A Passage to India (1984)

A Passage To India, een adaptatie van een roman uit '24 van de Britse schrijfster E.M. Forster, was één van de meest besproken prestigeprojecten van '84. Het verteld het persoonlijke verhaal van een jonge vrouw tegen een brede achtergrond van spanningen tussen Indiërs en hun Britse overheersers. Een groots project was het in ieder geval: ruim twee uur pellicule, knappe sfeertekening, fraaie kostuums en exotische decors. De Australische Judy Davis speelt een doorleefde rol en greep net naast de Oscar. A Passage To India werd trouwens voor in totaal tien Oscars genomineerd, waarvan er slechts twee werden verzilverd: voor de muziek van Jean-Michel Jarre en de vrouwelijke bijrol van Peggy Ashcroft. De mannelijke rollen zijn voor James Fox en Alec Guiness. Voor de in de adelstand verheven Sir David Lean betekende A Passage To India zijn comeback, veertien jaar na Ryan's Daughter. Het werd helaas zijn laatste film, een mooie afsluiter van een reeks stijlvolle langspelers waaronder kanjers als The Bridge On The River Kwai, Lawrence Of Arabia en Doctor Zhivago. Al komt de film qua aanpak wat gedateerd over, een aanrader is het zeker...

Denk dat er weinig films zijn die saaier zijn. Het eerste uur gebeurt er bijzonder weinig. Er wordt eigenlijk alleen maar het klassenverschil tussen de Indiërs en de Engelsen behandeld en na een tijdje weet je het wel. Na een uur werd het iets minder saai, maar uiteindelijk is de film in een zin samen te vatten (klassenverschil tussen de Indiërs en de Engelsen eind 19e eeuw) en in dit geval is dat echt te mager om een film van bijna drie uur mee te vullen.

De film wordt gered door mooie shots van India en redelijk acteerwerk en krijgt daardoor (en ook omdat het nergens echt slecht is) 3 sterren.

In eerdere films als Doctor Zhivago en Ryan's Daughter liet Sir David Lean al zien dat hij een meester-verteller is. Ook met deze verfilming van Foster's boek toont hij opnieuw zijn vakmanschap. Een heel mooi, rechtlijnig verhaal over de cultuurverschillen tussen Europeanen en Indiërs, met de nadruk op het misplaatste superioriteitsgevoel van westerlingen.

Dean kan rekenen op een ijzersterke cast met als uitspringers Dame Peggy Ashcroft (hoe kan het ook anders), Victor Banerjee, Judy Davis en duvelstoejager Sir Alec Guinness. Ook de Oscar-winnende muziek van Maurice Jarre is heel erg mooi.

Net als bij de andere films van David Lean opnieuw een lange zit, maar de tijd vliegt. Liefhebbers van een goed boek, zullen deze film zeker appreciëren.

Slechte film:

het contrast tussen Engelsen (good Lord!) en Indiërs is bijzonder clichématig en geforceerd neergezet. Acteerwerk van "Aziz" vond ik werkelijk nergens op lijken, en Judy Davis (die in "Husbands and wives" overigens briljant acteerde) viel me ook wat tegen. De in dit kader uiteraard broodnodige mystiek die er hier en daar in gegooid werd kwam ook totaal niet uit de verf. Ik kan nog wel even doorgaan, maar dit was gewoon zwaar matig, eens kijken of ik morgen nog de, ahum, "zinderende" rechtbankscène kan uitzitten...

Voor een goede benadering van exact hetzelfde thema wil ik dringend verwijzen naar de schitterende miniserie "the jewel in the crown" (met dezelfde P. Ashcroft en A. Malik in véél sterkere rollen): een meesterwerk, maar wel een (nóg) langere zit. Overigens op deze site helaas nog niet geplaatst. Nogmaals: hetzelfde thema, maar oneindig veel beter uitgewerkt en weergegeven.

IMDb - The Jewel in the Crown (TV mini-series 1984)

.

Prachtige film waarin een vrouw en haar aanstaande schoonmoeder afreizen naar India. Een mooi verhaal dat hier zorgvuldig opgebouwd is en redelijk meeslepend. Ook de verdeling tussen de Indiërs en de Britse kolonisten komt goed over en is uiteraard een belangrijk onderdeel van het verhaal. Goed acteerwerk en een aantal mooie plaatjes van het Indische landschap. Laatste film van regisseur David Lean na een afwezigheid van bijna 15 jaar.

