La Grande Illusion (1937)

Het is 1937, de wereld gaat onmiskenbaar op een oorlog af en deze film komt uit. En dat was best gedurfd eigenlijk.

La Grande Illusion is boven alles een krachtige anti-oorlogsfilm. En een heel aparte. Geen schokkende dit keer. Maar een film die bijna terloops zijn statements maakt.

De film speelt zich af in de eerste wereldoorlog. De krijgsgevangenen willen naar huis en ook de Duitsers lijken vooral oorlogsmoe en verveeld. De oorlog wordt sterk gerelativeerd. Niemand weet precies meer waarvoor hij het doet. De oorlog is een grote illusie een grotesk, gruwelijk spelletje van doorgeslagen mensen. Al relativerend is er geen enkele reden voor.

Het eerste kwartier moest ik erg aan de film wennen. De toon was wel erg luchtig, Maar langzaam slaagde de film erin om een sterke onderliggende trieste sfeer te krijgen. In intelligente, scherpe dialogen wordt verwezen naar het leven buiten de oorlog. Dat leven komt met de oorlogsvermoeide officieren weer dichterbij, dagelijkse (klassen)tegenstellingen drijven weer naar boven.

Het laatste half uur was het allersterkst. Er ontstaat een erg geloofwaardige relatie tussen de twee ontsnapten en een oorlogsweduwe en haar kind op en boerderij. Gewoon menselijk contact, subtiel gebracht. Maar met de oorlog en de tegengestelde nationaliteiten als achtergrond erg gevoelig.

Dan is er ook nog het bijzonder fraaie einde waar een simpele opmerking als "Grenzen zijn een menselijke uitvinding, de natuur geeft er niks om" en het feit dat ze twee passen te ver zijn om doodgeschoten te worden de oorlog nog meer neerzet als een grote illusie. Twee ontsnapte soldaten zijn op het einde twee ploeterende mannetjes in de onmetelijke aardse sneeuw.

De film is mooi geschoten en heeft niet veel aan kracht ingeboet in de afgelopen kleine 70 jaar.
Maar zeker voor 1937 was dit een gewaagde film, al is het alleen al door de genuanceerde Duitsers.

Terechte klassieker.

Ruim 4.0*

Schrijnend hoe twee van mijn favoriete films (Stalag 17 en the Great Escape) op deze film lijken. Geweldige cinema, waar alles in zit. Humor, emotie, diepgang, een krachtig statement en zo veel meer. Zijn tijd ver vooruit. Een meesterwerk van Renoir. Nu snel andere films van hem gaan zien (La Regle du Jeu!) 4,5 sterren.

Ik zag hem jaren geleden eens in een poging zo snel mogelijk de vermaledijde imdb top 250 er doorheen te jassen, maar hij viel me toen nogal tegen (ik gaf een 4/10). Ook gezien het cijfer hier maar snel op de herkijklijst dan...

Eigenlijk een beetje ontgoocheld over deze franse filmklassieker en dit niet omdat hij, ruim 70 jaar na de verschijning ervan, in ons ogen misschien amateuristisch moet aandoen.

Het is duidelijk dat de film wil stellen dat zowel vriend als vijand de oorlog beu was (belangrijke opinie in het zicht van een in 1937 reeds wenkende WO II) maar was de relatie tussen gevangennemer en gevangene werkelijk zo betuttelend ? Iets dat mij in "The Great Escape" ook al stoorde.

In het eerste deel van de film wordt de fransman goed geschetst : grappig, emotioneel, goed pratend, eerlijk, broederlijk, chansons zingend, de Marseillaise inbegrepen, en dat zal het franse filmpubliek, de man in de straat herkennend, destijds zeker hebben aangesproken. Dat Idool Jean Gabin tussenin zijn heldhaftige ontsnapping nog van de liefde kon proeven, zal aan de appreciatie hebben bijgedragen.

The Great Escape lijkt wel heel erg geïnspireerd op deze film. Heel erg typisch dat ook hier de officieren net op schoolkamp zitten met een bonte avond en natuurlijk de nodige ontsnappingspogingen. Echt sterk vond ik deze film in het begin niet, doordat nauwelijks de karakters er uit springen. In het tweede gedeelte gaat La Grande Illusion over op de anti-oorlogstoer met meer sentiment en dat werkt wel beter. De klassieker zie ik er echter niet in.

Het is overduidelijk dat La Grande Illusion al dan niet bewust een grote inspiratiebron is geweest voor latere films. Het gegeven dat twee officieren uit verschillende legers zich in elkaar herkennen is te vinden in The Bridge on the River Kwai. Het zand dat door het graven van een gat vrijkomt buiten uitstrooien is in meerdere ontsnappingsfilms te vinden, die ik vanwege spoilers hier echter niet kan noemen. De gevangenen die met humor hun leven in hun cellen aangenamer te maken zien we in Stalag 17. De Marseillaise-scène is voor een deel over genomen in Casablanca, de meest onverwachte herkenning voor mij persoonlijk. En dan wordt deze film nog wel eens vergeleken met The Great Escape, die ik nog altijd moet zien.

