Kárhozat (1988)

Wederom geniale muziek. Wat een genie is die Mihály Vig. Gelukkig ook weer in de aankomende film van Tàrr.

Een kleiner verhaal en een intiemere film dan Werckmeister Harmoniak. Ik vond 'm iets mooier. Al scheelt het niet veel. Fraai relaas over een man die zichzelf kwijt is en terug wil vinden in een ander.

Wat me begint op te vallen hoe verbluffend sommige scenes zijn opgebouwd. Zoals de scene waarin we de zangeres in de club horen zingen. De camera gaat langzam vele kanten op en brengt alles in kaart. Dat geeft een effect waardoor je echt in de film verdrinkt. De club voelt. Elk detail is heel zorgvuldig neergezet.

Ruim 4.0* en nieuw in de tip 150

Zo, vergeet alles wat ik hiervoor gezegd heb, deze film is een klein meesterwerk. Het feit alleen al dat je hem twee keer op één avond kunt zien en toch zo verschillend beleven zonder dat het verveelt. Maar los daarvan is het gewoon een erg mooie film, visueel maar blijkbaar ook absoluut qua verhaal. Echt memorabele scenes zoals in Satantango zitten er evenwel niet in, dus die 5 sterren dat haalt hij niet. Maar 4.5 wil ik zeker geven

Dit beviel me wat beter dan Werckmeister Harmóniák, vooral omdat Kárhozat niet zo hemeltergend traag is. Het mag allemaal wat sneller van mij maar hier stoorde ik me er niet zo vaak aan. Die lange shots hadden ook wat meer een functie hier. De beelden zelf zien er weer mooi uit en ook het geluid vond ik erg goed.

Minder goed was het verhaal dat me wederom niet boeide maar het ergste waren nog wel de dialogen. Beetje bedenkelijk niveau, semi-intellectuele prietpraat. Toch maar geen Tarr meer voor mij, Sátántangó lijkt me echt een martelgang.

2,5*

Met Damnation heb ik Béla Tarr een tweede kans gegeven. Werckmeister Harmoniak viel mij erg tegen. Bij Damnation is dit helaas ook het geval. Weer stoorde ik me aan de ellenlange scènes. Vaak kan ik zulke mooi geschoten beelden waarderen, maar Bela Tarr laat de camera altijd net iets te lang draaien. Samen met het spaarzame verhaal zorgt dit ervoor dat ik mijn aandacht niet meer bij de film kan houden. Over blijft dan nog de prachtige zwartwit-fotografie, maar dit weerhoud mij er niet van om Béla Tarr voorlopig links te laten liggen.

2,5*

Béla Tarr is een enorme estheet, zoveel is mij na drie films wel duidelijk. Eerder zag ik Werckmeister Harmonies die ik kan uitroepen tot een van de beste films van de afgelopen 10 jaar en eerder zag ik ook Family Nest, zijn eerste langspeelfilm die voor een grote verrassing bij mij zorgde.

Béla Tarr kan ook gerust de meest interessante regisseur genoemd worden als het puur aankomt op beelden. Zijn cameratechniek is vaak verbluffend en in Damnation niet minder, de lange zoomshots die steeds verder uitzoomen om uiteindelijk erachter te komen dat ze geschoten zijn vanachter een raam, zijn prachtig en goed aanwezig. Blijft ook prachtig dat de films in zwart-wit zijn gemaakt..

Wat ik echter miste bij Damnation en te over terugvond in Werckmeister en Family Nest is een emotionele binding. Werckmeister Harmonies is visueel onovertroffen, maar even goed wist het verhaal me tot in het diepst van mijn ziel te raken. Damnation echter, doet me helemaal niets. Geen enkele binding met de karatkters en het verhaal kon me totaal niet raken. Erg jammer, want het zag er prachtig uit. Maar een film in deze regiestijl moet , vind ik, even goed ook kunnen boeien door een goed verhaal.

Het zwart - wit contrast oogt niet zo mooi als in Werckmeister Harmoniak, maar de scene, die ook hierboven op de poster is uitgebeeld is geniaal!

Damnation is een prettige film, waar opgedreunde dialogen slechts enkele malen de overhand krijgen op de gruwelijke sfeer van depressie, misère, slecht weer en ontspannende afleiding, die er wordt neergezet. De hele conversatie die vooraf ging aan de afwijzing van Karrer was een kleine smet op het blazoen van deze film, die verder muzikaal aanstekelijk was en waar er weer op los werd gefeest in dorpscafes.