David Lean is een regisseur, die graag de tijd neemt om zijn verhaal te vertellen, want zijn laatste 5 films duren allemaal minimaal al twee uur en drie kwartier. Het grote probleem van A Passage to India, zit hem vooral in de eerste helft. Ik vond het allemaal erg langdradig en de manier waarop het verhaal verteld wordt maakte het allemaal nogal uitgerekt.

Halverwege komt de ommekeer, wint het verhaal aan vaart en wordt het gelijk ook een stuk interessanter. De rechtszaak is wel enorm boeiend en de afloop ervan ook best bevredigend. Verder is het acteerwerk in orde. Er zat niet een rol bij, waar ik echt van onder de indruk was of zo.

Al met al kom ik op een voldoende. Het thema is erg interessant en laatste uur was best wel sterk, maar het eerste gedeelte was redelijk zwak en daar konden de soms best wel mooie plaatjes ook niet al te veel aan veranderen.

3,0*

In 1984 maakte David Lean zijn laatste film, na lange tijd niet geregisseerd te hebben. De tijd lijkt voor hem stil gestaan te hebben, want A Passage to India voelt aan als iets van twintig jaar ouder dan het is, van rond de tijd toen David Lean het meest aanzien had. Ik vind het niet zo goed als zijn werk van die jaren, maar tegelijkertijd verdient A Passage to India het niet helemaal om voornamelijk in het verdomhoekje van Leans oeuvre geplaatst te worden.

Het gaat natuurlijk over kolonialisme en rassenverhoudingen en de rollen van onderdrukker en onderdrukte zijn niet meteen subtiel verbeeld, maar de sfeer van de periode wordt naar mijn gevoel wel goed getroffen. Het is echt een wereld waarin twee culturen extreem langs elkaar leven, dus wat dat betreft werkt de stereotypering aan beiden kanten wel, zeker omdat juist die personages die proberen een brug te slaan wel sterk uitgewerkt zijn. Al moet ik toegeven dat de Britten wat dieper uit de bus komen. Aziz is een personage die volgens mij op papier complexer is dan de portrettering. Ik vond het vreemd dat Victor Banerjee hier een nogal typische Indiër neerzette en wilde hem bekritiseren, maar kennelijk vond Banerjee z'n eigen acteerwerk ook niet al te best. Hij wilde minder stereotype spelen, maar David Lean vond dat niet Indisch genoeg. De casting van Alex Guinness is even vreemd in een film over de bijna onoverbrugbare verschillen tussen Oost en West.

Wist David Lean wat hij maakte? Zijn episch gevoel voor grote composities en omgevingen geven de film de juiste sfeer en er ademt een gevoel van mysterie door de beste scènes heen die suggereren dat Lean in ieder geval audiovisueel de weg niet kwijt was, ondanks dat cast en crew anders beweerden. Op een bepaalde manier klikt de film toch in elkaar door de zwaktes. Het verhaal is ook best sterk, zeker in de tweede helft. Interessant dat de climax een rechtszaak is waarin de onschuldige wordt vrijgesproken, maar toch het gevoel overheerst dat iedere partij verloren heeft.

Ik moet erbij zeggen dat de belangrijkste reden waarom de film werkt Judy Davis is. Dit is een meesterlijke acteerprestatie. Davis zelf had veel moeite met de opnames, omdat Lean haar en de rol kennelijk niet serieus nam en volgens Davis begreep hij het karakter niet. Ze vond het bizar dat het personage, ogenschijnlijk de hoofdrol, nauwelijks tekst kreeg en Davis had moeite om er daardoor nog wat van te maken. Kennelijk heeft ze dit allemaal in haar voordeel gebruikt en een complex personage neergezet door middel van suggestie. Davis heeft van nature een kille uitstraling, iets ongemakkelijks zelfs. Hier weet ze dit te gebruiken om haar apart te zetten van de andere Britten, om haar moeilijk in te schatten te maken (cruciaal voor de tweede helft) en ze weet zelfs deze facade grotendeels te laten vallen als dat nodig is tijdens het einde. Het is een enorm moeilijke rol en de film weet nauwelijks de focus op haar te leggen en toch suggereert Davis meer met een bijna gesloten blik dan de meeste acteurs in hun carrière. Misschien vond ik de film dan ook gewoon beter door deze meesterlijke performance. Peggy Ashcroft was ook erg sterk, maar op een meer conventionele manier en in een rol die er ook wel om vraagt om gewaardeerd te worden. Niettemin misgun ik haar haar Oscar niet.

