooie filmstijl en een prima verhaal. Toch mist de film iets, iets waar ik niet zo goed mijn vinger op kan leggen. Het is in ieder geval niet het acteerwerk, want dat was weer ouderwets jaren '50-acteerwek. Ook niet de ontwikkeling van het verhaal, want die was ook uitstekend. Raar, want meestal kan ik toch wel iets aanwijzen wat me niet (of juist wel) aanstond. Over het algemeen een sterke film met een aantal sterke scènes en een goed uitgediepte hoofdpersoon. Borg was een sterk personage.

Nu ik dit heb geschreven, zie ik geen reden om een 3,5* te geven ipv een 4,0*.

Als het goed is, heb ik mijn volgende Bergman al weer klaar staan.

Een prima Bergman, maar ik begin zo langzamerhand te merken dat hij kwalitatief een erg consistente regisseur is. Ik zie niet heel vaak een van zijn films, maar ze vallen eigenlijk nooit tegen. Wat hij misschien beter doet dan iemand anders is zware en filosofische thema's persoonlijk en menselijk maken. Het vooroordeel rond Bergman is dat hij vooral moeilijke films maakt die meer voor de hersenen dan voor het hart zijn, maar voor mij zijn het juist menselijke vertellingen die nooit meer om de symboliek draaien dan om de karakters.

Wild Strawberries is wellicht de beste film om dit punt mee te illustreren. Bergman onderzoekt de betekenis van dromen en herinneringen (het idee van de film is gebaseerd op Bergmans vraag hoe het zou zijn als je door je herinneringen zou kunnen lopen) gemengt met vragen over de zin van het leven. Dat klinkt nogal pretentieus, maar kijk je de film dan zie je vooral een protret van een eenzame, verbitterde, oude man die zich verschuilt achter zijn natuurlijke charmes die een tocht maakt en er interessante herinneringen, enge dromen en boeiende ontmoetingen beleefd. Het verhaal over een man. Het gefilosofeer komt onderweg en vooral naderhand, maar wordt zelden al te direct aangekaart.

Ik vond het een mooie, kleine film die nauwelijks een misstap maakt (de tegelijk pratende tweeling had echter geschrapt moeten worden, afschuwelijk). Zoals alle Bergmanfilms bloedmooi gefilmd, hier met sterk contrast tussen zwart en wit. Sjostrom is geweldig in de hoofdrol en Thulin heeft een enorm sprekend gezicht. Het verhaal van een man die op een reis tot zichzelf komt is hierna enorm vaak gekopieerd (zowel populair in Europese arthouse als in Amerikaanse indies), vaak simpel en sentimenteel, maar deze film voelt nergens emotioneel opdringerig aan en de ontwikkeling wordt niet overdreven. De openingsdroomscène (die ik overigens als eens eerder zag) is een hoogtepunt, maar ik kreeg vooral een brok in de keel van de laatste herinnering, aan de vader en moeder die aan het vissen zijn. Voor mij symboliseerde dit een perfect huwelijk, die mogelijk kan zijn ondanks dat Borgs moeder net zo emotioneel afstandelijk was als Borg. Dit wijst op de mogelijkheid dat Borgs zoon toch een gelukkig huwelijk zou kunnen kennen die niet verpest wordt door zijn emotionele terughoudendheid, in tegenstelling tot hoe het met Borg zelf verliep. Althans dit is hoe ik het einde direct interpreteerde en zo bevalt het me.
4*

Wilde Aardbeien is een mooie film maar hij wist mij nergens echt te raken. De film had althans een geweldig goed begin. Die eerste droom was gewoon geweldig en ik was dolenthousiast voor de rest dat ging komen. Maar jammer genoeg wat dat het enige echt hoogtepunt in deze film. De rest was wel interessant maar nergens echt 'wow' voor mij.

Het idee van het verhaal vond ik echter wel goed gevonden, maar dat is iets typisch Bergman. In mijn ogen is die man een fantastische filmmaker, maar vooral dan in het creëren van briljante ideeën. Maar bij de Zevende Zegel (ik moet hem dringend nog eens kijken) vond ik het briljante idee gewoon mij niet raken. Hetzelfde met deze film. Bij Persona dan weer wel, ik denk dat dat ook wel zijn grote meesterwerk is.