De eerste scene in het cafe voelde goed omdat de indringende stem van de zangeres zich als een magneet vastklampte aan mijn geheugen, zonder aanvankelijk ook maar even in beeld te zijn. De massale dansscene later in de film, gaf maar weer eens aan dat Tarr scenes op een geweldige manier uit weet te bouwen en voort weet te stuwen in de vaart der volkeren.

De eindscene tenslotte was desastreus mooi in beeld gebracht. Damnation is niet de film geworden waarbij ik louter chillend en onderuitgezakt van kon genieten zoals bij Werckmeister Harmoniak, maar heeft genoeg moois onder de leden. 4*

In het begin zat ik geboeid te kijken, eigenlijk tot de eerste dialoog. En zo bleef het de hele film. De dialogen boeiden bijzonder weinig. Ook qua beelden was het niet altijd even geweldig, al laten de lege, kale, regenachtige beelden wel een sterke indruk achter. Helaas een indruk die ook snel weer vervloog. Samen met het begin, was het stukje piano/saxofoon in de bar (ook aan het begin van de film) heerlijk relaxed. Verder toch redelijk verveeld zitten kijken.

2.5*

Nergens traag of saai, maar simpelweg een plotje dat voor geen meter imponeert of boeit. Van emotionele binding was verder ook absoluut geen sprake. Het klinkt misschien gek, maar een boel van die indrukwekkende long-takes deden ook gekunsteld aan, een soort hart en ziel ontbrak er mijns inziens aan. Behoorlijke deceptie m'n eerste Tarr.

Ja, hier trap ik dus niet meer in hè! Wat een magere film is dit. Ik dacht dat de Hongaren een strijdbaar volk was, maar ik kreeg hier alleen maar lusteloze mensen voorgeschoteld. De hoofdrolspeler is een vervelende kerel die avances maakt naar een zangeres, maar niet worden beantwoord. Het neigt naar stalken!

Daarmee het verhaal van Kárhozat zo ongeveer wel samengevat. De kijker wordt verder getrakteerd op jolige muziek en redelijk mooie plaatjes die in een traag tempo geschoten zijn. Maar ja, mooie plaatjes vullen geen gaatjes zeg ik maar zo! Dit was als soort van achtergrondfilm nog best te doen, maar meer zie ik er echter niet in. Tarrs Werckmeister Harmoniak vond ik nog wel te doen wegens het absurdisme (een walvis komt een stad binnen!), maar na deze film denk ik niet zo snel een nieuwe film van Tarr op te zetten.

De eerste film van Tarr die ik gezien heb en hij viel mij zeker niet tegen want ik verwachtte er gezien de plotomschrijving en de vaak niet al te positieve berichten in dit topic helemaal niets van. Van het plot en vooral die irritante stalkende hoofdrolspeler moest deze film het van mij absoluut niet hebben maar als sfeertekening - de zeer mooie zwart-wit fotografie, de beelden van de Titanic Bar met daarbij de zeer nostalgisch klinkende accordeonmuziek, de alsmaar neerkletterende regen - vond ik deze film groots. Toch nog maar eens meer gaan bekijken van deze Hongaarse regisseur.

edit: Schitterende poster trouwens

3,5* met kans op verhoging.

De eerste scène is meteen raak. Mooie zwart/wit beelden van een kabelbaan begeleid door hypnotiserende bromgeluiden, waarna de camera naar achteren wegdraait, er blijkt dat er door een ruit gefilmd wordt, waarna vervolgens een man in beeld komt. Prachtig gedaan, en iets soortgelijks wordt herhaald, dit keer niet met een raam, maar met een rooster. Tarr heeft soms visueel een aantal prachtige ideeën wat betreft camerapans en kadrering. Nog zo'n moment is als de camera rustig achter een pilaar vandaan wegdraait en er twee vrouwen in beeld komen.

Daar staan ook momenten tegenover waarbij er weinig lijkt te gebeuren. Bijvoorbeeld als de zangeres loom aan het zingen is. De beeldtaal is niet altijd even constant van kwaliteit helaas. De muziek was wel constant goed, maar moet het wel afleggen tegen de strijkersklanken van Werckmeister Harmóniák. De geluid van de band was helaas niet altijd synchroon met de beelden. Ik zag de drummer soms andere dingen doen, en soms klonk een klarinet terwijl de klarinettist de klarinet niet in de mond had. Ook hoorde ik een bas, die ik echter niet heb gezien op beeld. Het zijn details, maar ik vind het toch altijd een meerwaarde als er geen fouten in gemaakt worden.