Buiten Davis om beschrijf ik misschien een beetje een rommeltje van een film, maar het is niet zo erg als het klinkt. Ondanks alles is het een verrassend coherent geheel. Ik betwijfel alleen of Lean de juiste regisseur was. Hier zat net iets meer in en misschien is dit een geval waar een remake welkom is. Maar wie kan Davis in deze rol vervangen?
3,5*

Een onderhoudende film van David Lean.

Na de kritiek op Ryan's Daughter (1970), besloot de regisseur om 14 jaar lang geen films meer te maken. In 1984 kwam hij voor de laatste keer terug met A Passage to India (1984). Op de set verliep alles behalve soepel. Lean lag met een groot deel van de cast overhoop. De bekendste conflicten waren er met Judy Davis en Alec Guinness. Davis was van mening dat Lean na een pauze van ruim 15 jaar zijn talent was kwijtgeraakt. Guinness vond een aantal van zijn scènes in de prullenbak terug, en de sfeer werd grimmiger. Het is een wonder dat deze film er ooit van is gekomen tijdens deze turbulente opnames.

Het oorspronkelijke script van Santha Rama Rau werd afgekeurd door John Brabourne en David Lean. Geïnspireerd door het boek schreef David Lean in 1982 een eigen script, en bracht hiervoor 6 maanden tijd in New Delhi door. De laatste 3 maanden verbleef hij in Zürich. De cast is goed samengesteld. Lean had aanvankelijk rollen weggelegd voor Peter O'Toole, Trevor Howard en Celia Johnson. Howard was echter te jong en Johnson sloeg het aanbod af. Johnson overleed enige tijd later op 73-jarige leeftijd. Schrijver Satyajit Ray kwam met de suggestie om Victor Banerjee de rol van Dr. Aziz te laten vertolken. Na enig aarzelen ging Lean akkoord. Ook actrice Peggy Ashcroft begon wegens haar leeftijd te twijfelen, maar kon het aanbod van Lean uiteindelijk niet afslaan. Tot slot werd Nigel Hawthorne vervangen door Richard Wilson.

Begin jaren '80 vonden er diverse Britse producties plaats in India. Voorbeelden zijn Gandhi (1982), Heat and Dust (1983),

The Far Pavilions (1984), Octopussy (1983) en de TV-serie "The Jewel in the Crown (1984)." Kort samengevat ontsnapte ook deze laatste film van Lean niet aan de kritiek. Persoonlijk vond ik de speelduur te lang, maar heb ik genoten van een aantal mooie scènes. Vooral het prachtige landschap geeft een positieve indruk. Zoals gezegd heb ik eveneens over de casting niet veel negatiefs te melden. De culturele verschillen worden mooi in beeld gebracht.

Peggy Ashcroft won een Oscar voor beste vrouwelijke bijrol. Maurice Jarre won een Oscar voor de beste filmmuziek. In totaal won de film 21 prijzen, en werd 26 keer genomineerd.

3,0 *

David Lean bewerkte de roman van E.M. Forster tot een mooie, cinematografisch geslaagde, film.

Een wat mysterieus verhaal met als achtergrond een sfeervol beeld van het India, begin 20ste eeuw, met vooral de nadruk op de toch eerder hautaine manier waarop grootmacht Groot-Brittanië zich in zijn kolonie doordrukte en op de reeds meer dan sluimerende weerstand tegen dit bewind en verzuchting naar eigen bestuur.

Meer dan één schitterende vertolking in deze film.

A Passage to India is een dramafilm uit 1984, geschreven en geregisseerd door David Lean. Het scenario is gebaseerd op de gelijknamige roman van E.M. Forster uit 1924. Dit was de laatste film uit de carrière van de legendarische regisseur David Lean (The Bridge on the River Kwai, Lawrence of Arabia, Doctor Zhivago), en het was 14 jaar geleden dat hij nog een film gemaakt had.

De film speelt zich af begin jaren ‘20 tijdens de opkomst van de Indische onafhankelijkheidsbeweging in Brits-Indië. De jonge Adela (Judy Davis) en mrs. Moore (Peggy Ashcroft) zeilen vanuit Engeland naar India, waar de zoon van mrs. Moore en de verloofde van Adela, de plaatselijke magistraat is in een klein stadje. Via de schoolopzichter (James Fox) ontmoeten de twee bezoeksters de excentrieke oude professor Godbole (Alec Guinness), en ze worden bevriend met dokter Ahmed (Victor Banerjee), een arme weduwnaar. Als mrs. Moore en Adela interesse tonen om het "echte" India te zien, biedt Aziz aan met hen een uitstapje te maken naar de afgelegen grotten van Marabar. Uiteraard gaat dat gigantisch mis, met alle gevolgen van dien.