Het meest bijzondere hiervan echter is dat La Grande Illusion toch nog steeds niet echt te vergelijken valt met andere films, in het oorlogsgenre of daarbuiten. Ik heb in ieder geval nog nooit zoiets als dit gezien. Het is onmiskenbaar een oorlogsfilm en een gevangenisfilm, maar tegelijkertijd ontbreken bijna alle grote conventies rond deze genres. La Grande Illusion is zo'n zeldzame film die echt op zichzelf lijkt te staan. Ik probeerde hem aan andere werken te linken, maar alle overeenkomsten die ik vond waren te beperkt. Je kunt hem hoogstens duidelijk indelen als een echte Jean Renoirfilm, maar daar zag ik alleen La Regle du Jeu van dus daar kan ik moeilijk over oordelen, al zijn er duidelijke overeenkomsten tussen beide films.

Dit is natuurlijk een belangrijke reden waarom de film me 'weggeblazen' heeft, zoals ik in mijn vorige bericht al schreef. Ik had geen idee dat zoiets als dit gemaakt kon worden. Gewoonlijk is mijn stelling dat oorlogsfilms een soort cynisme nodig hebben om een werkelijk goede anti-oorlogstelling in te kunnen nemen. Een hopeloze, nachtmerrie-achtige visie zonder vermaak. Niet dat er geen goede anti-oologsfilms mét vermaak gemaakt zijn, maar voor mij persoonlijk bevatten de twee krachtigste oorlogswerken, Idi i Smotri en Paths of Glory, dit totaal niet.

La Grande Illusion doet het echter totaal anders. Het is de meest warme en menselijke oorlogsfilm die ik ooit heb gezien. En het werkt. Er is zelfs ruimte voor een zeker optimisme, evenals humor, al gaat dat nooit ten koste van een tragische onderlaag. Knap is dat ik nergens aan kon ontdekken dat Renoir partij koos voor de Fransen of de Duitsers. Natuurlijk ligt het vertelperspectief bij de Fransen, maar dit gaat niet ten koste van de menselijkheid van de Duitse figuren. Renoir ziet geen helden of schurken. Hij ziet mensen, allemaal met een slechte kant, maar met meer goede kanten. Of dit geloofwaardig is laat ik even in het midden en ik denk ook niet dat Renoir dit evenwicht had kunnen behouden in een film over de tweede wereldoorlog, maar dat doet er allemaal niet toe. Het gaat erom wat Renoir met zijn kijk doet.

La Grande Illusion is een vrij complexe film in dat opzicht. In de Duitse gevangenis verdwijnen alle normale barrières die in de buitenwereld gelden. Barrières die, als je wilt, eigenlijk een grote illusie zijn. De arbeidersklasse, de middenklasse en de hoge klassen van de edelen worden verenigd en herkennen zich in elkaar. Ze delen nu eindelijk zelfs elkaars ziekten merkt een personage komisch op. Renoir gaat echter niet te ver met het doorbreken van de barrières. Het is geen absolute verandering. De personages blijven zich constant bewust van hun verschillen en weten dat ze na de oorlog, of zelfs al buiten de gevangenis, weer elkaars tegenpolen zullen worden. Wat dat betrefd kun je stellen dat juist de verhouding binnen de gevangenis een grote illusie is, wat al iets aangeeft van de complexiteit van de film.

Andere barrières worden ook overwonnen. De Franse edelman en de Duitse edelman herkennen zich meer in elkaar dan in de mensen met wie ze gewoonlijk samenwerken. Schitterend is het kleine moment waarop beide mannen erachter komen dat ze kennelijk verliefd zijn geweest op dezelfde vrouw in Parijs. Hier ontstaat echter een barrière door de oorlog. Ze worden gedwongen elkaars vijanden te zijn. Erich von Stroheims personage probeert dit te negeren. Pierre Fresnay zou waarschijnlijk ook het liefst bevriend willen raken met zijn Duitse tegenhanger, maar is minder naïef en weet dat de oorlogsituatie hem een plicht geeft om in opstand te komen.

De grootste tragedie in de film is wat mij betrefd dan ook dat de personages zich bewust ervan zijn dat de oorlog hun in een situatie neerzet die een grote illusie is. Ze weten dat hun verhoudingen nu anders zijn dan gewoon is en dat deze zeepbel kapot zal gaan als ze buiten de gevangenissituatie treden. Gabin weet dat als hij met Rosentahl ontsnapt dat zijn afkomst als arbeider en Rosentahls afkomst als rijke middenklasser en jood weer een rol gaat spelen. Fresnay weet dat zijn plicht aan zijn land- en celgenoten ervoor zal zorgen dat zien vriendschap met Von Stroheim verstoord zal worden. Maar ze moeten toch allemaal doen wat ze moeten doen. Uit plicht en ten opzichte van het vaderland, uit vriendschap of gewoon omdat leven in een gevangenis ondanks alles toch ook geen pretje is.