Het plot deed me dan eigenlijk vrij weinig. De dialogen wisten matig te boeien en gingen zelfs voor een gedeelte langs me voorbij. Dat hoeft niet erg te zijn mits er audiovisueel genoeg gebeurt om te boeien. Daar slaagt Tarr voor het grootste gedeelte in, want meestal was er genoeg te zien tijdens een dergelijke dialoog.

Tarr blijft dan ook een interessante filmmaker. Drie films heb ik tot nu toe gezien, die stuk voor stuk erg sterke momenten hadden. Werckmeister Harmóniák is van het trio de beste, maar ook de meest recente. Ik ben benieuwd of het werk van Tarr na die film nog beter is. Voor Kárhozat in ieder geval 3,5*.

6 jaar voor Satantango en pas de derde Tarr die ik zie, en er nu helemaal van overtuigd dat hij samen met Sokurov behoort tot de laatste grote nog levende regisseurs uit de "oude wereld".

Shots zijn vaak heel erg lang, hou dus rekening met Tarr's trage vertelwijze, maar let ook op de prachtige composities in zwart/wit.

Regisseur verlaat soms een dialoog om even om de hoek te gaan kijken en tijdens een gesprek tussen de hoofdpersonen in de bar zitten we als kijker voornamelijk op de biljarter in de achtergrond te letten. Het huis dat helemaal omgeven lijkt te zijn door de kabelbaan van de kolenmijn en geweldige shots en beelden die refereren aan Tarkovsky.

En een verwijzing naar Gene Kelly? Tuurlijk, regen in overvloed in de film.

Meesterwerk!

In de hoogste graad van vertwijfeling ben je tegelijkertijd onnoemelijk ver verwijderd van, en heel dichtbij...verlossing, volgens Kierkegaard. Gezien ook zijn laatste werk, blijft Tarr voorlopig aardig uit de buurt. Artistiek dan in ieder geval, wat dus wel erg mooie films oplevert.

De ene na de andere magnifieke scène wordt hier aaneengeregen, met die tergend traag bewegende camera, en met de fraaie score.

De allegorische kracht van de met ijzeren consequentie aan kabels voortzwevende bakken met erts (?) vindt zijn mooiste echo in de rij dansenden op het dorpsfeest.

En de enige scène die ik echt niet kon plaatsen, openbaart zich tegen het einde van de film, als Karrer in zijn verbittering ook moreel definitief door het ijs zakt. Going to the dogs, inderdaad.

Vier sterretjes is misschien een beetje weinig. Nou ja, dat kan altijd nog bijgespijkerd worden. Ik vond die andere twee die ik van Tarr zag nog iets indrukwekkender, in eerste instantie.

Dit is één van die films waarbij ge je nagenoeg bij elke nieuwe scène afvraagt waar het beeld ergens in het plaatje past, of wat de zin er van is, waarom het zo lang aanhoudt of wat mogelijks de symbolische betekenis ervan is.

"Damnation" is een heel bijzondere film, fotografisch heel origineel en bijwijlen impressionant, die u door een heel duister en triest verhaal loodst met personages die precies aan het einde van hun leven staan (zelfs de dansers op de party kunnen niet lachen en die andere goepen die we zagen kijken om ter sips) in een omgeving die letterlijk op afbrokkelen staat, met als enige teken van leven een stel zwarte, even betekenisloze zwarte straathonden. (Het gevecht tussen hen en het hoofdpersonage die zich hiermede verlaagt is toch wel een sterke scène die duidelijk de teleurgang van hem symboliseert).

Al bij al weet de film te boeien, mede door de sterke vertolkingen, maar toegegeven dat bepaalde gesprekken en monologen niet zo direct voor enig begrip vatbaar zijn en op de beleving, bij mij toch, gaan doorwegen.

Film over onbereikbaarheden in het leven, mislukkingen of eigenlijk over een puinhoop, zonder meer.

Won destijds een Cultuurprijs in Cannes en op dat niveau zit hij wel.