Hoewel de film in 1984 uitkwam leek het wel of ik een film uit de jaren ’50 aan het bekijken was. Voor de prachtige, kleurrijke beelden van India zijn dan ook de originele technicolorcamera’s uit de mottenballen gehaald. Het ziet er dus allemaal ouderwets prachtig uit, en ook de soundtrack van oudgediende Maurice Jarre lijkt uit een ander tijdperk te komen. De meeste films uit 1984 die ik de laatste tijd zag hadden een lelijke synthesizersoundtrack of de wat minder goede popmuziek als muzikale omlijsting. Het was dan ook een hele verademing om weer eens een écht orkestrale soundtrack te horen.

De film legt de cultuurverschillen tussen de Engelsen en de Indiërs bloot. De Indiërs in de film worden stuk voor stuk afgeschilderd als niet al te snuggere armoedzaaiers, en dat had van mij eigenlijk niet gehoeven. Een groots project was het in ieder geval wel: ruim twee uur lang schitterende cinematografie, mooie sfeer, fraaie kostuums en exotische decors.

De acteerprestaties zijn eveneens prima, en ik moet toch echt de actrice Peggy Ashcroft even noemen. Zij speelt mrs. Moore, en zij was echt het charmantste, sympathiekste filmpersonage die ik ooit in een film zag. Hoewel ze toen al 77 jaar oud was zou ik bijna verliefd op haar worden. Ze kreeg indertijd de Oscar voor de beste vrouwelijke bijrol, meer dan terecht volgens mij, en ze was daarmee de oudste actrice die ooit deze prijs kreeg.

Al komt de film qua aanpak misschien wat gedateerd over, een aanrader is het zeker. 4*

Opgeklopte pathos, die het in niets haalt bij de mysterieuze sfeer, de complexiteit van de intermenselijke verhoudingen en de intensiteit van het grotere maatschappelijke kader, zoals die in het boek uiteen worden gezet. Alsof een driedimensionele studie in een 2D keurslijf wordt geduwd: helder en vakkundig verteld, maar dan zonder het vlees en bloed dat een mens tot mens maakt, zonder de onvatbare, tegenstrijdige, wispelturige karaktertrekken die de realiteit maakt tot wat ze is. Neem bijvoorbeeld Victor Banerjee, die als een hyperkinetische, labiele Dr. Aziz door het scherm holt. Om nog maar te zwijgen van Peggy Ashcroft: een staaltje vingerdik opleggen, zegt u? Enfin, bij het boek heb ik gehuiverd, meegeleefd, en vooral, ja, geloof het of niet: gelachen. Leg daar de film naast, en je hebt, euhm, tjah, een aftreksel?

2,5*

Mooie film met uitstekend spel van vooral Judy Davis en Victor Banerjee. Al meerdere malen gezien, zowel bij uitkomst in de bioscoop (vlak na het lezen van de roman) als in de jaren daarna op televisie, en nu weer op DVD, en hoewel geen enkele kijkbeurt mij ooit echt teleurgesteld heeft wordt de film helaas nergens zó intens als je mag verwachten bij een verhaal waarin de twee vrouwelijke personages een belangrijke spirituele crisis ondergaan. Mijn probleem blijft dat de mystieke ervaring die Mrs Moore heeft niet echt bij mij óverkomt: ze zegt wel dat ze geschokt is, en we zien haar in ademnood de grot verlaten, maar er is geen visuele tegenhanger van wat zij ondergaat – ik moet haar op haar woord geloven, maar een "psychedelische" scène die de zintuigen ontregelt en aldus duidelijk maakt wat zij ervaart (zoals in bijvoorbeeld Apocalypse now) ontbreekt, en daardoor komt de impact van wat ze in de grot zou moeten hebben meegemaakt eigenlijk niet over op mij. Zo blijf ik achter met een mooie en degelijke verfilming die qua echte scherpte een beetje tekortschiet, hoewel ik (eerlijk is eerlijk) wel opnieuw de volle 157 minuten geboeid ben blijven kijken.

In tijden van kolonialisme is het moeilijk om culturele en raciale verschillen te overbruggen, omdat er geen grond van gelijkheid is. De auteur E.M. Forster zag duidelijk verder dan zijn tijdgenoten en stelt zich kritisch op tegenover de rassenscheiding die de Britten invoerden. Hij illustreert dat met een verhaal over een vrouw die tijdens een bizar moment waarin ze met open ogen het bewustzijn even verliest een bevriende Indiër (een moslim) beschuldigt van aanranding tijdens een toeristisch bezoekje aan oude grotten.