Ik denk dat ik deze gewoon nog eens een keer ga moeten kijken voor het allemaal tot mij door te laten dringen. Want deze film bevat alle ingrediënten om een meesterwerk te vormen. Een sterk gevonden verhaal, interessant personage, mooi camerawerk en een mooie soundtrack.

Maar voor deze kijkbeurt geraak ik niet hoger dan een 3.5*

Na Tarkovskiy gisteren was het vandaag de beurt aan Ingmar Bergman, maar die eerste keer is iets minder vlot verlopen. Ligt zeker niet aan het idee: een oude man die via een autorit herinnerd wordt aan z'n eigen eenzaamheid. Bergman maakt er echter ondanks de korte speelduur een wel erg lange zit van. Dialoog is amper interessant, relaties tussen personages worden nergens uitgediept en het wordt allemaal wel heel simplistisch neergezet. Ik snap het idee telkens wel, het resultaat is er gewoon niet naar. Het ruziënde koppel dat onderweg wordt opgepikt bijvoorbeeld. Snap dat het een mooie metafoor is voor de man's eigen huwelijk, alleen levert het gewoon vervelende cinema op.

Helpt natuurlijk ook niet dat er visueel helemaal niets te beleven valt en ook de soundtrack geen lange indruk naliet. Zijn gelukkig wel wat pluspunten ook: de liftende kinderen zorgen toch voor wat dynamiek, en heb genoten van de paar droomscènes. Dat is echter niet genoeg om de film te redden.

2*

Tenzij je uitlegt waarom niet, niet echt een toevoeging die mij kan boeien. Wat moeten we hiermee?

Wow. nummer 129 uit de IMDb top 250: Wild Strawberries (1957) (Smultronstället) van Ingmar Bergman.

Bergmans werk heeft de naam zware kost te zijn, en dit is niet geheel onterecht. Zowel 'The Seventh Seal' als 'Persona' waren erg interessant en schitterend gefilmd, maar vergden wel het een en ander van mijn concentratie. Wild Strawberries is dusver mijn favoriet van de drie, waarbij we een oude professor in zijn nadagen zien mijmeren over zijn leven en dood aan de hand van dromen en herinneringen. Dat klinkt wellicht niet gelijk als een intrigerend verhaal, maar in de handen van Bergman wordt het een filmisch kunststukje voor een eenieder die een interesse heeft in leven, ouderdom, dood, dromen, familie psychologie en filosofie. Of als je gewoon van mooie plaatjes houdt: De sfeervolle en contrastrijke beelden van Bergmans vaste cameraman Nykvist zijn geweldig. 4,5 *

erg goed artikel van criterion.com: Where Is the Friend I Seek

Van mijn voornemen om dit jaar toch minimaal drie tot vijf Bergman films te (her)zien is weinig terecht gekomen, we zitten nu in november, alweer bijna tegen het uiteinde aan en dit was pas mijn eerste. Het ontbreekt me, zoals wel vaker de laatste jaren, toch wat aan motivatie als het gaat om het zien van klassiekers <-- films van voor de jaren 70. Waarom begrijp ik niet want ik heb er verder niets tegen.
Soms verlang ik dan ook vol nostalgie terug naar een tijd waar ik nog geen onderscheid maakte en omwille van mijn enorme passie van alles door elkaar keek, waarom doe ik dat nog zo weinig? Zoals gewoonlijk snap ik weer eens niets van mezelf, maar dit volgens velen hier, grote meesterwerk heeft me er in ieder geval niet enthousiaster voor gemaakt. Bergman blijft, gezien mijn betrekkelijk lage scores (veel echter nog daterend uit een tijd waar ik nog weinig kon met een afstandelijke sfeer en zwijgzaamheid) nu ik dit echter wat beter trek vond ik het wel eens tijd hem van dat lage pitje, waar ik hem ruim 4 jaar geleden op had gezet, af te halen. Ik verwachte beslist geen meesterwerk maar buiten het feit om dat dit een behoorlijk ambitieus werk vond dat goed in elkaar stak deed het me verder ook niet veel. Opvallend ook hoe licht van toon dit nog best is, als je het vergelijk met een Tystnaden of Persona. Grappig want een van de hoofdredenen dat ik het zien van een nieuwe Bergman, wellicht onbewust, zo lang uit heb gesteld was omdat ik me herinnerde dat ze me destijds toch wel met een naar en leeg gevoel hadden achtergelaten. Misschien ook wel een beetje uit angst om aangevallen te worden door zijn kritische aanhang (tevens liefhebbers van Tarkovsky) die misschien wel zouden denken dat ik te jong en onwijs was om werk van hun goeroe te mogen aanschouwen. Tegen diezelfde intellectuele academici ben ik als simpele ziel nog altijd niet goed bestendigt, dus hopelijk laten jullie mij een beetje heel.
Maar om nog even terug te komen op Wild Strawberries. Ik was voornamelijk erg onder de indruk van de droomsequenties (en dan vooral die eerste met de doodskist, krachtige scene!) en het acteren van de oude man (ben op de hoogte van zijn status als belangrijke figuur in de stille filmbeweging en vooral Körkarlen spreekt me erg aan, staat al jaren klaar ook maar om bovenstaande redenen is het er nog niet van gekomen) Visueel bij vlagen ook wel aantrekkelijk. Alleen wat jammer van het enorm theatrale spel van met name de lifters. heb het al vaak gezegd maar kan hier erg slecht tegen, al moet ik zeggen dat dat hier al een heel stuk naturel is als vele Amerikaanse tijdgenoten. Thulin was zelfs uitstekend!
Verder had ik hetzelfde probleem als een van mijn collega schrijver die er moeite mee had dat er tevaak afgeleid werd van de oude man zelf. Ik vond het beslist een interessant personage, iets wat ik niet kan zeggen over bijvoorbeeld zijn werkster, of het liftende echtpaar en de irritante drukke beat-kindjes...
Ga proberen om voor het begin van 2014 er nog twee van hem te proberen. Voor de nieuwschierigen onder jullie: ik heb Höstsonaten en Fanny och Alexander in mijn achterhoofd. Goede keuzes? (3*)