Het is opmerkelijk hoe Renoir hier de oorlog dan ook gebruikt. De oorlog leidt tot een positieve herkenning. Dit klinkt haast pro-oorlog, maar zo simpel ligt het niet. Sowieso wijst Renoir erop dat de oorlog voor de gewone mens verschrikkelijke is, een moment van dood en verderf waarbij jezelf sneuvelt of toch op zijn minst een paar geliefden kwijtraakt. Daarbij brengt het mensen te ver van huis, in een situatie die hun gewoon niet aangaat. Voor een deel kan de vriendschap tussen de personages ontstaan doordat ze geen enkele waarde hechten aan de reden waarom de oorlog gevoerd wordt. De eerste wereldoorlog was vooral een strijd ontstaan door ruzie tussen landen, vaak gebaseerd op trots en ego, in plaats van ideologie. Wat kon dat de gewone man schelen. Zelfs voor edelmannen als Von Stroheim en Fresnay heeft het allemaal weinig betekenis (het is alweer een grote illusie), al ziet Fresnay in dat de oorlog meer om iemand als hem draait dan om iemand als Gabin. Hij heeft dan ook ergens gelijk dat het voor hem eervol is te sterven in de oorlog, waar het voor de gewone man tragisch is. Wat dat betrefd kun je het verhaal van deze film dan ook niet zo snel in latere oorlogen plaatsen. De tweede wereldoorlog, de Vietnam-oorlog en de golfoorlogen waren veel ideologischer bepaald en leken meer betrekking te hebben op de vestandhouding tussen de mensen van de verschillende volkeren, al is dat ook een soort illusie.

Maar ik dwaal af. Feit is dat de herkenning tussen de personages eigenlijk alleen kon ontstaan door een buitenzinnig grote gebeurtenis, een gedeelde nare en absurde ervaring. Ik moest er wel even inkomen tijdens het kijken van de film. Dat de Duitsers de Fransen zo relatief goed behandelden zag ik eerst als een vorm van satire, maar Renoir meent het toch bloedserieus. Het blijkt dat de omstandigheden in oorlogsgevangenissen dankzij de Geneva-conventie tijdens WOI vrij goed waren, vaak zelfs beter dan het leven in een oorlogsgebied buiten de gevangenismuren. Dit veranderde in latere oorlogen duidelijk. Waarschijnlijk is deze milde aanpak van gevangenen nog steeds wat overdreven, maar Renoir filmt niet de werkelijkheid, hij maakt een film en neemt een stelling in.

Renoir behoorde tot een van de regisseurs van het poëtisch realisme, een Franse filmstroming van de jaren '30. Deze film waren vaak erg links georiënteerd en richte zich fel tegen rijke mensen en hogere klassen. Renoir was in principe ook een man die voor de opkomst van de arbeidersklasse was, maar gewoon niet zijn personages zwart-wit kon zien. Hij werd door collega's uit dezelfde stroming soms bekritiseerd dat hij zijn rijke personages te sympathiek maakte. Ik denk echter dat deze gebalanceerde kijk de reden is dat we Renoir beter herrinneren dan andere regisseurs uit de stroming. Deze film is ook voor de arbeidersklasse, maar hij maakt tevens de droefheid voelbaar van Frensay en Von Stroheim dat hun soort van edelheid dreigt uit te sterven. Het levert een mooi karakterportret op en stiekem zijn de scènes tussen de twee hogere officieren de beste uit de film.

Wat ik hierboven allemaal schreef kent schitterende uiting in één van de beste scènes die ik ooit zag. Het gaat om het moment waarop Fresnay met zijn fluitje de Duitsers afleidt om zijn twee vrienden te laten ontsnappen. Het mooie hieraan is dat Fresnay er zelf niets mee wint, het is een onzelfzichtige opoffering. Even ontroerend is de reactie van Von Stroheim, die met een verslagen verbijstering opkijkt als hij Fresnay ziet zitten en begrijpt dat hij zijn vriend zal moeten neerschieten. Dit culmineert in de mooiste sterfbedscène uit de filmgeschiedenis.

Er is nog veel meer te genieten in deze film. Renoirs stijl is hier zeer energiek. De camera beweegt meestal en hij vangt in één camerabeweging vaak meerdere momenten en dialogen op. Hij vult zijn film met komische scènes, geniale dialogen, aansprekende karakters en zelfs een bizarre, maar vreemd aanstekelijke musicalscène. Ondanks dat de film niet bijzonder spannend is als een avonturenfilm of thriller zat ik op het puntje van mijn stoel, puur door de meesterschap. Deze film leeft op een manier waarop weinig films dat doen. Voor eenmaal krijgen we een oorlogsfilm die levenslust uitstraalt, maar niet op een sentimentele en enigzins valse manier als La Vita e Bella. Bij Renoir gaat het ook nooit ten koste van de serieuze onderlaag. Toegegeven, de scènes met de Duitse vrouw die na de ontsnapping volgen kunnen zich niet meten met wat daarvoor kwam, al stoorde dat mij nauwelijks en blijft de film dan nog steeds op hoog niveau. Het voorgaande was slechts op nog hoger niveau.

Er is nog veel dat ik onbesproken heb gelaten, maar ik ben van de film zo onder de indruk dat ik moet toegeven dat ik van iedere scène haast wel zo'n lange recensie kan schrijven. Zo is het wel meer dan genoeg. Feit is dat ik hierdoor compleet overvallen werd. Dit is echt weer eens iets anders. Ik heb erg veel onder spoilertags geplaatst, misschien meer dan nodig was, maar dat komt omdat ik bijna de gehele ervaring graag als verrassing wil laten, in plaats van slechts de plotpoints. Voor dit soort verrassingen kijk je film. La Grande Illusion verdient sowieso wat meer aandacht op MovieMeter!

5 sterren, maar dat was al bekend. De tiende positie in mijn top 10 zou zelfs nog te laag kunnen blijken. Een stijging naar de bovenste regionen van mijn lijstje sluit ik niet uit.