Naar de betekenis van de film moet je raden, al is het duidelijk dat de hoofdpersoon – en met hem waarschijnlijk het hele dorp of zelfs het land of het communisme – staat voor verval en ondergang: er is geen vertrouwen of hoop meer zodat hij het leven, dat onthecht en geïsoleerd is geraakt want gebaseerd op wantrouwen, in feite al heeft opgegeven. Niet voor niets heet zijn lievelingscafé Titanik Bar en net als op dat zinkend schip blijft de muziek spelen en gaat het leven toch gewoon door: er is altijd nog de liefde met dansen en seks waarmee men zich verbindt met de ander en even de aardse beslommeringen en ellende ontstijgt, al is het tegen een hopeloos en vooral verregend decor.

Ik zal veel symboliek hebben gemist maar ik vond het vooral een saaie film, want er gebeurt in wezen niets en de beelden, personen en verhaal wisten me niet te raken, al is dat misschien ook de bedoeling omdat het ons in dezelfde gedeprimeerde positie als de personen in de film plaatst.

Ik keek de meest gelauwerde films van Tarr in omgekeerde release-volgorde: eerst de Turin Horse, toen Werckmeister Harmoniak, toen Satantango en nu deze.

Damnation was de minste van allemaal. Het leek alsof Tarr nog te veel een neo-noir film wilde maken. Zijn eigenzinnige stijl (long shots, zwevend camerawerk) zijn hier duidelijk nog niet tot volle wasdom gekomen. Vergeleken met de andere titels zijn er veel cuts en abrupte overgangen. Ook voelde de dialogen minder poëtisch en relevant voor de getoonde momenten. Waar taal, beeld, camerabeweging en editing wel samenvallen in bijvoorbeeld Satantango is dit niet het geval in Damnation. Mooie shots die in de laatstgenoemde te zien zijn (tijdens de bandscéne in de bar, de vrouw die met paraplu door de plassen loopt tussen tussen de gebouwen en die van het politiebureau) worden eigenlijk teniet gedaan door opvolgende scenes waarin, door een meer reguliere editingtechniek, het tempo en de beoogde contemplatie teniet wordt gedaan. En ja, zelfs de kenmerkende regen kreeg door de ontbrekende balans tussen intellectuele inhoud en de filmische vorm een wat melodramatisch karakter.

En wat hij nou precies wil zeggen, tja, dat werd ook niet echt duidelijk. De intellectuele sleutelscene lijkt degene waar de hoofdpersoon over de tunnels praat waarin hij vastzit, een nogal clichématig gegeven. Bij zijn andere films komt de filosofie veel beter over. Om zijn zware visie op het menselijk lijden kracht bij te zetten deed Tarr er goed aan de setting naar de plattelandsmodder te verplaatsen, een plek waar de mens veel scherper afsteekt tegen een meedogenloze omgeving. Voor de existentiële eenzaamheid in de stad kunnen we ons beter weer tot de Amerikanen wenden (denk bijvoorbeeld aan The Long Goodye).

Geen eenvoudige regisseur. Eentje voor de cinefielen onder ons. Ik moet alvast moeite doen, niet omdat ik ze niet goed vind (of slecht), wel dat er wat wordt verwacht van de kijker. Het zijn ervaringen die je moet opnemen en moet leren appreciëren.

Slow cinema op zijn best. Beetje film noir stijl deze. Erg deprimerende film met een hoofdpersonage die vastgeroest in het leven staat. Eentje met weinig toekomstperspectief of doelen. De hele film zowat regent het. De somberheid druipt er vanaf net als het gemoed van Karrer.

Een mooie film wel. Niet zozeer inhoudelijk, wel visueel en vormelijk met mooie zwartwitbeelden en een prima cinematografie.

Van zo'n film word je toch niet gelukkig. De neerslachtigheid van het hoofdpersonage stroomt doorheen de film. Een film vol symboliek met een zeer traag tempo. Maar tegelijk krijg je wel ongelofelijk mooie beelden. Ik kon niet geloven dat de film al uit 1988 kwam! Mooie passende muziek die de tristesse nog wat versterkt. En nog mooiere filmshots waarin je ziet dat Béla Tarr een meester is in zijn vak en bij elk fragment maar al te goed weet wat en hoe hij alles in beeld wil brengen en controle heeft over licht en donker, zwart en wit, achtergrondgeluiden, decor, fotografie, etc... Een film die zwaar was om door te komen, misschien betert het op een later moment wel. Maar de beelden zijn wel de moeite.