Geweldige film!

Toen ik deze een hele tijd terug voor het eerst zag wist ik niet zo goed wat ik er van moest maken. Ik wist wel dat ik de camerabeelden en enkele scenes erg mooi vond vormgegeven maar kon niet zo veel met de 'willekeur' van de verhaalverloop. Het voelde alsof het verhaal van Isak steeds even werd opgehouden, door bijvoorbeeld de lifters en het bezoek aan oma. De film intrigeerde mij toch enigszins en ik besloot hem enkele dagen terug opnieuw te kijken. Dit pakte zeer goed uit. De reis die Isak aflegt om zijn titel te ontvangen is veel meer een symbolische dan concrete reis. Bergman heeft heel goed nagedacht over details hoe die de plot kunnen dienen. Zo verwijst de klok voor mij naar het doelloze leven van Isak en geven alle personen een fase uit Isak's leven weer. Het ruziënde stel is Isak's huwelijk (zoals hij in een enkele regel in de film ook aangeeft) en Sara is een kopie van ... Sara. De dialogen zijn diepgaand en verlopen heel organisch, niet met zoveel bombast als in andere films uit deze tijd. Het is ook erg mooi hoe het thema 'schuld' in de film is verweven met het christendom. Films die filosofisch pretenderen te zijn moeten naar mijn mening wel enkele wijsheden bevatten. Alleen vragen of God bestaat noem ik dan ook cliché. In deze Bergman vond ik de uitspraak van Evald over ethiek wel een mooie om over na te denken. Tot slot is het einde erg mooi. Isak ziet zijn gelukkig familie. Ondanks de emotionele afstand die de protagonist en zijn moeder van naasten nemen, is het geluk vinden wel mogelijk. Dit voelt wat koud aan. Isak beseft zich dit te laat. Hij heeft gefaald. Als kleine sidenote vond ook ik de tweeling erg irritant maar dat drukt deze diepgaande film zeker niet. Kijk m vooral een tweede keer!

Mijn tweede Bergman na The Seventh Seal en deze bevalt mij minder. Het idee is best aardig: een oude man die tijdens een autorit nadenkt over zijn leven. De film begint goed, maar weet vervolgens niet echt te boeien. De droomscènes zijn wel de moeite waard. De onderlinge familierelaties komen echter maar moeizaam uit de verf en dat geldt ook voor de diverse personages. Het ruziënde koppel en de lifters die onderweg worden opgepikt kunnen bijvoorbeeld niet echt overtuigen. Visueel valt er ook erg weinig te genieten. Het is op zich wel duidelijk wat Bergman wil overbrengen, maar de uitwerking daarvan valt mij wat tegen.