Waanzinnige oorlogsgevangenisfilm die op zeer bijzondere wijze is geregisseerd door Renoir. Was diep onder de indruk van de bijzondere sfeer en facinerende personages. Erich von Stroheim is briljant in zijn rol als Duitse kapitein. Bovendien vond ik het tempo van de film, vooral voor haar tijd, erg vlot en maakt de film al enkele bijzondere stappen in het gebruik van geluid. La Grand Illusion is constant goed, constant facinerend en een indrukwekkend meesterwerk.

Erg mooie film dit en een uniek stukje cinema wat mij betreft, want wat hier allemaal gebeurt heb ik nog niet ergens anders gezien. De film heeft een ongekend vlot tempo en daarnaast nog eens interessante personages en dialogen.

De film moet wel even op gang komen. Het eerste half uur liep voor mij nog niet echt lekker en had ik nog niet helemaal het idee waar deze film heen zou gaan. Daarna wordt het eigenlijk alleen maar beter. Erich von Stroheim zet een geweldig personage neer en ik heb zelden zoveel symaptie gevoeld voor een Duitse militair als in deze film en dat is zeker de verdienste van Renoir, die de karakters warm laat zijn, zowel Frans als Duits en daarnaast nooit partij kiest.

Het blijft dan tot het einde toe boeien en de film weet niet alleen te vermaken, maar biedt daarnaast de ruimte voor een lach en een traan. Erg mooi dus en zeker een film die bij herziening nog hoger zou kunnen scoren, omdat het eerste half uur dan misschien wel beter werkt. Voor nu echter een dikke

4,0*

Deze film vanavond weer eens gezien op TV 5. Deze (anti)oorlogsfilm wordt vooral om zijn humanistische boodschap geprezen in o.a. "1001 films die je gezien moet hebben". De film had enkele sterke scènes zoals de cabaretopvoering, de dood van Boeldieu en op het einde de scène waarin de twee ontsnapte krijgsgevangenen van de Duitse vrouw en haar dochter Lotte afscheid namen. Voor de rest wist deze film mij toch niet te boeien. De hoge waardering verbaast mij daarom ook enigszins.
Ik moest bij het zien van deze film wel sterk denken aan "The Great Escape" waarvan de producenten toch goed naar deze film gekeken moeten hebben.

3,0*

Eindelijk dan gezien . La Grande Illusion stond al erg lang op mij to-see lijstje. Je kan wel raden wat mijn reactie was toen ik zag dat deze film op tv was. Ik had hem opgenomen, en dan gisteravond bekeken.

Een sterke anti-oorlogsfilm opzich, maar zoals met wel meer films waren mijn verwachtingen te hoog. Daarom is die ook wel een beetje tegengevallen. Het eerste half uur was het nog een beetje afwachten welke richting het verhaal zou gaan aannemen. Ik had ook wat moeite om in de film te komen. Het laatste uur is verreweg het beste gedeelte van de film. De sfeer is lekker luchtig. Bovendien zijn de dialogen erg leuk, en de personages zijn zeer boeiend. Heel veel lof gaat naar Erich von Stroheim, die een fantastische rol neerzet. Ondanks dat de duitsers ''slecht'' zijn natuurlijk, is zijn personage wel iemand die erg veel sympatie bij mij opwekte. Maar ook acteurs als Jean Gadin en Pierre Fresnay doen het goed

Leuk om te zien dat film als The Great Escape en Stalag 17 flink wat weghebben van deze film. Het einde van de film was erg mooi. Geen overdreven sentiment, maar het is allemaal erg menselijk en geloofwaardig. De regie van Jean Renoir is ook niets op aantemerken. Mooi geschoten beelden, die erg veel warmte en sfeer uitstralen.

Over het algemeen vond ik het dus wel een goeie film, waar het laatste half uur absoluut het sterkste was. Er komt zeker nog wel eens een herziening, want ik heb zo het idee dat mijn mening over La Grande Illusion wel eens kan groeien. Voor nu dan een hele stabiele:

3,5*

Jean Renoir heeft hier aan prachtige film afgeleverd waar het verschil in klassen meer geldt dan dat van nationaliteit. Erich von Stroheim speelt de charismatische Von Rauffenstein die tegen wil en dank zijn gelijken gevangen moet houden.

De gevangenen leven niet in slechte omstandigheden, maar uit verveling houden ze zich bezig met onschuldige pesterijen. Dit toont het achterhaalde karakter van l'ancien regime aan. Het decor, een groot middeleeuws kasteel, draagt hier aan bij.

Verder bevat de film mooi camerawerk en uitstekende regie. La grande illusion is over het algemeen een vrij luchtige film, alhoewel het laatste stuk me wel wist te ontroeren.

Minder bijzonder dan verwacht, deze La Grande Illusion, maar toch een mooi gemaakte film. Niet altijd even boeiend of meeslepend, maar als geheel best vermakelijk.

Als ik het jaar 1937 hier zo zie staan, vind ik toch dat de film op technisch vlak z'n tijd aardig ver vooruit was. Het ziet er mooi uit en de film is knap geschoten, met enkele bijzonder fraaie shots, vooral ook die tijdens én na de ontsnapping. Mijn complimenten.