Het daaropvolgend proces legt alle spanningen bloot die heersten tussen de Britten en de Indiërs. Er was één vrouw nodig om alles op stelten te zetten.

Als dit u allemaal niet veel zegt, dan is er nog altijd de pracht en praal van India die ongelooflijk mooi geschoten is. In een scène zien we de jonge juffrouw Quested fietsen door de natuur waar ze onder de indruk raakt van oude Indische beeldhouwkunst. Het zou zo maar kunnen dat ze daarna in die grot geestelijk volledig overweldigd was door de cultuurshock, tot op het irrationele.

Wat ik er van vond: een mooie sfeervolle spektakelfilm van veteraan David Lean, die me rustig liet wegdromen in een exotisch India. Leuk dat deze film zo goed gewaardeerd wordt.

Lean.

A Passage to India is niet Lean zijn beste film, maar ook niet zijn slechtste film. Veel heb ik nog niet van deze man gezien, volgens mij is dit pas de vierde, en voorlopig ook de laatste. Van de speelduren die de films van Lean kennen word ik altijd verdrietig. Regelmatig tikken ze de 200 minuten aan. Erg, erg veel.

Deze film had ook absoluut niet een speelduur hoeven aantikken van 163 minuten. Hoe haal je het eigenlijk in je hoofd? Centraal in de film staat namelijk een rechtzaak, maar hier moet je 100 minuten op wachten. Lean neemt erg uitgebreid de tijd voor een introductie van zijn personages, die allemaal niet eens zo heel interessant zijn helaas.

Het acteerwerk is aardig en vooral Banerjee steekt boven de rest uit. Er zitten echter ook mindere prestaties tussen, zoals die van Fox. Toch wel erg houterig gespeeld tussen de veel wildere en betere prestaties van de rest. Ik had het allemaal vooraf minder ingeschat, maar werd toch op een positieve manier verrast.

Het duurde voor deze film erg lang voordat ik in het verhaal kon komen. Het wilde me niet echt grijpen, en al die introducties en achtergrond kon me gestolen worden. Zelfs met een aantal mooie plaatjes voelde het niettemin aan alsof het verhaal nooit echt een inhoud had, en kon ik er op deze manier dan ook erg moeilijk inkomen.

Daarnaast vond ik de soms kinderachtige humor maar moeizaam werken. A Passage to India krijgt pas vaart wanneer het zich toewerkt naar waar het zich naartoe wil werken. De plaatjes van de natuur en landschappen zijn adembenemend en Lean brengt ze ook perfect in beeld dankzij een staaltje sterk cameragebruik. Camerawerk is ook altijd een sterk punt geweest van Lean, en dus ook hier.

Een geduldige film die met geduld is opgenomen en geregisseerd. Echter ook met geduld gezien dient te worden, want het eerste uur is nogal een taaie zit. De toon blijft tijdens deze film iets onevenwichtig, verder viel de film me mee. Ik had het allemaal een stuk slechter ingeschat. De regie van Lean blijft gelukkig nog best stabiel hier. Grotere films zijn voor hem niet vaak een opgave geweest, zo lijkt het tenminste. Het script wel. 9 maanden voor dit? Oei.

Lean’s bewerking van Doctor Zhivago vond ik bij vlagen al iets te langgerekt en vlak, voor deze Passage to India geldt dat in nog grotere mate. Van de cast laat hij niemand echt uitblinken; Ashcroft komt nog het meest in de buurt. Guinness met zijn blackface-achtige rol is nogal curieus, zeker nu.

Dat gezegd hebbende, is een kleine drie uur klassieke cinema met mooie muziek en plaatjes nooit verkeerd natuurlijk. Iets meer focus en intensiteit had de film echter wel kunnen gebruiken.

Het verhaal van Forster deed me qua thematiek hier en daar wel denken aan het werk van Multatuli en Couperus over Nederlands Indië.

Laatste film van regisseur David Lean, die hier duidelijk niet meer op de top van zijn kunnen werkte. De film is aan de langdradige en simplistische kant, met een aantal karikaturale personages en te weinig sfeer en mystiek. De boel wordt gered door de sympathieke hoofdrolspelers, waarbij vooral Peggy Ashcroft en Edward Fox in positieve zin opvallen. Visueel valt er ook wel het één en ander te beleven, maar voor een Lean-film is het uiteindelijk wel een beetje dunnetjes, zeker gezien de setting en het onderwerp. Daar had echt wel meer uitgehaald kunnen worden.