'Smultronstället' is de eerste volledig geslaagde Ingmar Bergman-film. Het is een a-typische roadmovie waarin een oude, beetje chagrijnige man de hoofdrol vervult. Er gebeurt geen moer onderweg, afgezien van het oppikken van een paar lifters en toch zorgen de gebeurtenissen ervoor dat hij tot nieuwe inzichten komt over zijn leven. Klinkt als een hoop bla-bla en dat is het misschien ook, maar toch: de film intrigeert en bewerkstelligt een optimistisch gevoel aan het einde.

Bijzonder. Net als bij Persona is het vooral dat de film na het kijken blijft intrigeren. De film zelf is een aaneenschakeling van losse scènes. Soms tegen het horror aan in die droom aan het begin met geweldig zwart-wit (letterlijk, want geen grijstint te vinden) maar vaker wat speelser onderweg waar Borg allerlei mensen ontmoet en hier een bepaalde nonchalance in zit. Het blijft wel een typische film van Bergman die vooral zijn ideeën kwijt wil en daardoor voelt het wat kil aan tijdens de film zelf, maar des te meer blijft die hangen daarna. 4,0*.

Op de dag die de bekroning van zijn leven had kunnen zijn, komt de oude dokter Borg tot de ontstellende ontdekking dat hij, op de drempel van de dood, terecht is gekomen op een bodemloze leegte waarin zijn zelfgenoegzaamheid en egoïsme hem van alle kanten als spoken aanstaren. Maar op dat kritieke moment kruist ook het liftende meisje Sara zijn weg.

Schitterend voorbeeld van groeiende genegenheid tussen oud en jong en van een lucied wederzijds begrip. Het jonge meisje voorvoelt wat de oude man, dankzij haar, plots heeft herkend en hij beseft op zijn beurt wat zij hem door het wonder van deze ontmoeting heeft geopenbaard: het is te laat voor de wilde aarbeiden van de jeugd, maar het is nooit te laat voor de goedheid en de liefde. Een onuitwisbaar moment dat de oude diep in zijn hart voor altijd bewaren zal.

4.0*

Isak Borg ("IJzige Burcht") maakt letterlijk een reis naar Lund, maar belangrijker is de inwendige reis die hij maakt. Via gesprekken, dromen en herinneringen zal hij in z'n eigen ziel kijken en een verandering ondergaan. De droom- en herinneringscènes zijn extra fel belicht, met een overdreven contrast tussen licht en donker. Bergman zei dat z'n eigen jeugdherinneringen hem soms scherper voor het geestesoog stonden dan het heden.

In de eerste droom verschijnt een klok zonder wijzers maar met een paar ogen eronder. Dat kan symbool staan voor introspectie en het loskomen van de reële tijd, door in herinneringen te graven of via de dood. De koets met de doodskist is een knipoog naar Körkarlen (1921) van hoofdrolspeler Victor Sjöström. Dat professor Borg zichzelf als lijk ziet, kan wijzen op angst voor de dood, maar het kan ook betekenen dat hij nu al gedeeltelijk dood is, doordat hij z'n jeugdidealen en z'n menselijke warmte begraven heeft. Z'n schoondochter beschrijft hem aanvankelijk als kil en egoïstisch. Nochtans wordt dat tegengesproken door Max von Sydow in z'n nevenrolletje als pompbediende, die Borg in z'n jonge jaren als plaatselijke dokter gekend heeft. Wellicht is Borg later een soort intellectueel in een ivoren toren geworden.

De wilde aarbeien fungeren als het madeleinekoekje van Proust. Ze halen jeugdherinneringen naar boven. In de eerste herinneringsscène verschijnt Sara, Borgs verloren jeugdliefde. Bibi Andersson speelt een dubbelrol, wat erop duidt dat in de ervaring van Borg de liftster Sara zijn teruggekeerde jeugdliefde is, die jong gebleven is. Deze liftster luist hem erin door de indruk te wekken dat ze in haar eentje aan het liften is. De andere lifters zorgen voor humoristische scènes met hun geruzie en uitzichtloos, pseudofilosofisch gezwets.

De tweede droom is van een type dat bij veel mensen voorkomt: onvoorbereid op een examen zitten, wat duidt op faalangst. Ondanks zijn eredoctoraat heeft Borg het gevoel dat hij als mens gedeeltelijk gefaald heeft. Tegen het einde zal hij echter een positieve verandering ondergaan en z'n "warme ik" terugvinden. Het is een diepgravende analyse van de psyche van een man die in menig opzicht lijkt op Bergman zelf.