Vooral het begin, met de introductie van wat personages en de basis van het verhaal is leuk. In het midden zakt het wat in, maar gelukkig herpakt de film zich naar het einde toe weer. De scénes bij de vrouw vond ik mooi en de ontsnapping zelf - wanneer ze met dat touw naar beneden gaan - is goed gemaakt, zodat het zélfs bijna spannend wordt.

Helaas nergens als bijzonder ervaren, maar dat hoeft ook niet. Leuk om eens gezien te hebben en evt. in de toekomst nog eens op te zetten. Makkelijke voldoende voor nu.

Redelijk.

Vooral een film die te weinig indruk heeft gemaakt. Enkel de relatie en gesprekken tussen Von Rauffenstein en Bouldieu vond ik sterk. Verder af en toe een aardig momentje, maar veel snel-weer-vergeten materiaal.

2.5*

De grote illusie,

Mijn eerste Renoir en toch wel genoten. Vooral de onderliggende lagen die deze film bevat zijn erg sterk. Het feit is dat Renoir de oorlog een grote illusie vind en dit weet hij met deze film toch wel perfect over te brengen. Het decor is de eerste wereldoorlog. De eerste echte oorlog en het tijdperk van 's middags naar het front gaan, vechten en 's avonds weer thuis zijn was over. Geen veldslagen meer die van tevoren waren geregeld. Nee, het was een smerige oorlog. En dit verschil weet Renoir perfect uit te beelden door de personages de Boeldieu en von Rauffenstein. Twee personen die van de oude Adel afstammen en de oorlog als een soort eer en als een toneel voor hun Adel zagen. De scènes waarin deze twee personages het middelpunt zijn, zijn dan ook meteen de beste van de hele film.


De rest van de film is vooral herkenbaar tegenover oorlogsfilm die hierna werden gemaakt. Deze film weet een aantal specifieke handelingen/scènes te tonen die later in veel films terugkwamen. Zoals het zand van een gegraven tunnel naar buiten smokkelen zoals we in The Great Escape zien. En zo zijn er nog wel een tiental meer voorbeelden te noemen.
Ook wel bijzonder is dat het daadwerkelijke front niet word getoond. Ik denk een bewuste keuze om het anti-oorlogs gevoel te versterken.

De cinematografie van La Grande Illusion vond ik niet heel speciaal. Het is zijn tijd ver vooruit, maar toch stond ik niet extreem verbaasd te kijken. Het kasteel is overigens wel een prachtig sfeervol decor en doet het altijd wel sterk als een omgebouwde gevangenis.
Dat is wel z'n beetje wat ik kwijt wilde over deze film, ben toch wel benieuwd geworden naar een ander werk van Renoir en zal is kijken of ik er één kan vinden.

Een film met o.a. een mooie Franse dertiger jaren chanson en overige mooie oude muziek en bijvoorbeeld een gezongen patriottenlied. De zwart-witbeelden zijn zonder meer fraai. De teksten qua gesprekken onderling zijn vaak luchtig en grappig en komen over als alledaags gekeuvel binnen een vriendengroep.
Het is wel een vreselijk gehoor als Fransen Duits spreken in de film en ongeloofwaardig als een Duitse commandant Frans gaat spreken tegen de gevangenen. Dat hij geen bewaking naast zich heeft met drie gevangenen tegenover hem, verbaast mij ook.
En dan dat doorzoeken van de 6-persoons luxe gevangeniskamer: wel onder stoelen en kussens speuren, maar iedereen kan gewoon z'n landkaart in de hand houden en z'n boeken blijven doorlezen, daar wordt niet naar gekeken. En na het doorzoeken kunnen ze gewoon weer verder gaan met het zelfgefabriceerde touw, ja ja.
Dit alles veroorzaakt een luchtige, komische sfeer. Het is gewoon erg gezellig in het gevangenenkamp zo te zien.

Het acteren is vaak nogal dramatisch qua intonaties en de grappige sidekick acteert soms een beetje too much naar mijn mening. De mimiek van allen is echter onbetaalbaar. En de karakters hebben echt karakter.

Verder is het een echte mannenfilm, er is gedurende bijna de gehele film geen enkele vrouw te zien, slechts een non in de ziekenboeg en een plattelandsvrouw, pas na anderhalf uur overigens. Het laatste half uur is wat meer serieus dan het voorgaande.

Wel apart (of visionair) om een film over WOI te maken terwijl WOII voor de deur stond en als totale productie is het een leuke film en erg geschikt voor de zondagmiddag.

Eerste Renoir.

Inderdaad bijna een blauwdruk van films als The Great Escape en Stalag 17. Ook die films vond ik niet te pruimen, dus de score voor deze inspiratiebron laat zich al raden.

Ik heb er zeer weinig mee, deze montere krijgsgevangenisfilms. Doorheen de reacties zou dit op de één of andere manier een erg intelligente film moeten zijn, dat stuk heb ik jammer genoeg een beetje gemist. Voor een wat flauwe en luchtige ontsnappingsfilm over een te nadrukkelijk oorlogsmoraaltje.

Enkel de timing van deze film is allicht wat apart, maar als je daar dan toch een film voor wil prijzen kan je je beter wenden tot The Great Dictator, daar haalt Chaplin een heel wat straffere stoot uit.

Acteerwerk vond ik onopvallend (behalve dan dat éne drukke ventje wat echt bloedirritant was), de verschillende delen brengen wel wat variatie maar zijn op zichzelf te braaf en als geheel duurt het ook veel te lang. Maar dat geldt voor elke film waar je niks aanvindt natuurlijk.

Mnee, de appeal van dit soort films ontgaat mij volledig. Verder weinig opvallende regie, maar misschien dat andere onderwerpen Renoir wat beter liggen. Dit is in ieder geval een film waarvan het merendeel morgen alweer vergeten ben.

1.0*

Zonder meer niet Renoir’s beste. Veel te theatraal (letterlijk en figuurlijk) om als krijgsgevangenenfilm geloofwaardig over te komen. Allicht heeft Jean Renoir het allemaal erg luchtig bedoeld. Te luchtig naar mijn smaak. Hoe dan ook het kon mij niet bekoren. Ik heb dierbare herinneringen aan een “mompelende” Jean Gabin, maar dat komt er hier niet uit.

Goede anti-oorlogsfilm met (tegenwoordig) toch wel wat mankementen.La Grande Illusion moet het vooral hebben van enkele zeer sterke scenes en het prima acteerwerk van zowel Gabin,Fresnay en Von Stroheim.Wel vond ik de situaties in de kampen wat te vrolijk en te losjes,dat strookte niet helemaal met mijn beeld van de Eerste wereldoorlog van grimmigheid en doffe ellende.Maar goed misschien was de situatie in de officiers kampen ook wel wat beter.Daardoor vond ik het eerste uur van de film erg wisselvallig maar tegen het einde werd het gelukkig een stuk beter.

Generaals proberen altijd de vorige oorlog te winnen, zo luidt een bekende wijsheid, en Renoir kwam in 1937 met een film die in 1912 geniaal zou zijn geweest.

Hoewel, ook aan de vooravond van WO I leefden in socialistische kringen de hoop en verwachting dat internationale klassen-solidariteit zou verhinderen dat de arbeiders uit de respectieve landen naar het front zouden trekken... Niet dus.

La Grande Illusion is een herneming van issues behorend bij, en een reflectie op een oorlog die toentertijd al bijna twintig jaar verleden tijd was, en het lijkt mij dat de film ook in 1937 al tamelijk irrelevant was in relatie tot de toenmalige sociale en politieke situatie in Europa.

Oorlog is zinloos? Maar eind jaren dertig was men de gruwelen van WO I bepaald nog niet vergeten, en de meeste Europeanen vreesden een nieuwe oorlog; en dat gold ook voor de meeste Duitsers, al veranderde dat snel na de eerste successen van de Duitse legers.

De notie van de universele, grensoverschrijdende ervaring van gelijkheid dan? De herkenning van elkaar in gedeelde ervaringen, als broeders in een gedeelde menselijkheid? Maar je kunt met evenveel – en misschien wel meer – recht stellen dat mensen zichzelf haast instinctief definiëren aan de hand van de verschillen met anderen. Misschien een Grande Illusion, soit – maar het inruilen van de ene illusie door de andere, dat schiet niet op.

Natuurlijk was Renoir een uitstekend cineast, en La Grande Illusion bevat een aantal fraaie scènes, alsmede enkele scherpe teksten; maar de gezelligheid van de gevangenenkampen en de beleefdheden over en weer weerspiegelen wat mij betreft ook de onwezenlijkheid ervan; het is de blik achteruit die het maakt tot een nobel bedoelde Maginotlinie, die de realiteit al te makkelijk links laat liggen, en al bij al een gaapverwekkend saai geheel oplevert.

Oorlogstijd en klassenstrijd belicht vanuit Frans, Duits en Engels gezichtspunt in schitterende beelden van Jean Renoir. Een internationale sterrencast (Jean Gabin, Erich von Stroheim) in een film die Goebbels (Joseph, niet Phillipe) niet erg kon bekoren.

Een oorlogsfilm die mij totaal niet kon overtuigen. De sfeer is aanvankelijk wel erg luchtig, zodat het even duurt om daadwerkelijk in het (oorlogs)verhaal te komen. De personages blijven vrij vlak en matig uitgewerkt en verder gebeurt er ook relatief weinig. Daardoor kabbelt het eigenlijk maar een beetje voort en kan het zelden boeien. Schaarse hoogtepunten zijn de gesprekken tussen de Duitser Von Rauffenstein en de Fransman Bouldieu, maar ook die scènes weten het geheel niet naar een hoger niveau te tillen.

Erg sterke film van Renoir. Op het oppervlak allereerst gewoon een enorm vermakelijke film zo in dat kamp met alle gevangenen. Of dat kampleven echt zo was (ik kan me ergens indenken dat officieren het relatief goed hadden) weet ik niet, maar het was geloofwaardig genoeg om in mee te gaan. Dan speelt ook mee dat het de film in eerste instantie een komedie is en geen realistisch drama. En het laatste halfuur wordt dan zelf nog emotioneel.

Maar wat deze film doet uitstijgen boven de gewone komedie is hetgeen Renoir zegt over oorlog, hiervoor al goed verwoord door The One Ring, waar ik dan ook weinig aan toe te voegen heb. Maar ook de periode waarin deze film uitkomt geeft deze film net wat meer, zo vlak voor de Tweede Wereldoorlog. En Renoir laat dit vooral aan het eind terugkomen met mensen die geen behoefte hebben aan oorlog en elkaar gewoon te hulp schieten, Duitsers en Fransen. En nog cynischer, stoppen met vechten als ze over een door de mens gemaakte grens zijn geraakt. Waarvoor vechten we dan nog?

Dat alles gezegd hebbende. Zeker de eerste anderhalf uur zijn op het oppervlak ook wat te licht om echt onder de huid te kruipen. En film blijft voor mij een audiovisueel medium, en daar was deze film op z'n zachtst gezegd wel wat saai. Visueel niks bijzonders te zien en de muziek is aardig, maar ook weinig verheffend. Daarom slechts 4,0*

De titel kan op twee manieren uitgelegd worden. Hij kan slaan op de grote ontsnappingstruc, zoals wanneer een illusionist met z'n rechterhand de aandacht afleidt terwijl hij met z'n linkerhand stiekem de kaarten verwisselt. Het kan ook om de waangedachte gaan dat La Grande Guerre de laatste oorlog zou zijn. In 1937 wisten ze al wel beter.

Jean Renoir was een pacifist. Hij was ook voor een klasseloze maatschappij. In het kamp zie je een band ontstaan tussen de Duitse en de Franse kapitein omdat ze allebei van adel zijn. Toch schiet de Duitser op de Fransman, tegen z'n zin maar uit plichtsbesef. Ook antisemitisme wordt bekritiseerd, wat niet vanzelfsprekend is in 1937. Het mooiste is wanneer er een relatie ontstaat tussen luitenant Maréchal en de weduwe Elsa. Zij heeft reden om de Fransen te haten, want zij hebben haar man gedood. Deze twee individuen doorbreken echter de nationale barrière.

Als zoon van een schilder had de regisseur aandacht voor visuele composities en voor het landschap van de Elzas. Sommige zaken zouden in Hollywood gecensureerd zijn, met name de travestieshow en de hints dat Rosenthal homoseksueel is. Opvallend zijn de verschillende acteerstijlen: het fysieke van Jean Gabin tegenover het theatrale van Pierre Fresnay. Marcel Dalio was een zoon van twee Roemeense joden. Erich von Stroheim kwam zelf met het idee om een korset te dragen. Het is een boeiend drama met diepgaande ideeën maar ook ontroerende, spannende en grappige momenten.

het gedeelte na de ontsnapping vond ik nog het boeiendst , verder verbaasde me de luchtige sfeer in het gevangenkamp wel , maar goed als je de films over dit onderwerp uit de 2e wereldoorlog gewend bent

komt dit natuurlijk wel effe vreemd over .

La Grande Illusion speelt zich af tijdens WO I wanneer drie Franse officieren als krijgsgevangenen van het Duitse leger plannen maken om te ontsnappen. Prima rollen van Pierre Fresnay, Marcel Dalio en natuurlijk Jean Gabin, als de Franse officieren. En met Erich von Stroheim als Duits officier zit het ook goed. Toch is La Grande Illusion een film waar ik even moest inkomen.
De omstandigheden waarin de Franse krijgsgevangenen verblijven zijn vrij luxueus vergeleken met het beeld en de norm die we vandaag projecteren op oorlog en gevangenenkampen, met dank ook aan de talrijke films over WO II e.a. Uit de extra’s op de dvd blijkt echter dat La Grande Illusion deels gebaseerd is op de ervaring van Renoir zelf als militair piloot in de oorlog, en de ervaringen van zijn legerkameraden. In een toelichting verdedigt Renoir zich dan ook tegen de kritiek, met als argument dat de oorlog ‘14-’18 op een iets hoger humaan niveau stond dan de oorlog met Hitler. En als dat effectief de (persoonlijke) ervaring is van Renoir kunnen we dat alleen maar respecteren, denk ik dan. Hij is degene die in WO I gevochten heeft, niet de kijker die achterover leunt in de zetel met zakje chips en cola light bij de hand.

Als oorlogsfilm wordt er dus helemaal niet ingezoomd op de verschrikkingen, maar integendeel op wat mensen in essentie scheidt, én verbindt. Die insteek had ik pas goed door na het gesprek tussen von Stroheim en Fresnay, twee aristocraten van het verschillende kamp, maar waarbij Von Stroheim zich voorstaat op de bevoorrechte relatie tussen mannen van de aristocratie. Je voelt daarbij ook dat deze film gaat over het - veronderstelde - einde van een tijdperk waarin de adel het voor het zeggen had. En een von Stroheim is met heel zijn melancholische uitstraling toch wel dé geknipte figuur om dat einde symbolisch met zich mee te dragen. De (stereotiepe) relaties tussen de verschillende personages staan dus voor de relaties tussen klassen, standen en religies.
Daarnaast is de film ook een studie van de futiliteit van de oorlog, de illusie van datgene waar oorlog over zou gaan. Het scenario vertoont een aaneenschakeling van een aantal momenten die daarop wijzen. Tekenend is in dat verband bijvoorbeeld de finale van de film wanneer Duitse soldaten beslissen niet meer te schieten op de gevluchte Gabin en Dalio, omdat ze op dat moment de (niet door mensenhanden gemaakte) grens met Zwitserland hebben kunnen oversteken.

Helemaal te begrijpen dat deze film nadien verboden werd in fascistisch Italië en nazi-Duitsland, wat meteen ook een soort adelbrief betekent voor de inslag van de film, en die is diep humaan en pacifistisch. Het is een film die je eigenlijk niet mag bekijken als een standaard oorlogsfilm - om een desillusie te vermijden - maar die je de kans moet geven om zachtjes te laten binnenkomen.

Tegen een koe; 'Je bent geboren in Wertemburg en ik in Parijs, maar dat belet ons niet elkaar te begrijpen'

Oorlogsfilm waar elke poging tot iets boeiends in de kiem gesmoord wordt. De Franse officieren Boëldieu en Maréchal worden tijdens een verkenningsvlucht neergehaald en gevangen gezet. Dit is niet te zien! Ontsnappingspogingen op éénmaal na zijn er niet te zien. De Eerste Wereldoorlog was een onvoorstelbare tijd maar ook daar was eveneens niet veel van te zien.

Nee in het Duitse krijgsgevangenenkamp geen hachelijke situaties. Eten binnensmokkelen staat er vermeld in het bovenstaande plot. Nou ik heb hier niets van gezien. De gevangen Franse officieren haalde deze netjes af bij een ophaalpunt. Verder wordt er veel tijd gestoken om de personages luxe maaltijden te laten nuttigen, wijn en whiskey te drinken en muzikale opvoering te tonen. Daarnaast is er veel tijd voor 'talking heads' en elitarisme. Aristocratische officieren die verlicht zijn met kunst...

Afgezien van dat de film dan een inspiratiebron vormde voor de ontsnappingstunnel in "The Great Escape & Stalag 17" en het zingen van "Marseille" om de Duitsers woedend te maken in "Casablanca " was het voor mij verder maar een duffe en saaie bedoeling. Laten we het maar op houden dat het niet mijn 'Cup of Tea' was.

Een paar dagen geleden zag ik Stalag 17 van Billy Wilder, eveneens een film over een POW-kamp, toen wel over de Tweede Wereldoorlog en niet WO I zoals deze film van Renoir. Wie hoopt op enkele actiescènes La Grande Guerre zal bedrogen uitkomen. Veel spektakel valt er niet te beleven. Via postenkranten vernamen we dat het Fort Douamont nabij Verdun gevallen is. We spreken dan over de periode eind februari 1916.

De film is luchtig, maar gelukkig niet (zo) kluchtig (als Stalag 17). Al had ik niet de indruk dat de gevangen genomen soldaten en officieren het zo slecht hadden in gevangenschap. Meer zelfs, er is zelfs het grootste respect tussen de Franse kapitein Boëldieu en de Duitse kapitein von Rauffenstein. Mocht het geen oorlog zijn geweest, ze waren dikke vrienden.

De film kabbelt wat voort, maar herleeft in het tweede gedeelte van de film bij de ontsnapping. Het is een film die veel tot de verbeelding overlaat, want vele (mogelijke) actiescènes worden niet in beeld gebracht. Interessant was ook de huisvesting bij Elsa. Aan welke kant van de lijn je ook staat, iedereen zit in hetzelfde schuitje. Misschien iets te simplistisch voorgesteld allemaal, maar als anti-oorlogsfilm is hij wel doeltreffend.

Het mag wel duidelijk zijn dat deze La Grande Illusion een grote inspiratiebron is geweest voor latere oorlogsfilms zoals Stalag 17 en The Great Escape (het lozen van de aarde door de broekspijpen tijdens de wandelingen). De luchtigere aanpak zoals we het gezien hebben in Stalag 17 werkt uitstekend in het eerste deel. Vooral de reactie van de gevangenen wanneer één van hen zich heeft verkleed als vrouw is goud waard. Ook de daaropvolgende cabaret scène is heerlijk om te zien en vooral wanneer de Marseillaise luidop wordt meegezongen, wordt er eventjes een kippenvelmoment gecreëerd. Ook dat deed me veel aan een andere film, namelijk Casablanca denken.

In de eerste plaats is La Grande Illusion een ontsnappingsfilm, maar het is ook een erg anti-oorlogsfilm. Het is wel erg duidelijk dat iedereen oorlogsmoe is en zelfs aan Duitse zijde kreeg ik zowaar sympathie voor de kapitein Von Rauffenstein. Nadat Boëldieu, Maréchal en Rosenthal worden overgeplaatst naar de andere gevangenis, zakte de film eventjes in, maar weet zich weer volledig te herpakken wanneer de laatste ontsnappingspoging wordt ingezet. Het moet wel een van de mooiste ontsnappingen zijn die ik tot nu toe gezien heb in dergelijke films, waarbij Boëldieu al fluitend iedereen om de tuin leidt waardoor zijn 2 kompanen kunnen vluchten. Ook na deze ontsnapping weet Renoir er nog een sterk einde aan te breien met de relatie die ontstaat tussen Maréchal en de Duitse oorlogsweduwe en de 2 mannen die al ploeterend in de sneeuw in veiligheid raken in Zwitserland.

Nog maar de tweede van Jean Renoir die ik gezien heb. La Règle du Jeu scoorde maar een 1.5* (mijn geheugen laat mij in de steek waarom die maar zo laag scoorde), maar deze La Grande Illusion is in ieder geval een topper. Er zit een hoog tempo in de film met een aantal erg straffe scenes en de hele uitwerking is erg knap gedaan.

4*